Prokuroria amerikane akuzon pesë pjesëtarë të një rrjeti të lidhur me inteligjencën ruse, i cili u përpoq të kryente disa vrasje, përfshirë edhe në Lituani.
Xavier Colás, Vilnius
Rusia prej muajsh po planifikonte vrasjen e shahistit dhe udhëheqësit disident Garry Kasparov në Shtetet e Bashkuara. Këtë verë, autoritetet amerikane e njoftuan themeluesin e Free Russia Forum se ishte “objektiv” i një plani të Kremlinit për ta vrarë dhe, për herë të parë që kur u largua në mërgim dhe u vendos në Nju Jork më 2013, iu sigurua mbrojtje e posaçme, sipas burimeve nga rrethi i tij. Planet për vrasjen e Ilya Ponomarevit kishin përparuar edhe më shumë. Ai është i vetmi ish-deputet rus që votoi kundër aneksimit të Krimesë dhe, nga mërgimi, ka bashkëpunuar në terren me mbrojtjen e armatosur të Ukrainës.
Prokuroria amerikane ka bërë publikë emrat e pesë komplotistëve që vepronin me urdhër të Kremlinit, i cili duket se është i gatshëm të shkojë një hap më tej si në presionin ndaj disidentëve, ashtu edhe në përshkallëzimin e veprimeve në territorin perëndimor. Kontaktet e këtyre pesë organizatorëve me personat e ngarkuar për të ndjekur dhe vrarë kundërshtarët përkojnë në kohë me momentin kur Kasparov dhe Ponomarev u paralajmëruan për rrezikun, sipas asaj që ka mësuar EL MUNDO. Të dy do të vriteshin në SHBA, ndërsa një viktimë e tretë do të goditej me thikë — ose do të digjej me benzinë — në Vilnius, kryeqytetin e Lituanisë.
Ky rrjet komplotistësh që punojnë për shërbimet e inteligjencës të Federatës Ruse — i ashtuquajturi “Rrjeti RIS” — ka vepruar të paktën që nga viti 2024 dhe ka bashkëpunuar në kryerjen e sulmeve, kryesisht në Evropë, duke përdorur sabotatorë dhe kriminelë vendas. Tani po përgatit atentate edhe në Shtetet e Bashkuara, një territor që për operacione të posaçme të këtij lloji nga Moska ka qenë praktikisht tabu edhe gjatë pjesës më të madhe të Luftës së Ftohtë. Sulmet ndaj figurave në mërgim, ose planet për kryerjen e tyre në territorin amerikan, kanë qenë të rralla: vrasja e fundit e rëndësishme që i është atribuar Moskës në tokën amerikane ishte një vetëvrasje e pazakontë e një dezertori të shërbimit të spiunazhit NKVD, në vitin 1941. Tani Vladimir Putin po kalon në një qasje më të ashpër.
Tetë truproja
Kasparov ka më shumë se dy dekada që druhet për sigurinë e tij. Pak pasi u tërhoq nga shahu në vitin 2005 për t’iu kushtuar politikës me kohë të plotë, kampioni i botës punësoi një ekip prej tetë truprojash, të cilët jo vetëm e shoqëronin kudo në Rusi, por i siguronin edhe ujë e ushqim, në mënyrë që Kasparov të mos prekte ushqime të ekspozuara në vende publike.
Në vitin 2012, Kasparov i rrëfeu shkrimtares Masha Gessen se ajo që i pëlqente më shumë kur udhëtonte jashtë vendit ishte mundësia për të qëndruar për pak kohë pa truprojat e tij. Një vit më vonë, kërcënimet e detyruan të largohej nga Rusia dhe që atëherë nuk ka rrezikuar të kthehet, ndërsa çështjet kundër tij janë shtuar: pas fillimit të pushtimit në shkallë të gjerë të Ukrainës, ai u përfshi në regjistrin rus të “agjentëve të huaj”, ndërsa në vitin 2024 u fut në listën e “terroristëve dhe ekstremistëve”. Në maj të këtij viti, Rusia e shpalli në “kërkim ndërkombëtar”. “Autoritetet amerikane i konfirmuan këtë verë se është objektiv”, shpjegon një burim nga rrethi i tij.
