Themeluesi i Microsoft-it, Bill Gates, paralajmëron në një ese për të ardhmen me inteligjencë artificiale dhe thotë se bota nuk është e përgatitur për të. Ai u bën thirrje qeverive në mbarë botën që të veprojnë menjëherë.
Bill Gates paralajmëron se inteligjenca artificiale mund ta bëjë botën më të drejtë, por njëkohësisht mund ta thellojë edhe më shumë hendekun mes të pasurve dhe të varfërve. Sipas tij, qeveritë nuk janë të përgatitura për transformimin e shpejtë që po sjell kjo teknologji.
Ndër shqetësimet kryesore që ai ngre janë humbja e vendeve të punës, mashtrimet, deepfake-et, mbikëqyrja, sulmet kibernetike dhe ndikimi i inteligjencës artificiale mbi marrëdhëniet njerëzore dhe aftësinë për të menduar në mënyrë kritike.
Më pak vende pune fillestare për të rinjtë
Gates druhet se inteligjenca artificiale do të zëvendësojë në mënyrë të përhershme një numër të madh vendesh pune.
Sipas tij, ndër sektorët që mund të preken të parët janë shërbimi ndaj klientit, shitjet, zhvillimi i softuerëve dhe puna e asistentëve juridikë.
Më vonë, konkurrenca nga sistemet e inteligjencës artificiale dhe robotët mund të shtrihet edhe në ndërtimtari dhe hoteleri. Ekspertët këtë zhvillim e përshkruajnë shpesh me termin “Physical AI” – inteligjencë artificiale fizike.
Të rinjtë mund të jenë ndër grupet që do ta ndiejnë më shumë këtë ndryshim.
Nëse inteligjenca artificiale merr përsipër detyrat tipike që zakonisht u jepen punonjësve fillestarë, kompanitë mund të kenë nevojë për më pak të rinj që sapo hyjnë në tregun e punës.
Do të krijohen edhe vende të reja pune, por ato shpesh do të kërkojnë njohuri dhe aftësi, për përvetësimin e të cilave nevojiten vite.
Problemi, sipas Gates, është se nëse të rinjtë nuk kanë më mundësi të hyjnë në profesion përmes vendeve fillestare të punës, ata do ta kenë shumë më të vështirë të fitojnë përvojën dhe njohuritë e nevojshme për pozicionet më të avancuara.
Mashtrime, deepfake dhe “miq” të krijuar nga IA-ja
Kriminaliteti kibernetik ekziston prej kohësh, por sipas Gates, inteligjenca artificiale po e ul ndjeshëm nivelin e njohurive dhe të përpjekjeve që u nevojiten kriminelëve për të kryer sulme.
Edhe persona me pak njohuri teknike mund të përdorin IA-në për të sulmuar individë, kompani apo institucione publike.
Si shembull, Gates përmend dobësitë në programe kompjuterike.
I njëjti model i inteligjencës artificiale mund të përdoret nga një kompani për të zbuluar një dobësi sigurie, por mund të përdoret edhe nga një kriminel për të shfrytëzuar pikërisht atë dobësi.
Një fenomen tjetër i ri janë chatbot-ët që sillen si miq.
Ata janë gjithmonë të disponueshëm, përshtaten me përdoruesin dhe shpesh shmangin konfliktet.
Gates shqetësohet se fëmijët që krijojnë marrëdhënie të tilla me sistemet e IA-së mund të mësojnë më pak se si të përballen me marrëdhënie reale njerëzore, me mosmarrëveshje dhe me situata emocionale të pakëndshme.
Rrezik edhe për të menduarit kritik
Gates ngre shqetësime edhe për ndikimin që përdorimi i shpeshtë i inteligjencës artificiale mund të ketë mbi aftësinë e njerëzve për të menduar në mënyrë kritike.
Ai i referohet një studimi të bazuar në një anketë me 666 persona, sipas së cilës përdorimi më i shpeshtë i IA-së shoqërohej me rezultate më të dobëta në të menduarit kritik.
Lidhja ishte më e fortë te personat më të rinj.
Megjithatë, studimi nuk dëshmon se përdorimi i inteligjencës artificiale është shkaku i drejtpërdrejtë i dobësimit të të menduarit kritik. Ai tregon vetëm se ekziston një lidhje statistikore ndërmjet këtyre dy faktorëve.
Ndihmë te mjeku dhe në shkollë
Megjithë paralajmërimet, Gates sheh edhe mundësi të mëdha pozitive nga inteligjenca artificiale.
Në mjekësi, IA-ja mund të ndihmojë gjatë vendosjes së diagnozave dhe mund t’ua shpjegojë pacientëve në mënyrë më të kuptueshme rezultatet mjekësore.
Në arsim, përdorimi i inteligjencës artificiale mund t’u mundësojë mësuesve të kenë më shumë kohë për t’iu kushtuar individualisht nxënësve.
Sistemet e IA-së mund të ndihmojnë gjithashtu njerëzit gjatë plotësimit të formularëve dhe kërkesave komplekse administrative, për shembull dokumenteve që lidhen me sigurimin shëndetësor.
