4.000 metra në 40 sekonda: Çfarë e shkaktoi zhytjen e avionit – dhe si arritën ta shpëtonin?
Përleshja mes pilotëve mund të shpjegojë se si u shkëput autopiloti dhe avioni humbi rreth 4.000 metra lartësi brenda 40 sekondash. Një ish-pilot luftarak dhe ish-kapiten i El Al-it shpjegon rrezikun e rikuperimit të avionit nga një zhytje e tillë – dhe sa pranë katastrofës ishte ai: “Edhe 40 sekonda dhe do të ishte përplasur. Ishte një ngjarje rrëqethëse.”
Në sistemin izraelit të sigurisë po vazhdon hetimi i ngjarjeve dramatike në fluturimin FZ 1073 të Flydubai drejt Tel Avivit, gjatë të cilit, sipas dyshimeve, oficeri i parë nga Omani tentoi ta rrëzonte avionin, ndërsa kapiteni nga Emiratet u përlesh me të. Sipas dëshmive, disa pasagjerë izraelitë ndihmuan për ta vënë situatën nën kontroll dhe, në këtë fazë, vlerësimi gjithnjë e më i fortë është se bëhej fjalë për një akt terrorist. Në avion ndodheshin 174 pasagjerë, mes tyre 27 fëmijë.
Nënkoloneli rezervist Alon Prag, ish-pilot luftarak i Forcave Ajrore dhe ish-kapiten i El Al-it, shpjegoi për N12 se çfarë mund të ketë ndodhur në kabinën e pilotëve, çfarë mund të ketë shkaktuar shkëputjen e autopilotit dhe sa kohë i mbeti ekuipazhit për ta nxjerrë avionin nga zhytja e fortë.
Prag thekson se bëhet fjalë për një vlerësim profesional, të bazuar në informacionin aktualisht të disponueshëm dhe në përvojën e tij në pilotimin e këtij tipi avioni, dhe se të dhënat e fluturimit dhe dëshmitë e personave të përfshirë do të mundësojnë më vonë të përcaktohet me më shumë saktësi se çfarë ndodhi.
Nëse pilotët po përleshen me njëri-tjetrin, a nuk duhet të vazhdojë avioni të fluturojë me autopilot?
Në parim, po. Por, siç shpjegon Prag, në këtë tip avioni një devijim i konsiderueshëm i komandave të fluturimit mund të shkaktojë shkëputjen automatike të autopilotit. Prandaj është e mundur që zhytja të mos ketë nisur si pasojë e një veprimi të qëllimshëm për ta rrëzuar avionin, por si rezultat i vetë përleshjes.
“Autopiloti duhet të vazhdojë ta drejtojë avionin, por në një avion të tillë, nëse kolona e komandimit lëviz përtej një devijimi të vogël, autopiloti mund të shkëputet”, shpjegon Prag. “Hipoteza ime është se pikërisht kjo ndodhi. Gjatë një përleshjeje mund të kapesh pas kolonës së komandimit ose ta shtysh pa dashje. Shtyrja e saj përpara ul hundën e avionit dhe e fut avionin në zhytje.”
Sa e pazakontë është një zhytje prej rreth 4.000 metrash në afërsisht 40 sekonda?
“Është një zhytje jashtëzakonisht e fortë”, thotë Prag. “Kur një avion hyn papritur në një zhytje të tillë, pilotët dhe pasagjerët mund të përjetojnë ngarkesë negative G – pra forca që i ngre trupat nga sediljet drejt tavanit. Mund të ketë qenë pikërisht ky fati i madh: piloti sulmues mund ta ketë humbur avantazhin ose të jetë detyruar të kapet pas diçkaje, çka i dha mundësi pilotit tjetër të vepronte. Nëse brenda 40 sekondash avioni humbi gjysmën e lartësisë, edhe 40 sekonda të tjera dhe do të ishte përplasur. Ishte jashtëzakonisht pranë – një ngjarje rrëqethëse nga çdo këndvështrim.”
Çfarë është më e rrezikshme – vetë zhytja apo rikuperimi prej saj?
Të dyja fazat janë të rrezikshme, por jo domosdoshmërisht për shkak të ndryshimeve të presionit. Sipas Prag, sistemi i presurizimit të kabinës ruan presionin e nevojshëm brenda avionit, ndërsa rreziku kryesor lidhet me ngarkesat aerodinamike dhe strukturore mbi avionin.
Gjatë një zhytjeje të tillë, avioni mund të përshpejtojë përtej kufijve të lejuar të shpejtësisë. Por edhe rikuperimi nga zhytja është i rrezikshëm: nëse hyrja në zhytje shoqërohet me G negativ, tërheqja e avionit për ta rikthyer në fluturim të niveluar krijon ngarkesë të konsiderueshme pozitive G.
