Në CDU ka pasur edhe më parë një “operacion për rrëzimin e kancelarit”. Puçistët e vetëshpallur dështuan përballë një kundërgoditjeje taktike të Helmut Kohlit. Situata e Friedrich Merzit është krejtësisht tjetër. Pse, megjithatë, ai do të qëndrojë edhe më gjatë në detyrë.
Nga Wolfgang Michal
Spekulimet morën hov. Shumë media, redaksitë e të cilave në kryeqytet matin çdo orë pulsin e qeverisë, besuan se po bëheshin dëshmitare në kohë reale të një sensacioni: rrëzimit të afërt të kancelarit federal. “Presioni po rritet”, “Dita e vendimit po afrohet”, “Merz para zëvendësimit?”, “A do të ketë përballje përfundimtare?” — kështu tingëllonin titujt.
Në biseda shumë të rëndësishme në prapaskenë, përfaqësues “të fuqishëm” të Unionit flisnin me nënkuptime për atë që mund të ndodhte pas zgjedhjeve në Berlin dhe Mecklenburg-Vorpommern. Gazetarët nxorën menjëherë përfundimin: mund të shpërthejë një revoltë. A po zhvillohet “Operacioni për rrëzimin e kancelarit”? Ashtu si atëherë, 37 vjet më parë?
Në gjysmën e dytë të viteve 1980, CDU-ja ishte gjendur një herë tjetër në një krizë të thellë: nga e majta ishte nën presionin e ngritjes së të Gjelbërve — në atë kohë ende rebelë — ndërsa nga e djathta përballej me ngritjen e Republikanëve. CDU-ja e kishte humbur busullën. “Kthesa shpirtërore dhe morale”, e premtuar nga kancelari Helmut Kohl më 1983, nuk kishte ndodhur, rezultatet në sondazhe përkeqësoheshin dhe një varg zgjedhjesh rajonale humbeshin.
Në Nordrhein-Westfalen, CDU-ja ra me 6,7 pikë përqindjeje më 1985, në Saarland me 7,0, në Niedersachsen më 1986 dhe në Schleswig-Holstein më 1987 me nga 6,4 pikë, në Rheinland-Pfalz më 1987 me 6,8; në Schleswig-Holstein më 1988 me 9,3 dhe në Berlin më 1989 me 8,7 pikë përqindjeje. Rënia po bëhej gjithnjë e më dramatike. Në disa pjesë të partisë kishte pakënaqësi me stilin monarkik të udhëheqjes së Kohlit. Talljet derdheshin mbi Kohlin, i quajtur “ai që i lë gjërat të kalojnë duke pritur”, intelektualët bënin shaka me nofkën “Dardha” — dhe papritur kishte ardhur momenti kritik.
Geißler, Späth, Süssmuth, Albrecht: “Banda e të katërve”
Në zgjedhjet evropiane të qershorit 1989, CDU-ja jo vetëm humbi 8,1 pikë përqindjeje, por edhe Republikanët, të klasifikuar nga Zyra për Mbrojtjen e Kushtetutës si ekstremistë të djathtë, hynë në Parlament me 7,1 për qind. Vetëm disa muaj më parë, Republikanët kishin arritur të futeshin edhe në Dhomën e Përfaqësuesve të Berlinit. Kështu dukej e qartë: në të djathtë të Unionit po zhvillohej një konkurrent i rrezikshëm.
Në këtë situatë, brenda CDU-së u formua një grup me ndikim kritikësh të brendshëm, të cilët kërkonin një fillim të ri në aspektin e personelit dhe të përmbajtjes politike. CDU-ja duhej të modernizohej dhe të hapej më shumë ndaj grave, migrantëve dhe çështjeve ekologjike. Forcat shtytëse ishin Heiner Geißler, në atë kohë sekretar i përgjithshëm i CDU-së, Lothar Späth, kryeministër i Baden-Württembergut, Rita Süssmuth, presidente e Bundestagut, dhe Ernst Albrecht, kryeministër i Niedersachsenit.
Synimi i grupit — që më vonë u tall me emrin “Banda e të katërve” — ishte që Helmut Kohl të rrëzohej nga posti i kryetarit në kongresin e CDU-së në Bremen, në shtator 1989, ose të paktën të dëmtohej aq shumë sa të detyrohej të hiqte dorë nga posti i kancelarit federal.
