Në laboratorin e C3 Biotech, rezervuarët cilindrikë me shkëlqim dhe panelet e kontrollit me pjesën e sipërme të pjerrët janë shtyrë pranë mureve. Këto pajisje prej çeliku inox të cilësisë së lartë, me vlerë miliona dollarë, në thelb janë shndërruar në një lloj varreze shumë të shtrenjtë pajisjesh të braktisura.
Të gjitha këto pajisje të teknologjisë së fundit u nxorën jashtë përdorimit gjatë përpjekjeve të kompanisë për të zbuluar se si mbetjet bujqësore, si lëkurat e patateve apo mbetjet e panxharit, mund të shndërroheshin me kosto të ulët në xham akrilik, një material i përdorur gjerësisht në prodhim.
Nigel Scrutton, bashkëthemelues i C3 Biotech në Stockport të Anglisë, gjithmonë kujdeset që fillimisht t’i tregojë këto dështime të kushtueshme dhe vetëm më pas të shpjegojë se zgjidhja vendimtare që gjetën në fund përdorte, çuditërisht, fuçi të lira plastike — të atij lloji që mund t’i gjesh në Walmart.
Po aq befasuese është edhe mënyra se si u financua përparimi i kompanisë britanike: përmes një granti të pazakontë nga qeveria gjermane. Ky grant është pjesë e një përpjekjeje të re të Gjermanisë për të mbështetur në mbarë Evropën inovacionin me rrezik të lartë dhe potencial të madh shpërblimi.
Presioni mbi Evropën për të konkurruar me përparimet teknologjike dhe industriale të Kinës dhe Shteteve të Bashkuara ka arritur kulmin.
Për më shumë se një dekadë, Evropa ka mbetur prapa dy ekonomive më të mëdha të botës në një sërë treguesish të konkurrueshmërisë, përfshirë investimet, kërkimin dhe zhvillimin, si edhe rritjen e produktivitetit.
Një raport mbi konkurrueshmërinë nga McKinsey Global Institute paralajmëron se pozita udhëheqëse e Evropës në shumë prej sektorëve të saj tradicionalisht të fortë, si automobilat, farmaceutika dhe makineritë, është në rrezik.
Sipas vlerësimeve, Evropës do t’i duhej të shtonte afro 1 trilion dollarë investime çdo vit vetëm për të mundur të mbante ritmin.
Rritja e kostove të energjisë, e përkeqësuar nga luftërat, kostot relativisht të larta të fuqisë punëtore dhe procesi tradicionalisht i ngadaltë i vendimmarrjes në Bashkimin Evropian konsiderohen gjithashtu faktorë që kanë dobësuar avantazhin konkurrues të kontinentit.
Në mesin e këtyre parashikimeve të zymta, Agjencia Federale Gjermane për Inovacione Shkëputëse, SPRIND, ofron njëfarë optimizmi.
Agjencia është e vendosur të thyejë mënyrat tradicionale të të menduarit dhe të dëshmojë se edhe qeveritë mund të financojnë shpejt projekte ambicioze të teknologjisë së avancuar dhe se financimi nuk ka pse të kufizohet vetëm brenda kufijve kombëtarë.
SPRIND nuk është përpjekja e parë e Bashkimit Evropian apo e Britanisë për të nxitur inovacionin dhe kërkimin shkencor. Programi i BE-së “Horizon Europe”, me një buxhet prej 95.5 miliardë eurosh, zbatohet që prej vitit 2020. Faza e ardhshme, e planifikuar të nisë në vitin 2028, ka aktualisht një buxhet të propozuar prej 175 miliardë eurosh.
Megjithatë, rezultatet e programit “Horizon” kanë qenë të përziera. Kritikët ankohen për procedurat e ndërlikuara të aplikimit, rregullat e vështira për t’u kuptuar dhe prirjen për të favorizuar kompanitë e mëdha në vend të ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme me potencial për inovacione vërtet përmbysëse.
