Strategjia e Kinës për IA-në ndërthur kontrollin e brendshëm me përhapjen globale, me synimin për të udhëhequr inovacionin, standardet dhe qeverisjen sipas kushteve të veta.
Nga Alicia García-Herrero dhe Théo Storella
Në Planin e saj të 15-të Pesëvjeçar (2026–2030), Kina e ka vendosur inteligjencën artificiale në qendër të strategjisë së saj industriale, por duke ndjekur objektiva që, në pamje të parë, duken kontradiktore. Kina dëshiron vetëmbështetje teknologjike dhe masa të konsiderueshme mbrojtëse rreth tregut të saj të brendshëm, por në të njëjtën kohë synon modele IA-je që mund të përshtaten lirisht¹, përhapjen ndërkombëtare të modeleve kineze të IA-së dhe bashkëpunim më të madh në qeverisjen globale të inteligjencës artificiale.²
Megjithatë, ndonëse këto objektiva mund të duken kontradiktore, një shqyrtim më i afërt tregon se ato janë aspekte të ndryshme të një strategjie të vetme dhe të unifikuar. Presidenti kinez Xi Jinping e shpjegoi këtë strategji gjatë Konferencës Botërore të Inteligjencës Artificiale, të mbajtur në Shangai nga 17 deri më 20 korrik 2026. Ai e paraqiti IA-në si një “mundësi të rrallë historike” për zhvillim të hapur, bashkëpunim dhe ndarje të përbashkët të përfitimeve, ndërsa promovoi Organizatën Botërore për Bashkëpunim në Inteligjencën Artificiale (WAICO), të sapokrijuar dhe me seli në Shangai, si një instrument për ndërtimin e një sistemi “të drejtë dhe të barabartë” të qeverisjes globale të IA-së (Xi, 2026).
Në këtë analizë shqyrtojmë mënyrën se si Kina përpiqet të afirmojë udhëheqjen e saj në inteligjencën artificiale, duke e vendosur veten në qendër të inovacionit, përhapjes, përcaktimit të standardeve dhe përdorimit të teknologjisë, ndërkohë që mbron tregun e saj të brendshëm. Gjithashtu, këtë strategji e krahasojmë me qasjet e Shteteve të Bashkuara dhe të Bashkimit Evropian.
Konkurrueshmëria ekonomike
Kina dëshiron që inteligjenca artificiale të gjenerojë rritjen e produktivitetit që i nevojitet për të zbutur ngadalësimin strukturor të ekonomisë së saj: Shterimin e modelit të rritjes të mbështetur te investimet, veçanërisht në sektorin e pasurive të paluajtshme, si edhe sfidat demografike me të cilat përballet vendi (García-Herrero, 2025).
Plani i 15-të Pesëvjeçar i Kinës e rendit IA-në ndër “forcat e reja prodhuese cilësore” (新质生产力) të modelit të saj të rritjes së mbështetur në teknologji. Plani përmend gjithashtu inteligjencën artificiale të përgjithshme si një ambicie kombëtare, që do të thotë se synimet e Kinës shkojnë përtej aplikimeve industriale afatshkurtra dhe përfshijnë edhe zhvillimin e modeleve më të avancuara në kufijtë e teknologjisë.
Hartuesit kinezë të politikave presin që IA-ja të rrisë produktivitetin përtej automatizimit industrial, duke u shtrirë edhe në sektorë të shërbimeve si shëndetësia dhe arsimi.³
Për shembull, një “Plan Veprimi për Inteligjencën Artificiale + Arsimin” në Kinë kërkon përdorimin e IA-së për përgatitjen e mësimeve dhe për lidhjen e nxënësve që kanë aftësi të caktuara me universitete dhe programe trajnimi për industritë në zhvillim (MoE, 2026).