Megjithatë, Gates nuk shpjegon në detaje se si do të organizoheshin këto sisteme në praktikë.
Cilat detyra duhet të mbeten në duart e njerëzve?
Sipas Gates, disa detyra nuk duhet t’u delegohen sistemeve të inteligjencës artificiale.
Ndër to është njoftimi i një pacienti për një diagnozë shumë të rëndë.
Ai mendon se edhe trajtimi dhe përkujdesja ndaj personave me probleme të shëndetit mendor duhet të mbeten nën përgjegjësinë e njerëzve.
Edhe në shkolla, pavarësisht përdorimit të inteligjencës artificiale, një njeri duhet të mbetet përgjegjësi kryesor.
Sa i përket kujdesit për njerëzit, Gates vlerëson se kufijtë mund të ndryshojnë nga një shtet në tjetrin.
Vendet që kanë mungesë të madhe të personelit mund të përdorin robotë në shkallë më të gjerë sesa vendet që kanë mjaftueshëm punonjës të kualifikuar.
Çfarë duhet bërë tani, sipas Gates?
Gates kërkon krijimin e institucioneve kombëtare që do të përcaktonin qartë se cila agjenci apo ministri është përgjegjëse për secilin rrezik që lidhet me inteligjencën artificiale.
Qëllimi është të shmangen situatat në të cilat një sulm i mundësuar nga IA-ja arrin sukses vetëm sepse asnjë institucion nuk e konsideron veten përgjegjës për parandalimin e tij.
Për rreziqet që kalojnë kufijtë shtetërorë, Gates propozon krijimin e një organizate ndërkombëtare.
Si modele për një institucion të tillë ai përmend sistemet ndërkombëtare të kontrollit të armëve dhe materialeve bërthamore, rregullat ndërkombëtare të aviacionit dhe marrëveshjet globale për mbrojtjen e shtresës së ozonit.
Megjithatë, ai nuk specifikon se çfarë kompetencash konkrete duhet të ketë një organizatë e tillë ndërkombëtare për inteligjencën artificiale.
IA-ja nuk duhet të funksionojë vetëm në gjuhët e vendeve të pasura
Gates paralajmëron edhe për një tjetër rrezik: pabarazinë gjuhësore.
Modelet e inteligjencës artificiale nuk duhet të zhvillohen vetëm për gjuhët që përdoren gjerësisht në vendet e pasura.
Nëse kjo ndodh, njerëzit në shtetet më të varfra mund të mbeten pa mundësi për të përfituar nga këshillat mjekësore, mjetet arsimore ose informacionet bujqësore që mund të ofrojnë sistemet e IA-së.
Në këtë mënyrë, sipas tij, inteligjenca artificiale në vend që të zvogëlojë pabarazitë globale, mund t’i thellojë ato.
Një taksë e re për tokenët e IA-së dhe robotët
Një nga propozimet më konkrete të Gates është vendosja e një takse mbi tokenët e inteligjencës artificiale.
Tokenët janë njësi të vogla të tekstit – për shembull fjalë, pjesë fjalësh ose shenja – të cilat modelet e inteligjencës artificiale i përpunojnë gjatë përdorimit.
Shumë kompani të IA-së e llogarisin koston e përdorimit të modeleve në bazë të numrit të tokenëve të përpunuar.
Sipas propozimit të Gates, përdoruesit ose kompanitë që konsumojnë më shumë kapacitete të inteligjencës artificiale do të paguanin më shumë taksa.
Megjithatë, ai nuk ka paraqitur hollësi konkrete për mënyrën se si mund të zbatohet një sistem i tillë.
Gates kërkon gjithashtu një taksë mbi robotët.
Argumenti i tij është se kur një kompani punëson një njeri, mbi pagën e tij paguhen taksa dhe kontribute.
Por nëse kompania zëvendëson punonjësin me një robot, të paktën në Shtetet e Bashkuara, blerja e robotit shpesh mund të trajtohet si shpenzim biznesi dhe të zbritet nga të ardhurat e tatueshme.
Sipas Gates, të ardhurat nga taksat mbi përdorimin e IA-së dhe robotët duhet të përdoren për financimin e rikualifikimit profesional të punonjësve dhe për forcimin e sistemit të mbrojtjes sociale.
Këto taksa, sipas tij, mund të krijojnë gjithashtu një pengesë ekonomike që kompanitë të mos nxitojnë për t’i zëvendësuar punonjësit me sisteme të inteligjencës artificiale dhe robotë sa më shpejt që të jetë e mundur.
Në thelb, paralajmërimi i Gates është se inteligjenca artificiale nuk duhet parë vetëm si një revolucion teknologjik. Ajo mund të ndryshojë mënyrën se si funksionojnë tregu i punës, arsimi, sistemi shëndetësor, siguria kibernetike, marrëdhëniet shoqërore dhe sistemi fiskal.
Sipas tij, çështja kryesore nuk është më nëse inteligjenca artificiale do ta transformojë shoqërinë, por nëse qeveritë dhe institucionet do të arrijnë të ndërtojnë rregulla dhe mekanizma të rinj përpara se ndryshimet të bëhen shumë të mëdha për t’u menaxhuar.
Burimi: 20 Minuten