SPRIND është shumë më e vogël për nga përmasat, por ka ambicie të mëdha. Ajo kërkon inovacione që mund të “zgjidhin probleme të mëdha teknologjike, shoqërore ose mjedisore”, të krijojnë “tregje krejtësisht të reja” ose të transformojnë tregjet ekzistuese.
“SPRIND është krejtësisht ndryshe”, tha Scrutton.
Ai ka punuar në kërkime në C3 Biotech dhe në Universitetin e Mançesterit, ku është profesor, për afro 40 vjet dhe gjatë kësaj kohe ka aplikuar për një numër të madh grantesh. Shumica e programeve të financimit kërkojnë muaj, madje edhe vite, për t’u miratuar.
Sipas të dhënave të SPRIND-it, nga paraqitja e kërkesës për financim deri në nënshkrimin e kontratës duhen mesatarisht vetëm 14 ditë.
Një raport i rëndësishëm mbi krizën e konkurrueshmërisë së Evropës, i porositur nga Bashkimi Evropian dhe i drejtuar nga ish-kryeministri italian Mario Draghi, e përmend modelin e SPRIND-it si shembull për inovacionin.
Një nga burimet e frymëzimit të SPRIND-it është Agjencia e Projekteve të Avancuara Kërkimore të Mbrojtjes e Shteteve të Bashkuara, DARPA. Kjo agjenci ndihmoi në hedhjen e themeleve të internetit dhe mbështeti gjithashtu projekte që lidhen me raketat Saturn, dronët e armatosur dhe sistemet e biofeedback-ut.
Financimi publik i kërkimit zakonisht shmang projektet që kërkojnë shumë kohë për t’u zhvilluar, kanë rrezik të lartë dështimi dhe, edhe në rast suksesi, nuk garantojnë domosdoshmërisht kthim financiar.
Inovacionet revolucionare shpesh vdesin në të ashtuquajturën “lugina e vdekjes”, sepse nuk arrijnë të sigurojnë financimin e nevojshëm për të kaluar nga faza e kërkimit të hershëm drejt prodhimit komercial.
Jano Kostad, drejtues i programeve “Challenge” në SPRIND, dëshiron t’u japë studiuesve “lirinë për të kapërcyer vërtet kufijtë dhe për të bërë gjëra që ka shumë gjasa të mos financoheshin përmes kanaleve tradicionale të kapitalit sipërmarrës”.
Modeli i SPRIND-it është të përcaktojë sfida për zhvillimin e produkteve dhe teknologjive revolucionare dhe më pas të ftojë sipërmarrës, akademikë dhe studiues që të krijojnë ekipe e të konkurrojnë mes tyre.
Një komision ekspertësh përzgjedh propozimet. Përveç kësaj, SPRIND ofron grante, investime dhe forma të tjera financimi edhe për kompani të reja inovative që nuk marrin pjesë në këto sfida.
Që nga krijimi i saj në fillim të vitit 2020, SPRIND ka marrë 4,740 propozime dhe ka financuar 376 ekipe.
Për të marrë raundin tjetër të financimit, ekipet duhet të dëshmojnë se kanë bërë përparim të matshëm. Dështimi konsiderohet pjesë normale e procesit.
C3 Biotech merr pjesë në një sfidë trevjeçare të bioprodhimit, objektivi i së cilës është të zhvillohet një metodë me kosto të ulët për shndërrimin e llojeve të ndryshme të mbetjeve në produkte që në fund mund të prodhohen në shkallë industriale.
Sfida të tjera të financuara nga SPRIND përfshijnë përdorimin e inteligjencës artificiale mbi të dhënat shëndetësore dhe zhvillimin e barnave duke shfrytëzuar kushtet e mikrogravitetit.
