Nga Thomas Mahler – L’Express
Është një udhëtim magjepsës nëpër ndarjet e vjetra dhe të reja identitare të vendit tonë. Dy vjet më parë, Gilles Kepel, njohës i shquar i Lindjes së Mesme dhe i lagjeve periferike ku ka studiuar përhapjen e islamit, vendosi të merrte rrugën e pelegrinazhit, ndonëse vetë është ateist, dhe të ndiqte itinerarin e Shën Gilles-it, pelegrinazhin më të rëndësishëm të Mesjetës. Sot ai e rrëfen këtë udhëtim njohës në librin Pèlerinage français (Albin Michel).
Nga Le Puy-en-Velay deri në Saint-Gilles-du-Gard, ai takoi katolikë që shprehnin hapur bindjet e tyre fetare, protestantë në Cévennes dhe, më në jug, islamistë, trafikantë droge dhe përfaqësues të bashkive të drejtuara nga Tubimi Kombëtar (RN). Por udhëtimi pati një përfundim optimist: takimet e shumta me njerëzit i përforcuan bindjen se “polarizimi identitar nuk është i pashmangshëm”.
Për L’Express, politologu shpjegon se si ndarjet identitare kanë zëvendësuar luftën e klasave dhe po thellohen vetëm pak muaj përpara zgjedhjeve presidenciale, pikërisht në një kohë kur Donald Trump ia ka atribuuar “islamit” dhe “imigracionit masiv jashtë kontrollit” përgjegjësinë për lëvizjen e nxënësve të shkollave të mesme në Francë.
L’Express: Përse vendosët të ndërmerrnit këtë pelegrinazh, kur nuk jeni besimtar?
Gilles Kepel: Në një kohë kur ndarjet identitare duket se po zëvendësojnë gjithnjë e më shumë ndarjet shoqërore si mënyrë për të shprehur pakënaqësitë e shoqërisë sonë, mendova se do të ishte interesante të përfshihesha drejtpërdrejt në këtë realitet, për t’i përjetuar këto ndarje nga afër. Për këtë zgjodha një pelegrinazh shumë të hershëm të krishterimit, me synimin për të rikthyer thellësinë e tij historike, me të gjitha dimensionet dhe veçoritë e tij.
Prej më shumë se katër dekadash i vëzhgoj këto dukuri në Francë dhe Evropë, duke i krahasuar me përvojën që kam fituar edhe në botën arabo-myslimane. Në vitin 1987, për librin tim Les banlieues de l’islam, përshkova lagjet popullore, duke përdorur si pikë referimi për analizën time shfaqjet e islamizmit egjiptian, të cilat i kisha studiuar më parë në Egjipt, në kohën e vrasjes së Sadatit.
Tani jam përpjekur ta shfrytëzoj gjithë këtë përvojë në një moment që më duket veçanërisht kritik për Francën, e cila po përballet me një krizë identiteti të paprecedentë, në prag të zgjedhjeve presidenciale të vitit 2027, ku polarizimi ndërmjet dy skajeve të spektrit politik është më i fortë se kurrë.
Në planin personal, kjo periudhë përkoi edhe me përjashtimin tim nga universiteti, një vit përpara përfundimit të afatit deri në të cilin kisha të drejtë të vazhdoja karrierën akademike.
Nisja në pelegrinazh ka qenë gjithmonë një mënyrë për të rivlerësuar veten, duke marrë distancë nga grindjet e përditshme për një qëllim më të lartë. Prandaj hoqa dorë nga petku akademik që kërkonin të ma hiqnin, nga titulli dhe nga emri që kisha ndërtuar me durim gjatë gjysmë shekulli mësimdhënieje, kërkimesh dhe botimesh. Mora shkopin e pelegrinit dhe u nisa në kërkim të asaj që më kishte mbetur: emrit tim të parë.
Rastësia bëri që largimi im nga shërbimi universitar, më 1 shtator, të përkonte me festën e Shën Gilles-it. Kështu u nisa nga Le Puy-en-Velay drejt Saint-Gilles-du-Gard, pa e imagjinuar sa frytdhënës do të ishte ky udhëtim.
