Imazhi gjerman për Rusinë:
Nga Peter Frey
Si korrespondente e F.A.Z.-it, ajo kaloi vitet ’90 në Moskë. Tani Christiane Hoffmann rrëfen me vetëkritikë për rënien e marrëdhënieve gjermano-ruse dhe për vetëvrasjen e një mikeje.
Librin e Christiane Hoffmann mund ta lexosh në mënyra shumë të ndryshme. Si një libër publicistik i një autoreje me njohuri të thella, e cila ka ndjekur zhvillimin nga Bashkimi Sovjetik i viteve ’80 deri te Rusia e sotme. Në qendër të vëmendjes është atëherë pyetja se ku e ka vendin Ukraina. Por libri është gjithashtu rrëfimi shumë personal i një gruaje që, pas katër dekadash, ka humbur një njeri të afërt. Një grua që kërkon arsyet pse mikja e saj më e dashur nuk arrinte më të përballonte jetën dhe zgjodhi t’i jepte fund asaj.
Christiane Hoffmann: „Die Träume, die wir hatten“ – „Ëndrrat që kishim“
C.H. Beck
Si bashkohen këto dy nivele? Çelësin e jep titulli i librit prej gati 300 faqesh: „Die Träume, die wir hatten“ – „Ëndrrat që kishim“. Janë ëndrrat e një grupi studentesh të sllavistikës, të cilat në Hamburgun e viteve ’80 merren me Rusinë, mbi të gjitha me kulturën dhe letërsinë ruse, dhe për të cilat poetja Anna Ahmatova është një yll udhërrëfyes. Është historia e një dashurie për këtë vend të largët, të cilin, para ndryshimeve politike, ato e njohin në Leningradin e Bashkimit Sovjetik, me buburrecat në konviktet studentore, për të përfunduar vetëm pak vite më vonë në një Rusi emocionuese, kaotike dhe të zhytur në një kapitalizëm të egër e të përshpejtuar.
Mikja është më e bukura dhe ndoshta edhe më inteligjentja nga të gjitha. Ajo martohet me një rus, një artist të dashur, kthehet në Hamburg dhe bëhet një studiuese me njohuri të thella. Ëndrra për një fqinjësi të begatë duket se për një kohë të shkurtër po bëhet realitet. Por zhgënjimi vjen shpejt dhe ilustrohet me një citat të Boris Jelcinit, i cili, kur largohet nga posti i presidentit në vitin 1999, i drejtohet popullit të tij duke kërkuar falje për faktin „që kaq shumë nga ëndrrat tona të përbashkëta nuk u realizuan“. Prej këtej vjen edhe titulli i librit.
Një arkitekturë e përbashkët sigurie
Christiane Hoffmann ndjek një rrugë tjetër nga mikja e saj. Ajo bëhet gazetare, përjeton shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik në Kiev dhe vitet e çmendura ’90 në Moskë si korrespondente e F.A.Z.-it. Edhe më pas, Rusia mbetet një nga temat qendrore të jetës së saj. Ajo e përshkruan vendin dhe marrëdhëniet e tij me Perëndimin me një kthjelltësi që, me gjasë, bëhet e mundur vetëm nga distanca që sot ka ndaj politikës së përditshme.
Hoffmann tregon se shumë nga zhvillimet e sotme lidhen me vendime të gabuara të marra në vitet ’90. Ajo shfaq mirëkuptim për nevojat ruse të sigurisë në kontinentin evropian. Megjithëse e bën të qartë se nuk ekziston asnjë dokument juridik ndërkombëtar në të cilin Moskës t’i jetë premtuar se NATO-ja nuk do të zgjerohej drejt Lindjes, ajo arrin në përfundimin se do të kishte qenë çështje mençurie politike dhe historike që dobësia e Rusisë pas përfundimit të Luftës së Ftohtë të mos shfrytëzohej përmes zgjerimit të NATO-s drejt Lindjes, por në vend të kësaj të ndërtohej një arkitekturë e përbashkët sigurie.
A ishin gazetarët tepër entuziastë?
Në realitet, fatkeqësia ndoqi rrugën e vet, si në jetën e mikeshës së saj, ashtu edhe në marrëdhëniet me Rusinë. Pak kohë pas martesës, artisti rus sëmuret nga skleroza e shumëfishtë dhe studiuesja brilante nuk arrin ta përballojë barrën e dyfishtë të kujdesit ndaj tij dhe të karrierës akademike. Pas vdekjes së bashkëshortit, ajo zhvillon çrregullim bipolar dhe lëkundet mes ëndrrave madhështore dhe frikës nga dështimi. Kur gjithçka që ndien është vetëm mbingarkesë, mikja nuk sheh më rrugëdalje tjetër përveç vetëvrasjes.
Hoffmann mundohet nga pyetjet për përgjegjësinë e saj dhe e përshkruan këtë në një mënyrë aq personale sa rrallë është lexuar diçka e tillë. A mund ta kishte shpëtuar miken? A i kishte kushtuar asaj shumë pak vëmendje dhe kohë?
Për disa lexues, analogjia e nënkuptuar mes rreshtave ndërmjet mikeshës dhe konstelacionit Lindje-Perëndim mund të duket se shkon tepër larg. Megjithatë, ajo të çon te një pyetje e rëndësishme: Sa ka të bëjë zhvillimi i marrëdhënieve mes Rusisë dhe Evropës me frikërat e rrënjosura thellë të sundimtarit të ri, Vladimir Putin – dhe sa është pjesa e përgjegjësisë së Perëndimit në këtë proces?
Hoffmann mendon gjithashtu në mënyrë vetëkritike nëse ajo dhe gazetarët e tjerë, të cilët në vitet ’90 ishin entuziastë për Rusinë, nuk i ndoqën tepër nga afër konceptet politike të hartuara në Uashington dhe Bon.
Pse e mbështetën presidentin Jelcin, i cili për shkak të alkoolizmit nuk ishte më i aftë për të ushtruar funksionin drejtues, në vend që të paktën të ishin të hapur ndaj mundësisë së një ndryshimi demokratik të pushtetit në zgjedhjet e vitit 1996, edhe nëse nga kjo do të përfitonte një postkomunist?
Hoffmann shkruan:
„Demokracia ruse vdes nga një mbidozë kapitalizmi. Rizgjedhja e Jelcinit nuk e forcon demokracinë, por pushtetin e një grupi të vogël oligarkësh.“
Këtu fillon fatkeqësia e vendit, e cila në fund çon te sistemi i sotëm i Putinit.
A mund të shpëtohet një mike që është lodhur nga jeta? A mund të shërohet një marrëdhënie që prej më shumë se dy dekadash ka ngecur në një rrugë pa dalje, deri në pikën e një lufte që tashmë mezi fshihet?
Libri i Hoffmann-it ofron më shumë pyetje sesa ngushëllim. Por ai i vendos lexuesit përpara një pasqyre, si në planin personal, ashtu edhe në atë politik. Kush nuk ka frikë ta shohë në sy dështimin e vet, duhet ta lexojë „Die Träume, die wir hatten“.
Christiane Hoffmann: „Die Träume, die wir hatten. Meine Freundin, Russland, die Ukraine und ich“ – „Ëndrrat që kishim. Mikja ime, Rusia, Ukraina dhe unë“.
C.H. Beck Verlag, Mynih 2026. 300 faqe, kopertinë e fortë, 26 euro./FAZ
