100 fakte nga libri i Angela Merkelit, Liria: Kujtime 1954–2021

Në kujtimet e saj, Angela Merkel rrëfen rrugëtimin e jashtëzakonshëm nga fëmijëria në Gjermaninë Lindore dhe karriera si shkencëtare, deri te rënia e Murit të Berlinit dhe drejtimi për 16 vjet i Gjermanisë. Përmes 100 fakteve kryesore, sjellim jetën, vendimet, krizat dhe trashëgiminë politike të njërës prej figurave më me ndikim të Evropës bashkëkohore.

Fëmijëria, familja dhe jeta në RDGJ

1. Angela Dorothea Kasner lindi më 17 korrik 1954 në Hamburg, por pjesën dërrmuese të 35 viteve të para të jetës e kaloi në Gjermaninë Lindore. Në libër, kjo ndarje biografike është themelore: gjysmën e parë të jetës e jetoi në diktaturë, ndërsa gjysmën e dytë në një demokraci ku arriti deri në postin e kancelares.
2. Prindërit e saj, Horst dhe Herlind Kasner, kishin formim të lartë intelektual. Horsti kishte studiuar teologji protestante, ndërsa Herlinda anglisht dhe latinisht. Merkel e paraqet familjen si një mjedis ku arsimi, përgjegjësia, feja, diskutimi dhe kurioziteti për botën konsideroheshin pjesë normale e jetës.
3. Vetëm pak javë pas lindjes së Angelës, familja u zhvendos nga Gjermania Perëndimore në Gjermaninë Lindore, sepse babai i saj mori një detyrë pastorale atje. Në një kohë kur shumica e njerëzve përpiqeshin të lëviznin në drejtimin e kundërt, vendimi i prindërve të saj ishte i pazakontë dhe përcaktoi gjithë fëmijërinë e saj.
4. Vendbanimi i parë i familjes në RDGJ ishte Quitzow në Brandenburg, ndërsa më vonë ajo u vendos në Templin. Atje Horst Kasner punoi në mjedisin kishtar të Waldhofit, i cili përfshinte institucione arsimore dhe sociale të kishës protestante. Ky mjedis i dha Angelës një hapësirë më të hapur intelektuale sesa ajo që lejonte jeta zyrtare socialiste.
5. Merkel këmbëngul se kishte një fëmijëri të lumtur dhe nuk dëshiron që jeta e saj në Lindje të paraqitet vetëm si histori represioni. Ajo kishte familje të qëndrueshme, miqësi, natyrë, libra dhe mundësi arsimimi, por njëkohësisht ishte e vetëdijshme se familja e saj gëzonte disa hapësira që shumë qytetarë të tjerë nuk i kishin.
6. Në familjen Kasner ekzistonte një dallim i qartë ndërmjet asaj që mund të thuhej në shtëpi dhe asaj që ishte e sigurt të thuhej në publik. Angela mësoi që fëmijë të kontrollonte fjalët, të lexonte atmosferën dhe të mos shprehte çdo mendim në çdo rrethanë. Ky vetëkontroll do të bëhej më vonë tipar i stilit të saj politik.
7. Ndërtimi i Murit të Berlinit më 13 gusht 1961 e bëri ndarjen e Gjermanisë një realitet të prekshëm për familjen. Udhëtimet drejt Perëndimit u kufizuan, lidhjet familjare u vështirësuan dhe shumë qytetarë humbën mundësinë për të vendosur vetë se ku do të jetonin. E ëma e Merkelit e përjetoi veçanërisht rëndë këtë izolim.
8. Angela u rrit së bashku me motrën Irene dhe vëllanë Marcus. Libri nuk e shndërron jetën familjare në spektakël, por tregon se siguria emocionale e familjes ishte një burim stabiliteti. Përvoja e të qenët pjesë e një familjeje të mbrojtur, por politikisht të vëzhguar, formoi ndjenjën e saj për kufirin ndërmjet jetës private dhe pushtetit.
9. Në shkollë, Merkel u dallua veçanërisht në matematikë dhe në gjuhën ruse. Aftësia për të mësuar rusisht nuk ishte vetëm sukses shkollor: ajo i dha më vonë mundësi të kuptonte drejtpërdrejt udhëheqësit dhe kulturën politike ruse. Njohja e gjuhës do të kishte rëndësi të madhe në marrëdhëniet e saj me Vladimir Putinin.
10. Falë rezultateve në një olimpiadë të gjuhës ruse, Merkel udhëtoi në Bashkimin Sovjetik në vitin 1969. Vizita përfshinte Moskën dhe Jarosllavlin. Ishte një mundësi e rrallë për një adoleshente nga RDGJ-ja, por udhëtimi nuk e bindi për epërsinë e sistemit sovjetik; përkundrazi, i tregoi nga afër kontradiktat e tij.
11. Prania e trupave sovjetike në Gjermaninë Lindore ishte për Merkelin dëshmi se RDGJ-ja nuk ishte një shtet plotësisht sovran. Megjithëse propaganda e paraqiste Bashkimin Sovjetik si mik dhe çlirimtar, realiteti ushtarak tregonte se Gjermania Lindore ndodhej brenda një sistemi të kontrolluar nga Moska.