Objektivi tjetër përputhet me përkufizimin e “tradhtarit” që përdor putinizmi: Ilya Ponomarev është një ish-deputet rus, i mërguar në Ukrainë, i cili në vitin 2014 ishte i vetmi anëtar i Dumës që votoi kundër aneksimit të Krimesë. Pas pushtimit, ai iu bashkua mbrojtjes territoriale ukrainase, krijoi median opozitare “Utro Fevralya” dhe promovoi Kongresin e Deputetëve të Popullit si alternativë politike ndaj regjimit të Putinit. Ai thotë se u ka mbijetuar pesë tentativave për vrasje.
Ponomarev e ndan jetën mes Kievit dhe Uashingtonit. Në kryeqytetin amerikan ka një banesë dhe një zyrë që e përdor si përfaqësi në SHBA të platformës së tij politike. Një person i rekrutuar nga Moska filmoi dy vende në Uashington që lidheshin me personin të cilin Prokuroria amerikane e quan “Viktima Nr. 1”, për vrasjen e të cilit ishin ofruar 40.000 dollarë.
Detyra e parë, përveç lokalizimit të dy vendeve të lidhura me viktimën, ishte regjistrimi i videove prej të paktën 30 sekondash, nga disa kënde. Për të dëshmuar se pamjet ishin të fundit dhe se i kishte realizuar vetë, në kuadër duhej të shfaqej një dorë që bënte një shenjë të paracaktuar, e përshkruar si ngritja e gishtit të madh ose gjesti “OK”. Ata përdornin një gjuhë të koduar për të planifikuar çdo fazë të vrasjes: shprehja “të matësh një truall dhe të japësh përmasat” përdorej për mbikëqyrjen paraprake, ndërsa “ndërtimi” nënkuptonte hapin pasues, vrasjen. Për pamjet ofroheshin nga 1.000 deri në 1.500 dollarë. Sipas informacioneve të siguruara nga kjo gazetë, burri u diktua nga kamerat e sigurisë. Vrasja nuk u realizua sepse personi i rekrutuar u tërhoq.
Pesë burra
Prokuroria amerikane pohon se pesë burra ishin pjesë e këtij rrjeti të pazakontë të lidhur me shërbimet ruse të inteligjencës, i cili rekrutonte njerëz për të mbikëqyrur dhe vrarë kundërshtarë, si dhe për të kryer sabotime në vendet që ndihmojnë Ukrainën. Të pestë akuzohen për komplot për financimin e akteve të terrorizmit, ndërsa tre prej tyre përballen gjithashtu me akuzën për komplot për kryerjen e një vrasjeje me pagesë. Të dyshuarit janë Yuri Jrameev, ish-kolonel i shërbimeve ruse të inteligjencës, i cili kishte punuar me Putinin në rininë e tij, dhe djali i tij Kirill, oficer i FSB-së; dy kubanë dhe një venezuelian. Të gjithë banojnë në Rusi dhe vazhdojnë të jenë në arrati.
Në këtë rrjet bën pjesë edhe një person i njohur prej kohësh nga autoritetet lituaneze për organizimin, nga Rusia, të sabotimeve në territorin e Lituanisë gjatë vitit 2024: kubani Oemis Romagoza Durruthy, mësues vallëzimi dhe bashkëpunëtor i shërbimeve sekrete ruse, i cili nxiti dy spanjollë t’i vinin zjarrin një kompanie lituaneze që ofron shërbime për Ukrainën. Pagesa për atë operacion ishte 4.000 euro, por të dy u arrestuan pasi u arratisën në Riga.
Dy burra të tjerë me banim në Rusi — Yaidel Delgado Suárez, një kuban 35-vjeçar me nofkën “Vikingo”, dhe Ángel Eduardo Castro, një venezuelian 22-vjeçar — vepruan si rekrutues për atentate në territorin amerikan. Plani ishte të eliminohej një ose dy disidentë dhe, njëkohësisht, t’u dërgohej një mesazh i ashpër të tjerëve. Këtë verë, Castro foli me një bashkatdhetar venezuelian që banonte në Brooklyn: “Ke ndonjë njeri të besuar në Uashington?”. Udhëzimet ishin: së pari të fshihej biseda; më pas të shkonte në lagjen e viktimës, ta vendoste telefonin në modalitetin e avionit, të filmonte nga larg duke e mbajtur celularin në dorën e majtë, të fillonte regjistrimin një bllok më herët dhe të ulte shpejtësinë kur të kalonte përpara shtëpisë. Burri e kreu mbikëqyrjen dhe dërgoi disa fotografi e video, por e bëri të qartë se pranonte të bënte fotografi dhe jo “atë tjetrën”. Suárez i kërkoi më pas të gjente dikë që ishte i gatshëm të kryente “ndërtimin”.
