“Dikush duhet t’i afrojë palët me njëra-tjetrën.” Kështu e përvijonte François Bayrou gjatë pranverës rolin e tij në fushatën e ardhshme presidenciale. Ish-kryeministri e imagjinon veten si bashkuesin e një blloku të qendrës, të shpërndarë në të katër anët.
Tani është koha për ta vënë idenë në praktikë. Në një intervistë për Le Figaro, kryetari i MoDem-it mbron organizimin e zgjedhjeve paraprake ku do të përfshiheshin “të gjithë ata që i kundërshtojnë ekstremet”, për të shmangur “katastrofën” e një përballjeje ndërmjet RN-së dhe LFI-së në raundin e dytë.
Rrethi që ai propozon është shumë i gjerë: do të shtrihej nga “krahu socialdemokrat” i Partisë Socialiste deri te “golistët”.
Propozimi ilustron evolucionin e zgjedhjeve paraprake, ndërsa rritet frika se partitë tradicionale qeverisëse mund të eliminohen që në raundin e parë të zgjedhjeve presidenciale të vitit 2027.
Fillimisht, zgjedhjet paraprake ishin një mjet për rregullimin e ambicieve brenda një kampi me njëfarë homogjeniteti ideologjik. Tani prej tyre kërkohet të nxjerrin një kandidat të vetëm, me qëllim që të parandalohet një raund i dytë i papranueshëm për këto forca, edhe nëse kjo nënkupton fshehjen e dallimeve të mëdha politike ndërmjet pjesëmarrësve të mundshëm.
Këtu, aritmetika po e zëvendëson politikën. Çfarë kanë të përbashkët Partia Socialiste dhe Republikanët në çështje si emigracioni apo sistemi tatimor? Në vizionin e François Bayrou-së, këto dallime fshihen pas përkatësisë në një të ashtuquajtur “rrjedhë demokratike”.
Të përzgjedhësh apo të eliminosh
Ja pra zgjedhjet paraprake në formën e tyre të rimodeluar. Më shumë sesa të “përzgjedhin”, ato synojnë të “eliminojnë”.
“Të skarcojnë kandidatët e tepërt”, shprehet privatisht Valérie Pécresse, presidente e rajonit Île-de-France.
“Versioni i parë i zgjedhjeve paraprake dëshmonte dobësimin e partive tradicionale politike, të cilat nuk ishin më të afta të nxirrnin kandidatë me një dinamikë të vërtetë”, vëren Jérôme Fourquet, drejtor i Departamentit të Opinionit në institutin Ifop.
“Dëshira për ta zgjeruar edhe më shumë rrethin e zgjedhjeve paraprake lidhet sërish me këtë dobësi të vazhdueshme, por edhe me frikën e shkaktuar nga fuqizimi i forcave radikale.”
Deri ku mund të shkojë “bashkimi”? Kur janë ndjeshmëritë politike tepër të largëta nga njëra-tjetra për t’u përfshirë në të njëjtën garë?
Fillimisht, zgjedhjet paraprake ishin më pak gjithëpërfshirëse. Në vitin 2011, brenda Partisë Socialiste, dhe në vitin 2016, brenda Republikanëve, ato përballën kandidatë të së njëjtës familje politike. Por edhe atëherë, ekuilibri doli se ishte i brishtë.
Disa pjesëmarrës në zgjedhjet paraprake të së majtës në vitin 2017, si Manuel Valls, iu bashkuan Emmanuel Macronit, pavarësisht zotimit të tyre për ta mbështetur Benoît Hamonin. Përkatësia e tyre e përbashkët në Partinë Socialiste dhe pjesëmarrja në të njëjtat zgjedhje paraprake nuk u rezistuan përçarjeve të brendshme të partisë.
Të gjitha propozimet eksperimentale që po hidhen sot vetëm sa e zgjerojnë më tej këtë bazë partiake dhe ideologjike.
I tillë ishte edhe “betimi i Bagneux-së”, një nismë e lindur në vitin 2025 – e cila që prej asaj kohe ndodhet në gjendje vdekjeje cerebrale – për t’i ofruar elektoratit të majtë një kandidat të përbashkët në vitin 2027.