12. Pranvera e Pragës e vitit 1968 ngjalli shpresë se socializmi mund të reformohej dhe të bëhej më njerëzor. Shtypja e reformave çekosllovake nga trupat e Traktatit të Varshavës e shkatërroi këtë shpresë. Për familjen Kasner, ndërhyrja ishte provë se sistemi sovjetik nuk toleronte lirinë politike, madje as brenda kampit socialist.
13. Ashtu si shumica e nxënësve të RDGJ-së, Merkel ishte pjesë e organizatës së pionierëve dhe më vonë e Rinisë së Lirë Gjermane, FDJ. Ajo shpjegon se pjesëmarrja në këto struktura nuk nënkuptonte domosdoshmërisht besnikëri ideologjike; shpesh ishte kusht praktik për arsimim, jetë shoqërore dhe zhvillim profesional.
14. Mësimi fetar nuk lejohej brenda shkollës shtetërore, ndërsa fëmijët e familjeve protestante edukoheshin paralelisht në mjedisin kishtar. Kisha u ofronte të rinjve hapësira ku mund të diskutonin pyetje morale dhe politike që propaganda shtetërore i shmangte. Për Merkelin, kjo krijoi herët vetëdijen se shteti nuk zotëronte të gjithë të vërtetën.
15. Origjina shoqërore dhe profesioni i prindërve mund të përcaktonin mundësitë arsimore në RDGJ. Fëmijët e pastorëve konsideroheshin politikisht më pak të besueshëm dhe mund të pengoheshin në shkollim. Merkel arriti ta përfundonte arsimin e mesëm dhe të hynte në universitet, por ishte e vetëdijshme se ky rezultat nuk ishte i garantuar.
16. Merkel nuk ishte disidente dhe nuk e paraqet veten si heroinë të rezistencës kundër regjimit. Strategjia e saj ishte të ruante integritetin personal, të shmangte gënjeshtrat e panevojshme dhe të mos bëhej pjesë e represionit, pa kërkuar përballje që do t’ia shkatërronte jetën profesionale dhe familjare.
17. Përvoja në RDGJ bëri që liria e udhëtimit të kishte për Merkelin një kuptim të veçantë. Ajo nuk e shihte udhëtimin si luks turistik, por si të drejtën për të vendosur vetë ku mund të shkosh, kë mund të takosh dhe kur mund të kthehesh. Pikërisht kjo e bën rënien e Murit ngjarjen qendrore të kujtimeve.
18. Merkel e lidh lirinë edhe me mundësinë për të zgjedhur profesionin, për të shprehur mendimin dhe për të ndërtuar jetën pa ndërhyrjen arbitrare të shtetit. Megjithatë, ajo refuzon ta quajë gjithë jetën e qytetarëve të Lindjes “jetë të humbur”: njerëzit krijuan familje, miqësi dhe arritje reale brenda një sistemi që ajo e quan qartësisht diktaturë.

Studimet, shkenca dhe jeta personale

19. Në vitin 1973 Merkel u largua nga Templini dhe shkoi në Lajpcig për të studiuar fizikë në Universitetin Karl Marx. Ky ishte hapi i parë drejt pavarësisë personale. Universiteti i dha mundësi të largohej nga mjedisi familjar, të krijonte miqësi të reja dhe të ndërtonte identitetin e vet profesional.
20. Fizika e tërhiqte sepse mbështetej në logjikë, prova dhe ligje që nuk mund të ndryshoheshin me urdhër politik. Në një shtet ku historia, ekonomia dhe shoqëria interpretoheshin sipas ideologjisë, shkencat natyrore i dukeshin një hapësirë ku e vërteta mund të kontrollohej nëpërmjet eksperimentit dhe llogaritjes.
21. Edhe studentët e fizikës duhej të ndiqnin lëndë të detyrueshme të marksizëm-leninizmit. Merkel nuk mund të izolohej plotësisht nga ideologjia, por mësoi të dallonte ndërmjet kërkesave formale të sistemit dhe punës së vërtetë shkencore. Kjo aftësi për të funksionuar brenda kufizimeve pa u identifikuar plotësisht me to do ta shoqëronte gjatë.
22. Në Lajpcig ajo njohu studentin e fizikës Ulrich Merkel, me të cilin u martua në vitin 1977. Martesa përfundoi në fillim të viteve 1980, por Angela e ruajti mbiemrin Merkel. Nën këtë emër ajo kishte nisur jetën profesionale dhe më vonë do të bëhej një nga figurat politike më të njohura të botës.
23. Merkel përfundoi studimet në vitin 1978 dhe u transferua në Berlin. Ajo filloi punë në Institutin Qendror të Kimisë Fizike të Akademisë së Shkencave, në Adlershof. Kalimi nga universiteti në një institut kërkimor i dha një identitet profesional të pavarur, shumë përpara se të mendonte për hyrjen në politikë.
