Ish-kancelarja gjermane Angela Merkel ka dhënë një intervistë të gjerë në të cilën ka folur për disa nga çështjet më të mëdha që po ndryshojnë shoqërinë moderne: Inteligjencën artificiale, fuqinë e kompanive të mëdha teknologjike, rrjetet sociale, transformimin e tregut të punës, arsimin, demokracinë dhe rritjen e AfD-së në Gjermani.
Në një bisedë që shkon shumë përtej teknologjisë, Merkel tregon edhe për përvojën e saj personale me chatbotët, gabimet që ka zbuluar gjatë përdorimit të tyre dhe shqetësimin se njerëzit mund të humbasin gradualisht jo vetëm kontrollin mbi të dhënat e tyre, por edhe mbi mënyrën se si informohen dhe mendojnë.
Një pjesë veçanërisht e fortë e intervistës lidhet me inteligjencën artificiale dhe ndikimin që ajo mund të ketë te puna njerëzore. Merkel ngre pyetje për të ardhmen e juristëve dhe programuesve, për taksimin e robotëve, për rolin e IA-së në mjekësi dhe për mundësinë që një pjesë e profesioneve të transformohen rrënjësisht.
Ish-kancelarja flet gjithashtu në mënyrë jashtëzakonisht të hapur për rezultatin e AfD-së në Sachsen-Anhalt, për dobësimin e hapësirës së përbashkët të informacionit, ndikimin e TikTok-ut dhe rrjeteve sociale në politikë dhe gabimet e partive tradicionale gjermane në komunikimin me qytetarët.
Më poshtë janë 190 fakte, deklarata, ide dhe argumente kryesore nga intervista e Angela Merkel.
Merkel dhe përdorimi personal i inteligjencës artificiale
1. Angela Merkel tregoi se nuk ka zhvilluar deri tani ndonjë bisedë të gjatë dhe intime me një chatbot të inteligjencës artificiale, por e ka përdorur këtë teknologji për qëllime praktike, sidomos kur i duhen informacione ose kontroll faktesh.
2. Ajo pranoi se ende e ka disi të vështirë të formulojë pyetje shumë personale ndaj një chatbot-i, çka tregon se marrëdhënien me IA-në vazhdon ta perceptojë më tepër si marrëdhënie me një mjet sesa me një bashkëbisedues.
3. Një nga rastet konkrete të përdorimit të IA-së lidhej me përgatitjen e një fjalimi për ish-kryeministrin indian Manmohan Singh, të cilin Merkel e përshkroi si një ish-koleg nga periudha kur të dy ishin në krye të qeverive të tyre.
4. Përpara se të përfundonte fjalimin, Merkel dëshironte të kontrollonte disa të dhëna biografike për Singh dhe pyeti chatbot-in se në cilat vite ai kishte punuar në Fondin Monetar Ndërkombëtar.
5. Chatbot-i i dha fillimisht një përgjigje konkrete me vite, duke e paraqitur informacionin sikur të ishte i saktë, por pas një kontrolli të dytë rezultoi se informacioni fillestar ishte i gabuar.
6. Merkel u habit jo vetëm nga fakti që IA-ja kishte gabuar, por sidomos nga mënyra se si sistemi nuk kishte thënë menjëherë se Manmohan Singh nuk kishte punuar në FMN.
7. Pas rishikimit, sistemi e korrigjoi përgjigjen dhe tregoi se bëhej fjalë për një organizatë tjetër të sistemit të Kombeve të Bashkuara.
8. Nga kjo përvojë, Merkel nxori një paralajmërim të rëndësishëm: Përdoruesit duhet të jenë shumë të kujdesshëm që chatbotët të mos përpiqen thjesht t’u “pëlqejnë” duke prodhuar një përgjigje.
9. Sipas saj, problemi nuk është vetëm gabimi faktik, por edhe mundësia që chatbot-i ta maskojë pasigurinë dhe ta paraqesë informacionin me bindje.
