Ku dhe pse janë të stacionuar ushtarët amerikanë në Europë
SHBA-ja nuk është e pranishme në Europë vetëm në kuadër të detyrimeve të saj ndaj NATO-s. Ajo i përdor bazat e saj edhe për qëllimet e veta gjeopolitike. Një pasqyrë mbi vendndodhjet, qëllimet e përdorimit dhe si erdhi deri këtu.
Nga Azoret deri në Rumani, nga veriu i Norvegjisë deri në Sicili: në shumë skaje të Europës janë të pranishëm ushtarakë amerikanë. Një rrjet kompleks, i cili megjithatë, në mandatin e dytë të Donald Trumpit si president i SHBA-së, po ndryshohet vazhdimisht në mënyrë të papritur. Pak ditë pas ndalimit të një rotacioni prej 4.000 ushtarësh drejt Polonisë, Trump tani ka njoftuar se do të dërgojë 5.000 ushtarë shtesë, sepse, siç tha, ka marrëdhënie të mira me presidentin nacionalist të djathtë të Polonisë, Karol Nawrocki.
Një pasqyrë mbi rëndësinë themelore të trupave amerikane në Europë, të cilat, jo më pak, duhet t’u shërbejnë edhe qëllimeve strategjike afatgjata të Shteteve të Bashkuara.
Pse janë fare kaq shumë trupa amerikane të stacionuara në Europë?
Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore në vitin 1945, aleanca e qëllimit mes Aleatëve, të cilët kishin mundur Gjermaninë naziste, u nda në dy blloqe: Aleatët Perëndimorë nën udhëheqjen e SHBA-së, si dhe Bashkimi Sovjetik me aleatët e tij. Jo më pak për t’u organizuar në Luftën e Ftohtë që po fillonte, ish-aleatët perëndimorë themeluan NATO-n në vitin 1949.
SHBA-ja, si fuqia më e madhe ushtarake e aleancës mbrojtëse, e konsideroi që nga fillimi një prani të përhershme trupash në Europë si parandalim të rëndësishëm kundër Paktit të Varshavës të udhëhequr nga sovjetikët. Të mbështetur në doktrinat e sigurisë të presidentëve Harry Truman dhe Dwight D. Eisenhower, u ngritën baza të shumta. Në periudhat kulmore, në fund të viteve 1950, në Europë ishin të stacionuar deri në 475.000 ushtarakë amerikanë. Bazën juridike për këtë e krijuan rregullat e vetë NATO-s, si dhe marrëveshjet dypalëshe me vendet pritëse përkatëse. Nga viti 1991, pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, kontingjentet u reduktuan gradualisht në disa dhjetëra mijëra.
Ky trend u kthye lehtë pas vitit 2014, sepse pas aneksimit rus të gadishullit ukrainas të Krimesë u rrit sërish edhe nevoja për parandalim ushtarak në Europë.
Në cilat vende europiane është veçanërisht i pranishëm ushtria amerikane?
Pika kryesore e ushtrisë amerikane është Gjermania; atje, në fund të vitit, sipas Ministrisë amerikane të Mbrojtjes, ishin të stacionuar më shumë se 36.400 ushtarakë aktivë. Një fokus rajonal është jugperëndimi: në Stuttgart ndodhen qendrat drejtuese për operacionet në Europë dhe Afrikë, EUCOM dhe AFRICOM. Në Pfalz ndodhen, me selinë e Forcave Ajrore amerikane për Europën dhe Afrikën në Ramstein, nyja e pazëvendësueshme për operacione deri në Lindjen e Afërt dhe të Mesme, si dhe në Landstuhl spitali më i madh ushtarak amerikan jashtë SHBA-së. Përveç kësaj, konsiderohet e sigurt se në bazën e afërt ajrore Büchel të Forcave Ajrore gjermane ruhen armë bërthamore amerikane, të cilat në rast emergjence, sipas parimit të NATO-s për ndarjen bërthamore, mund të përdoren nga pilotë europianë.