24. Fusha e saj lidhej me kiminë kuantike dhe me llogaritjen teorike të reaksioneve kimike. Ajo punonte në ekipe shkencore, analizonte probleme komplekse dhe duhej t’i paraqiste përfundimet në mënyrë të kontrollueshme. Libri e lidh këtë përvojë drejtpërdrejt me mënyrën se si Merkel do t’i trajtonte më vonë krizat politike.
25. Në vitin 1986 Merkel mori doktoraturën në shkencat natyrore. Deri atëherë kishte ndërtuar një karrierë serioze kërkimore dhe nuk kishte plan të bëhej politikane. Titulli i pjesës së parë të librit – “Nuk linda për t’u bërë kancelare” – kundërshton idenë se ngritja e saj ishte rezultat i një ambicieje të hershme dhe të planifikuar.
26. Formimi shkencor ndikoi në stilin e saj qeverisës: ajo prirej ta ndante një problem të madh në pjesë më të vogla, të mblidhte të dhëna dhe të shqyrtonte skenarët e mundshëm. Vetëm pasi kuptonte pasojat e alternativave, përpiqej të përcaktonte pikën ku duhej marrë vendimi.
27. Merkel nuk e konsideron ndryshimin e mendimit dobësi kur ndryshojnë faktet. Për të, një politikane që qëndron te një përfundim i vjetër pavarësisht provave të reja nuk tregon vendosmëri, por ngurtësi. Ky arsyetim shihet qartë në ndryshimin e qëndrimit të saj ndaj energjisë bërthamore pas katastrofës së Fukushimës.
28. Gjatë punës në Akademinë e Shkencave, Merkel u përfshi në aktivitetet kulturore të FDJ-së. Ajo mohon se kishte rol të rëndësishëm ideologjik dhe e përshkruan veprimtarinë e saj si organizim të jetës kulturore e shoqërore. Ky episod është përdorur nga kritikët, por libri e vendos brenda realitetit të përshtatjes së përditshme në RDGJ.
29. Një përpjekje për ta rekrutuar si bashkëpunëtore informative nuk pati sukses. Merkel e paraqet refuzimin për të spiunuar kolegët si një vijë të qartë morale. Ajo ishte e gatshme të bënte kompromise praktike për të vazhduar punën, por jo të dorëzonte informacion për njerëzit e tjerë te aparati i sigurisë.
30. Në vitet 1980 Merkel njohu kimistin kuantik Joachim Sauer. Ata u martuan në vitin 1998, pasi lidhja e tyre kishte zgjatur prej vitesh. Sauer vazhdoi karrierën akademike dhe shmangu rolin e bashkëshortit politik publik, duke mos lejuar që profesioni i tij të bëhej shtojcë e karrierës së Merkelit.
31. Merkel nuk pati fëmijë biologjikë, ndërsa Joachim Sauer kishte dy djem nga martesa e parë. Ajo e mbajti jetën familjare larg mediave dhe nuk e përdori privatësinë për krijimin e imazhit politik. Ecja në natyrë, gatimi dhe pushimet e qeta shfaqen në libër si mënyra për t’u kthyer në normalitet.
32. Kujtimet u shkruan me Beate Baumann, këshilltaren më të afërt të Merkelit që nga viti 1992. Merkel pranon se kujtesa njerëzore është e pasigurt, prandaj shumë episode u kontrolluan me dokumente, kalendarë dhe dëshmitarë. Dialogët e riprodhuar mbështeten në kujtesë dhe nuk duhet të merren si stenograme fjalë për fjalë.

Rënia e Murit dhe hyrja në politikë

33. Më 9 nëntor 1989, anëtari i Byrosë Politike Günter Schabowski njoftoi në mënyrë të paqartë rregulla të reja udhëtimi. Fjalët e tij u kuptuan si hapje e menjëhershme e kufirit. Mijëra qytetarë u drejtuan te pikat kufitare dhe rojet, pa udhëzime të qarta, përfundimisht i hapën kalimet.
34. Merkel shkoi te pika kufitare Bornholmer Straße dhe kaloi në Berlinin Perëndimor. Atje u gjend me njerëz të panjohur, hyri në një banesë dhe piu një birrë për të festuar. Për të, ky nuk ishte vetëm ndryshim politik, por çasti kur një kufi që kishte përcaktuar tërë jetën e saj pushoi së ekzistuari.
35. Edhe në natën e rënies së Murit, Merkel u kthye në shtëpi relativisht herët, sepse të nesërmen duhej të shkonte në punë. Ky episod është bërë simbol i karakterit të saj: ajo mund ta përjetonte një ngjarje historike pa humbur vetëpërmbajtjen, ndjenjën e detyrës dhe lidhjen me jetën e zakonshme.
36. Pas hapjes së Murit, Merkel kërkoi një mënyrë për t’u përfshirë në ndryshimin demokratik dhe iu bashkua lëvizjes Demokratischer Aufbruch. Ajo nuk hyri menjëherë si udhëheqëse; fillimisht bëri punë organizative, zyre dhe komunikimi. Aftësia për të formuluar qartë e ngriti shpejt në hierarkinë e lëvizjes.