Përveç dy objektivave në SHBA, të konfirmuar nga njerëz të rrethit të tyre, mund të ketë pasur edhe një viktimë tjetër: Vladimir Kara-Murza, i cili ishte burgosur në Siberi dhe u lirua në vitin 2024 në kuadër të shkëmbimit të madh të agjentëve të inteligjencës ruse, gjatë të cilit u lirua edhe shtetasi ruso-spanjoll Pablo González, së bashku me spiunë, vrasës me pagesë dhe mashtrues të tjerë rusë. Kara-Murza është helmuar dy herë.
Viktima e dytë
Operacioni kishte një pjesë të parë në Vilnius. Yuri dhe Kirill Jrameev, agjentë të FSB-së, dyshohet se i paguan rreth 200 dollarë një shtetasi amerikan për të fotografuar adresën e një opozitari rus të mërguar në kryeqytetin lituanez. Rekrutimi për fotografimin e adresës nisi rreth 24 qershorit 2025. Për vrasjen ofroheshin 25.000 dollarë.
Që nga viti 2024 ata kishin në shënjestër Ivan Tyutrin, të mërguar në Lituani, i cili së bashku me Garry Kasparov themeloi në Vilnius Forumin e Rusisë së Lirë. Gjatë një pjese të vitit 2024 ai ishte nën mbrojtje, pikërisht në periudhën kur, sipas Prokurorisë amerikane, nisi të vepronte rrjeti që po hetohet. Muajt e fundit, policia e ka paralajmëruar sërish se kishte zbuluar se ai ishte bërë përsëri objektiv. Dosja gjyqësore nuk sqaron nëse ai ishte disidenti që ky rrjet synonte ta vriste pranë Vilniusit.
Në listën e objektivave të mundshëm është gjithashtu Ruslan Gabbasov, një aktivist bashkir i mërguar në Vilnius, i cili kërkon pavarësinë e Bashkortostanit. Në vitin 2025 ai zbuloi një pajisje gjurmimi në makinën e tij dhe Prokuroria lituaneze identifikoi më pas një plan për vrasjen e tij.
Që nga epoka sovjetike e deri më sot, si Rusia ashtu edhe Shtetet e Bashkuara kanë shmangur kryerjen e vrasjeve në territorin e njëra-tjetrës. Gjatë dy dekadave e gjysmë që Putini ka qenë në pushtet, sulmet më të guximshme janë kryer kryesisht në Britaninë e Madhe ose në Evropën kontinentale, si helmimi me Noviçok i Sergei Skripalit, ish-oficer i inteligjencës ushtarake ruse GRU, dhe i vajzës së tij në Salisbury, në vitin 2018. Ose vrasja me armë zjarri e Zelimkhan Khangoshvilit, një rebel çeçen, në Berlin më 2019, nga një vrasës i rekrutuar nga FSB-ja — Vadim Krasikov, i shkëmbyer në vitin 2024 me gazetarin Evan Gershkovich dhe shtetas të tjerë perëndimorë. Edhe në Spanjë, në vitin 2024, u vra dezertori rus Maxim Kuzminov, i cili në vitin 2023 kishte kaluar në anën ukrainase së bashku me helikopterin e tij.
Rusia ka kohë që përdor persona hispanofolës për sabotime në Evropë, “ndër të tjera sepse shumë prej tyre kanë leje qëndrimi spanjolle dhe mund të lëvizin pa vizë si në Rusi, ashtu edhe në BE”. Aktakuza penale amerikane nuk i atribuon ndonjë rol shtetit kuban dhe Havana ka mohuar çdo lidhje./EL MUNDO
