Plani i presidentit amerikan për krijimin e një “Këshilli të Paqes”, fillimisht i menduar për Gazën, po zgjerohet në një mekanizëm global – me Donald Trump në krye dhe me kompetenca që, sipas kritikëve, sfidojnë drejtpërdrejt Organizatën e Kombeve të Bashkuara, shkruan Tagesspiegel, transmeton Tetova News.
Një vit pas rikthimit të tij në Shtëpinë e Bardhë, Donald Trump vazhdon të tronditë rendin ndërkombëtar. Pas polemikave për Venezuelën dhe Groenlandën, tani në qendër të vëmendjes është projekti i tij i quajtur “Këshilli i Paqes”, i cili ka ngritur shqetësime serioze në qarqet diplomatike për shkak të rolit dominues që i jep vetë presidentit amerikan dhe për shkak të ngjashmërive konkurruese me Organizata e Kombeve të Bashkuara.
Nga Gaza në mbarë botën
Fillimisht, këshilli ishte parashikuar të merrej me konfliktin në Gaza, duke mbikëqyrur një administratë të përkohshme dhe rindërtimin e territorit. Megjithatë, sipas chartës zyrtare të publikuar nga SHBA, mandati i tij tashmë shtrihet në të gjitha zonat e konfliktit në botë, pa përmendur fare Gazën.
Në dokument thuhet se këshilli synon të “nxisë stabilitetin, të rivendosë qeverisje të ligjshme dhe të sigurojë paqe të qëndrueshme” në rajone të prekura nga luftërat.
Trump në krye, me fuqi të jashtëzakonshme
Sipas kartës:
Trump do të jetë kryetar i këshillit dhe vendos vetë sa kohë do të qëndrojë në këtë post;
vetëm ai mund të ftojë ose përjashtojë shtete dhe organizata;
vendimet merren me shumicë, por pa miratimin e kryetarit nuk hyjnë në fuqi;
shtetet që duan të qëndrojnë anëtare më shumë se tre vjet duhet të paguajnë 1 miliard dollarë.
Kjo do të thotë se Trump mund të mbetet kryetar edhe pas përfundimit të mandatit të tij presidencial.
Kush u ftua – dhe kush refuzoi?
Rreth 60–70 shtete kanë marrë ftesë, mes tyre Kanadaja, Gjermania, Franca, Britania e Madhe, Ukraina, Turqia, Katari dhe Egjipti. Janë ftuar gjithashtu Vladimir Putin, Alexander Lukashenko dhe Kina.
Pjesëmarrjen e kanë konfirmuar Maroku, Hungaria, Argjentina dhe Kanadaja. Franca, ndërkaq, e ka refuzuar ftesën, duke deklaruar se iniciativa vë në pikëpyetje parimet dhe strukturën e OKB-së. Si reagim, Trump ka kërcënuar Parisin me tarifa 200% për verën dhe shampanjën franceze.
Qëndrimi i Gjermanisë
Qeveria gjermane ka reaguar me kujdes. Ajo konfirmoi marrjen e ftesës dhe tha se do të konsultohet me partnerët. Berlini thekson se OKB-ja, megjithë mangësitë, mbetet korniza qendrore multilaterale për zgjidhjen e krizave dhe se parimi i barazisë sovrane të shteteve është thelbësor – një kritikë e tërthortë ndaj modelit të “Këshillit të Paqes”.
A synon Trump ta bëjë OKB-në të parëndësishme?
Në parathënien e chartës thuhet se paqja kërkon “guxim për t’u shkëputur nga institucione që kanë dështuar shpesh”. Juristë ndërkombëtarë e shohin këtë si një sfidë të hapur ndaj OKB-së. Profesori Eliav Lieblich vlerëson se dokumenti synon ta paraqesë OKB-në si joefektive dhe të nënkuptojë nevojën për zëvendësimin e saj.
Trump ka shprehur edhe më herët skepticizëm ndaj OKB-së; SHBA kanë dalë nga disa mekanizma ndërkombëtarë dhe kanë borxhe rreth 1.5 miliardë dollarë ndaj OKB-së.
Skepticizëm për suksesin
Vëzhguesit dyshojnë në një pjesëmarrje të gjerë. Analistë të Financial Times vlerësojnë se Trump mund të sigurojë mbështetjen e disa vendeve, por jo të fuqive kryesore evropiane – dhe ndoshta as të Rusisë, për shkak të faktit se SHBA do ta drejtonte këshillin.
Nëse “Këshilli i Paqes” do të shndërrohet në një alternativë reale ndaj OKB-së apo do të mbetet një instrument politik i Trumpit, pritet të bëhet më e qartë ditët në vijim – ndoshta që këtë javë, në Forumin Ekonomik Botëror në Davos.
SHKRIMI I PLOTË i Tagesspiegel:
A po planifikon Trump një alternativë ndaj OKB-së? “Këshilli i Paqes” trondit botën diplomatike
“Këshilli i Paqes”, i menduar fillimisht për konfliktin në Gaza, pritet tani të veprojë në nivel global, ndërsa presidenti amerikan Trump do të ketë një rol të veçantë. A synon Trump me këtë organ ta bëjë OKB-në të parëndësishme?