Kundërgoditja taktike e Helmut Kohlit para kongresit në Bremen
Për fatin e tyre të keq, puçistët flisnin tepër hapur për planet e tyre. Për më tepër, mes tyre nuk kishte ndonjë harmoni të madhe. Späth dhe Süssmuth nuk përputheshin politikisht. Sikur të mos mjaftonte kjo, grupi nuk e dinte se kush prej tyre duhej të kandidonte për kryetar partie. Späthi dinak apo dikush tjetër? Albrechti u tremb dhe u tërhoq. Besniku më i madh i Kohlit, Norbert Blüm, shprehu rezerva morale. Për të, ndërmarrja ishte tepër pak e krishterë.
Kancelari, i lidhur jashtëzakonisht mirë me rrjetet e brendshme të partisë, mësoi për planet e revoltës së “Bandës së të katërve” dhe reagoi me një kundërgoditje taktike. Tri javë para kongresit, më 21 gusht 1989, ai shkarkoi Heiner Geißlerin nga posti i sekretarit të përgjithshëm dhe e zëvendësoi me besnikun Volker Rühe. Me largimin e Geißlerit, grupi i komplotistëve praktikisht ishte “prerë në kokë”.
Frika e tyre se do të duhej ta sfidonin Kohlin drejtpërdrejt në një votim të hapur konkurrues u shtua. Në fund, kancelari mbeti pa kundërkandidat dhe u konfirmua si kryetar partie me 77,4 për qind të votave të hedhura. “Banda e të katërve” humbi vendet e saj në kryesinë e CDU-së. Puçistët e vetëshpallur u turpëruan.
Kohl ishte në fund, pastaj erdhi kthesa
Fakti që kancelari arriti ta përballonte sulmin pa u dëmtuar, megjithatë, i detyrohej edhe zhvillimeve të politikës botërore. Natën e 11 shtatorit 1989 — vetëm pak orë para fillimit të kongresit të CDU-së — Hungaria kishte hapur kufijtë e saj për refugjatët nga RDGJ-ja. Regjimi i Gjermanisë Lindore po fillonte të shembej.
Përballë kësaj situate të jashtëzakonshme, CDU-ja në fund ngurroi ta rrëzonte kancelarin e saj dhe ta linte Republikën Federale pa udhëheqje në mes të një krize botërore. Disa javë më vonë ra Muri i Berlinit, Kohl mori iniciativën, paraqiti programin e tij me dhjetë pika dhe hyri në histori si “kancelari i bashkimit”.
Tri dallimet mes Helmut Kohlit dhe Friedrich Merzit
Një lloj përsëritjeje po përpiqet tani ta realizojë kancelari Friedrich Merz, i cili ndodhet nën presion. Ukraina është për të sigurimi i mbijetesës politike. Ashtu si atëherë, një situatë e jashtëzakonshme botërore duhet t’i vijë në ndihmë kancelarit të rrezikuar. Prandaj Merz e bind veten se, si politikan botëror që mban përgjegjësi për të gjithë Evropën, duhet t’i lërë mënjanë problemet e politikës së brendshme gjermane dhe ta detyrojë Rusinë të tërhiqet përmes një kërcënimi masiv përshkallëzimi.
Në një situatë kaq të acaruar, askush nuk do të guxonte ta rrëzonte kancelarin dhe të shkaktonte kaos politik. Por shmangia e Merzit drejt politikës së jashtme vështirë se mund të krahasohet me situatën e Helmut Kohlit në vitin e kthesës historike 1989.
Krahasuar me krizën aktuale ekzistenciale të CDU-së, ajo që i ndodhi partisë në fund të viteve 1980 duket si një fllad i lehtë. Në atë kohë, CDU-ja ishte një parti e madhe popullore, së cilës i duhej vetëm të përballonte rënien nën 40 për qind në zgjedhje. Konkurrenca politike në të djathtë të saj ishte e vogël dhe nuk i afrohej shumicës absolute siç bën sot AfD-ja. Të djathtët nuk kishin mbështetje as nga SHBA-ja, as nga Rusia. Zhbërja paqësore e Bashkimit Sovjetik ishte një fat i madh për politikën e paqes, që e entuziazmoi popullsinë. Lufta në Ukrainë, përkundrazi, i ngjan një tragjedie me prirje drejt një lufte botërore.
