Adis Abeba akuzon Eritrenë, Sudanin dhe Egjiptin se mbështesin rebelët e Tigrait dhe aleatët e tyre
Lufta që shpërtheu javën e kaluar në Etiopi mes ushtrisë dhe një koalicioni grupesh të armatosura është intensifikuar në disa fronte dhe ka shkaktuar tashmë vdekjen e të paktën 250 luftëtarëve rebelë, sipas qeverisë etiopiane, si dhe zhvendosjen e detyruar të rreth 150.000 njerëzve. Për momentin, luftimet janë përqendruar në rajonet e Tigrait, Afarit dhe Amharës, por rreziku që konflikti të marrë përmasa ndërkombëtare është i lartë. Ushtria etiopiane ka akuzuar tri vende të rajonit — Eritrenë, Sudanin dhe Egjiptin — se mbështesin rebelët përmes financimit ose furnizimit me armë. Kjo përbën një ndryshim rrënjësor krahasuar me konfliktin e viteve 2020–2022 dhe ngjall frikën e një përshkallëzimi përtej kufijve të Etiopisë.
Për momentin, luftimet janë ende larg përfshirjes së të gjithë vendit dhe janë përqendruar në veri. Gjatë fundjavës pati përleshje rreth qytetit të Alamatës, për të cilin forcat qeveritare thonë se e kanë marrë nën kontroll. Ky qytet ndodhet në jug të Tigrait, në rrugën që lidh rajonin me kryeqytetin e vendit, Adis Abebën.
Forcat rebele thonë se, pas përleshjeve të ashpra, kanë marrë qytetet Erebti dhe Abala, që ndodhen në rajonin e Afarit, në lindje të kryeqendrës së Tigrait, Mekele. Burime të ndryshme thonë se kryengritësit synojnë të ndërpresin lidhjet e transportit të Adis Abebës me Xhibutin, prej nga vjen një pjesë e madhe e furnizimeve të kryeqytetit. Ndërkohë, ushtria thotë se ka marrë Sekotën, në rajonin e Amharës.
“E dimë se situata në Tigrai po fillon të bëhet shumë e ndërlikuar dhe se spitalet tashmë po presin shumë të plagosur”, thotë mjeku spanjoll Iñaki Alegría, i cili drejton një qendër spitalore në rajonin e Oromisë dhe prej 15 vjetësh jeton në këtë vend afrikan. “Megjithatë, në rajone të tjera, përfshirë vetë kryeqytetin, jeta vazhdon me një normalitet relativ: për momentin, konflikti është i përqendruar në 10% të territorit të vendit, ndonëse shumë njerëz kanë frikë se do të përhapet. Përfundimi i konfliktit është i pasigurt, por gjithçka tregon se, pa mbështetje nga jashtë, rebelët kanë pak mundësi të arrijnë diçka vetëm me forcat e tyre.”
Përveç rrezikut të një katastrofe humanitare, që kërcënon sërish veriun e Etiopisë që prej rifillimit të luftës javën e kaluar, një nga rreziqet më të dukshme është përhapja e konfliktit përtej kufijve të vendit. Të dielën, marshalli Birhanu Jula, kreu i Forcave të Armatosura të Etiopisë, deklaroi në YouTube se Eritrea ishte një aleate besnike e Frontit Popullor për Çlirimin e Tigrait (TPLF, sipas shkurtesës në anglisht), grupit kryesor të armatosur kryengritës.
Prej muajsh, qeveria etiopiane e ka akuzuar regjimin e Asmarës se po armatos kryengritësit. Ekspertët i konsiderojnë të besueshme këto akuza, ndonëse Eritrea i ka mohuar vazhdimisht.
Në vetëm katër vjet, marrëdhëniet mes dy vendeve kanë marrë një kthesë prej 180 gradësh. Nga viti 2020 deri në vitin 2022, Eritrea e mbështeti Etiopinë në luftën kundër TPLF-së dhe kjo mbështetje ishte vendimtare për të frenuar përparimin e rebelëve. Megjithatë, këmbëngulja e kryeministrit etiopian Abiy Ahmed për të siguruar dalje në det përmes Eritresë i ka rritur tensionet mes dy vendeve.
Rreziku i përhapjes së konfliktit në rajon
Në vitin 1993, pas pavarësisë së Eritresë, Etiopia humbi daljen e saj në det. Ahmed e cilëson këtë si “një gabim historik të padrejtë” dhe e paraqet rifitimin e daljes në det përmes portit të Asabit si një kërkesë thelbësore për mbijetesën e Etiopisë, për shkak të varësisë së saj aktuale nga Xhibuti, përmes të cilit kalon 95% e tregtisë së vendit.
Në janar të këtij viti, qeveria etiopiane deklaroi se kishte kapur një ngarkesë të madhe armësh që vinte nga Eritrea dhe ishte e destinuar për milicitë Fano të rajonit të Amharës, të cilat janë pjesë e kryengritjes së tanishme kundër Adis Abebës. Regjimi eritreas i mohoi akuzat dhe u përgjigj përmes ministrit të Informacionit, Yemane Gebremeskel, i cili i tha agjencisë britanike të lajmeve Reuters se Ahmed po kërkonte pretekste për të sulmuar Eritrenë. “Po përdorin operacione nën flamur të rremë për të përligjur luftën që ai mezi pret ta nisë prej të paktën dy vjetësh”, deklaroi ai.
Megjithatë, akuzat e marshallit Jula nuk u kufizuan tek Eritrea. Kreu i ushtrisë etiopiane la të kuptohej se edhe Sudani, edhe Egjipti po mbështesin TPLF-në dhe aleatët e saj. Ushtria sudaneze po zhvillon një luftë civile kundër Forcave të Mbështetjes së Shpejtë (RSF, sipas shkurtesës në anglisht), ndërsa gjenerali Al Burhan, presidenti i vendit, e ka akuzuar Adis Abebën se mbështet forcat kundërshtare, të drejtuara nga Mohamed Hamdan Dagalo, i njohur si Hemedti. Në fakt, një investigim i Reuters në fillim të këtij viti tregoi se në rajonin etiopian të Benishangul-Gumuzit ekziston një kamp stërvitor i RSF-së, si dhe disa objekte ushtarake përmes të cilave dërgohen furnizime dhe armatime për kryengritësit sudanezë. Një nga aleatët kryesorë të Etiopisë janë Emiratet e Bashkuara Arabe, të cilat njëkohësisht mbështesin edhe RSF-në.
Nga ana e tij, Egjipti ka një mosmarrëveshje me Etiopinë për inaugurimin e Digës së Madhe të Rilindjes Etiopiane (GERD, sipas shkurtesës në anglisht), e cila ndikon në ujërat e Nilit. Në fund të vitit 2025, Kajro arriti një marrëveshje për të shtuar praninë e saj ushtarake në Xhibuti dhe Eritre, në këmbim të modernizimit të porteve të Doralesë dhe Asabit. Dobësitë e brendshme dhe mungesa e kohezionit të koalicionit të grupeve të armatosura që i ka shpallur luftë qeverisë etiopiane mund të kompensohen nga një mbështetje e vendosur për rebelët nga qeveri të huaja, si ato të Eritresë dhe Sudanit. Konflikti civil në Etiopi ka potencial të madh për të ndryshuar gjeopolitikën e Bririt të Afrikës dhe për të përfshirë vendet fqinje./El País