Në vendin e dytë dhe të tretë pasojnë Italia, me rreth 12.700 ushtarë amerikanë të stacionuar në fund të vitit 2025/2026, dhe Britania e Madhe me rreth 10.200. Në Mbretërinë e Bashkuar ndodhen baza ajrore vendimtare për fuqinë ajrore të NATO-s, nga të cilat SHBA-ja mund të ngrejë, ndër të tjera, avionë luftarakë, bombardues strategjikë dhe avionë specialë për furnizim me karburant në ajër. Në Itali janë të stacionuar gjithashtu avionë luftarakë në numër më të vogël; përveç kësaj, SHBA-ja mban atje një brigadë ajrore-desantuese, e cila, nëse është e nevojshme, mund të përdoret si forcë e shpejtë ndërhyrjeje në Europë ose Afrikë. Në Napoli ndodhet gjithashtu selia e komandës detare përgjegjëse për Europën dhe Afrikën, NAVEUR-NAVAF.
Në këto stacionime nuk përfshihen njësitë që, pas aneksimit të Krimesë, janë vendosur dhe tërhequr vazhdimisht në bazat e NATO-s, veçanërisht në lindje të territorit të aleancës, në kuadër të rotacioneve.
Pse ushtarët amerikanë vazhdojnë të jenë në Europë?
SHBA-ja i përdor aktivisht bazat e saj në Europë për praninë globale të forcave të veta të armatosura: kështu, bazat në Gjermani dhe Britaninë e Madhe ishin thelbësore për sulmet ajrore në luftën aktualisht të pezulluar kundër Iranit, që nga fundi i shkurtit. Megjithatë, disa aleatë kufizuan operacione të tilla në territorin e tyre: Italia refuzoi të drejtat e uljes për bombardues dhe avionë transportues në bazën logjistike amerikane Sigonella në Sicili; Spanja ndaloi jo vetëm përdorimin e bazave atje, por madje edhe fluturimet përmes hapësirës së saj kombëtare ajrore. Donald Trump reagoi duke kërcënuar me tërheqje trupash nga të dyja vendet.
Rëndësia e Europës shpjegohet pra pjesërisht thjesht me logjistikën e nevojshme: nëse njësitë duhet të dërgohen në një rajon fqinj si Lindja e Mesme, koha e përgatitjes do të ishte dukshëm më e gjatë nëse ato do të niseshin çdo herë nga SHBA-ja. Përveç kësaj, rrezet e fluturimeve direkte janë të kufizuara. Kjo vlen edhe për infrastrukturën e komunikimit: kështu, ushtria amerikane operon në Ramstein të Gjermanisë një stacion relé për sinjalet e dronëve, prandaj edhe gjykatat gjermane janë marrë tashmë me pyetjen se deri në çfarë mase Republika Federale duhet të ndërhyjë kundër sulmeve me dronë që shkelin të drejtën ndërkombëtare.
Një rol shumë konkret në mekanizmin e parandalimit të NATO-s ndaj Rusisë e luajnë njësitë që rrotullohen rregullisht në krahun lindor të aleancës: SHBA-ja është komb udhëheqës i grupit shumëkombësh luftarak në Poloni. Në vitin 2016, NATO vendosi krijimin fillimisht të katër grupeve të tilla luftarake, për të fituar kohë në rast të një sulmi rus. Në vend të stacionimit të përhershëm, personeli ndërrohet çdo gjashtë muaj. Fillimisht, ato ishin të dimensionuara relativisht të vogla, për të nënvizuar karakterin thjesht mbrojtës. Për përforcim të mëtejshëm, në kuadër të operacionit Atlantic Resolve të NATO-s, forca të tjera ajrore, tokësore dhe detare të SHBA-së u zhvendosën në Gjermani dhe Poloni.
Cilat janë aktualisht pyetjet më të mëdha të hapura për fuqinë e trupave amerikane?