10. Merkel theksoi me humor se fjalimin për Manmohan Singh e kishte shkruar vetë dhe se IA-ja ishte përdorur vetëm për kontrollin e disa informacioneve.
11. Kur u pyet nëse diskuton për jetën e saj me chatbotë, Merkel reagoi qartë se nuk e bën këtë dhe nuk e sheh IA-në si zëvendësim të bashkëbiseduesve njerëzorë.
12. Ajo tha se, përderisa ka njerëz të këndshëm me të cilët mund të bisedojë, nuk ka arsye që çështjet personale t’ia rrëfejë një chatbot-i.
13. Merkel konfirmoi se nuk kishte përdorur IA gjenerative gjatë shkrimit të kujtimeve të saj, sepse në momentin kur nisi të shkruante, teknologjia ende nuk ishte bërë fenomen masiv.
14. Në bisedë u kujtua se ChatGPT u bë publik në nëntor 2022, ndërsa Merkel në atë periudhë tashmë kishte filluar punën për librin.
15. Merkel pranoi se në fillim e kishte nënvlerësuar faktin se IA-ja gjenerative do të shndërrohej kaq shpejt në një teknologji “për të gjithë”.
16. Me kalimin e kohës, ajo ka kuptuar se përdoruesit kanë në dispozicion shumë sisteme të ndryshme dhe se bota e IA-së nuk reduktohet vetëm te ChatGPT.
17. Merkel përmendi se kishte dëgjuar shumë vlerësime pozitive për Claude, ndonëse deri në momentin e intervistës nuk e kishte provuar personalisht.
Rrjetet sociale dhe ndryshimi i shoqërisë
18. Pyetja për njerëzit që kalojnë shumë kohë duke biseduar me chatbotë e çoi Merkelin drejt një problemi më të gjerë: Ndryshimit të marrëdhënieve njerëzore nga teknologjia digjitale.
19. Sipas saj, fenomeni i njerëzve që u tregojnë chatbotëve problemet e jetës është vetëm “maja e ajsbergut”.
20. Për të kuptuar ndikimin e IA-së, Merkel mendon se duhet parë fillimisht se çfarë u kanë bërë shoqërisë rrjetet sociale dhe algoritmet e rekomandimit.
21. Merkel tregoi se edhe ajo shikon herë pas here Instagramin.
22. Ajo e konsideron interesante mënyrën se si platforma pasqyron në rekomandimet e saj temat me të cilat është marrë gjatë ditës.
23. Fillimisht kjo i ishte dukur interesante, por njëkohësisht edhe disi shqetësuese.
24. Merkel dha shembullin se, pasi ishte marrë gjatë dimrit me problemin e rrëshqitjes në akull, filloi të merrte reklama për këpucë kundër rrëshqitjes të destinuara për të moshuarit.
25. Për të, ky është shembull se njerëzit mund të mendojnë se nuk po ndërveprojnë me sistemin, ndërsa sjellja e tyre analizohet vazhdimisht.
26. Merkel kërkon shumë më tepër ndërgjegjësim për mënyrën se si funksionojnë algoritmet.
27. Një qytetar i përgjegjshëm, sipas saj, duhet të dijë jo vetëm ta përdorë teknologjinë, por edhe të kuptojë se çfarë po bën teknologjia me të.
28. Një nga pasojat më të mëdha të rrjeteve sociale është, sipas Merkelit, zvogëlimi i informacionit që qytetarët kanë të përbashkët.
29. Edhe dy njerëz që përdorin të njëjtën platformë mund të marrin përmbajtje krejtësisht të ndryshme.
30. Personalizimi algoritmik po dobëson gradualisht bazën e përbashkët informative mbi të cilën tradicionalisht është zhvilluar debati demokratik.
31. Në epokën e televizionit, shumë qytetarë shikonin të njëjtat edicione lajmesh, edhe kur kishin bindje politike shumë të ndryshme.