Autoritetet kineze po vënë bast se IA-ja mund ta mbështesë rritjen ekonomike edhe ndërsa ekonomia zhvendoset drejt sektorit të shërbimeve – një tranzicion që ka ngadalësuar produktivitetin në Evropë dhe në rajone të tjera (Duernecker et al., 2023).
Natyrisht, motivi ekonomik nuk është karakteristik vetëm për Kinën. Dominimi global i kompanive teknologjike amerikane e bën komercialisht të domosdoshëm qëndrimin në vijën e parë të zhvillimit të IA-së, ndërsa Bashkimi Evropian e ka identifikuar inteligjencën artificiale dhe infrastrukturën digjitale si elemente thelbësore për përballimin e sfidave të konkurrueshmërisë (Draghi, 2024).
Autonomia strategjike përmes sovranitetit teknologjik
Arsyeja e dytë për ndjekjen e zhvillimit të IA-së – dhe në shumë aspekte edhe më e rëndësishmja – është dëshira për të zvogëluar varësinë teknologjike.
Kina e konsideron këtë si një domosdoshmëri gjeopolitike.
Varësia e saj nga komponentët e huaj për infrastrukturën e inteligjencës artificiale u bë e qartë pas kontrolleve amerikane të eksportit mbi gjysmëpërçuesit e avancuar, të vendosura në tetor 2022 dhe të ashpërsuara më tej gjatë vitit 2023. Arsyetimi amerikan ishte se lejimi i qasjes së Kinës në gjysmëpërçues të avancuar përbënte një cenueshmëri për sigurinë kombëtare.⁴
Në prill 2025, Xi Jinping bëri thirrje për një mobilizim në mbarë vendin për të arritur “vetëmbështetje dhe vetëfuqizim” (自立自强) dhe për të ndërtuar një ekosistem IA-je “të pavarur dhe të kontrollueshëm” (自主可控), të bazuar në pajisje dhe softuerë të prodhuar brenda vendit (Chang et al., 2025).
Kina tashmë ka nisur ta zbatojë këtë strategji duke zhvilluar një zinxhir të plotë vendas teknologjik të IA-së – të gjitha teknologjitë e nevojshme për zhvillimin dhe përhapjen e suksesshme të inteligjencës artificiale, nga çipat për IA dhe mësimi makinerik deri te modelet e mëdha gjuhësore.
Kjo përpjekje e brendshme shoqërohet edhe me angazhim të jashtëm: Nxitja e përdorimit të platformave kineze të IA-së zgjeron ekosistemin e tyre dhe e pozicionon Pekinin, në vend të Uashingtonit, në qendër të zhvillimit global të inteligjencës artificiale.
Shtetet e Bashkuara përballen me një cenueshmëri të ndryshme në aspektin e sovranitetit: Përqendrimin e prodhimit të gjysmëpërçuesve të avancuar në Tajvan.
Për ta zbutur këtë problem, Uashingtoni ka ushtruar presion dhe njëkohësisht ka ofruar grante, kredi, lehtësime tatimore dhe stimuj të tjerë me qëllim që prodhuesi kryesor tajvanez i çipave, TSMC, të prodhojë gjysmëpërçues të teknologjisë së fundit në Arizona.⁵
Pozita e Evropës është strukturalisht më e dobëta.
Ajo vazhdon të varet nga ofruesit amerikanë të shërbimeve cloud dhe nga modelet bazë të IA-së amerikane, ndërsa për prodhimin e çipave të avancuar varet nga Tajvani. Përpjekja e Evropës për “sovranitet digjital” (Di Marco et al., 2025) ende nuk ka prodhuar një infrastrukturë që të jetë në gjendje t’i reduktojë ndjeshëm këto varësi, megjithëse modelet e huaja të hostuara lokalisht mund të zbusin disa shqetësime në lidhje me kontrollin dhe ndikimin e huaj.
Përparimi ushtarak
Objektivi i tretë i Kinës është përdorimi i inteligjencës artificiale për kapacitetet ushtarake. Ky është objektivi për të cilin flitet më pak publikisht, por që mund të jetë më i rëndësishmi.