“Një tërheqje tepër agresive e kolonës së komandimit për të ngritur hundën e avionit mund të shkaktojë dëmtime serioze strukturore, madje edhe dështim strukturor”, shpjegon kapiteni me përvojë. “Prandaj rikuperimi duhet të bëhet me kujdes dhe pa e tërhequr avionin tepër fort.”
A mund ta shpjegojë kjo dëmtimin që u pa në bishtin e avionit?
Sipas Prag, po.
“Kjo mund të ketë ardhur si pasojë e shpejtësisë shumë të lartë gjatë zhytjes ose nga ngarkesat e krijuara gjatë manovrës së rikuperimit.”
Si arritën pasagjerët të hynin në kabinën e pilotëve, nëse dera duhej të ishte e kyçur? Dhe a mund të hapej me forcë nga jashtë?
Që nga sulmet e 11 shtatorit, dyert e kabinave të pilotëve në avionët e pasagjerëve janë projektuar dhe përforcuar në mënyrë që të jetë shumë e vështirë të depërtohet në to nga jashtë.
Prag thekson se nuk e njeh konfigurimin specifik të derës në këtë avion, por shpjegon:
“Dyert standarde të kabinës së pilotëve janë të përforcuara dhe të kyçura fort. Nuk mund të hapen lehtë nga jashtë.”
Prandaj, vlerësimi kryesor, i mbështetur edhe nga dëshmitë e pasagjerëve, është se kapiteni Smith Machhar arriti, me forcat e fundit, të zhbllokonte derën e kabinës së pilotëve dhe t’u mundësonte pasagjerëve të ndërhynin.
“Ai nuk ka nevojë të ngrihet dhe të shkojë fizikisht te dera”, shpjegon Prag. “Mund ta zhbllokojë atë përmes komandës elektrike. Nëse pati qoftë edhe një sekondë për ta aktivizuar, mekanizmi elektrik i kyçjes çlirohet dhe atëherë dera mund të hapet. Nga jashtë, përkundrazi, bëhet fjalë për një derë të përforcuar dhe të kyçur fort, që nuk hapet lehtë.”
Sa e vështirë është të stabilizosh një avion pas një zhytjeje të tillë?
Për një pilot të kualifikuar për këtë tip avioni, thotë Prag, vetë rikthimi i avionit në një qëndrim të kontrolluar nuk është domosdoshmërisht teknikisht i ndërlikuar – por duhet të kryhet me shumë kujdes.
Rreziku qëndron në një rikuperim tepër të shpejtë nga zhytja, i cili mund të krijojë faktor ngarkese dhe ngarkesa strukturore përtej kufijve që avioni është projektuar të përballojë.
“Duhet ta rikuperosh avionin me kujdes, që të mos e dëmtohesh strukturën gjatë daljes nga zhytja”, thotë ai.
Nëse ka ende lartësi të mjaftueshme mbi terren, rikuperimi mund të bëhet gradualisht. Por nëse terreni po afrohet me shpejtësi, ekuipazhi nuk e ka domosdoshmërisht këtë mundësi dhe mund të detyrohet të kryejë një manovër më të fortë rikuperimi, edhe me rrezikun e krijimit të ngarkesave të larta strukturore.
Si mund të fusë një pilot thikë në avion? A nuk kalojnë ekuipazhet ajrore në kontrolle sigurie si pasagjerët?
Jo në çdo vend. Sipas Prag, procedurat e kontrollit të sigurisë për ekuipazhet ajrore përcaktohen nga secili shtet sipas legjislacionit dhe rregullave të veta, ndaj ekzistojnë dallime të konsiderueshme mes vendeve.
“Në Londër, kur fluturonim drejt Heathrow, ne si pilotë kalonim kontrolle shumë të rrepta sigurie, përfshirë kontrollet për lëngjet dhe gjithçka tjetër”, tregon ai. “Nga ana tjetër, kishte vende ku ekuipazhi shkonte drejtpërdrejt te avioni pa kaluar fare në kontroll sigurie.”
Në Izrael, pjesëtarët e huaj të ekuipazheve kalojnë në të njëjtin proces kontrolli sigurie si pasagjerët e zakonshëm.
“Një pilot i huaj nuk mund të fusë në Izrael asgjë që nuk lejohet ta fusë një pasagjer.”
Si verifikohet nëse një pilot është i aftë për fluturim dhe a kontrollohet edhe gjendja e tij psikologjike?
Aftësia mjekësore dhe kompetenca profesionale e pilotëve kontrollohen rregullisht.
“Të gjithë pilotët në botë, sipas ligjit, duhet t’i nënshtrohen një ekzaminimi mjekësor të detyrueshëm një herë në vit, ndërsa mbi moshën 60 vjeç – një herë në gjashtë muaj”, shpjegon Prag. “Ka gjithashtu kontrolle periodike në simulator, përmes të cilave vlerësohen aftësitë profesionale dhe funksionimi njohës.”