32. Sot shumë njerëz nuk duan më një paketë të përgjithshme lajmesh, por vetëm temat që u interesojnë.
33. Nëse përdoruesi qëndron vazhdimisht te një temë, algoritmi fillon t’i ofrojë gjithnjë e më shumë përmbajtje të ngjashme.
34. Merkel dha shembullin se dikush mund të marrë vazhdimisht informacione për Trumpin dhe Obamën, por pothuajse aspak për Putinin.
35. Kështu mund të krijohet një shoqëri me dhjetëra miliona njerëz që kanë njohuri krejtësisht të ndryshme për realitetin.
Politika, informacioni dhe Iluminizmi
36. Fragmentimi informativ e vështirëson edhe punën e politikanëve, sepse ata nuk mund të supozojnë më se qytetarët njohin të njëjtat fakte.
37. Merkel mendon se partitë politike ende nuk e kanë analizuar mjaftueshëm thellë këtë ndryshim.
38. Mënyra se si politikanët u flasin qytetarëve, sipas saj, duhet të ndryshojë rrënjësisht.
39. Merkel përmendi “microtargeting”-un amerikan si shembull të komunikimit shumë më specifik me kategori të ndryshme votuesish.
40. Mesazhi identik i dërguar të gjithë elektoratit po bëhet gjithnjë e më pak efektiv.
41. Merkel vuri në dukje se mesazhet negative kanë avantazh të madh në ekonominë e vëmendjes.
42. Zemërimi, frika dhe dramatizimi prodhojnë më shumë reagime sesa një shpjegim i qetë për një reformë tatimore.
43. Kjo krijon një disavantazh strukturor për komunikimin racional dhe kompleks politik.
44. Merkel iu referua juristit kushtetues Ernst-Wolfgang Böckenförde dhe tezës së tij se shteti liberal jeton nga parakushte që vetë nuk mund t’i garantojë.
45. Ajo e lidhi këtë ide me ekzistencën historike të një fondi të përbashkët informacioni dhe përvojash mes qytetarëve.
46. Ky fond i përbashkët, sipas Merkelit, është ndryshuar në mënyrë dramatike.
47. Shoqëria ende flet shumë pak për përmasat reale të këtij transformimi.
48. Merkel e lidhi këtë debat me Iluminizmin dhe me thënien e Kantit për guximin e përdorimit të mendjes së vet.
49. Një nga arritjet e Iluminizmit ishte ideja që njerëzit nuk duhet t’i ndjekin verbërisht autoritetet.
50. Merkel pyet nëse algoritmet po e kufizojnë përsëri autonominë e mendimit individual.
51. Hapi i parë, sipas saj, është ndërgjegjësimi dhe jo ndalimi i teknologjisë.
52. Njerëzit duhet të kuptojnë çfarë u ndodh çdo ditë gjatë përdorimit të platformave.
53. Merkel e konsideron këtë një detyrë të madhe arsimore edhe për të rriturit.
54. Ajo përmendi se vetë tashmë ka hyrë në dekadën e tetë të jetës.
55. Merkel e krahasoi transformimin aktual teknologjik me shpikjen e shtypshkronjës dhe përhapjen e elektricitetit.
A do ta humbasë njeriu aftësinë për të menduar?
56. Në intervistë u ngrit shqetësimi se IA-ja mund t’i shtyjë njerëzit të delegojnë gjithnjë e më shumë procesin e të menduarit.
57. Me chatbotë mund të shkruhen fjalime, ese dhe projekte që dikush ndoshta nuk do të mund t’i realizonte vetë.
58. Kjo ngre pyetjen nëse aftësia për mendim kritik mund të dobësohet.
59. Merkel kujtoi se edhe teknologjitë e mëparshme kanë marrë përsipër procese që dikur kryheshin nga njerëzit.
60. Ajo përdori televizionin si një shembull historik të këtij fenomeni.
61. Merkel nuk mendon se fakti që teknologjia merr përsipër disa procese është argument i mjaftueshëm për ta refuzuar atë.