Këto ndarje u shfaqën si gjurmë të konflikteve të hershme brenda krishterimit mesjetar, të tronditur nga herezitë dhe të dobësuar nga zgjerimi i islamit në kufijtë e tij, veçanërisht në Andaluzi dhe Languedoc.
Më pas erdhën luftërat fetare ndërmjet protestantëve dhe katolikëve, revolucioni industrial me zgjerimin e minierave të Gard-it dhe mbylljen e tyre të mëvonshme, ngritja dhe rënia e komunizmit dhe, sot, në epokën digjitale, shfaqja mbi rrënojat e tij e një konflikti ekzistencial ndërmjet lëvizjeve identitare dhe islamistëve. Në politikë, ky konflikt pasqyrohet në polarizimin ndërmjet Tubimit Kombëtar dhe Francës së Panënshtruar.
Kush ishte Shën Gilles-i?
U interesova për Shën Gilles-in, për të cilin nuk dija asgjë, kur zbulova në vitin 2015 qytetin e vogël në Gard, ku ndodhet bazilika që, sipas traditës, ai e kishte themeluar.
Atëherë po vija nga Lunel-i, një qytet fqinj, ku përpiqesha të kuptoja se si prej tij kishin shkuar rreth njëzet xhihadistë për t’iu bashkuar organizatës Shteti Islamik në Siri, disa prej të cilëve kishin vdekur në sulme vetëvrasëse.
Kjo rastësi më shtyu të interesohesha për shenjtorin që mbante të njëjtin emër me mua.
Sipas legjendës, ai ishte rrëfimtari shpirtëror i Karlit të Madh dhe i kishte dhënë faljen për mëkatin e incestit të kryer me motrën e tij, Gisèle. Kjo ishte një kusht i domosdoshëm që papa ta kurorëzonte në krye të “Perandorisë së Shenjtë” karolingiane.
Në këtë mënyrë, Gilles-i i mundësoi Karlit të Madh të bëhej krahu laik i papatit në Perëndim. Nuk kemi asnjë siguri për ekzistencën e tij historike, por ka mbetur një rrëfim i mrekullueshëm në frëngjishten e vjetër.
Pelegrinazhi drejt Saint-Gilles-it, sot i harruar, ishte më i rëndësishmi gjatë Mesjetës. Prej andej niseshin udhëtarët drejt Tokës së Shenjtë, për tregti me Lindjen e Mesme dhe më vonë për kryqëzatat. Pelegrinazhi i Santiago de Compostelës u bë më i rëndësishëm më vonë, duke e zëvendësuar atë.
Edhe emri Gilles është zhdukur pothuajse plotësisht sot.
Kur linda në vitin 1955, ishim 6.085 foshnja që morëm këtë emër, i cili renditej në vendin e tetëmbëdhjetë. Në vitin 2024 nuk kishte më asnjë foshnjë të porsalindur me emrin Gilles dhe vendin e tetëmbëdhjetë e zinte… Mohamed, i cili, pra, nuk është në vendin e parë, siç pretendojnë disa, qoftë për t’u shqetësuar apo për t’u gëzuar!
Një besim katolik që shprehet pa ndrojtje, përballë përpjekjeve të fuqishme të myslimanëve dhe protestantëve ungjillorë për të përhapur fenë e tyre
Itinerari juaj, nga Le Puy-en-Velay deri në Saint-Gilles-du-Gard, kalon nëpër zona katolike dhe protestante. A vazhdojnë të jenë të forta këto identitete të krishtera?
Mbërrita në Le Puy-en-Velay më 15 gusht, ditën e Ngjitjes së Virgjëreshës Mari në Qiell, pra në një moment kur besimi katolik shprehej në mënyrë shumë të dukshme. Nga aty niset edhe pelegrinazhi drejt Santiago de Compostelës.
Vura re një besim që shprehej pa ndrojtje dhe që përballet, nga njëra anë, me përpjekjet e fuqishme për përhapjen e islamit dhe, nga ana tjetër, me ato të protestantëve ungjillorë.