Një zhvendosje në kuadër të këtij operacioni Atlantic Resolve ishte në fokus që nga mesi i majit: praktikisht në minutën e fundit, Pentagoni ndaloi një rotacion prej rreth 4.000 ushtarësh drejt Polonisë, pasi automjetet tashmë ishin dërguar me anije dhe brigada tashmë ishte rreshtuar për ceremoninë e lamtumirës. Mediat amerikane raportuan për vështirësi buxhetore në Pentagon; megjithatë, u bë edhe lidhja me reduktimet e trupave të kërcënuara vazhdimisht nga presidenti amerikan Donald Trump.
Por tani Trump bëri edhe një kthesë tjetër dhe paralajmëroi dërgimin e 5.000 ushtarëve shtesë në Poloni. Nëse me këtë do të zhvillohet megjithatë rotacioni, nëse trupat do të zhvendosen nga Gjermania apo nëse do të mobilizohen kontingjente krejtësisht të tjera, Trump e la të hapur.
Sepse vetëm disa javë më parë, presidenti amerikan, pas një mosmarrëveshjeje publike me kancelarin Friedrich Merz, kishte paralajmëruar tërheqjen e përhershme të 5.000 ushtarëve nga Gjermania. Vërtet, disa vëzhgues dyshojnë nëse kjo do të zbatohet realisht. Megjithatë, SHBA-ja kohët e fundit ka sqaruar vazhdimisht se një marrëveshje e dy paraardhësve në detyrë, Joe Biden dhe Olaf Scholz, nuk vlen më: stacionimi i paralajmëruar për vitin 2026 i raketave amerikane me rreze të mesme në Gjermani si parandalim ndaj Moskës nuk do të realizohet.
Ku dhe pse janë të stacionuar ushtarët amerikanë në Europë? Trump lëviz sërish kartat ushtarake, ndërsa SHBA ruan rrjetin strategjik nga Gjermania në Poloni
Nga Azoret deri në Rumani, nga veriu i Norvegjisë deri në Sicili, ushtarët amerikanë janë të pranishëm pothuajse në çdo cep strategjik të Europës. Megjithëse kjo prani lidhet zyrtarisht me angazhimet e NATO-s, realiteti është më kompleks: SHBA përdor bazat europiane jo vetëm për mbrojtjen e aleatëve, por edhe për interesat e veta gjeopolitike globale.
Në muajt e fundit, prania amerikane në Europë është futur sërish në qendër të debatit, sidomos pas lëvizjeve të paparashikueshme të presidentit amerikan Donald Trump gjatë mandatit të tij të dytë. Vetëm pak ditë pasi Pentagoni ndaloi rotacionin e planifikuar të 4.000 ushtarëve amerikanë drejt Polonisë, Trump njoftoi se dëshiron të dërgojë 5.000 ushtarë shtesë, duke përmendur marrëdhëniet e tij të mira me presidentin polak Karol Nawrocki.
Por pse SHBA ka ende kaq shumë trupa në Europë? Ku janë të vendosura? Dhe çfarë synimesh strategjike kanë?
Si nisi prania ushtarake amerikane në Europë?
Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore në vitin 1945, aleanca mes fuqive fituese u shpërbë shpejt.
Bota u nda në dy blloqe:
Perëndimi, i udhëhequr nga SHBA;
Lindja komuniste, e udhëhequr nga Bashkimi Sovjetik.
Përballë tensioneve të Luftës së Ftohtë, vendet perëndimore themeluan NATO-n në vitin 1949, ndërsa SHBA, si fuqia më e madhe ushtarake e aleancës, vendosi të mbajë një prani të përhershme ushtarake në Europë si pengesë ndaj Bashkimit Sovjetik dhe Paktit të Varshavës.
Në kulmin e Luftës së Ftohtë, në fund të viteve 1950, në Europë ndodheshin deri në 475.000 ushtarë amerikanë.
Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik në vitin 1991, numri i trupave u zvogëlua ndjeshëm, por situata ndryshoi sërish pas vitit 2014, kur Rusia aneksoi Krimenë dhe NATO filloi të forconte krahun lindor.
Gjermania – zemra e pranisë amerikane në Europë
Gjermania mbetet qendra më e rëndësishme ushtarake amerikane në kontinent.