Kanë kaluar saktësisht një vit që kur presidenti i SHBA-së, Donald Trump, është për herë të dytë në detyrë – dhe është e qartë se edhe në vitin e ri ai po e trazon fuqishëm politikën ndërkombëtare. Pas Venezuelës dhe Groenlandës, ai po shkakton sërish trazira me planet për të ashtuquajturin “Këshill i Paqes”. Diplomatët, duke lexuar “Kartën” e këtij organi, shohin tashmë një sfidë të hapur ndaj OKB-së.
Fillimisht, “Këshilli i Paqes” ishte menduar të fokusohej në konfliktin e Gazës. Ai duhej të mbikëqyrte një administratë kalimtare të planifikuar për zonën bregdetare të shkatërruar, si dhe, mbi të gjitha, financimin e rindërtimit.
Edhe pse presidenti amerikan emëroi të premten si anëtarë themelues, ndër të tjerë, sekretarin e Shtetit Marco Rubio, dhëndrin e tij Jared Kushner, të dërguarin special amerikan Steve Witkoff dhe ish-kryeministrin britanik Tony Blair, të dielën SHBA publikoi Kartën e “Këshillit të Paqes”. Ajo e bën të qartë se organi do të merret me kriza dhe konflikte në mbarë globin. Territoret palestineze, ndërkohë, nuk përmenden fare në Kartë.
Çfarë përmban Karta?
Sipas “Times of Israel”, që e ka publikuar Kartën në tërësi, këshilli synon të promovojë stabilitet në rajonet e prekura ose të kërcënuara nga konfliktet, të rivendosë qeverisje të besueshme dhe legjitime, si dhe të sigurojë paqe të qëndrueshme në mbarë botën.
Në dokument thuhet se Trump do të jetë kryetar i këshillit dhe se ai vendos vetë sa kohë do të qëndrojë në këtë post. “Shkarkimi i kryetarit mund të ndodhë vetëm pas dorëheqjes vullnetare ose në rast paaftësie për punë, e cila duhet të konstatohet me vendim unanim të bordit”, thuhet në tekst. Kjo do të thotë se Trump mund të mbetet kryetar edhe pas përfundimit të mandatit të tij presidencial, i cili mbaron pas tre vitesh.
Anëtarët mund të marrin vendime me shumicë të thjeshtë – për shembull për vendime të rëndësishme politike, buxhetin vjetor apo emërimin e drejtuesve – por miratimi i kryetarit është gjithmonë i domosdoshëm.
Për më tepër, vetëm krerët e shteteve dhe qeverive të ftuar nga vetë Trump mund të bëhen anëtarë. Kush dëshiron të mbetet pjesë e këshillit për më shumë se tre vjet, duhet të paguajë një miliard dollarë amerikanë. Vetëm kryetari mund të ftojë organizata të tjera dhe vetëm ai vendos se kush duhet të largohet nga këshilli.
Nëse shtetet duan të bëjnë ndryshime në Kartë, nevojitet një shumicë prej dy të tretash e anëtarëve, por edhe miratimi i kryetarit. Sipas dokumentit, Trump mund të nxjerrë gjithashtu vendime ose udhëzime të tjera që janë në përputhje me Kartën, për të “përmbushur mandatin e Këshillit të Paqes” – thuhet se kjo bëhet edhe për të shmangur bllokimin e këshillit nga mosmarrëveshjet e brendshme.
Karta hyn në fuqi sapo të kenë dhënë pëlqimin tre shtete. Trump mund ta shpallë zyrtarisht krijimin e saj që këtë javë, gjatë Forumit Ekonomik Botëror në Davos. Sipas Shtëpisë së Bardhë, të enjten Trump pritet të bëjë një njoftim lidhur me “Këshillin e Paqes”.
Kush u ftua? Kush merr pjesë?
Rreth 60–70 krerë shtetesh dhe qeverish kanë marrë ftesë. Mes tyre janë Kanadaja, BE-ja, Gjermania, Franca, Britania e Madhe dhe Ukraina. Po ashtu janë ftuar Turqia, Katari dhe Egjipti, të cilat janë të përfshira në procesin e paqes për Gazën. Përveç tyre, administrata Trump ka ftuar edhe presidentin rus Vladimir Putin dhe liderin bjellorus Aleksandër Lukashenko. Kina ka konfirmuar gjithashtu se ka marrë një ftesë.
Pjesëmarrjen e kanë konfirmuar Maroku, Hungaria dhe Argjentina. Viktor Orbán dhe Javier Milei konsiderohen aleatë të afërt të Trumpit. Edhe Kanadaja ka dhënë pëlqimin, por nga qarqet qeveritare në Otava është bërë e ditur se vendi nuk është i gatshëm të paguajë për pjesëmarrjen. Sipas raportimeve, edhe kryeministri britanik Keir Starmer po shqyrton mundësinë e pjesëmarrjes.