Më pas, duke zbritur drejt Cévennes, shfaqen statuja gjigante të Virgjëreshës Mari, të ngritura në fund të shekullit XIX, përballë zonave protestante të jugut.
Kjo është një ndarje historike që daton nga luftërat fetare, por që u rishfaq edhe si reagim ndaj laicitetit republikan.
Në atë periudhë, papa Leoni XIII, i shqetësuar nga pasojat negative të revolucionit industrial, përfshirë varfërinë e skajshme të proletariatit, luftoi edhe kundër një tjetër “feje laike”: komunizmit.
Papa aktual, Leoni XIV, e vendos veten shprehimisht në vazhdimësi të kësaj tradite. Ai e konsideron inteligjencën artificiale sfidën e epokës sonë, njësoj siç ishte industrializimi për Leonin XIII. Pikërisht për këtë arsye zgjodhi atë emër papnor.
Inteligjenca artificiale mund të sjellë përfitime, por edhe pasoja shkatërruese, ashtu si revolucioni industrial përbënte një sfidë për paraardhësin e tij të largët.
Vini re gjithashtu se vizita e tij në shtator, në një Francë gjithnjë e më të përçarë, solli një çast shprese, pa shkaktuar ndonjë polemikë të madhe.
Ajo që më bëri përshtypje gjatë udhëtimit ishte se kujtimi i murgjve të varur nga protestantët, por edhe i protestantëve që u bënë viktima të persekutimeve ushtarake të njohura si dragonnades, mbetet ende i gjallë.
Robert Louis Stevenson, vetë skocez dhe protestant i reformuar, shkroi librin e mrekullueshëm Udhëtim me gomar në Cévennes, ku vërente se “tani gjithçka është kaq e qetë, pulsi i jetës njerëzore rreh kaq dobët”, ndërkohë që dy shekuj më parë njerëzit vrisnin njëri-tjetrin në ato vende.
Udhëtimi kalon nëpër një Francë rurale të mrekullueshme, me peizazhe të jashtëzakonshme dhe fshatra shumë të bukur, por që po përjetojnë një rënie të shpejtë të popullsisë. Bashkitë vendosin njoftime për të kërkuar mjekë.
Më pas, pranë Alès-it, peizazhi shoqëror ndryshon.
Mbërrijmë në zonën e braktisur të minierave.
Në varrezat e minatorëve të La Vernarède, katolikët, protestantët, myslimanët dhe komunistët varroseshin së bashku, të bashkuar edhe pas vdekjes nga përkatësia e tyre e përbashkët në klasën punëtore.
Por sot, varrezat pasqyrojnë rikthimin e ndarjeve identitare, ashtu si dikur ndërmjet protestantëve dhe katolikëve. Kjo shihet në kërkesat e përsëritura për hapësira të veçanta varrimi për myslimanët, të cilat konsiderohen simbolikisht si pjesë të “tokës së islamit”.
Identitetet fetare kanë marrë përsëri përparësi ndaj solidaritetit klasor.
Të gjashtë deputetët e Gard-it i përkasin Tubimit Kombëtar ose forcave të afërta me të, si UDR-ja. Dikur, që nga viti 1920, ky departament ishte një bastion i Partisë Komuniste Franceze.
Shkova të takoja njërin prej këtyre deputetëve, i cili jeton në një lagje banesash pa ndonjë karakter të veçantë, pranë Alès-it. Është një zonë periferike franceze ku banorët varen shumë nga automobilat dhe janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj rritjes së çmimeve të karburanteve.
Ai kishte udhëhequr kundërshtimin ndaj Zonave me Emetime të Ulëta (ZFE) dhe kishte arritur të fitonte.
Kjo çështje është bërë edhe më përçarëse për shkak të rritjes së çmimeve të karburanteve si pasojë e konfliktit në Lindjen e Mesme.