IA-ja tashmë është integruar në sistemet autonome, analizën e inteligjencës, logjistikën dhe sistemet mbështetëse për vendimmarrjen në fushën e betejës si në forcat e armatosura amerikane, ashtu edhe në ato kineze (Fedasiuk et al., 2021).
Ndërsa Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të kenë investimet më të mëdha ushtarake në botë në fushën e IA-së,⁶ Kina po integron kapacitetet teknologjike dhe industriale civile me kërkimin, prokurimin dhe prodhimin ushtarak, ndërkohë që në mënyrë të qartë koncepton zhvillimin e një ushtrie të fuqizuar nga inteligjenca artificiale (军事智能化).⁷
Megjithatë, dimensioni ushtarak mungoi pothuajse tërësisht në fjalimin e Xi Jinpingut në Konferencën Botërore të IA-së.
Kapacitetet ushtarake të IA-së në Evropë vazhdojnë të jenë të fragmentuara, megjithëse riarmatimi i nxitur nga pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022 ka filluar të stimulojë investimet në inteligjencën artificiale të lidhura me mbrojtjen (EDA, 2024).
Politika industriale e koordinuar e Kinës në të gjithë zinxhirin e IA-së
Qasja e Kinës ndaj inteligjencës artificiale kuptohet më së miri si një ekosistem inovacioni i koordinuar nga shteti, në të cilin planifikimi, politika industriale, investimet në infrastrukturë dhe rregullimi selektiv përforcojnë njëra-tjetrën në çdo shtresë të zinxhirit teknologjik – duke pasqyruar thirrjen e Xi Jinpingut për një ekosistem “të sigurt dhe të kontrollueshëm”.
Në prodhimin e çipave, shteti ofron mbështetje të drejtpërdrejtë dhe të konsiderueshme.
Fondi Kombëtar i Kinës për Investime në Industrinë e Qarqeve të Integruara disbursoi 20 miliardë dollarë në fazën e tij të parë duke nisur nga viti 2014, 29,5 miliardë dollarë në fazën e dytë që filloi në vitin 2019 dhe 47,5 miliardë dollarë në fazën e tretë që nisi në vitin 2024.⁸
Chang et al. (2025) vlerësuan se Huawei është shtylla kryesore e “ekipit kombëtar” të industrisë së gjysmëpërçuesve, me qasje potencialisht deri në 70 për qind të kapacitetit të avancuar të Kinës, të siguruar nga kompania kryesore kineze e gjysmëpërçuesve, SMIC.
Në fillim të vitit 2025 u krijua gjithashtu një Fond Kombëtar për IA-në në vlerë prej 8,2 miliardë dollarësh, i orientuar drejt fuqisë llogaritëse, algoritmeve, të dhënave dhe aplikimeve (赋能应用) në të gjithë zinxhirin e vlerës së industrisë së inteligjencës artificiale.⁹
Për zhvillimin e modeleve dhe aplikacioneve, shteti më shumë krijon kushte sesa jep urdhra të drejtpërdrejtë.
Në vend që Pekini të financojë drejtpërdrejt zhvillimin e modeleve të mëdha gjuhësore, ai ofron subvencione për kapacitetet llogaritëse përmes programeve lokale të kuponëve – deri në 500 milionë renminbi në vit në Shenzhen – dhe përmes fondeve shtetërore orientuese.
Kjo është një formë partneriteti publiko-privat që krijon stimuj për drejtimin se ku duhet të rrjedhë kapitali privat (Beraja et al., 2024).¹⁰
Kompanitë vendase mbrohen më tej nga barriera rregullatore që ua vështirësojnë ofruesve të huaj ofrimin e shërbimeve të IA-së gjenerative në Kinë.¹¹
Megjithëse argumenti për mbrojtjen e industrive të reja mbetet i debatueshëm në literaturën ekonomike (Harrison dhe Rodríguez-Clare, 2009), në Kinë tregu i brendshëm i mbrojtur u ka mundësuar platformave vendase të grumbullojnë përdorues dhe të dhëna, si dhe të gjenerojnë të ardhura për financimin e zhvillimit të modeleve të IA-së.