62. Sfida është që teknologjia të vendoset në shërbim të njeriut.
63. Megjithatë, IA-ja është më komplekse se një teknologji tradicionale, sepse nuk ekzekuton gjithmonë thjesht një komandë fikse.
64. Merkel pranoi se nuk është eksperte teknike, por kupton se sistemet e IA-së mund të prodhojnë rezultate të paparashikuara.
65. Kjo e bën IA-në një problem politik dhe filozofik shumë më kompleks.
Merkel: Njeriu duhet të mbetet zot i teknologjisë
66. Objektivi themelor duhet të jetë që njeriu të mbetet “zot ose zonjë” i teknologjisë së re.
67. Për ta garantuar këtë, Merkel mendon se do të nevojitet rregullim.
68. Ajo është e shqetësuar sepse revolucioni i IA-së po ndodh në një periudhë kur multilateralizmi global është në dobësim.
69. Shumë institucione ndërkombëtare po humbasin ndikim pikërisht kur bashkëpunimi global është më i nevojshëm.
70. Merkel e mirëpriti krijimin e strukturave të OKB-së që merren me qeverisjen e IA-së.
71. Ajo e përshkroi Bashkimin Evropian si një aktor që zakonisht është ndër të parët në rregullimin e teknologjisë.
72. Merkel sheh gatishmëri të kufizuar nga Shtetet e Bashkuara për një sistem global rregullimi.
73. Ajo tha se një gatishmëri e tillë nuk shihet ende mjaftueshëm as nga Kina.
74. Pa SHBA-në dhe Kinën, sipas saj, është e vështirë të ndërtohet një sistem efektiv global.
75. Merkel bëri analogji me Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike dhe Organizatën Botërore të Shëndetësisë.