Në anën tjetër, sipas tij, aktualisht nuk ekziston një kontroll periodik psikologjik ose psikiatrik i njëjtë për të gjithë pilotët.
Pra, çfarë e shpëtoi në fund avionin?
“Pati jashtëzakonisht shumë fat. Shumë gjëra duhej të ndodhnin njëkohësisht”, thotë Prag. “Nëse piloti që po përleshej me sulmuesin nuk do të kishte arritur ta mposhtte, nëse nuk do të kishte arritur ta zhbllokonte derën e kabinës dhe nëse nuk do të kishte pasur pilotë të tjerë në avion që mund të ndihmonin – gjithçka mund të kishte përfunduar ndryshe. Të gjitha rrethanat u përputhën dhe, në fund, ngjarja përfundoi pa katastrofë.”
Burimi: N12 / Mako
“Nuk menduam as edhe për një sekondë për jetën tonë”: heronjtë e fluturimit po mësohen me realitetin e ri
Një ditë pas ndërhyrjes dramatike ndaj bashkëpilotit omanez, i dyshuar se tentoi ta rrëzonte avionin, katër izraelitët vazhduan të rikujtonin çastet e tmerrit. Dr. Shota Musaiev, dentisti që trajtoi kapitenin indian, tregoi: “Në fillim, gruaja ime u përpoq të më ndalonte, por pashë se atje kishte heronj dhe iu bashkova”. Yaniv Hayon, hidrauliku që ndihmoi në stabilizimin e avionit, komentoi edhe përmendjen që i bëri Donald Trump: “As në ëndrrat e mia nuk mendoja se ai do të fliste për mua”
Dr. Shota Musaiev, 47 vjeç, dentisti që i dha ndihmën mjekësore kapitenit indian Smith Machchar gjatë fluturimit dramatik të Flydubai, ia atribuoi reagimin e tij përvojës së fituar nga familja e tij.
“Vij nga një familje mjekësh. Babai im i ndjerë ishte kardiolog dhe nëna ime e ndjerë biologe, kështu që e dija çfarë duhej të bëja kur u gjenda përballë pilotit të plagosur”, tha Musaiev këtë mëngjes në shtëpinë e tij në Rishon LeZion.
Musaiev vuri re tre izraelitët që iu hodhën bashkëpilotit omanez, në përpjekje për ta penguar që ta rrëzonte avionin, dhe kuptoi se duhej të ndërhynte.
“Në fillim, gruaja ime u përpoq të më ndalonte, por pashë se atje kishte heronj dhe iu bashkova”, tha Musaiev. “Në atë moment nuk menduam as edhe për një sekondë për jetën tonë, në kuptimin se çfarë mund të na ndodhte neve. Mendonim vetëm se si ta shpëtonim të gjithë avionin.”
Duke folur për çastet dramatike gjatë të cilave arriti të stabilizonte gjendjen e kapitenit, Musaiev tha:
“Piloti më tha se donte të jetonte dhe të mos vdiste aty. Kishte momente kur mendova se nuk do të arrinim të uleshim në kohë, sepse kishte hemorragji të fortë, por pasi e ndalëm gjakderdhjen, gjendja e tij u stabilizua. Në gjithë këtë ngjarje pati shumë rastësi – duke filluar nga vajza që shkoi në tualet, te Yanivi dhe të tjerët që iu hodhën pilotit, si dhe pilotët e tjerë rezervë që ndodheshin në avion.”
Duke iu referuar Yaniv Hayonit, Tzvika Mansit dhe Assaf Rajwanit, të cilët morën pjesë në neutralizimin e bashkëpilotit, Musaiev tha se tashmë secilin prej tyre e konsideron si anëtar të ri të familjes.
“Shkrova në grupin në WhatsApp që krijuam pas ngjarjes se të gjithë rilindëm dje. Kaluam një ngjarje historike dhe madje u ulëm në Arabinë Saudite.”
Musaiev tha se përvoja në vendin ku avioni kreu uljen e detyruar ishte shumë e mirë.
“Na trajtuan shumë mirë. Kishte pak rrëmujë pas uljes, sepse fëmijët ishin nën stres. Madje erdhën zyrtarë shumë të lartë dhe biseduan me ne. Na caktuan mjekë që kontrolluan nëse gjithçka ishte në rregull.”
“U thashë të gjithëve se duhej të hipnim”
Gjatë atyre orëve të tensionuara, mes pasagjerëve izraelitë u ngrit pyetja nëse duhej të hipnin përsëri në avionin e Flydubai për të vazhduar rrugën drejt aeroportit Ben Gurion. Musaiev ishte ndër ata që mbështetën vazhdimin e fluturimit.