Që nga viti 2024, politika kineze e inteligjencës artificiale është orientuar në mënyrë më të vendosur drejt përdorimit të IA-së në të gjithë ekonominë.
Nisma “IA+” e vitit 2024, e zgjeruar gjatë vitit 2025, synon të lehtësojë adoptimin e inteligjencës artificiale në sektorët industrialë dhe të shërbimeve. Ajo mbështetet mbi nisma të mëhershme për platformat e inovacionit të hapur dhe zonat pilot për aplikimin inovativ të IA-së.
Strategjia e Kinës për publikimin e peshave të modeleve të saj kryesore të IA-së, me qëllim lehtësimin e adoptimit, lokalizimin e të dhënave të përdoruesve dhe përmirësimin e modeleve përmes kontributit të komunitetit, përbën instrumentin e saj më të fuqishëm konkurrues.
Pekini përqafoi zhvillimin e modeleve me pesha të hapura për të ulur barrierat e hyrjes brenda vendit dhe për të zvogëluar varësinë nga pronësia intelektuale e huaj, e cila mund të preket nga sanksionet.
Të publikuara në Hugging Face dhe GitHub, modelet kineze janë bërë pjesë qendrore e peizazhit global të inteligjencës artificiale (Meinhardt et al., 2025).
Megjithatë, kjo hapje nuk është një lëshim.
Ajo është njëkohësisht përgjigje ndaj kontrolleve të eksportit dhe përpjekje për të përcaktuar standardet globale – objektiva të parashtruara edhe në kuadër të WAICO-s.
Për kompanitë evropiane, pasoja praktike është e pakëndshme: Modelet më të qasshme që ndodhen pranë kufirit më të avancuar të teknologjisë po bëhen gjithnjë e më shumë kineze, duke krijuar potencialisht një formë të re varësie.
Kështu, modeli kinez përfaqëson një formë të mbështetjes shtetërore të përshtatur sipas nevojave, ku lloji i ndërhyrjes përshtatet me cenueshmërinë e secilës shtresë të zinxhirit teknologjik.
Mbështetja më e fuqishme jepet atje ku varësia nga importet është më problematike, ndërsa ndërhyrja është më e lehtë në ato segmente ku tregu i mbyllur i brendshëm ofron mbrojtje.
Mbështetja e drejtpërdrejtë më e madhe rezervohet për industrinë e gjysmëpërçuesve, e cila kërkon shumë kapital. Në hallkat më të larta të zinxhirit përdoren masa më pak intensive mbështetëse, ndërkohë që tregu i mbrojtur vendas u jep platformave kineze një avantazh të integruar.
Shtetet e Bashkuara: Epërsia e sektorit privat dhe rreziqet e saj
Ndryshe nga Kina, autoritetet amerikane më shumë krijojnë kushte sesa drejtojnë inovacionin, duke përdorur prokurimet në sektorin e mbrojtjes, kërkimin bazë, politikat e kontrollit të eksportit dhe lehtësimin rregullator.
Ndërkohë, investimet kontrollohen nga një numër i vogël kompanish private jashtëzakonisht të mëdha.
NVIDIA dominon në harduer, ndërsa investimet në infrastrukturë janë të përqendruara te një grup i vogël kompanish amerikane të teknologjisë cloud në shkallë shumë të madhe.
Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft dhe Oracle pritet të realizojnë së bashku rreth 750 miliardë dollarë shpenzime kapitale vetëm gjatë vitit 2026 (S&P Global Ratings, 2026), shumë që është e barabartë me afërsisht 0,6 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto botëror.