37. Brenda një kohe të shkurtër, Merkel u bë zëdhënëse e Demokratischer Aufbruch. Përvoja shkencore e ndihmoi të paraqiste të dhëna dhe qëndrime në mënyrë të kuptueshme, ndërsa kujdesi i mësuar në RDGJ e bënte të disiplinuar në komunikim. Politika e saj filloi më shumë nga puna me informacionin sesa nga oratoria.
38. Pak para zgjedhjeve të para të lira u zbulua se drejtuesi i lëvizjes, Wolfgang Schnur, kishte bashkëpunuar me Stasin. Zbulimi e goditi rëndë organizatën. Për Merkelin, rasti tregoi se demokracia e re nuk mund të ndërtohej pa shqyrtuar përgjegjësinë e njerëzve që kishin bashkëpunuar me aparatin represiv.
39. Zgjedhjet e 18 marsit 1990 ishin të parat zgjedhje të lira parlamentare në historinë e RDGJ-së. Aleanca për Gjermaninë fitoi, ndërsa Lothar de Maizière u bë kryeministër. Rezultati tregoi se shumica e qytetarëve dëshironin bashkim të shpejtë me Republikën Federale, jo ruajtjen afatgjatë të një shteti të veçantë lindor.
40. Merkel u emërua zëvendëszëdhënëse e qeverisë së fundit të RDGJ-së. Brenda vetëm pak muajsh, fizikantja e Adlershofit u gjend në qendër të komunikimit politik të ribashkimit. Ajo mësoi si përgatiten konferencat për shtyp, si koordinohen ministritë dhe si paraqiten vendime historike para publikut.
41. Qeveria e Lothar de Maizière kishte një mision të pazakontë: të drejtonte një shtet duke përgatitur njëkohësisht përfundimin e ekzistencës së tij. Merkel e përshkruan këtë si punë për ta bërë qeverinë të panevojshme. Më 3 tetor 1990, RDGJ-ja pushoi së ekzistuari dhe ribashkimi hyri në fuqi.
42. Pas ribashkimit, Demokratischer Aufbruch u integrua në CDU. Merkel kërkoi një zonë elektorale në verilindje dhe u lidh me Stralsundin, Rügenin dhe rajonin përreth. Ajo nuk e mori mandatin vetëm si dhuratë nga udhëheqja, por punoi për të bindur strukturat lokale dhe për të krijuar bazën e saj elektorale.
43. Në zgjedhjet e 2 dhjetorit 1990, Merkel u zgjodh deputete në Bundestagun e parë të Gjermanisë së ribashkuar. Ajo e ruajti lidhjen me zonën e saj elektorale deri në përfundim të karrierës parlamentare. Kontakti me qytetarët e Lindjes i kujtonte vazhdimisht se ribashkimi juridik nuk kishte sjellë menjëherë barazi ekonomike dhe psikologjike.
44. Në janar 1991, Helmut Kohl e emëroi ministre për Gratë dhe Rininë. Emërimi lidhej edhe me nevojën që kabineti të përfshinte një grua të re nga Lindja, por Merkel e përdori postin për të mësuar mekanizmat e qeverisë federale dhe për të krijuar autoritet që nuk varej vetëm nga mbrojtja e Kohlit.
45. Si ministre, Merkel u përball me pasojat e transformimit të Gjermanisë Lindore: papunësi, privatizime, pasiguri dhe ndjenjë humbjeje. Ajo pranon se ribashkimi solli liri dhe mundësi, por shumë njerëz humbën profesionin, statusin dhe bindjen se përvoja e jetës së tyre kishte vlerë në rendin e ri.
46. Merkel mbështeti zgjerimin e kujdesit për fëmijët dhe mundësinë që gratë të ndërthurnin punën me familjen. Ajo nuk e përkufizonte veten në atë kohë si feministe, por ishte njëkohësisht përfituese dhe pioniere e përfaqësimit të grave. Më vonë pranoi se prania e një gruaje në majë të pushtetit kishte rëndësi simbolike.
47. Në vitin 1994 ajo u bë ministre e Mjedisit, Mbrojtjes së Natyrës dhe Sigurisë Bërthamore. Ky post e futi në diplomacinë ndërkombëtare të klimës. Konferenca e Berlinit e vitit 1995 forcoi profilin e saj dhe i tregoi se problemet globale mjedisore kërkojnë marrëveshje ndërkombëtare, shkencë dhe kompromis ekonomik.
48. Helmut Kohl ishte mentori që i hapi dyert e politikës federale, por etiketa “vajza e Kohlit” e paraqiste Merkelin si të varur prej tij. Ajo ishte mirënjohëse për mbështetjen, por nuk pranonte që besnikëria personale të vendosej mbi interesat e partisë dhe rregullat demokratike.
49. Pas humbjes së CDU-së në zgjedhjet e vitit 1998, Merkel u bë sekretare e përgjithshme e partisë. Detyra e saj ishte ta rindërtonte organizatën pas përfundimit të epokës së gjatë të Kohlit. Ajo udhëtoi nëpër vend, dëgjoi strukturat lokale dhe u bë gradualisht një figurë me autoritet të vetin.
