Është e lehtë të tallesh. Në vitin 2017, Emmanuel Macron ironizonte me “kandidatët për pasardhës të Poincaré-së dhe de Gaulle-it [që] merren me menutë e shkollave” ose me “gjatësinë e veshjeve”. Por po i njëjti do të detyrohej më pas të merrej, si në fjalimin e tij në Les Mureaux në vitin 2020, me “menutë fetare” dhe “oraret e pishinave”. Pesë vjet më vonë, po ai do të kujdesej të njoftonte personalisht se prezervativët do të ishin falas në farmaci për personat nën 26 vjeç. Madje do të shkonte deri aty sa, në televizion, para më shumë se 20 milionë shikuesve, t’u kërkonte bashkëqytetarëve të tij që “të ajrosnin rregullisht” ambientet dhe “të lanin duart”.
Konceptimi i funksionit presidencial ilustron, më mirë se shumë tema të tjera, hendekun midis asaj që një kandidat thotë për këtë detyrë para se të hyjë në Pallatin Élysée dhe asaj që bën pasi zgjidhet. Si gjithmonë, Emmanuel Macron kishte shkuar mjaft larg. Ai fliste me dëshirë, siç kujtojmë, për rolin e një “të munguarit” në jetën publike, domethënë për “figurën e mbretit, për të cilën [unë] mendoj në thelb se populli francez nuk e ka dashur vdekjen e saj”, në një intervistë të famshme të botuar nga revista Le 1.
Shumë shpejt, që në nëntor 2018, ai detyrohet të premtojë se tashmë do të drejtojë “në një mënyrë ndryshe”, dhe kjo do të shndërrohej në një refren të mandateve të tij. Të ndryshojë, të rishpikë veten — këtë do ta përsëriste në të gjitha format e mundshme.
Krizat do t’ia rrëzonin bindjet, veçanërisht ajo e Covid-it. Në atë kohë presidenti pranoi: “Duhet të pranosh të hysh në intimitetin e jetës së njerëzve.” Kështu përfundoi duke u kërkuar bashkëqytetarëve që të hapnin dritaret në shtëpitë e tyre.
“Unë do të mbetem zotëruesi i orëve, do t’ju duhet të mësoheni me këtë”, deklaronte Emmanuel Macron në prill 2017 në France 2. Por gjatë pandemisë u detyrua të pranonte: “Ekziston një zotërues i orëve që quhet Covid.”
Edhe shpërndarja e pasuksesshme e Asamblesë Kombëtare në vitin 2024 do të ndryshonte ekuilibrat institucionalë.
“Këto zgjedhje përbëjnë një shkëputje në mënyrën e qeverisjes”, vërejti ai privatisht menjëherë pas tyre. “Shumë gjëra niseshin prej këtu; kjo merr fund. Do të jem më pak i përfshirë në politikat publike, por më shumë në përditshmërinë e njerëzve.”
“Presidencë e afërsisë”
Personaliteti i tij shpjegon shumë nga sjellja e tij. Nuk mund t’i reproshosh një presidenti se interesohet deri në hollësinë më të vogël për çdo çështje.
Ministrja e Tranzicionit Ekologjik, Monique Barbut, kujton një samit për natyrën në Marsejë, në shtator 2021. Emmanuel Macron po përgatitej të merrte fjalën.
“E informova për dyzet minuta menjëherë para fjalimit”, kujton ajo, e cila në atë kohë nuk ishte ende pjesë e qeverisë.
“Kur të dëgjon, ke përshtypjen sikur do të të përpijë. Nuk e njihte mirë temën, por e përvetëson duke folur për të, dhe duke folur për të më mirë nga sa do të mund ta bëja unë. Por pikërisht për këtë arsye ka një anë prej profesori, aq sa disa njerëz në sallë thonë me vete: çfarë ka ky që po na jep leksione?”
Shumë larg apo shumë afër: cili është pozicioni i duhur për një president?
Për të qenë të drejtë, Emmanuel Macron nuk është i pari që është ngatërruar kështu.
Nicolas Sarkozy, në kohën e tij, mendonte se kishte parashikuar gjithçka — ose të paktën kështu besonte. Ai i njihte kontradiktat e francezëve, të cilët kërkojnë njëkohësisht “distancë dhe afërsi”, “transparencë dhe mister”.