Këto investime financohen nga të ardhurat e shërbimeve cloud dhe marzhet e fitimit nga reklamat, të cilat nga ana tjetër financojnë divizionet e IA-së që, nëse do të funksiononin si biznese të pavarura, do të operonin me humbje.
Uashingtoni është bërë më ndërhyrës, kryesisht në fushën e qeverisjes dhe kontrolleve të eksportit.
Administrata Biden krijoi kuadrin e parë federal për qeverisjen e IA-së, të përqendruar në sigurinë dhe privatësinë, dhe jo në nxitjen e drejtpërdrejtë të inovacionit.¹²
Ndërkohë, Departamenti i Tregtisë vendosi kontrolle eksporti në vitin 2022 dhe i ashpërsoi ato në vitin 2023 për të kufizuar qasjen e Kinës në çipat më të avancuar të IA-së dhe makineritë e litografisë.
Presidenti Donald Trump më pas ndryshoi drejtimin drejt çrregullimit, duke shfuqizuar përmes veprimeve ekzekutive kuadrin e qeverisjes të administratës Biden,¹³ ndërkohë që kontrollet ndaj çipave të destinuar për Kinën i bëri më transaksionale.
Sipas kësaj qasjeje, përmes licencave të negociuara të eksportit, blerësve kinezë u lejohet qasje në disa çipa, ndërsa një pjesë e të ardhurave i kthehet qeverisë amerikane.¹⁴
Strategjia më e gjerë amerikane mbart dy rreziqe.
Së pari, investitorët privatë mund të tregohen më pak të durueshëm sesa një shtet, ndërsa vlerësimet e larta të kompanive krijojnë presion për kthime financiare.
Së dyti, shpejtësia jashtëzakonisht e madhe me të cilën Shtetet e Bashkuara po ndërtojnë kapacitete të reja llogaritëse po tejkalon aftësitë e rrjeteve publike të energjisë elektrike.
Prandaj, ndërsa kufizimi kryesor i Kinës është qasja në çipa, kufizimi i ri që po shfaqet në Shtetet e Bashkuara është energjia dhe durimi i kapitalit.
Bashkimi Evropian: Udhëheqje rregullatore, fragmentim i politikave
Qasja evropiane ndaj inteligjencës artificiale është e veçantë: Evropa ka krijuar kuadrin më gjithëpërfshirës në botë për qeverisjen e IA-së, i projektuar për të plotësuar politikat që synojnë stimulimin e inovacionit.
Megjithatë, Bashkimi Evropian ende nuk është në gjendje të financojë një politikë industriale koherente që do ta ngushtonte hendekun me Shtetet e Bashkuara dhe Kinën.
Akti i BE-së për Inteligjencën Artificiale – Rregullorja (BE) 2024/1689 – që është në fuqi që nga gushti 2024, përbën një kuadër të bazuar në rrezik. Ai ndalon përdorimet më të dëmshme të IA-së, vendos kushte të rrepta për sistemet me rrezik të lartë dhe kërkon detyrime transparence për sistemet e tjera.
Por udhëheqja rregullatore nuk ka sjellë një rritje të fuqishme të inovacionit apo të adoptimit të inteligjencës artificiale.
Kostot e pajtueshmërisë mund të jenë relativisht të përballueshme për kompanitë e mëdha, por të kushtueshme për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme (Mariniello, 2026).
Kufizimet detyruese dhe pasiguria lidhur me standardet që duhet të zbatohen e bëjnë të vështirë ndërtimin e infrastrukturës në Bashkimin Evropian, veçanërisht për kompanitë startup dhe ato që janë në fazën e zgjerimit të shpejtë.
Pranimi se blloku evropian po mbetej prapa në infrastrukturën dhe adoptimin e IA-së ka nxitur një përpjekje për thjeshtimin e rregullave.