50. Skandali i donacioneve të paligjshme e futi CDU-në në krizë, veçanërisht pasi Kohl refuzoi të zbulonte emrat e disa donatorëve. Merkel botoi një artikull ku kërkonte që partia të mësonte të ecte pa udhëheqësin e saj historik. Ky veprim u quajt tradhti, por ajo e paraqet si detyrim ndaj besueshmërisë institucionale.

Nga kryetare e CDU-së në kancelare

51. Në prill 2000 Merkel u zgjodh kryetare e CDU-së, duke u bërë gruaja e parë në atë post. Ishte protestante, e divorcuar, nga Gjermania Lindore dhe pa rrjetet tradicionale të elitës demokristiane perëndimore. Pikërisht për këtë arsye, ngritja e saj përbënte një ndryshim të thellë në kulturën e partisë.
52. Në vitin 2002, Edmund Stoiberi kërkoi të ishte kandidati i përbashkët i CDU/CSU-së për kancelar. Merkel vlerësoi se nuk kishte mbështetje të mjaftueshme dhe ia la kandidaturën, duke shmangur një konflikt shkatërrues. Vendimi tregoi se ishte e gatshme të tërhiqej përkohësisht për të ruajtur mundësinë e një fitoreje të ardhshme.
53. Pasi Stoiberi humbi ngushtë ndaj Gerhard Schröderit, Merkel mori drejtimin e grupit parlamentar CDU/CSU. Ky post i dha kontroll të drejtpërdrejtë mbi opozitën në Bundestag dhe e forcoi më shumë se kryesia formale e partisë. Ajo u bë gradualisht kandidatja e padiskutueshme e unionit konservator për pushtetin federal.
54. Merkel mbështeti partneritetin me Shtetet e Bashkuara gjatë debatit për Irakun dhe kritikoi kundërshtimin e hapur të qeverisë Schröder. Në retrospektivë, ajo arrin në përfundimin se lufta e Irakut ishte gabim, sepse premisat mbi armët e shkatërrimit në masë nuk u vërtetuan dhe ndërhyrja prodhoi pasoja destabilizuese.
55. Zgjedhjet e vitit 2005 prodhuan një rezultat shumë më të ngushtë nga sa priste CDU-ja. Merkel nuk fitoi shumicën për koalicionin e dëshiruar me liberalët dhe duhej të negocionte me SPD-në. Pas bisedimeve të vështira, u formua një koalicion i madh dhe ajo siguroi postin e kancelares.
56. Më 22 nëntor 2005 Merkel u zgjodh kancelare e Gjermanisë. Ishte gruaja e parë, personi i parë i rritur në RDGJ dhe shkencëtarja e parë që merrte këtë detyrë. Betimin e përfundoi me formulën “Zoti më ndihmoftë”, duke lidhur detyrën shtetërore me traditën e saj protestante.
57. Gjatë 16 viteve në pushtet, Merkel drejtoi katër kabinete: tri koalicione të mëdha me SPD-në dhe një koalicion me FDP-në. Aftësia për të punuar me partnerë të ndryshëm e bëri qendrën e sistemit politik gjerman, por njëkohësisht zbehu dallimet programore ndërmjet partive kryesore.
58. Stili i saj qeverisës mbështetej në takime të gjata, mbledhje informacioni dhe kërkim të pikës së kompromisit. Shpesh e shtynte vendimin deri afër afatit, sepse donte t’i linte alternativat të hapura. Kritikët e quanin këtë mungesë vizioni; mbështetësit e shihnin si mënyrë për të shmangur gabime të pakthyeshme.
59. Nën udhëheqjen e saj, CDU-ja u zhvendos drejt qendrës në disa çështje shoqërore. U zgjerua kujdesi ditor për fëmijët, u vendos paga minimale federale dhe u ndryshuan politika të rëndësishme familjare. Kjo e zgjeroi elektoratin e partisë, por krijoi pakënaqësi te një pjesë e konservatorëve tradicionalë.
60. Në vitin 2017 Bundestagu miratoi martesën ndërmjet personave të të njëjtit seks. Merkel votoi personalisht kundër, duke iu referuar bindjes së saj për martesën, por lejoi që deputetët e CDU-së të votonin sipas ndërgjegjes. Episodi tregon dallimin që ajo bënte ndërmjet bindjes personale dhe legjitimitetit të procedurës demokratike.
61. Kupa e Botës e vitit 2006 përfaqëson në libër një Gjermani më të çliruar në raport me identitetin kombëtar. Flamujt gjermanë u shfaqën pa militarizëm, ndërsa vendi u paraqit mikpritës dhe modern. Merkel e shihte patriotizmin demokratik si diçka që nuk duhej t’u lihej forcave nacionaliste.
62. Gjatë presidencës gjermane të BE-së dhe G8-s më 2007, Merkel fitoi profil të madh ndërkombëtar. Në samitin e Heiligendamm-it ajo ndërmjetësoi ndërmjet George W. Bushit, Vladimir Putinit dhe udhëheqësve të tjerë. Synimi i saj ishte ruajtja e bashkëpunimit shumëpalësh për klimën, zhvillimin dhe ekonominë botërore.