Franca refuzon, Trump kërcënon
Franca e ka refuzuar tashmë ftesën. Sipas agjencisë AFP, nga rrethi i presidentit Emmanuel Macron është thënë se agjenda e “Këshillit të Paqes” shkon përtej administrimit të Rripit të Gazës dhe se iniciativa ngre “pyetje të rëndësishme, veçanërisht në lidhje me respektimin e parimeve dhe strukturës së Kombeve të Bashkuara, të cilat nuk duhet të vihen në dyshim në asnjë rrethanë”. Franca është anëtare e përhershme e Këshillit të Sigurimit të OKB-së.
Trump reagoi të martën duke kërcënuar Francën me tarifa doganore prej 200 për qind për verën dhe shampanjën. Duke iu referuar Macronit, ai tha: “Askush nuk e do, sepse shumë shpejt do të largohet nga detyra”. Nëse Franca nuk i bashkohet këshillit, ai do të vendosë tarifa ndëshkuese, tha Trump, duke shtuar: atëherë Macron do të bashkohej – “por nuk është i detyruar”.
Franca reagoi duke thënë se i kishte marrë “në dijeni” deklaratat e Trumpit. “Siç kemi theksuar gjithmonë, kërcënimet me tarifa për të ndikuar në politikën tonë të jashtme janë të papranueshme dhe të pafrytshme”, thuhet nga rrethi i Macronit.
Si reagon qeveria gjermane?
Fillimisht me përmbajtje. Zyra e shtypit e qeverisë federale, në përgjigje të një pyetjeje të “Tagesspiegel”, iu referua deklaratave të zëdhënësit të qeverisë, Stefan Kornelius. Ai tha se qeveria gjermane ka marrë ftesën dhe do të konsultohet me partnerët se si duhet të veprojë. “Qëllimin për t’i shërbyer paqes në botë e ndajmë”, tha Kornelius. “Sidomos duam të kontribuojmë për një zgjidhje të qëndrueshme të konfliktit në Gaza. Jemi të gatshëm të mendojmë së bashku me SHBA-në dhe partnerët se si mund ta bëjmë këtë”.
Megjithatë, qeveria gjermane nuk beson se “Këshilli i Paqes” mund ta minojë OKB-në. OKB-ja, edhe pse jo perfekte, mbetet korniza qendrore multilaterale për krizat dhe konfliktet. Kornelius theksoi parimin e barazisë sovrane, sipas të cilit funksionojnë Kombet e Bashkuara: çdo shtet ka një votë në Asamblenë e Përgjithshme. “Ky parim është shumë i rëndësishëm për ne, sepse u lejon të gjitha vendeve, pavarësisht madhësisë apo fuqisë financiare, të marrin pjesë në vendimmarrjen globale”, tha ai – një kritikë e tërthortë ndaj konceptit të “Këshillit të Paqes”.
A synon Trump ta bëjë OKB-në të panevojshme?
Që në parathënien e Kartës, administrata Trump shkruan se paqja e qëndrueshme kërkon “zgjidhje të arsyeshme dhe guxim për t’u shkëputur nga qasje dhe institucione që shpesh kanë dështuar”. Përmendet nevoja për një “organizatë ndërkombëtare paqeje më fleksibile dhe më efektive”. Edhe pse OKB-ja nuk përmendet drejtpërdrejt, mesazhi është i qartë.
“Dokumenti është menduar qartësisht si një sfidë ndaj OKB-së dhe si shprehje e mosbesimit ndaj kësaj organizate”, tha juristi i së drejtës ndërkombëtare Eliav Lieblich për gazetën “taz”. “Nëse shikon parathënien, bëhet e qartë se synimi është ta paraqesë OKB-në si joefektive dhe të nënkuptojë se ajo duhet zëvendësuar”.
Trump ka deklaruar vazhdimisht se OKB-në nuk e konsideron më të përshtatshme për kohën aktuale. Kohët e fundit, SHBA-të janë tërhequr nga disa organizata ndërkombëtare ose të lidhura me OKB-në. Edhe pse sipas Kartës së OKB-së janë të detyruara të paguajnë kontributet, SHBA-të nuk i kanë shlyer ato. Sipas OKB-së, borxhi amerikan arrin rreth 1.5 miliardë dollarë.
SHBA-të janë tërhequr gjithashtu nga marrëveshja e OKB-së për klimën. “Është e qartë se Trump dhe qeveria e tij nuk i respektojnë shumë marrëveshjet ndërkombëtare ekzistuese – ata e kanë thënë këtë publikisht”, tha Lieblich, i cili ligjëron të drejtën ndërkombëtare në Universitetin e Tel-Avivit.
A ka shanse për pjesëmarrje të gjerë?
Skepticizmi është i madh. “Franca ka refuzuar tashmë dhe, duke parë situatën aktuale në Groenlandë, nuk pritet që vendet kryesore të Evropës t’i bashkohen”, shkruan komentatori kryesor i politikës së jashtme të “Financial Times”, Gideon Rachman. Trump mund të fitojë Hungarinë, disa vende të Lindjes së Mesme dhe ndoshta Putinin – “edhe pse dyshoj se edhe ai do të refuzojë, për sa kohë që SHBA mban kryesimin”, shkruan Rachman.