76. Në fushën e IA-së duhen mekanizma për raportimin e rreziqeve dhe shkëmbimin e përvojave.
77. Kompanitë teknologjike duhet të kenë detyrime transparence.
78. Pa institucucionet e duhura, shoqëritë mund të hyjnë në një periudhë shumë të pasigurt.
79. Ekziston rreziku që vendet të bëhen të varura nga një numër shumë i vogël kompanish.
80. Sipas Merkelit, një përqendrim i tillë pushteti bie ndesh me frymën e ekonomisë sociale të tregut.
81. Merkel përmendi edhe reflektime të Kishës Katolike për inteligjencën artificiale.
82. Ajo e vlerësoi përpjekjen për ta lidhur epokën industriale me epokën e IA-së.
83. Teknologjia duhet të përdoret në interesin e njerëzve.
84. Për këtë arsye, Merkel e përshkroi IA-në si një çështje jashtëzakonisht politike.
85. Ajo e sheh OKB-në si një nga forumet më të përshtatshme për këtë diskutim global.
Prompting-u dhe profesionet e së ardhmes
86. Kur iu tha se IA-ja mund të automatizojë vetë të menduarit, Merkel kërkoi kujdes me këtë përfundim.
87. Ajo theksoi rëndësinë e aftësisë për të shkruar promptin e duhur.
88. Rezultati që marrim nga IA-ja varet ende nga aftësia jonë për të formuluar problemin.
89. Përdoruesi duhet ta ketë të qartë se ku dëshiron të arrijë.
90. Aftësia për të bërë pyetjen e mirë mund të bëhet një nga kompetencat kryesore të epokës së IA-së.
91. Merkel pret që shumë profesione të ndryshojnë në mënyrë të thellë.
92. Ajo përmendi profesionin juridik si një nga shembujt më të qartë.
93. Kërkimi i dokumenteve dhe krahasimi i vendimeve gjyqësore mund të automatizohen gjithnjë e më shumë.
94. Merkel pyeti hapur se sa juristë do të nevojiten në të ardhmen.
95. Sipas saj, juristët nuk do të zhduken, por mund të nevojiten “më pak dhe ndryshe”.
96. Merkel mbështet idenë se disa fusha duhet të mbeten qëllimisht njerëzore.
97. Ajo nuk dëshiron, për shembull, që çdo diagnozë mjekësore t’i komunikohet pacientit nga një robot.
98. Pyetja nuk është vetëm se çfarë mund të automatizohet, por edhe se çfarë duhet të mos automatizohet.
99. Merkel identifikoi edhe rrezikun e shkatërrimit të shkallëve tradicionale të karrierës.
100. Të diplomuarit e rinj në drejtësi tradicionalisht fitojnë përvojë përmes kërkimit juridik, pikërisht një nga detyrat që IA-ja mund ta marrë përsipër.
101. Nëse firmat nuk punësojnë më juristë të rinj, pas disa vitesh mund të mungojnë juristët me përvojë.
102. Kjo mund të krijojë ndërprerje serioze në rrugët e avancimit profesional.
103. Merkel përdori me humor shembullin e të riut që i mëson avokatit të vjetër IA-në dhe më pas e bën veten të panevojshëm.