63. Kriza financiare e vitit 2008 e detyroi qeverinë të ndërhynte në një shkallë të pazakontë. Merkel dhe ministri Peer Steinbrück dhanë garanci politike se kursimet e qytetarëve ishin të sigurta. Qëllimi ishte të ndalej paniku, sepse tërheqja masive e parave mund ta rrëzonte sistemin bankar.
64. Skema e punës me orar të shkurtuar ndihmoi kompanitë gjermane të mbanin punëtorët edhe kur porositë ranë. Kjo bëri të mundur që industria të rifillonte shpejt prodhimin pas krizës. Merkel e konsideron këtë një nga shembujt më të suksesshëm të bashkëpunimit ndërmjet shtetit, punëdhënësve dhe sindikatave.
65. Kriza globale tregoi se G8-a nuk përfaqësonte më mjaftueshëm ekonominë botërore. Merkel mbështeti forcimin e G20-s, ku përfshiheshin Kina, India, Brazili dhe fuqitë e tjera në ngritje. Për të, rregullimi i tregjeve globale kërkonte pjesëmarrjen e vendeve që kishin fituar peshë të madhe ekonomike.
66. Gjatë krizës së euros, Merkel këmbënguli se ndihma financiare duhej të shoqërohej me reforma, mbikëqyrje dhe përgjegjësi kombëtare. Ajo druhej se garancitë pa kushte do t’i shpërblenin politikat e papërgjegjshme. Kjo qasje ndihmoi në ruajtjen e euros, por shkaktoi kosto të mëdha sociale, sidomos në Greqi.
67. Wolfgang Schäuble e konsideronte të mundshme një dalje të përkohshme të Greqisë nga euroja, ndërsa Merkel vendosi se vendi duhej të mbahej brenda monedhës së përbashkët. Ajo besonte se dalja mund të shkaktonte pasoja të pakontrollueshme dhe të rrezikonte jo vetëm euron, por tërë projektin politik evropian.
68. Pas katastrofës bërthamore të Fukushimës në vitin 2011, Merkel ndryshoi politikën energjetike dhe përshpejtoi mbylljen e centraleve bërthamore gjermane. Si fizikante, ajo argumentoi se një rrezik që më parë dukej teorik ishte materializuar në një vend teknologjikisht të avancuar; prandaj vlerësimi i sigurisë duhej rishikuar.

Rusia, Ukraina, NATO-ja dhe energjia

69. Merkel dhe Vladimir Putini mund të komunikonin pa përkthyes: ajo fliste rusisht, ndërsa ai gjermanisht. Megjithatë, njohja e gjuhëve nuk krijoi besim politik. Merkel e përshkruan Putinin si udhëheqës të formuar nga humbja e perandorisë sovjetike, i cili e interpreton dobësinë e kundërshtarit si mundësi për presion.
70. Gjatë një takimi në Soçi, Putini lejoi që qeni i tij i madh të hynte pranë Merkelit, ndonëse ajo kishte frikë nga qentë. Episodi u interpretua si përpjekje për ta frikësuar. Merkel nuk e dramatizon, por e përdor për të ilustruar mënyrën se si Putini përdorte gjeste personale dhe atmosferën e takimeve si instrument pushteti.
71. Fjalimi i Putinit në Konferencën e Sigurisë në Mynih më 2007 ishte për Merkelin paralajmërim i qartë. Presidenti rus sulmoi rendin e udhëhequr nga SHBA-ja dhe zgjerimin e NATO-s. Ajo e kuptoi se Moska po kalonte drejt një politike më konfrontuese, por vazhdoi ta konsideronte dialogun të domosdoshëm.
72. Në samitin e NATO-s në Bukuresht më 2008, Merkel kundërshtoi dhënien e menjëhershme të Planit të Veprimit për Anëtarësim Ukrainës dhe Gjeorgjisë. Ajo argumenton se institucionet e tyre nuk ishin gati dhe se NATO nuk duhej të jepte një premtim sigurie që nuk ishte e përgatitur ta mbronte ushtarakisht.
73. Kompromisi i Bukureshtit deklaroi se Ukraina dhe Gjeorgjia do të bëheshin një ditë anëtare të NATO-s, por pa u dhënë një rrugë konkrete. Ky formulim nuk i kënaqi as aspiratat e dy vendeve, as kundërshtimin rus. Merkel vazhdon ta mbrojë refuzimin e një garancie të menjëhershme, edhe pas pushtimit rus të Ukrainës.
74. Rusia sulmoi Gjeorgjinë në gusht 2008, vetëm disa muaj pas samitit. Lufta tregoi se Kremlini ishte i gatshëm të përdorte forcën për të ruajtur zonën e vet të ndikimit. Për Merkelin, ky ishte argument shtesë se një garanci formale e NATO-s, pa gatishmëri reale për luftë, mund të ishte jashtëzakonisht e rrezikshme.
75. Pas tërheqjes së Viktor Janukoviçit nga marrëveshja e asociimit me BE-në, protestat e Maidanit ndryshuan drejtimin e Ukrainës. Rusia iu përgjigj me aneksimin e Krimesë në mars 2014 dhe me ndërhyrjen në Donbas. Merkel e konsideroi aneksimin shkelje të hapur të sovranitetit ukrainas dhe të së drejtës ndërkombëtare.