Masat përfshijnë shtyrjen e zbatimit të disa kërkesave për sistemet e IA-së me rrezik të lartë dhe sqarimin se interesi legjitim mund të shërbejë si bazë ligjore për përpunimin e të dhënave personale gjatë zhvillimit dhe trajnimit të inteligjencës artificiale.¹⁵
Në të njëjtën kohë, një sërë nismash, politikash, programesh dhe instrumentesh financimi të BE-së që mund të orientohen drejt inteligjencës artificiale kanë një dobësi të përbashkët: Janë të fragmentuara dhe të vështira për t’u orientuar dhe përdorur.¹⁶
Përfundime
Qasja e Kinës ndaj inteligjencës artificiale është e shkathët dhe tejet strategjike.
Ajo përqendrohet në mbështetjen shtetërore për zhvillimin e kompanive kombëtare lidere, drejtimin e fuqisë llogaritëse drejt tyre, mbrojtjen e tregut të brendshëm dhe promovimin jashtë vendit të modeleve të saj me pesha të hapura, të gjitha këto brenda një kuadri koherent.
Qasja e Shteteve të Bashkuara është më pak e koordinuar, por më shumë e orientuar nga tregu, duke u mbështetur në investime private kolosale dhe në ndërhyrjen shtetërore përmes financimit të kërkimit, kontrolleve të eksportit dhe stimujve për investime në industrinë e gjysmëpërçuesve.
Për Evropën, pyetja vendimtare është nëse institucionet e saj janë në gjendje ta shndërrojnë ambicien për të qenë udhëheqëse në inteligjencën artificiale në veprime po aq koherente, me shpejtësinë që kërkon zhvillimi i kësaj teknologjie.
Shënime
1. Bëhet fjalë për të ashtuquajturat modele me pesha të hapura (open-weight models), të cilat bëjnë publike parametrat e tyre, duke mundësuar modifikimin e modelit për përdorime të ndryshme.
2. Plani i 15-të Pesëvjeçar është i disponueshëm në gjuhën kineze në Komisionin Kombëtar të Zhvillimit dhe Reformës të Kinës. Një përkthim në anglisht është publikuar nga EUCLERA (2026).
3. Shih dokumentin e Këshillit Shtetëror të Kinës të 21 gushtit 2025 mbi thellimin e zbatimit të nismës “Inteligjenca Artificiale+”.
4. Shih njoftimin e Byrosë Amerikane të Industrisë dhe Sigurisë të 28 tetorit 2022 lidhur me kontrollet e eksportit të vendosura ndaj pajisjeve të avancuara kompjuterike dhe produkteve të prodhimit të gjysmëpërçuesve drejt Republikës Popullore të Kinës.
5. Shih njoftimin e Departamentit Amerikan të Tregtisë të 15 nëntorit 2024 për stimujt e programit CHIPS për TSMC Arizona.
6. Kryesisht përmes Agjencisë së Projekteve të Avancuara Kërkimore të Mbrojtjes – DARPA.
7. Zhang Guoning dhe Feng Dongyang, artikull mbi konceptin e inteligjentizimit ushtarak, PLA Daily, 17 shkurt 2022.
8. Reuters, “China sets up third fund with $47.5 billion to boost semiconductor sector”, 27 maj 2024.
9. The Paper, artikull i 10 prillit 2026 mbi fondin kombëtar të inteligjencës artificiale prej 60 miliardë renminbi dhe investimet përgjatë të gjithë zinxhirit të industrisë.
10. Shih gjithashtu njoftimin e Zyrës Komunale të Industrisë dhe Teknologjisë së Informacionit të Shenzhenit të 18 dhjetorit 2024 mbi masat për ndërtimin e Shenzhenit si qytet pararojë në inteligjencën artificiale.
11. Reuters, “Apple trains its own AI model for China market with Alibaba’s support, sources say”, 14 gusht 2026.
12. Në veçanti, Urdhri Ekzekutiv 14110 i 30 tetorit 2023, “Safe, Secure, and Trustworthy Development and Use of Artificial Intelligence”.
