Ishte përplasja më e rëndë prej vitesh mes Kinës dhe Filipineve në një nga pikat e nxehta prej kohësh në Detin e Kinës Jugore.
Për dekada, Filipinet kanë pretenduar sovranitet mbi një shkëmb koralor të vogël në ujërat e kontestuara dhe e kanë sinjalizuar kontrollin e tyre mbi territorin duke ndërruar trupat në një anije të epokës së Luftës së Dytë Botërore, të ngecur qëllimisht aty. Një vendim i një tribunali ndërkombëtar, i dhënë një dekadë më parë, mbështet pretendimin e Filipineve.
Por muajin e kaluar, një anije e Rojës Bregdetare kineze nisi të sillej rreth anijes, e cila quhet Sierra Madre. Ishte episodi më i fundit në një seri të gjatë përballjesh mes dy qeverive në këtë zonë, të njohur si Second Thomas Shoal.
Në një moment, Roja Bregdetare kineze përdori varka të vogla për t’iu afruar pjesëtarëve të forcave filipinase dhe njëri prej tyre u godit me një shkop druri, duke pësuar lëndime në kokë, sipas zyrtarëve filipinas dhe amerikanë. Kina fajësoi Filipinet se kishin provokuar përplasjen.
Ambasadorja amerikane shprehu zemërim dhe deklaroi se Shtetet e Bashkuara qëndronin përkrah Filipineve, aleatit më të vjetër amerikan me traktat në Azinë Juglindore.
Megjithatë, askush nuk pret që Kina t’i kufizojë së shpejti aktivitetet e saj ekspansioniste në rajon. Ndërkohë, mes vendeve aziatike po shtohen dyshimet se deri ku do të ishte e gatshme të shkonte SHBA-ja për ta frenuar Kinën, duke pasur parasysh shpërqendrimin e madh dhe konsumimin e burimeve që ka sjellë lufta amerikano-izraelite kundër Iranit.
Shtetet e Bashkuara po përballen me pakësimin e rezervave të armëve kritike, përfshirë interceptorët e mbrojtjes ajrore. Sulmet iraniane me raketa dhe dronë i kanë detyruar trupat amerikane të largohen nga bazat në Lindjen e Mesme dhe kanë shkatërruar disa prej këtyre objekteve — një tregues i asaj që ushtria kineze, shumë më e fuqishme se ajo iraniane, mund të bënte në rast të një konflikti në Azi.
Në fillim të korrikut, Kina kreu një test të rrallë të një rakete balistike ndërkontinentale të aftë për të mbajtur armë bërthamore, me një kokë luftarake false, duke e lëshuar në Oqeanin Paqësor nga një nëndetëse me energji bërthamore. Ajo është një nga komponentët më të fuqishëm të arsenalit kinez.
Ndërsa Kina demonstron fuqinë e saj, Departamenti i Shtetit i administratës së presidentit Trump po mbyll konsullata në Japoni dhe Indonezi, sipas zyrtarëve të Kongresit të informuar për vendimin.
Mandati i dytë i Trumpit “ka qenë një dështim kolosal për interesat e SHBA-së në rajonin e Azisë”, tha në një deklaratë përfaqësuesi Gregory W. Meeks nga Nju Jorku, demokrati më i lartë në Komisionin e Punëve të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve.
“Kjo strategji, nëse mund të quhet e tillë, është një dhuratë për Kinën, që po minon besueshmërinë e SHBA-së dhe po dëmton sigurinë tonë kombëtare”, shtoi ai.
Të emëruarit e Trumpit thonë se administrata nuk po tërhiqet nga Azia. Në një fjalim në Manila më 10 gusht, Elbridge Colby, nënsekretari i Mbrojtjes për politikat, tha se administrata Trump synonte të “ruante një qëndrim frenues përmes mohimit përgjatë zinxhirit të parë të ishujve” — çka nënkupton se ishte e gatshme të angazhonte burime ushtarake për ta bindur Kinën të mos pushtonte ose sulmonte ishuj ku përfshihen Tajvani dhe ishuj të Filipineve e Japonisë.
Por Colby tha gjithashtu se aleatët duhet të shpenzojnë më shumë për mbrojtjen dhe duhet të përpiqen t’i integrojnë ushtritë e tyre me atë të Shteteve të Bashkuara — dhe “të mos përpiqen kot dhe pa dobi të na përjashtojnë ose zëvendësojnë”.
Lufta globale tregtare e Trumpit, objektivat e së cilës kanë përfshirë edhe vende të Azisë Juglindore, u ka treguar gjithashtu aleatëve dhe partnerëve se Shtetet e Bashkuara mund të shfaqen edhe si një kundërshtar tregtar.
Qeverisë amerikane prej vitesh i ka munguar një vizion ekonomik për Azinë Juglindore, ndërsa politikanë demokratë dhe republikanë u tërhoqën nga një marrëveshje tregtare e Paqësorit, të cilën e kishte promovuar presidenti Barack Obama.
Kjo i ka lënë vendet e Azisë Juglindore të pyesin se çfarë ndodhi me përpjekjen amerikane për të siguruar një prani që do të shërbente si kundërpeshë ndaj Kinës.
Megjithëse vendet e Azisë Juglindore nuk duan të mbeten të kapura në një përplasje mes fuqive të mëdha, Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, “ato ende duan të ndiejnë se Shtetet e Bashkuara janë një kundërpeshë e shëndetshme ndaj Republikës Popullore të Kinës”, tha Mira Rapp-Hooper, e cila shërbeu në Këshillin e Sigurisë Kombëtare gjatë administratës Biden dhe tani është studiuese e ftuar në Institutin Brookings.