76. Merkel punoi për të ruajtur unitetin e Bashkimit Evropian rreth sanksioneve ndaj Rusisë. Kjo ishte e vështirë, sepse vendet anëtare kishin interesa të ndryshme ekonomike dhe energjetike. Ajo e shihte unitetin evropian si mjetin kryesor për t’i treguar Putinit se ndryshimi i kufijve me forcë kishte pasoja.
77. Formati i Normandisë përfshinte Gjermaninë, Francën, Ukrainën dhe Rusinë. Merkel dhe François Hollande morën rolin e ndërmjetësuesve, sepse Shtetet e Bashkuara nuk merrnin pjesë drejtpërdrejt. Qëllimi nuk ishte zgjidhja e menjëhershme e të gjitha problemeve, por ndalimi i përshkallëzimit dhe krijimi i një procesi politik.
78. Negociatat për Marrëveshjen Minsk II në shkurt 2015 zgjatën rreth 17 orë. Dokumenti përfshinte armëpushimin, tërheqjen e armëve të rënda, kontrollin e kufirit dhe një proces politik për Donbasin. Pikat më të vështira ishin renditja e masave dhe pyetja nëse siguria duhej të vinte përpara ndryshimeve politike.
79. Merkel pranon se Minsku nuk solli paqe të qëndrueshme dhe nuk u zbatua plotësisht. Megjithatë, ajo argumenton se marrëveshja uli numrin e viktimave krahasuar me luftimet e viteve 2014–2015 dhe i dha Ukrainës kohë për reforma, forcimin e shtetit dhe përmirësimin e kapaciteteve ushtarake.
80. Pas zgjedhjes së Volodymyr Zelenskyt më 2019, u mbajt samiti i Parisit me Merkelin, Emmanuel Macronin dhe Putinin. U arritën disa marrëveshje të kufizuara, por procesi mbeti i bllokuar. Merkel vëren se Zelensky përballej me presion të brendshëm sa herë që shqyrtonte kompromis politik për Donbasin.
81. Deri në vitin 2021, Merkel kishte krijuar përshtypjen se Putini po humbte interesin për zbatimin e Minskut. Ajo propozoi një takim të drejtpërdrejtë të Këshillit Evropian me presidentin rus, por Polonia dhe shtetet baltike e kundërshtuan. Këto vende druheshin se takimi do t’i jepte Putinit legjitimitet pa ndryshim sjelljeje.
82. Pushtimi i plotë rus i Ukrainës më 24 shkurt 2022 shkaktoi një rivlerësim të ashpër të trashëgimisë së Merkelit. Në libër ajo mbështet ndihmën për Ukrainën dhe deklaron se Rusia nuk duhet ta fitojë luftën. Megjithatë, nuk pranon se dialogu dhe përpjekjet për armëpushim kishin qenë të gabuara në vetvete.
83. Merkel pranon se Gjermania nuk shpenzoi mjaftueshëm për mbrojtjen dhe se Bundeswehri kishte mangësi të mëdha. Ajo përmend rezistencën e partnerëve socialdemokratë ndaj rritjeve të shpejta të buxhetit, por ky shpjegim nuk e heq përgjegjësinë e saj si kancelare për prioritetet e përgjithshme të qeverive.
84. Nord Stream 1 ishte planifikuar gjatë qeverisë së Gerhard Schröderit, por u hap dhe u zgjerua gjatë epokës Merkel. Tubacioni sillte gaz rus drejtpërdrejt në Gjermani përmes Detit Baltik. Polonia, Ukraina dhe vendet baltike paralajmëruan se projekti i anashkalonte dhe e rriste ndikimin politik të Moskës.
85. Nord Stream 2 u zhvillua edhe pas aneksimit të Krimesë. Merkel e paraqiti për një kohë të gjatë si projekt kryesisht ekonomik, por kërkoi që Rusia të vazhdonte tranzitin e gazit përmes Ukrainës. Projekti nuk hyri kurrë në funksion dhe certifikimi u pezullua nga qeveria e Olaf Scholzit.
86. Varësia gjermane nga gazi rus u rrit gjatë kancelarisë së Merkelit: pjesa e Rusisë në importin e gazit ishte rreth 40,6 për qind më 2005 dhe 48,8 për qind më 2019. Kjo e bëri industrinë gjermane më konkurruese përmes energjisë së lirë, por krijoi një dobësi të madhe strategjike.
87. Gjermania nuk ndërtoi terminale të gazit të lëngshëm gjatë viteve të Merkelit. Ajo e pranon këtë si mangësi, sepse terminalet do ta kishin bërë më të lehtë diversifikimin e furnizimit. Pas pushtimit të Ukrainës, qeveria gjermane u detyrua të siguronte me shpejtësi infrastrukturën që kishte munguar më parë.
88. Merkel e konsideronte gazin një karburant kalimtar ndërmjet qymyrit, daljes nga energjia bërthamore dhe zgjerimit të burimeve të rinovueshme. Arsyetimi ishte ekonomikisht i kuptueshëm, por nënvlerësoi rrezikun që Rusia ta përdorte energjinë si armë politike dhe paralajmërimet e fqinjëve lindorë të Gjermanisë.