104. Në programim, ajo mendon se transformimi mund të jetë edhe më dramatik.
105. Por aftësia për të kuptuar objektivin dhe për të formuluar promptin mbetet vendimtare.
IA-ja duhet të hyjë në shkolla
106. Merkel mbështeti idenë që përdorimi i IA-së të mësohet në shkollë.
107. Por ajo theksoi se përdorimi i IA-së nuk e eliminon nevojën për njohuri të vërteta.
108. Një jurist që përdor IA-në duhet përsëri të kuptojë drejtësinë.
109. Mësuesit duhet të trajnohen për teknologjinë e re.
110. Merkel mendon se njohuria për IA-në mund të bëhet më e rëndësishme se memorizimi i çdo date historike.
111. Megjithatë, ajo insistoi se njeriu duhet të ketë “diçka në kokë”.
112. Pa njohuri paraprake është e vështirë të kuptohet nëse një përgjigje e IA-së është e saktë.
113. Merkel dha shembullin se një person duhet të dijë së paku se Kanti i përket shekullit XVIII.
114. Ajo kujtoi një profesor matematike që u thoshte studentëve se nuk mund të mendonin nëse nuk kishin asgjë në kokë.
115. Për Merkelin, ky parim është po aq i vlefshëm në epokën e ChatGPT-së.
Fuqia e Nvidia-s, Big Tech-ut dhe Bill Gates
116. Intervista kaloi më pas te fuqia ekonomike e kompanive amerikane të teknologjisë.
117. Nvidia u përdor si shembull i kompanive që kanë arritur vlerësime të krahasueshme me ekonomitë e shteteve të mëdha.
118. Merkel pranoi se ka shumë të vërtetë në idenë që kompanitë e teknologjisë janë bërë aktorë politikë.
119. Për këtë arsye ajo e konsideron të papërgjegjshme idenë e një sektori teknologjik pa rregullim.
120. Merkel kërkon edhe përdorimin serioz të së drejtës së konkurrencës për të parandaluar oligopolet.
121. Ajo përdori me ironi termin “kapitalizëm shtetëror-monopolist”, të cilin e kishte mësuar në RDGJ.
122. Në një skenar ekstrem, shteti mund të përfundojë duke bërë atë që i diktojnë korporatat.
123. Merkel tha se kishte menduar për këtë lloj fuqie private shumë përpara epokës së IA-së.
124. Shembulli që përmendi ishte krijimi i Fondacionit Bill dhe Melinda Gates.
125. Burimet e fondacionit mund të rivalizonin buxhetet e zhvillimit të shteteve të industrializuara.
126. Sipas Merkelit, një fuqi e tillë financiare mund të krijojë edhe presion moral mbi qeveritë.
127. Ajo përmendi financimin e vaksinave si një shembull.
128. Një qeveri që jepte më pak para për një prioritet mund të gjendej nën presion politik ose moral.
129. Merkel kishte ngritur edhe pyetjen nëse më shumë burime mund të shkonin në arsim.
130. Arsimi, sipas diskutimit, është shumë më i vështirë për t’u matur sesa programet e vaksinimit.
131. Për Merkelin, kjo tregon se kapitali privat mund të ndikojë fort në prioritetet publike pa pasur mandat demokratik.
Evropa dhe hendeku financiar me SHBA-në
132. Kompanitë teknologjike amerikane po investojnë qindra miliarda dollarë në qendra të të dhënave.
133. Merkel i krahasoi këto investime me buxhetet shumëvjeçare të Bashkimit Evropian.
134. Për të, krahasimi tregon hendekun gjigant mes kapitalit privat amerikan dhe kapaciteteve financiare evropiane.
135. Merkel pyeti se si mund të ndërtojë Evropa sovranitet digjital pa kapital të krahasueshëm.
136. Dobësia e kapitalit evropian është një nga çështjet që e shqetësojnë më shumë.
AGI-ja dhe kontrolli mbi mendimin tonë
137. Në intervistë u ngrit pyetja se çfarë i mbetet njeriut nëse IA-ja arrin aftësi të përgjithshme të nivelit njerëzor.
138. Merkel nuk pranoi tezën se IA-ja e ka marrë tashmë plotësisht të menduarit njerëzor.
139. Sot, sipas saj, njeriu ende duhet ta formulojë pyetjen.
140. Por ajo nuk përjashtoi që një ditë IA-ja të fillojë t’i sugjerojë vetë njeriut se për çfarë duhet të mendojë.
141. Në atë moment do të lindte pyetja nëse njeriu vazhdon të jetë zot i mendimit të vet.
142. Merkel pranoi se ekzistojnë skenarë distopikë që shkojnë në këtë drejtim.
143. Ajo e quajti ritmin e zhvillimit të IA-së dramatikisht të shpejtë.
144. Shqetësimi i saj është se shoqëria ende nuk është mjaftueshëm e alarmuar për ta kuptuar transformimin.
145. Nëse njerëzit e kuptojnë urgjencën, Merkel beson se ende mund të ndikojnë në zhvillimet e ardhshme.
A do të zhduket puna?
146. Merkel përmendi parashikimet radikale sipas të cilave IA-ja mund ta zvogëlojë në mënyrë drastike nevojën për punë njerëzore.
147. Ajo theksoi se puna nuk është vetëm burim të ardhurash, por edhe formë e realizimit njerëzor.
148. Për këtë arsye, zhdukja masive e vendeve të punës do të kishte pasoja shumë më të mëdha sesa thjesht ekonomike.
149. Institucionet duhet të fillojnë të mendojnë paraprakisht për këtë skenar.
150. Një nga çështjet më të rëndësishme do të jetë sistemi tatimor.
A duhet të taksohen robotët?
151. Sot një pjesë e madhe e sistemit social financohet nga puna dhe kontributet që lidhen me pagat.
152. Nëse një robot zëvendëson një punëtor, prodhimi vazhdon, por kontributet shoqërore mund të zhduken.
153. Merkel shtroi hapur pyetjen nëse edhe roboti duhet të paguajë një formë kontributi.
154. Ajo e pranoi se bizneset gjermane nuk do ta mirëprisnin lehtë një “taksë robotësh”.
155. Megjithatë, sipas Merkelit, nuk është e qëndrueshme që kompanitë t’i zëvendësojnë punëtorët dhe më pas të mos kontribuojnë më në sistemin shoqëror.
156. Edhe një shoqëri me 30 për qind papunësi do të prodhonte probleme jashtëzakonisht të mëdha.
157. Merkel parashikon se në të ardhmen mund të duhet një zhvendosje e barrës tatimore nga puna drejt kapitalit.
Çfarë mbetet vetëm njerëzore?