Për këtë arsye, ai ishte interesuar në mënyrë diskrete për një model që vinte nga Portugalia.
Mário Soares kishte krijuar të ashtuquajturën “presidencë të hapur”. Një herë në vit ai largohej nga pallati presidencial i Belémit dhe vendosej përkohësisht në një qytet, ku organizonte takime me turmat dhe kontakte të shumta me drejtues ekonomikë dhe politikë vendas.
E gjithë skena organizohej me kujdes rreth një motoje që presidenti portugez e përsëriste vazhdimisht:
“Kam ardhur deri tek ju.”
Nicolas Sarkozy ishte i vendosur të shpikte “presidencën e afërsisë”. Ai do të shkonte në provincë, do të flinte në një prefekturë dhe do të vazhdonte të zhvillonte takime publike.
Madje publikisht kishte folur për “asketizëm”. Por përballja reale me pushtetin do të rezultonte krejt ndryshe…
Edhe ai do të përfshihej në gjithçka.
Në vitin 2008, Sarkozy shkoi deri aty sa mori pjesë në hartimin e një nën-amendamenti për një projektligj mbi organizmat e modifikuar gjenetikisht, OGM-të.
“Ndodhi që duhej ta bëja unë vetë, sepse mëngjesi i organizuar nga kryeministri në Matignon nuk mjaftoi”, tregonte ai në atë kohë.
Pastaj shtonte:
“Problemi është se nuk jemi vetëm!”
Nuk është domosdoshmërisht çështje dobësie personale e njerëzve. Ata që janë ulur në Élysée gjatë njëzet viteve të fundit kanë pasur profile dhe karaktere të ndryshme.
Problemi është se presidentët e sapozgjedhur humbasin shumë shpejt aftësinë për të ndërtuar dhe imponuar konceptin e tyre të funksionit presidencial, sepse opinioni publik ushtron një presion të cilit ata nuk janë në gjendje t’i rezistojnë.
François Hollande dhe ideja e tij e “normalitetit” janë dëshmi për këtë: presidenti që dëshironte të udhëtonte me tren shumë shpejt do të detyrohej t’i linte trenat të kalonin pa të.
Përballë rritjes së populizmave, udhëheqësit, këtu si edhe gjetkë, janë shndërruar në “politikanë të përdorshëm dhe të hedhshëm”, siç shkruante L’Express në maj.
Pretendentët e sotëm betohen se ata do të veprojnë ndryshe.
Édouard Philippe citon shpesh Valéry Giscard d’Estaing, i cili “luftoi gjatë për të shmangur qeverisjen”.
Më 25 qershor, gjatë takimeve të tij në apartamente të organizuara njëkohësisht në vende të ndryshme, ai iu referua Albert Camus-së:
“Një burrë duhet të dijë ta përmbajë veten.”
“E pra, edhe një president duhet të dijë të përmbahet”, plotësoi me videolidhje ish-kryeministri nga Le Havre.
Gabriel Attal premton se do të arrijë atje ku, sipas tij, ka dështuar kreu aktual i shtetit, duke përqendruar më pak pushtet:
“Roli institucional i presidentit nuk është të fusë hundët në gjithçka, por të bëjë të mundur atë që është e nevojshme.”
Ndërkohë, Marine Le Pen kërkon të paraqitet më gaulliste se vetë de Gaulle.
Më 16 qershor ajo publikoi një postim në X për të përkujtuar fjalimin “themelues” të Bayeux-së dhe “parimet që do të frymëzonin institucionet e Republikës sonë të Pestë”.
Të mendosh menjëherë për rizgjedhjen tënde e ndryshon në mënyrë të pashmangshme lojën. Xavier Bertrand, për shembull, propozon një mandat presidencial shtatëvjeçar, pa mundësi rizgjedhjeje.
Por ndryshimi i rregullave nuk është ilaç për gjithçka.
Sepse asnjë kufi nuk është absolutisht i pakapërcyeshëm.
Emmanuel Macron nuk mund të kandidojë sërish në vitin 2027, pas dy mandateve pesëvjeçare radhazi, pasi reforma e vitit 2008 e përcakton qartë këtë?
E megjithatë, në rrethe të ngushta, ai thotë ndonjëherë:
“Kjo do të jetë për kur të kthehemi.”
Me shaka, natyrisht.
Ose ndoshta jo./L’Express.fr