Sipas Pentagonit, në fund të vitit 2025 aty ishin të stacionuar mbi 36.400 ushtarë aktivë amerikanë.
Rajoni jugperëndimor i Gjermanisë është veçanërisht strategjik.
Stuttgart – qendra e komandës
Në Stuttgart ndodhen dy komanda kryesore amerikane:
EUCOM, përgjegjëse për operacionet ushtarake në Europë;
AFRICOM, që drejton operacionet në Afrikë.
Këto qendra kontrollojnë misione në dy kontinente.
Ramstein – nyja kryesore logjistike
Baza ajrore në Ramstein është një nga pikat më të rëndësishme të SHBA-së jashtë territorit amerikan.
Ajo përdoret për:
transport trupash;
dërgim armësh dhe pajisjesh;
operacione në Lindjen e Mesme;
koordinim strategjik të forcave ajrore.
Gjatë konfliktit të fundit me Iranin, bazat në Gjermani dhe Britani luajtën rol kyç në operacionet amerikane.
Në Ramstein ndodhet gjithashtu një sistem relé për komunikimin me dronët amerikanë, çështje që ka shkaktuar debate juridike në Gjermani për përgjegjësinë ndaj sulmeve eventualisht të paligjshme.
Landstuhl – spitali ushtarak më i madh jashtë SHBA-së
Në Landstuhl ndodhet spitali më i madh ushtarak amerikan jashtë territorit amerikan, ku trajtohen ushtarët e plagosur nga misionet në Europë, Lindjen e Mesme dhe Afrikë.
Büchel – armët bërthamore
Sipas ekspertëve të sigurisë, në bazën ajrore gjermane Büchel ruhen armë bërthamore amerikane në kuadër të konceptit të NATO-s për “ndarjen bërthamore”, që në rast emergjence mund të përdoren nga pilotë europianë.
Italia dhe Britania – baza kyçe të SHBA-së
Pas Gjermanisë, vendi i dytë me më shumë ushtarë amerikanë është Italia, me rreth 12.700 ushtarë, ndërsa Britania e Madhe renditet e treta me mbi 10.200 trupa.
Britania – fuqia ajrore e NATO-s
Në Britani ndodhen baza ajrore shumë të rëndësishme nga ku SHBA operon:
avionë luftarakë;
bombardues strategjikë;
avionë për furnizim ajror.
Këto baza konsiderohen vendimtare për fuqinë ajrore të NATO-s.
Italia – pika strategjike për Afrikën dhe Mesdheun
Në Itali SHBA mban:
avionë luftarakë;
brigadë desantuese për reagim të shpejtë;
infrastrukturë detare.
Në Napoli ndodhet komanda detare amerikane për Europën dhe Afrikën (NAVEUR-NAVAF).
Megjithatë, gjatë konfliktit me Iranin, Italia refuzoi përdorimin e plotë të bazës amerikane në Sigonella të Sicilisë për bombardues dhe transportues amerikanë, gjë që shkaktoi tensione me administratën Trump.
Edhe Spanja ndaloi përdorimin e bazave dhe të hapësirës së saj ajrore për operacionet amerikane.
Trump reagoi ashpër, duke kërcënuar me tërheqje trupash nga të dy vendet.
Polonia – pika më e nxehtë përballë Rusisë
Pas pushtimit rus të Krimesë, NATO filloi forcimin sistematik të krahut lindor.
SHBA udhëheq grupin shumëkombësh luftarak të NATO-s në Poloni.
Në vitin 2016 NATO vendosi ngritjen e grupeve luftarake shumëkombëshe në lindje të aleancës për të fituar kohë në rast të një sulmi rus.
Këto trupa funksionojnë me rotacione çdo gjashtë muaj, në mënyrë që të ruhet karakteri mbrojtës dhe jo provokues i misionit.
Përmes operacionit Atlantic Resolve, SHBA ka vendosur forca shtesë tokësore, ajrore dhe detare në Poloni dhe Gjermani.
Pse SHBA i mban ende ushtarët në Europë?