158. Në kërkim të asaj që mund të mbetet specifikisht njerëzore, Merkel përmendi emocionin dhe intuitën.
159. Ajo iu referua idesë se shumë vendime burojnë nga kombinimi i “trurit dhe barkut”.
160. IA-ja mund të imitojë proceset njohëse, por njerëzit ende kanë një avantazh në përjetimin emocional.
161. Ndjenjat, emocionet dhe përjetimet duhet të ruhen si fusha ku kontrolli njerëzor mbetet i rëndësishëm.
162. Merkel shtoi se njerëzit duhet të ruajnë edhe kontrollin mbi faktet.
Merkel për AfD-në: “Më gjakos zemra”
163. Intervista kaloi më pas te zgjedhjet në Sachsen-Anhalt dhe rezultati i fortë i AfD-së.
164. Para se të komentonte zgjedhjet, Merkel shpjegoi konceptin e saj të lirisë.
165. Sipas saj, pas ribashkimit gjerman liria është kuptuar shpesh thjesht si çlirim nga diktatura dhe kufizimet.
166. Për Merkelin, liria është gjithmonë e lidhur me përgjegjësinë.
167. Njeriu duhet të marrë përgjegjësi jo vetëm për veten, por edhe për njerëzit e tjerë.
168. Marrëdhëniet dhe përgjegjësia reciproke janë elemente thellësisht njerëzore.
169. Merkel paralajmëroi edhe për lidhjet e të rinjve me makina që mund të fillojnë të zëvendësojnë njerëzit.
170. Vetëm pas kësaj ajo iu kthye rezultatit politik të AfD-së.
171. Merkel tha se sondazhet kishin dhënë paralajmërime, por rezultati real ishte megjithatë tronditës.
172. Ajo e quajti atë një moment të madh kthese në historinë e Republikës Federale të Gjermanisë.
173. Në një nga momentet më emocionale të intervistës, Merkel tha se si anëtare e CDU-së “i gjakoset zemra”.
174. Përgjigjja ndaj AfD-së, sipas saj, nuk mund të jetë largimi nga platformat ku partia është e fortë.
175. Merkel tërhoqi vëmendjen te fuqia e madhe e AfD-së në rrjetet sociale.
Merkel për TikTok-un dhe partitë tradicionale
176. Ajo tha se partitë demokratike nuk mund të deklarojnë thjesht: “Ne nuk shkojmë në TikTok”.
177. Politikanët duhet t’i takojnë qytetarët aty ku ndodhen.
178. Merkel pranoi se partitë tradicionale nuk do të arrijnë të rikthejnë çdo votues të AfD-së.
179. Por një rrezik i madh lind kur ndjenja fillon të konsiderohet po aq e vlefshme sa fakti.
180. Merkel dha shembullin se, edhe kur statistikat tregojnë rënie të papunësisë ose rritje mirëqenieje, dikush mund të përgjigjet: “Nuk ndihet kështu”.
181. Nëse ndjenja e zëvendëson faktin si autoritet përfundimtar, Merkel paralajmëron për hapa prapa në aspektin qytetërues.
182. Një nga arritjet e Iluminizmit ishte që njerëzit pajtoheshin për faktet dhe më pas debatonin për përfundimet politike.
183. Merkel pranoi se nuk ka një formulë magjike për zgjidhjen e krizës së sotme demokratike.
184. Por ajo është e bindur se kontakti individual mes politikanëve dhe qytetarëve bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm.
185. Kandidati modern, sipas saj, nuk mund të marrë thjesht një slogan nga selia e partisë dhe t’ua përsërisë të gjithëve.
Merkel nuk e pëlqen termin “Brandmauer”
186. Merkel tha se nuk është veçanërisht e lidhur me termin “Brandmauer” ndaj AfD-së. Sipas saj, partitë e qendrës nuk duhet ta ndërtojnë të gjithë identitetin politik duke folur vetëm për AfD-në, por duhet t’u shpjegojnë qytetarëve se çfarë duan vetë për Gjermaninë, pse nevojiten reforma dhe pse disa propozime populiste janë ekonomikisht të parealizueshme.