“Fola me një zyrtar shumë të lartë dhe me drejtorin e aeroportit vendas. Isha ndër ata që thanë se duhej të hipnim në avion, kryesisht sepse nuk mund të fluturojmë vetëm me kompani izraelite. Pavarësisht ngjarjes së rëndë që përjetuam me Flydubai, nuk mund ta përjashtojmë kompaninë nga operimet.”
Musaiev shtoi:
“U thashë të gjithëve se duhej të hipnim. Prindërve me fëmijë u thamë se ata do të vendosnin se çfarë do të bënim. Në fund, kur na thanë se nuk do të lejonin uljen e një avioni izraelit atje, morëm një vendim së bashku dhe hipëm në avion. Mora disa vajza të vogla në kabinën e pilotëve që të njiheshin me pilotët.”
Dentisti, i cili ka një klinikë në Holon, ka lindur në Gjeorgji. Musaiev dhe bashkëshortja e tij e nisën mëngjesin pranë fëmijëve të tyre.
“Jemi të emocionuar që jemi sërish me ta dhe po fillojmë ta kuptojmë më thellë se jemi gjallë. Akti i guximit ishte diçka që e bëmë të gjithë së bashku. Unë e lidha pilotin sulmues dhe më pas trajtova pilotin tjetër. Por tre të tjerët ishin ata që hynë në kabinën e pilotëve dhe e neutralizuan sulmuesin. Të tjerë u kujdesën për fëmijët në avion. Gjithçka e bëmë së bashku, krah për krah.”
Yaniv Hayon, 38 vjeç, nga Ness Ziona, arriti të ndihmonte në stabilizimin e avionit në një moment kur, sipas rrëfimit të ynet-it, bashkëpiloti omanez synonte të çaktivizonte panelin e instrumenteve.
Këtë mëngjes Hayon komentoi deklaratën e presidentit të Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, sipas së cilës “një hidraulik izraelit, i cili nuk kishte pilotuar kurrë avion dhe mezi kishte udhëtuar me avion, pa çfarë po ndodhte dhe ishte i fortë”.
Hayon tha:
“Jam një hidraulik i avancuar. Ai nuk gaboi. Nuk punoj në NASA dhe nuk merrem me hapësirën. Merrem me tubacione të qelbura dhe kishte të drejtë. Nuk u ndjeva i fyer.”
Ai shtoi:
“As në ëndrrat e mia nuk mendoja se Trump do të fliste për mua dhe do t’i referohej asaj që bëra. Në fakt, më pëlqen humori i tij. Ishte zbavitëse mënyra si e përshkroi. Nuk jam ndonjë Bruce Lee. Po, arrita ta vë nën kontroll sulmuesin bashkë me disa izraelitë të tjerë dhe arrita ta tërhiqja mbrapa duke e kapur nga qafa. Kjo është gjëja më e rëndësishme.”
Ai tregoi gjithashtu:
“Nuk arrita të fle fare. Tani dua vetëm të kthehem në rutinë, në punë dhe te kamioni im. Po marr shumë dashuri dhe i falënderoj të gjithë – secilin që ishte në fluturim, që punoi krah për krah dhe ndihmoi që të rifitonim jetën tonë, sepse ajo varej në një fije peri. Shpresoj vetëm që kjo të mos më rikthehet në ëndrra.”
Presidenti i Izraelit, Isaac Herzog, bisedoi me izraelitët që treguan guxim të jashtëzakonshëm gjatë fluturimit të Flydubai dhe i njoftoi se synon të rekomandojë që të katërve t’u jepet “Medalja e Presidentit të Shtetit për Guxim Civil”.
Nga Presidenca izraelite u tha se “izraelitët vepruan me shpejtësi dhe vendosmëri”, së bashku me pilotin indian, i cili u përlesh me bashkëpilotin dhe hapi derën e kabinës së pilotëve. Herzog përmendi gjithashtu Tali Mans, bashkëshorten e Tzvika Mansit, e cila kishte ngritur alarmin për një ngjarje të pazakontë.
Presidenti u tha izraelitëve:
“Në çastet kur jetët e kaq shumë njerëzve ishin në rrezik, vepruat pa hezitim, me guxim, gjakftohtësi dhe solidaritet të jashtëzakonshëm. Rrezikuat veten për të shpëtuar të tjerët dhe parandaluat një katastrofë të rëndë. E gjithë bota pa anën e bukur dhe të guximshme të shoqërisë izraelite. Jam krenar për ju dhe ju falënderoj në emër të Shtetit të Izraelit. Synoj t’ia paraqes historinë e guximit tuaj komisionit këshillues për Medaljen e Presidentit të Shtetit për Guxim Civil dhe t’i rekomandoj që t’jua akordojë këtë dekoratë.”
Burimi: ynet
