HISTORIANI Tvrtko Jakovina, i ftuar në studion live të N1, komentoi luftën në Lindjen e Mesme dhe pasojat e saj, duke vlerësuar se bëhet fjalë për fundin e një epoke dhe se nuk duhet të habitemi nëse konflikti i tejkalon kufijtë rajonalë. Pasojat, thotë ai, janë të pamundura të parashikohen, sepse nuk dihet sa do të zgjasë lufta, por është e sigurt se kemi hyrë në një epokë të re që për vendet e vogla mund të sjellë tronditje të mëdha të brendshme.
Fundi i një epoke
“Disa nga analizat më pesimiste thonë se kjo mund të bëhet edhe më shumë se një luftë rajonale. Nuk do të çuditesha nëse kjo ndodh. Pavarësisht se si e shohim dhe si do ta quajmë, nëse do të jetë Lufta e Tretë e Gjirit apo Lufta e Ramazanit, ky është fundi i një epoke. Me siguri kemi hyrë në një kohë tjetër”, tha Jakovina.
Ai shtoi se për vendet e vogla është gjithmonë problematike që fundet e epokave mund të rezultojnë me tronditje të mëdha të brendshme. “Ne, në shekullin XX, kemi kaluar disa herë nëpër tronditje të tilla dhe do të ishte mirë të ishim të përgatitur për këtë, jo vetëm sa u përket çmimeve të benzinës”, paralajmëroi ai.
Si ilustrim i vështirësive me të cilat përballemi, ai përmendi shembullin e rrënimit të kullës së gazetës Vjesnik. “Ne tashmë prej pesë muajsh po e rrënojmë kullën e Vjesnikut, kemi zbuluar çfarë ka në atë godinë, gjë që ndoshta nuk mund të parashikohej. Kjo mund të jetë një ilustrim se sa e vështirë është të bëhen disa gjëra që më parë ndoshta nuk dukeshin kaq të gjata ose kaq të komplikuara. Sot jemi këtu dhe kjo është diçka për të cilën duhet llogaritur ndryshe kur kjo epokë të rivendoset dhe kur të nisim nga e para, se disa dije dhe disa vlera duhet të përpiqemi t’i ruajmë, se ato nuk lidhen me të kaluarën, por janë çështje mbijetese”, theksoi ai.
Katastrofë në jug të Libanit
Duke iu referuar mundësisë së një sulmi tokësor ndaj Libanit, ai vlerësoi se situata aktuale mund të jetë katastrofike, veçanërisht për jugun e atij vendi.
“Bëhet fjalë për rreth një milion njerëz që aktualisht janë në lëvizje, që janë refugjatë. Nga ana tjetër, në Liban përballen fraksione politike kundërshtare. Presidenti, tradicionalisht i krishterë, mendon se ka ardhur momenti që të shpërbëhet Hezbollahu, i cili ishte një organizatë që kujdesej për popullsinë shiite atje ku shteti nuk ekzistonte. Dhe u bë shtet brenda shtetit”, shpjegoi Jakovina.
Roli i Amerikës dhe vendimet irracionale
I pyetur se si i komenton veprimet e Donald Trumpit dhe Benjamin Netanyahut, Jakovina tha se është vështirë të jepen vlerësime dhe se ai nuk është i prirur t’u besojë nxitjeve dhe sinjaleve kur bëhet fjalë për profile të tilla personalitetesh.
“Deri më tani, presidentët amerikanë nuk kanë qenë gjithmonë imunë ndaj veprimeve që mund të jenë irracionale – sulmi ndaj Irakut ishte një prej tyre, sulmi ndaj Libisë përfundoi keq, dhe edhe Afganistani përfundoi keq. Vendimet, edhe në një bashkësi shumë të informuar, mund të merren për shkak se në një moment diçka do të peshojë më shumë”, tha ai.
“Këtu mund të ketë pasur një vlerësim se regjimi, i cili nga brenda tashmë ishte gërryer aq shumë herë nga demonstratat, nga dalja e studentëve jashtë auditorëve, do të merrte një shtysë për ndryshime. Por kjo dukshëm nuk ishte e mjaftueshme. Tani për tani vetëm lufta vazhdon, ndërsa pasojat për botën tashmë po i ndiejmë”, tha ai, duke shtuar se rritja e çmimeve të energjisë nuk do të ndihet vetëm në pikat e karburantit.
Kapacitetet e kufizuara të Evropës
Jakovina nuk sheh mundësi për dërgimin e ushtarëve evropianë në Lindjen e Mesme. “Kjo mund të ndodhë në një moment, por kjo do të duhej të nënkuptonte që vendet evropiane të hiqnin dorë, ose të hiqnin dorë pjesërisht, nga Ukraina. Nga ana tjetër, pyetja është se në çfarë mënyre mund të marrësh pjesë. Shumë vende nuk kanë kapacitete për të marrë pjesë”, tha ai.
Ai theksoi se, kur presidenti amerikan u bën thirrje vendeve evropiane, ai mendon për shtetet më të mëdha që mund të dërgojnë kapacitete më domethënëse, duke shtuar se as Kroacia nuk i ka këto kapacitete, sepse nuk e ka zhvilluar marinën për asgjë më shumë se “mbikëqyrje eventuale policore të bregdetit lindor të Adriatikut”.
Sipas tij, ka ndodhur ose do të ndodhë një riorganizim i caktuar brenda aleancave. “Por tani për tani nuk ka sinjale që kanë shkuar më tej se dënimi”, deklaroi ai.
Mësimi për vendet e vogla në epokën e re
Duke komentuar çështjen e luftës preventive, Jakovina tha se është treguar se rregullat e luftës dhe e drejta ndërkombëtare nuk vlejnë më. “Kjo është diçka që thuhet publikisht, këtu nuk ka më fshehje. Ajo që vlente nga e drejta ndërkombëtare dhe nga sjellja deri para një apo dy vitesh, vlen gjithnjë e më pak, e ndoshta nuk do të vlejë fare. Ne kemi dalë nga ai botë”, vlerësoi ai.
“Kjo kohë tregon diçka tjetër, se nuk ka më konsultime me aleatët, se nuk po e ndërtoni më atë rrjet, se po e shpërfillni çdo lloj rëndësie të aleatëve. Kjo është veçanërisht e dhimbshme për vendet e vogla, të cilat janë të vetëdijshme për forcën dhe peshën e tyre të kufizuar, por bota është ndërtuar në masë të madhe nga një varg kombesh të vogla dhe ato nuk mund t’i hidhni poshtë me përçmim”, tha ai.
Ai përfundoi se ky është një mësim për kombet e vogla se si do të duket e ardhmja, por edhe “një leksion i dukshëm që vjen nga fuqitë më të mëdha, se ato mund t’i lënë mënjanë edhe vende të mëdha si Koreja e Jugut ose Japonia”./TetovaNews