Një tipar i pazakontë i mënyrës së funksionimit të SPRIND-it është se, ndonëse financohet nga qeveria gjermane, agjencia është e gatshme të investojë para në të gjithë Evropën, përfshirë edhe në C3 Biotech në periferi të Mançesterit, në Britani.
“Ne duhet të krijojmë përparime revolucionare dhe ato nuk kanë pse të vijnë domosdoshmërisht vetëm nga Gjermania”, tha Kostad.
Në fund të fundit, nëse një përparim i madh mund të ulë çmimet e energjisë në Gjermani, atëherë paratë janë shpenzuar mirë.
Muajin e kaluar, SPRIND u dha 10 ekipeve nga pesë vende financim në një vlerë të përgjithshme deri në 26.5 milionë euro për zhvillimin e sistemeve të avancuara të inteligjencës artificiale.
Deri në fund të vitit 2028, agjencia synon të ndihmojë secilin prej tri ekipeve fituese përfundimtare që të sigurojnë nga 1 miliard euro prej investitorëve publikë dhe privatë.
Agjencia suedeze Vinnova gjithashtu ofron financim fillestar për kompani të reja inovative duke përdorur një qasje të ngjashme. Ajo po bashkëpunon aktualisht me SPRIND-in në një sfidë të re teknologjike: si të shkatërrohen dronët e vegjël pa lejuar që pjesët që bien të shkaktojnë dëme ndaj civilëve.
Drejtoresha e përgjithshme e Vinnova-s, Darja Isaksson, tha se kur mësoi se SPRIND financonte ekipe jashtë Gjermanisë, “u habitëm vërtet”.
“Kjo ishte pikërisht ajo që më bëri t’i kushtoja vëmendje të veçantë SPRIND-it”, tha ajo.
Edhe vende të tjera kanë filluar ta vërejnë këtë model.
Muajin e kaluar, Franca njoftoi planet për krijimin e agjencisë së saj për inovacione revolucionare dhe për bashkëpunim me SPRIND-in. Edhe Holanda po shqyrton një plan për krijimin e një inkubatori inovacioni të ngjashëm me modelin gjerman.
Ndërkohë, në C3 Biotech, ekipi po kujdeset për frytet e investimit të SPRIND-it.
Laboratori është mbushur me fuçi plastike ku ndodhen baktere halofile të uritura, të cilat ushqehen me niseshtenë që mbetet nga procesi i prodhimit të patatinave.
Fermentimi prodhon përbërje biologjike që, pas përpunimit, mund të shndërrohen në xham akrilik. Ky material mund të përdoret në kallëpe ose printerë 3D për prodhimin e mijëra produkteve, nga dritat e përparme të automjeteve deri te lodrat për fëmijë.
Një shkencëtar mbante me kujdes disa mostra të çmuara: një tullëz të vogël lodre me ngjyrë të zezë, një objekt blu gjysmëtransparent në formë zemre dhe një figurë të verdhë të ngjashme me personazhet Lego.
Të gjitha ishin prodhuar nga Citrasyn, materiali i ri kimik i zhvilluar në laborator.
Scrutton tha se gjetja e një mënyre të lirë për shndërrimin e mbetjeve në kimikate “ka qenë prej vitesh Grali i Shenjtë i bioprodhimit”.
Këtë muaj, ai dhe ekipi i tij festuan arritjen e një etape të rëndësishme: prodhimi i pandërprerë kishte vazhduar për më shumë se 180 ditë.
Tani C3 Biotech po zhvillon bisedime me kompani që janë të interesuara ta komercializojnë këtë zbulim.
Kompani si C3 Biotech mund të jenë pikërisht lloji i forcës inovative për të cilën Evropa ka nevojë për të mbështetur mirëqenien dhe prosperitetin e saj në të ardhmen.
“Ky është pikërisht konteksti në të cilin lindi SPRIND”, tha Kostad.
“Detyra jonë tani është të sigurohemi që të mund t’i krijojmë këto industri të reja.”/NYT