“Prandaj, perceptimi se Shtetet e Bashkuara po largohen nga roli i një alternative ka lënë gjithashtu një përshtypje të fortë te shumë prej këtyre partnerëve”, shtoi ajo.
Ndërsa Trump e ka përshkruar Kinën si rivale ekonomike, ai gjithashtu iu afrua kësaj superfuqie pasi ajo u kundërpërgjigj me sukses gjatë luftës së tij tarifore vitin e kaluar.
Gjatë një samiti në Pekin në maj, Trump shprehu admirim për presidentin kinez Xi Jinping dhe po përgatitet ta presë Xi-në në një vizitë shtetërore në Uashington në fund të shtatorit.
Përpjekja e Trumpit për të ndërtuar atë që ai e quan një marrëdhënie “G2” — Grupi i Dyshes — me Kinën ka përmbysur një prirje dypartiake në rritje në Uashington gjatë dekadës së fundit për ta trajtuar Kinën si një rivale armiqësore.
Ndërsa afrimiteti Trump-Xi po rritet, disa vende aziatike ndihen të lëna mënjanë, por njëkohësisht po zgjedhin të qëndrojnë në marrëdhënie miqësore me Kinën.
Kjo është veçanërisht e vërtetë për shkak se Kina mbetet partnerja më e madhe tregtare për shumë prej këtyre vendeve, ndërkohë që Shtetet e Bashkuara nuk po punojnë për të ofruar alternativa ekonomike.
“Jemi në një pozitë shumë të vështirë, sepse duam të kemi marrëdhënien maksimale të mundshme me të dyja palët”, tha Richard Heydarian, politolog nga Filipinet. “Dhe për vende si Filipinet është edhe më e pamundur, sepse SHBA-ja është aleat ushtarak. Ne kemi nevojë për SHBA-në kur bëhet fjalë për kërcënimin kinez, por SHBA-ja nuk po na jep shumë mbështetje në asgjë përtej aspektit ushtarak.”
Administrata Biden kishte rënë dakord të punonte me Filipinet për zgjerimin e një rrjeti transporti, të quajtur Korridori Ekonomik i Luzonit, për ta integruar më mirë vendin në zinxhirët globalë të furnizimit.
Administrata Trump po përpiqet t’i përfshijë Filipinet në nismën e saj të ashtuquajtur Pax Silica, me idenë që vendi të angazhohet në prodhimin e gjysmëpërçuesve dhe zhvillimin e inteligjencës artificiale në një mënyrë që do të përfitonte Shtetet e Bashkuara.
Por këta hapa fillestarë janë të vegjël krahasuar me përpjekjet amerikane për të ruajtur lidhjet ushtarake me Filipinet. Të dy vendet kanë pasur prej kohësh një marrëdhënie të ngushtë dhe janë përpjekur ta ruajnë bashkëpunimin ushtarak, megjithëse marrëdhëniet e tyre kanë ndryshuar në periudha të ndryshme.
Shtetet e Bashkuara i bënë Filipinet zotërimin e tyre të parë kolonial në Azi pasi ua morën Spanjës gjatë Luftës Spanjollo-Amerikane. Filipinet janë gjithashtu i vetmi vend i Azisë Juglindore që ka një traktat formal aleance me Shtetet e Bashkuara — një marrëveshje që u kërkon forcave ushtarake të të dy vendeve të ndihmojnë në mbrojtjen e palës tjetër.
Sekretari i Shtetit Marco Rubio u tha gazetarëve në Manila muajin e kaluar, gjatë një forumi vjetor të vendeve të Azisë Juglindore, se ushtria amerikane ishte e vendosur t’u kundërvihej përpjekjeve ekspansioniste të Kinës.
“Ne nuk do ta pranojmë kurrë që rrugët ujore ndërkombëtare të jenë disi nën kontrollin e vendeve të tjera”, tha ai. “Do të vazhdojmë të lundrojmë nëpër ujërat ndërkombëtare dhe të zhvillojmë operacione për lirinë e lundrimit të këtij lloji, dhe do të vazhdojmë t’i përmbushim detyrimet tona — për shembull, ndaj Filipineve dhe vendeve të tjera — në kuadër të angazhimeve që kemi marrë me traktate.”
Gjatë administratës Biden, qeveria amerikane ndoqi një qasje aktive për krijimin e partneriteteve në Azi. Ajo e përfshiu Japoninë në një koalicion sigurie me Filipinet. Presidenti Joseph R. Biden Jr. gjithashtu arriti që Filipinet t’u jepnin trupave amerikane qasje të zgjeruar në nëntë baza në ishuj pranë Tajvanit.
Në nëntor 2022, nënpresidentja Kamala Harris fluturoi drejt ishullit Palawan, në lindje të Detit të Kinës Jugore, dhe vizitoi një objekt të Rojës Bregdetare filipinase për t’i dërguar një sinjal Kinës.
Bashkëpunimi ushtarak ka vazhduar edhe nën Trumpin, pavarësisht konsumimit të burimeve nga lufta me Iranin. Në maj, ushtritë amerikane dhe filipinase testuan një sistem lëshimi raketash Typhon në një prej ishujve, një demonstrim publik me një armë që mund të përdorej kundër trupave kineze nëse ato do të përpiqeshin të pushtonin Tajvanin.
Filipinet e ftuan Japoninë të merrte pjesë në stërvitje ushtarake shumëkombëshe në qershor, hera e parë që nga Lufta e Dytë Botërore që trupa japoneze ishin aktive në territorin filipinas.
Ky veprim përfaqëson njëkohësisht vazhdimin e koalicionit të krijuar gjatë administratës Biden dhe një përpjekje të Filipineve për të zgjeruar partneritetet e tyre përtej Shteteve të Bashkuara./NYT