Qëndrimi i Michel Barnier-së në Matignon hodhi idenë e zgjedhjeve paraprake brenda bazës së përbashkët qeverisëse, pavarësisht dallimeve ndërmjet Gabriel Attalit dhe Bruno Retailleau-së.
“Duket si një përpjekje për të shpëtuar secili veten”
François Bayrou mjaftohet duke e zgjeruar spektrin deri te e majta socialdemokrate.
“Kjo duket si një përpjekje ku secili kërkon të shpëtojë veten”, paralajmëron Jean-Christophe Cambadélis, ish-sekretar i parë i Partisë Socialiste.
“Partitë qeverisëse nuk duhet të mbyllen brenda një oferte të vetme politike, e cila do të përqendrohej vetëm te lufta kundër populizmave. Përkundrazi, francezëve duhet t’u lihet mundësia të zgjedhin alternativën që u përshtatet, duke përdorur votën strategjike në raundin e parë të zgjedhjeve presidenciale.”
Ky zgjerim i rrethit të zgjedhjeve paraprake është i mbushur me çështje të patrajtuara.
A do të përbënte një votim i tillë hyrjen drejt një marrëveshjeje qeverisëse? A duhet të çojë ai në kandidatura të përbashkëta për zgjedhjet parlamentare, apo motivohet vetëm nga dëshira për ta eliminuar Jean-Luc Mélenchonin ose Marine Le Penin nga raundi i dytë i zgjedhjeve presidenciale?
François Bayrou nuk jep hollësi për këtë çështje.
Nënkryetari i Republikanëve, Julien Aubert, sheh në këtë propozim, siç shkroi në platformën X, ringjalljen e “forcës së tretë”: koalicioni politik që veproi gjatë Republikës së Katërt për të penguar golistët dhe komunistët.
“E gjithë kjo është jofunksionale”
Në vitin 2016, Bruno Retailleau ishte bashkëpunëtori kryesor i François Fillonit. Nga ajo përvojë, kryetari i Republikanëve nxori një mësim:
“Zgjedhjet paraprake funksionojnë vetëm nëse humbësit bashkohen rreth fituesit.”
Historia e dëshmon këtë: një gjë e tillë kërkon një bazë të përbashkët ideologjike dhe dëshirën për të ndjekur së bashku të paktën një pjesë të rrugës.
“Për nga vetë natyra e tyre, ‘superzgjedhjet paraprake’ të parashikuara nga François Bayrou, nëse do të zhvillohen ndonjëherë, do t’i nxitin edhe më shumë përçarjet dhe do t’i bëjnë shumë më të vështira bashkimet rreth fituesit dhe transferimin e votave. E gjithë kjo rrezikon të jetë jofunksionale”, paralajmëron Jérôme Fourquet.
Sarah Knafo nuk i ndan këto shqetësime. Figura e dytë e partisë Reconquête është shprehur në favor të organizimit të zgjedhjeve paraprake të “së djathtës”, ku do të merrnin pjesë edhe pretendentë shumë të largët nga radikalizmi i partisë së saj, si Xavier Bertrand.
“Qëllimi i zgjedhjeve paraprake nuk është që të tjerët t’ju mbështesin më pas. Qëllimi është eliminimi i konkurrencës përpara raundit të parë”, deklaronte ajo gjatë dimrit.
Shfaqja e LFI-së dhe RN-së e ka çrregulluar sistemin politik. Dëshira për t’i shkatërruar këto dy forca po e rimodelon konceptin e zgjedhjeve paraprake, të cilat po shndërrohen në një zëvendësim artificial të raundit të parë të zgjedhjeve presidenciale.
Kjo sjell edhe pasoja demokratike: si do të mund ta bënin të dëgjohej zëri i tyre në zgjedhje kandidatët që do të humbnin në zgjedhje të tilla paraprake kaq të gjera? A nuk do të mungonin alternativa të caktuara politike në raundin e parë të zgjedhjeve më të rëndësishme në vend?
Megjithatë, pikërisht në emër të luftës kundër “ekstremeve” – forcave që perceptohen si antidemokratike – zgjedhja e votuesve do të kufizohej ditën e raundit të parë.
Nuk është aspak e sigurt se demokracia do të dilte e fituar nga kjo./L’Express.fr