Refugjatët, Evropa dhe bota

89. Lufta në Siri dhe destabilizimi i rajonit shkaktuan zhvendosjen e miliona njerëzve. Shumë prej tyre u drejtuan përmes Turqisë, Greqisë, Ballkanit dhe Hungarisë drejt Evropës Veriore. Sistemi i Dublinit vendoste barrë të madhe mbi shtetet kufitare, ndërsa BE-ja nuk kishte mekanizëm funksional për ndarjen e përgjegjësisë.
90. Në vitin 2015 Merkel zhvilloi një bisedë publike me Reemën, një vajzë palestineze që kishte frikë se familja do të dëbohej. Kur vajza qau, Merkel u përpoq ta ngushëllonte, por u kritikua si e ftohtë. Episodi tregoi përplasjen ndërmjet rregullit juridik të përgjithshëm dhe dhembshurisë ndaj një njeriu konkret.
91. Më 31 gusht 2015 Merkel përdori shprehjen Wir schaffen das – “Do t’ia dalim”. Ajo shpjegon se nuk donte të thoshte se pritja dhe integrimi do të ishin të lehta. Shprehja synonte të mobilizonte shtetin dhe shoqërinë, por u shndërrua në simbolin kryesor të mbështetjes dhe kundërshtimit ndaj politikës së saj.
92. Vendimi i 4–5 shtatorit 2015 për të lejuar hyrjen e njerëzve të bllokuar në Hungari u mor në koordinim me kancelarin austriak Werner Faymann. Merkel e paraqet si zgjidhje të një emergjence konkrete humanitare, jo si shpallje se kufijtë gjermanë do të mbeteshin të hapur pa kufizime.
93. Qindra mijëra vullnetarë gjermanë ndihmuan me ushqim, strehim, mësim të gjuhës dhe integrim. Në të njëjtën kohë, komunat, policia dhe administrata u mbingarkuan. Libri e mbron bujarinë e shoqërisë, por pranon se shteti nuk ishte përgatitur për regjistrimin dhe sistemimin e një numri kaq të madh njerëzish.
94. Kryeministri bavarez Horst Seehofer e kundërshtoi ashpër Merkelin dhe kërkoi një kufi maksimal për pranimin e refugjatëve. Merkel refuzoi një tavan të ngurtë për të drejtën kushtetuese të azilit. Konflikti CDU–CSU vazhdoi për vite dhe dëmtoi unitetin e kampit konservator.
95. Marrëveshja BE–Turqi e vitit 2016 uli ndjeshëm kalimet në Detin Egje. Merkel e konsideronte përpjekje për të bashkuar humanizmin me kontrollin e kufijve, por marrëveshja krijoi varësi nga Recep Tayyip Erdoğani dhe u kritikua për kushtet e refugjatëve dhe gjendjen e të drejtave të njeriut në Turqi.
96. Sulmi terrorist në tregun e Krishtlindjeve në Berlin më 19 dhjetor 2016 u krye nga një azilkërkues i refuzuar që duhej të ishte larguar nga vendi. Ngjarja zbuloi mangësi në koordinimin e sigurisë dhe dëbimet. Merkel kundërshton barazimin e refugjatëve si grup me terroristët, por pranon dështimet institucionale.
97. Brexit-i ishte për Merkelin humbje si për Britaninë, ashtu edhe për Bashkimin Evropian. Ajo u përpoq ta mbante Londrën në union, por pas referendumit vendosi në qendër unitetin e 27 shteteve. Nuk donte ta poshtëronte Britaninë, por as t’i lejonte të ruante vetëm përfitimet e anëtarësimit.
98. Donald Trumpi sfidoi NATO-n, tregtinë ndërkombëtare dhe Marrëveshjen e Parisit për klimën. Merkel shmangu përplasjet personale, por mbrojti rendin shumëpalësh. Ajo pranon se kritikat amerikane ndaj shpenzimeve të ulëta gjermane për mbrojtjen preknin një dobësi reale, megjithëse mënyra e Trumpit ishte shpesh kërcënuese.
99. Në marrëdhëniet me Kinën, Merkel mbështeti tregtinë dhe dialogun, duke besuar se ndërvarësia mund të krijonte ndikim dhe përfitime reciproke. Por nën Xi Jinpingun, autoritarizmi, kontrolli teknologjik dhe rivaliteti sistemik u rritën. Libri pranon rrezikun e varësisë, pa e mohuar rëndësinë ekonomike të tregut kinez.
100. Pandemia e COVID-19 ishte kriza e fundit e madhe e mandatit të saj. Formimi shkencor e ndihmoi të kuptonte rritjen eksponenciale dhe domosdoshmërinë e ndërhyrjes së hershme. Kur plani për mbylljen e Pashkëve 2021 rezultoi i paqartë dhe i pazbatueshëm, Merkel e tërhoqi dhe mori publikisht përgjegjësinë. Në epilog, ajo e përkufizon lirinë jo si mungesë kufijsh, por si aftësi për të zgjedhur, për të mësuar, për të mbajtur përgjegjësi dhe, në fund, për ta lëshuar pushtetin.