E propozuar nga Emmanuel Macron për vendet evropiane, ideja e “parandalimit të avancuar” bërthamor po ecën me ritëm të mirë. Sipas informacioneve të L’Express, jo më pak se dhjetë vende kanë shprehur tashmë interes për të nisur një dialog bërthamor me Francën, ndërsa vende të tjera po presin gjithashtu të përfshihen.
Megjithatë, është ende shumë herët që kjo të ketë çuar në iniciativa konkrete, përtej njoftimeve për pjesëmarrje në stërvitjet “Poker” të Forcave Ajrore Strategjike franceze (FAS), të cilat simulojnë një operacion ajror bërthamor. Një pasiguri e madhe vazhdon të mbizotërojë në kryeqytetet evropiane: a do të mbetet po aq solide oferta franceze edhe pas largimit të Emmanuel Macronit nga Pallati Élysée?
Pa ndarje të vendimmarrjes
Në fjalimin e tij të 2 marsit në Île Longue, kreu i shtetit francez njoftoi një zhvillim të rëndësishëm të doktrinës strategjike, të ndërtuar rreth konceptit të ri të “parandalimit të avancuar”.
Ndërsa Emmanuel Macron po e vë gjithnjë e më shumë në pah “dimensionin evropian të interesave jetike të Francës”, synimi është që vendeve të interesuara t’u ofrohet mundësia të bashkohen me qëndrimin francez të parandalimit bërthamor.
Kjo do të realizohej përmes stërvitjeve të përbashkëta, një mbështetjeje konvencionale, madje edhe përmes dislokimit të forcave bërthamore në territorin e tyre.
“Forcat tona ajrore strategjike do të mund të shpërndahen në thellësi të kontinentit evropian”, kishte saktësuar presidenti Macron.
Megjithatë, kjo nuk nënkupton heqje dorë nga sovraniteti francez, pasi, siç kishte theksuar ai, “nuk do të ketë asnjë ndarje të vendimit përfundimtar, as të planifikimit dhe as të zbatimit të tij”.
Gjashtë muaj më vonë, Pallati Élysée ka arsye të jetë i kënaqur me suksesin e kësaj nisme. Dhjetë shtete evropiane kanë reaguar tashmë pozitivisht: Gjermania, Mbretëria e Bashkuar, Suedia, Norvegjia, Finlanda, Danimarka, Polonia, Greqia, Holanda dhe Belgjika.
Edhe vende të tjera, në veçanti tri shtetet baltike, dëshirojnë të përfshihen, por Franca po has vështirësi t’u përgjigjet të gjitha kërkesave për dialog, për shkak të mungesës së personelit ushtarak ose diplomatik të specializuar!
Kontrasti është i madh me propozimin e mëparshëm të Emmanuel Macronit, të bërë për evropianët në shkurt të vitit 2020, për hapjen e një “dialogu strategjik”: ajo nismë kishte dështuar plotësisht.
Që atëherë, konteksti ka ndryshuar, me pushtimin rus të Ukrainës dhe rikthimin e Donald Trumpit në Shtëpinë e Bardhë.
“Gjermania kërkon më shumë”
Secili prej vendeve të interesuara ka axhendën e vet dhe niveli i njohjes së çështjeve bërthamore ndryshon ndjeshëm.
Në krye qëndron Gjermania, me të cilën një “deklaratë e përbashkët” u publikua pikërisht ditën e fjalimit në Île Longue. Parisi dhe Berlini njoftuan atëherë krijimin e “një grupi drejtues bërthamor të nivelit të lartë për dialogun doktrinar dhe koordinimin e bashkëpunimit strategjik”.
“Gjermania kërkon më shumë dhe më shpejt se të gjitha vendet e tjera”, pohon një burim pranë dosjes.
Kancelari Friedrich Merz po tregohet shumë aktiv.
Për “çiftin franko-gjerman”, kjo është një zhvillim pozitiv, sepse në pothuajse të gjitha fushat e tjera të mbrojtjes situata është problematike. Kjo shihet si në braktisjen e projektit të avionit luftarak të së ardhmes SCAF, ashtu edhe në shqetësimet franceze se industria e mbrojtjes e Francës mund të mbetet prapa asaj gjermane.
Politikisht, Gjermania po ecën mbi një terren shumë delikat.
Më 17 korrik të kaluar, me rastin e një samiti franko-gjerman, dy avionë francezë Rafale të Forcave Ajrore Strategjike u dislokuan në bazën ajrore Nörvenich, pranë Këlnit.
Ishte një simbol i rëndësishëm, por Berlini u kishte kërkuar megjithatë francezëve që avionët të mos pajiseshin me një maket të raketës bërthamore ASMPA…
Si të gjitha vendet evropiane, me përjashtim të Francës dhe Mbretërisë së Bashkuar, Gjermania ka hequr dorë nga posedimi i armëve bërthamore duke nënshkruar Traktatin për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore, TNP.