Një rastësi tragjike: ju vizituat La Grand-Combe dhe xhaminë e saj, ku disa muaj më vonë do të vritej një shtetas nga Mali…
Kjo vrasje u cilësua me nxitim si “islamofobe”, nga përfaqësuesit e Francës së Panënshtruar e deri te kryeministri i atëhershëm, François Bayrou.
Duhet pritur vendimi i gjykatës, por i dyshuari është një rom mysliman nga Bosnja. Mund të kenë ndikuar edhe faktorë të tjerë, ndërkohë që ngjarja u shfrytëzua menjëherë për qëllime ideologjike.
Kur ndodhesha në Saint-Gilles-du-Gard, tri ditë më vonë, sinagoga e La Grande-Motte, një qytet aty pranë, u bë objekt i një tentative zjarrvënieje në ditën e shabatit. I dyshuari është një algjerian që mbante një kefije dhe një flamur palestinez.
Këto ngjarje tregojnë sa të thella janë bërë tensionet në vendin tonë. Ato interpretohen gjithnjë e më shumë përmes konfliktit në Lindjen e Mesme, të përshkallëzuar pas sulmit të Hamasit më 7 tetor dhe më pas nga “gjenocidi” në Gazë, për të cilin akuzohet ushtria izraelite.
Këtyre u shtohet prania e islamistëve që predikojnë në lagjet e varfra dhe të braktisura, si dhe trafiku i drogës, i cili mbizotëron në ekonominë e disa prej tyre.
Sot, organizata kriminale DZ Mafia po përpiqet të marrë kontrollin e pikave të shitjes së drogës në Alès, të cilat pata mundësi t’i vëzhgoja nga afër. Që atëherë kanë ndodhur katër vrasje.
Kryetari i bashkisë u detyrua të vihej nën mbrojtje policore gjatë kësaj vere.
Prokurori Abdelkrim Grini kishte paralajmëruar ndër të parët për “rritjen e egërsisë në shoqërinë tonë” dhe po zhvillon një luftë jashtëzakonisht të guximshme.
Të rinjtë me origjinë nga Afrika e Veriut shpesh janë kampionë të garave tradicionale të Camargue-s
Në vitin 1989, Saint-Gilles-du-Gard u bë qyteti i parë francez me më shumë se 10.000 banorë që zgjodhi një kryetar bashkie nga Tubimi Kombëtar…
Në vitin 2015, kur e vizitova për herë të parë Saint-Gilles-in, qendra e qytetit ishte në gjendje shumë të keqe.
Në vitin 2024, mbeta jashtëzakonisht i impresionuar nga ndryshimet.
Kryetari i bashkisë nga republikanët (LR), Eddy Valadier, i rizgjedhur në vitin 2026 që në raundin e parë me 84 për qind të votave, arriti të siguronte fonde për rinovimin e qytetit. Këto investime u shoqëruan me një forcim mbresëlënës të lidhjeve shoqërore.
Gjatë Romería-s, festivalit që i paraprin festës së shenjtorit mbrojtës të qytetit, Saint-Gilles-i merr një atmosferë spanjolle, duke kujtuar prejardhjen andaluziane të një pjese të konsiderueshme të popullsisë.
Të rinjtë me origjinë nga Afrika e Veriut shpesh dalin kampionë në course camarguaise, një garë tradicionale me dema në rajonin e Camargue-s. Në këtë mënyrë, ata janë përfshirë në një nga traditat më karakteristike të vendit.
Polarizimi identitar nuk është i pashmangshëm.
Gjatë gjithë udhëtimit, përmes bisedave të shumta që lindin natyrshëm çdo ditë, kur kërkon pak ujë apo ndan një vakt me dikë, kupton potencialin e jashtëzakonshëm pozitiv të njerëzve të zakonshëm të vendit tonë.
Ky realitet njerëzor qëndron përballë ndjenjave negative që nxisin disa politikanë, të cilët kërkojnë vota duke ushqyer urrejtjen ndaj të tjerëve.
Kështu, pas gjithë ndarjeve identitare që u shfaqën gjatë udhëtimit, pelegrinazhi pati një përfundim të lumtur.