187. Ajo kërkon që partitë tradicionale të “tregojnë historinë e tyre” në vend që të jenë vazhdimisht të fiksuara pas AfD-së. Kundërshtimi ndaj AfD-së, sipas kësaj logjike, duhet të dalë natyrshëm nga dallimet konkrete të programeve dhe jo vetëm nga një slogan politik.
Autokritika e Merkelit për politikën tradicionale
188. Merkel bëri edhe autokritikë për vitet kur vetë ishte në pushtet. Ajo tha se partitë tradicionale kanë krijuar për shumë vite përshtypjen se mund të zgjidhnin pothuajse çdo problem dhe rrallë u kanë thënë qytetarëve hapur se disa kërkesa nuk mund të plotësohen. Sot kjo është edhe më e rrezikshme, sepse “interneti nuk harron”: Një deklaratë apo premtim i bërë pesë vjet më parë mund të nxirret menjëherë dhe të krahasohet me atë që politikani thotë sot.
Merkel: Po ndodh një “shpronësim intelektual”
189. Një nga deklaratat më të forta të Merkelit lidhej me të dhënat që përdoren për të ushqyer sistemet e inteligjencës artificiale. Ajo e përshkroi procesin si një lloj “shpronësimi intelektual të rendit të parë”. Merkel pyeti sa të dhëna prodhon dhe u jep secili prej nesh çdo ditë sistemeve që përpunohen në qendra të mëdha të të dhënave, ngriti problemin e përdorimit të përmbajtjeve të mediave si The New York Times dhe pyeti nëse një abonim i zakonshëm mund të jetë vërtet një çmim i mjaftueshëm për përdorimin masiv të përmbajtjes në trajnimin ose funksionimin e IA-së. Sipas saj, shoqëria duhet të fillojë të diskutojë seriozisht se si vlerësohen ekonomikisht të dhënat dhe përmbajtjet, sepse njerëzit janë në një kuptim “ushqyesit” e sistemeve të IA-së dhe nuk duhet të përfundojnë të pafuqishëm përballë tyre.
Feminizmi, robotët shtëpiakë dhe liria pas kancelarisë
190. Në fund të intervistës, Merkel bashkoi disa tema shumë personale. Ajo theksoi se nuk është kundër inovacionit dhe se beson se inteligjenca artificiale mund ta përmirësojë ndjeshëm jetën, veçanërisht në mjekësi dhe në ndihmën për të moshuarit. Madje tha se do ta mirëpriste një robot shtëpiak që një ditë t’ia bënte punët e shtëpisë. Duke folur për feminizmin, Merkel e përshkroi versionin e saj si jo-konfrontues ndaj burrave dhe të orientuar drejt pjesëmarrjes së barabartë të grave në të gjitha fushat e jetës. Ajo pranoi se vetëm më vonë e kishte kuptuar se vetë fakti që ishte bërë kancelare kishte shërbyer si model për shumë gra, të cilat kishin parë tek ajo dëshminë se edhe ato mund të synonin pozita drejtuese. Ndërsa për jetën pas kancelarisë, Merkel tha se një nga format më të bukura të lirisë së saj të sotme është mundësia për ta zgjedhur vetë kohën, takimet dhe temat për të cilat dëshiron të flasë, pa qenë më e detyruar që çdo fjali ta formulojë si përfaqësuese e miliona qytetarëve gjermanë. Megjithatë, ajo pranoi me humor se ende nuk është aq e lirë sa të shëtisë nëpër qytet pa u njohur dhe pa iu kërkuar fotografi.
Burimi: Intervista e Angela Merkel në “Meckel und Matthes”, e zhvilluar në kuadër të Digital X.
Pergatiti në shqip: Tetova News