Merz nuk dëshiron të çlirohet nga problemet e politikës së brendshme që të mund të shkëlqejë në skenën diplomatike; jo, ai dëshiron ta intensifikojë konfrontimin me Rusinë që të mund t’i paraqesë konfliktet e brendshme politike si të parëndësishme. Ky është varianti gjerman i ruletës ruse. Një kancelar rrezikon paqen botërore për të shpëtuar vendin e tij të punës.
Ata që duan ta bëjnë të pranueshëm bashkëpunimin CDU–AfD
Dallimi numër dy: sot nuk ekziston askund një “Bandë e të katërve” me vullnet reformues si atëherë. Përkundrazi. Kritikët më të ashpër të Merzit nuk duan liberalizim shoqëror të CDU-së; ata kërkojnë largimin sa më të shpejtë nga kursi i vakët. Ata duan që marrja parasysh e partnerit të koalicionit, SPD-së, të marrë fund njëherë e përgjithmonë.
Ata i përhapin thashethemet për rrëzimin e kancelarit me një kënaqësi pothuajse perverse — në vijën e parë janë nxitës të djathtë si Nius, Bild dhe Welt. Pas tyre qëndrojnë të linjës së ashpër në Mittelstands-Union, si edhe mbështetësit e ministres së Ekonomisë, Katherina Reiche. Prej javësh, nga këto qarqe po shtyhet në debat kryeministri i Hessenit, Boris Rhein — ai që në nëntor 2023 i largoi të Gjelbrit nga qeveria e tij rajonale. Konservatorët duan të pengojnë që kancelarin ta trashëgojë një kryeministër i një koalicioni CDU–Të Gjelbrit. Ata duan ta bëjnë të pranueshëm një koalicion mes CDU-së dhe AfD-së.
Një dallim i tretë nuk mund të mohohet: në vitin 1989, mbi koalicionin zi-verdhë ishte shtrirë një lodhje e rëndë si plumbi, ndërkohë që kancelari, në vetëkënaqësinë e tij joviale prej adhuruesi të “Saumagenit”, besonte se mund ta injoronte atmosferën e keqe. Ai kishte gjashtë vjet në detyrë, dispononte lidhje të shkëlqyera brenda partisë dhe e mbante atë të bindur edhe me “Bimbes” — kontribute financiare.
Pse “Operacioni për rrëzimin e kancelarit” është anuluar, të paktën për momentin
Merz, përkundrazi, duket si një luftëtar i vetmuar që është riimplantuar në CDU pas 15 vjetësh mungesë. Atij iu deshën disa përpjekje që të pranohej atje. Ai nuk ka qenë kurrë kryeministër i një landi dhe — jashtë Hochsauerlandit — nuk ka një bazë të fortë pushteti. Edhe grupi parlamentar në Bundestag sot është shumë më i vetëdijshëm për fuqinë e tij përballë kancelarit sesa ishte atëherë. Kjo do të thotë se, në thelb, kushtet për rrëzimin e Merzit do të ishin shumë më të favorshme se në vitin 1989. Megjithatë, gjasat janë më të vogla. Përse?
Në bursë ekziston një thënie e njohur: mos u përpiq të kapësh thikat që bien; mos investo kur kurset sapo po shemben. CDU-ja dhe Merz nuk do ta hedhin veten lehtësisht në një spirale rënieje. Për këtë arsye, kryeministrat e landeve të përmendur më sipër hezitojnë, dhe me të drejtë. Ata preferojnë t’i japin mbështetje kancelarit sesa t’i ngulin një thikë pas shpine. Sepse situata e tyre aktuale është një mijë herë më e rehatshme. Askush nuk po nxiton që, pas rrëzimit të Merzit, të marrë përgjegjësinë për humbjen e pritshme të Unionit — dhe për marshimin triumfal të AfD-së. “Operacioni për rrëzimin e kancelarit” është anuluar, të paktën për momentin. Riorganizimi i CDU-së kërkon më shumë kohë./freitag.de