Ndarjet e shoqërisë franceze janë të pranishme edhe në zhvillimet aktuale të kësaj vjeshte. Si e interpretoni, nga njëra anë, lëvizjen e nxënësve të shkollave të mesme dhe, nga ana tjetër, çështjen Bardella që po trondit të djathtën ekstreme? E gjithë kjo ndodh pikërisht kur Donald Trump ia atribuon “islamit” dhe “imigracionit” rritjen e tensioneve në Francë dhe rënien e vendit tonë.
Ekzistojnë padyshim shkaqe shoqërore që shpjegojnë pakënaqësinë e nxënësve, studentëve dhe mësuesve: gjendja e rënduar e infrastrukturës shkollore, numri tepër i madh i nxënësve në klasa dhe varfërimi i paprecedentë i mësuesve, fuqia blerëse e të cilëve ka rënë ndjeshëm krahasuar me kategori të tjera profesionale që i mbrojnë më fuqishëm interesat e tyre.
Sigurisht, duhet studiuar edhe ndikimi i “revolucionit digjital”, veçanërisht pasojat e tij në uljen e leximit te të rinjtë dhe, rrjedhimisht, në dobësimin e aftësisë për arsyetim të ndërlikuar që zhvillohet përmes librave, në krahasim me reagimet e menjëhershme, imituese dhe pa distancë kritike që karakterizojnë rrjetet sociale.
Nga ana tjetër, ndryshimet demografike kanë bërë që një pjesë gjithnjë e më e madhe e brezave të rinj të vijë nga lagjet popullore periferike.
Për këtë arsye, mobilizimi i ditëve të fundit më kujton, në disa aspekte, atë që kam vëzhguar gjatë studimeve të mia mbi trazirat e vitit 2005 në Clichy-Montfermeil.
Gjatë njëzet viteve të fundit, përveç shtimit të shenjave të identitetit islam, ajo që më bie më shumë në sy është mënyra se si janë ndryshuar parullat, duke u lidhur gjithnjë e më shumë me konfliktin në Lindjen e Mesme dhe duke ushqyer polarizimin identitar.
Numri i madh i parullave “Free Palestine”, të shkruara në mure apo të brohoritura gjatë protestave, si edhe përdorimi i kefijeve, tregojnë se ndarja ndërmjet “Jugut Global” dhe Veriut po bëhet pjesë e shoqërisë sonë, duke zënë vendin e kundërshtisë tradicionale ndërmjet së majtës dhe së djathtës.
Franca e Panënshtruar po përfiton politikisht nga kjo situatë, ndërkohë që disa prej drejtuesve të saj e justifikojnë përdorimin e dhunës.
Ky radikalizim politik dhe identitar shkakton gjithashtu një reagim frike, nga i cili përfiton Tubimi Kombëtar.
Sondazhet tregojnë se 80 për qind e votuesve që vetëidentifikohen si myslimanë do të votonin për Francën e Panënshtruar, ndërsa 60 për qind e atyre që vetëidentifikohen si hebrenj do të votonin për Tubimin Kombëtar.
Në këtë kontekst, zbulimet për shkrime antisemite të rinisë, që i atribuohen Jordan Bardella-s, janë pjesë e këtij procesi të shndërrimit të identitetit në boshtin kryesor të politikës, bashkë me manovrat e pandershme që e shoqërojnë.
Donald Trump nuk kishte më nevojë për asgjë tjetër përveçse t’i shfrytëzonte këto zhvillime në argumentet e tij elektorale, përpara zgjedhjeve të mesmandatit në Shtetet e Bashkuara.
Atje, polarizimi ndërmjet “votës hebraike” dhe “votës myslimane” ka arritur një nivel të paprecedentë. Kjo e fundit, në përgjithësi, mbështet demokratët dhe, për këtë arsye, është bërë objekt i një fushate elektorale demonizimi nga një president që synon të kufizojë humbjet e parashikuara të partisë së tij.
Pèlerinage français, nga Gilles Kepel. Botuesi Albin Michel, 200 faqe, 20,90 euro.