Për sigurinë e saj, Gjermania duhet, rrjedhimisht, të mbështetet te armët bërthamore të një shteti që zotëron zyrtarisht arsenalin bërthamor – në këtë rast Shtetet e Bashkuara, në kuadër të NATO-s.
Përballë dyshimeve mbi angazhimin amerikan, Berlini po shqyrton me kujdes alternativa të tjera me Francën, por edhe me Mbretërinë e Bashkuar, me të cilën Gjermania nënshkroi Traktatin e Kensingtonit në korrik 2025.
Një artikull i fundit i The Telegraph pohonte se Berlini mund të financonte një pjesë të raketave bërthamore Trident që pajisin nëndetëset e Royal Navy, por ky informacion u mohua nga autoritetet gjermane.
Edhe Mbretëria e Bashkuar është e interesuar për bashkëpunimin me Francën.
Për shkak të statusit të saj si fuqi bërthamore, bashkëpunimi është shumë më i avancuar sesa me çdo shtet tjetër, duke filluar nga Deklarata e Chequers e vitit 1995 dhe Traktati i Lancaster House i vitit 2010.
Në korrik 2025, të dy vendet shkuan edhe një hap më tej me “Deklaratën e Northwood”, duke pohuar se “forcat tona bërthamore janë të pavarura, por mund të koordinohen”.
Partneriteti nordik
Është pikërisht me katër vendet nordike – Suedinë, Norvegjinë, Danimarkën dhe Finlandën – që koncepti i parandalimit të avancuar duket më premtues.
Për Francën, pozicioni gjeografik i këtyre vendeve paraqet interes të veçantë përballë Rusisë.
Finlanda, më 1 korrik, ndryshoi legjislacionin e saj për të lejuar dislokimin e armëve bërthamore në territorin e saj – ose, më saktë, në hapësirën e saj ajrore – në rast lufte.
Megjithatë, aktualisht duket se Franca është angazhuar më së shumti me Suedinë.
Grupi franko-suedez drejtues për çështjet bërthamore është mbledhur tashmë në prill.
Edhe në fushën e armatimeve konvencionale, bashkëpunimi po zhvillohet me intensitet: Suedia ka blerë katër fregata franceze FDI, ndërsa Parisi ka pranuar për herë të parë të eksportojë raketa lundruese detare me një rreze veprimi mbi 1.000 kilometra.
Nga ana tjetër, Franca do të blejë nga Suedia dy – dhe me shumë gjasa katër – avionë Saab GlobalEye, për të zëvendësuar avionët AWACS të Forcave Ajrore franceze.
Të dy vendet po shqyrtojnë gjithashtu një bashkëpunim për avionin luftarak të së ardhmes, pas dështimit të projektit SCAF.
Në lindje, Polonia është shumë e motivuar nga propozimet franceze.
Varshava do të dëshironte të merrte të njëjtin trajtim të privilegjuar si Gjermania, por, përtej deklaratave të miqësisë, të konkretizuara me Traktatin e Nancy-t, Franca mbetet e kujdesshme.
Parisi nuk dëshiron t’i dërgojë Rusisë një “sinjal strategjik” tepër të fortë.
E njëjta gjë vlen edhe për tri shtetet baltike, të cilat janë edhe më të ekspozuara.
Dështim në Evropën Jugore
Me përjashtim të Greqisë, e cila ka lidhje shumë të ngushta me Francën në fushën e mbrojtjes, vendet e Evropës Jugore duken pak të interesuara për “parandalimin e avancuar”.
Italia dhe Spanja mbeten të rezervuara, ashtu si edhe Rumania, ndonëse Franca ka të dislokuar atje një kontingjent të përhershëm ushtarak prej 1.200 burrash dhe grash në kuadër të NATO-s.
Mbetet megjithatë një çështje madhore që nuk mund të anashkalohet: Shtetet e Bashkuara.
“Të gjithë evropianët, natyrisht, kanë shkuar te amerikanët për t’i pyetur se çfarë mendonin për propozimin francez”, tregon një burim pranë dosjes.
Uashingtoni vazhdon të jetë diskret dhe mjaft i rezervuar, deri në atë pikë sa ka shkaktuar njëfarë zhgënjimi në Paris, ku pritej një formë miratimi nga amerikanët.
Nëse administrata Trump synon të tërheqë një pjesë të trupave të saj nga Evropa, ajo dëshiron megjithatë të mbetet aktori dominues në çështjet bërthamore, të cilat përbëjnë gurin themeltar të dominimit të saj politik dhe ushtarak.
Prej këtej buron mungesa e entuziazmit amerikan për faktin që Franca po u ofron vendeve evropiane një alternativë të re sigurie.
“Do t’i qetësonte të gjithë nëse Franca do t’i bashkohej Grupit të Planifikimit Bërthamor të NATO-s”, pranon një burim i mirëinformuar për këto çështje.
Por ky mbetet një tabu politike që Franca nuk duket e gatshme ta thyejë./L’Express.fr