13. Shih Urdhrin Ekzekutiv 14179, “Removing Barriers to American Leadership in Artificial Intelligence”.
14. Shih raportin tremujor të NVIDIA-s, formulari 10-Q, për tremujorin që përfundoi më 27 korrik 2025.
15. Rohan Sen, Sara Putnam, Jake Meek dhe Phillip Gao, “EU’s Digital Omnibus offers AI regulatory relief, but questions remain”, PwC, 12 janar 2026.
16. Shembuj të këtyre nismave janë financimi i kërkimit nga BE-ja, Plani i Veprimit për Kontinentin e IA-së i Komisionit Evropian dhe planet për fabrikat dhe gigafabrikat e IA-së.
Referencat
Beraja, M., W. Peng, D.Y. Yang dhe N. Yuchtman (2024), “Government as Venture Capitalists in AI”, NBER Working Paper 32701, National Bureau of Economic Research.
Chang, W., R. Arcesati dhe A. Hmaidi (2025), China’s drive toward self-reliance in artificial intelligence: from chips to large language models, MERICS Report, Mercator Institute for China Studies.
Di Marco, D., S. Thabit Gonzalez, A. Kotsev, A. Friis-Christensen, M. Minghini dhe M. King (2025), “Open but Not Powerless: Towards a Common Understanding of EU Digital Sovereignty”, Science for Policy Brief, European Commission Joint Research Centre.
Draghi, M. (2024), The Future of European Competitiveness, Komisioni Evropian.
Duernecker, G., B. Herrendorf dhe Á. Valentinyi (2023), “Structural change and productivity growth in Europe — Past, present and future”, European Economic Review, 151: 104329.
EDA (2024), 2024 Coordinated Annual Review on Defence (CARD) Report, European Defence Agency.
EUCLERA (2026), Outline of the 15th Five-Year Plan (2026–2030) for National Economic and Social Development of the People’s Republic of China.
European Commission (2025), “AI Continent Action Plan”, COM(2025) 165 final.
Fedasiuk, R., J. Melot dhe B. Murphy (2021), Harnessed Lightning: How the Chinese Military is Adopting Artificial Intelligence, Center for Security and Emerging Technology, Georgetown University.
García-Herrero, A. (2025), “Ten challenges facing China’s economy”, Analysis 25/2025, Bruegel.
Harrison, A. dhe A. Rodríguez-Clare (2009), “Trade, Foreign Investment, and Industrial Policy for Developing Countries”, NBER Working Paper 15261, National Bureau of Economic Research.
Mariniello, M. (2026), “The right balance: how to fix European Union artificial intelligence regulation”, Policy Brief 12/2026, Bruegel.
Martens, B. dhe T. Schenk (2026), “How can Europe address its pressing AI compute infrastructure shortfall?”, Policy Brief 18/2026, Bruegel.
Meinhardt, C., S. Nong, G. Webster, T. Hashimoto dhe C.D. Manning (2025), “Beyond DeepSeek: China’s Diverse Open-Weight AI Ecosystem and Its Policy Implications”, Issue Brief, Stanford HAI/DigiChina.
MoE (2026), Ministria e Arsimit e Republikës Popullore të Kinës, njoftim për publikimin e Planit të Veprimit “Inteligjenca Artificiale + Arsimi”.
S&P Global Ratings (2026), “Will Rising Capex Test Hyperscalers’ Credit Strength?”, CreditWeek, 14 maj.
Xi, J. (2026), “Joining Hands to Build a Just and Equitable System for Global AI Governance”, fjalim kryesor në ceremoninë e hapjes së Konferencës Botërore të Inteligjencës Artificiale 2026 dhe Takimit të Nivelit të Lartë për Qeverisjen Globale të IA-së, Shangai, 17 korrik./bruegel.org