Arsyeja nuk është vetëm NATO.
SHBA përdor Europën si:
bazë logjistike globale;
qendër të operacioneve në Lindjen e Mesme;
nyje transporti ushtarak;
pikë reagimi të shpejtë për krizat ndërkombëtare.
Pa këto baza, çdo operacion nga territori amerikan do të ishte shumë më i ngadalshëm dhe më i kushtueshëm.
Distancat e mëdha, kufizimet e avionëve dhe nevoja për furnizim të shpejtë e bëjnë Europën strategjikisht të pazëvendësueshme.
Çfarë po ndodh tani me Trumpin?
Që nga mesi i majit, vëmendja është përqendruar te një rotacion i pezulluar prej 4.000 ushtarësh drejt Polonisë.
Pentagoni e ndaloi operacionin pothuajse në minutën e fundit, ndonëse automjetet tashmë ishin nisur dhe brigada kishte zhvilluar ceremoninë e lamtumirës.
Mediat amerikane raportuan për probleme buxhetore, por shumë analistë e lidhën vendimin me kërcënimet e përsëritura të Trump për reduktim të pranisë amerikane në Europë.
Megjithatë, vetëm pak ditë më vonë, Trump ndryshoi kurs dhe paralajmëroi dërgimin e 5.000 ushtarëve shtesë në Poloni.
Ai nuk sqaroi nëse:
do të rikthehet rotacioni i pezulluar;
trupat do të zhvendosen nga Gjermania;
apo do të mobilizohen kontingjente krejtësisht të reja.
Ndërkohë, pak javë më parë Trump kishte paralajmëruar edhe tërheqjen e 5.000 ushtarëve nga Gjermania, pas një përplasjeje publike me kancelarin Friedrich Merz.
Po ashtu, administrata amerikane ka bërë të qartë se marrëveshja Biden–Scholz për vendosjen e raketave amerikane me rreze të mesme në Gjermani në vitin 2026 nuk konsiderohet më e vlefshme.
Europa përballë pasigurisë
Lëvizjet kontradiktore të Trumpit po shtojnë pasigurinë te aleatët europianë.
Një pyetje po bëhet gjithnjë e më e fortë në kryeqytetet europiane:
A do të vazhdojë SHBA të jetë garantuesi kryesor i sigurisë europiane, apo Europa duhet të përgatitet të mbështetet më shumë në fuqinë e saj ushtarake?
Çfarë nënkupton kjo për NATO-n dhe aleatët europianë?
Prania amerikane në Europë ka dy funksione kryesore: mbrojtjen kolektive të NATO-s dhe projektimin global të fuqisë amerikane.
Për Europën, ushtarët amerikanë janë garanci sigurie, sidomos për vendet që ndihen më të rrezikuara nga Rusia, si Polonia, vendet baltike dhe Rumania.
Për SHBA-në, bazat europiane janë pika të domosdoshme për operacione në Lindjen e Mesme, Afrikë dhe Mesdhe.
Prandaj, edhe pse Trump flet herë për tërheqje dhe herë për dërgim trupash shtesë, largimi i plotë amerikan nga Europa nuk duket realist në afat të shkurtër.
Më e mundshme është një rishpërndarje e forcave: më pak trupa në disa vende të Europës Perëndimore dhe më shumë fokus në krahun lindor të NATO-s, veçanërisht në Poloni.
Përfundim
Ushtarët amerikanë në Europë nuk janë vetëm mbetje e Luftës së Ftohtë. Ata janë pjesë e një arkitekture të gjerë sigurie, logjistike dhe gjeopolitike që i shërben si NATO-s, ashtu edhe interesave globale të SHBA-së.
Gjermania mbetet qendra kryesore komanduese dhe logjistike, Italia dhe Britania janë baza kyçe për Mesdheun, Afrikën dhe fuqinë ajrore, ndërsa Polonia është kthyer në pikën më të ndjeshme të përballjes me Rusinë.
Por nën Trumpin, kjo prani është bërë më e paparashikueshme. Aleatët europianë tashmë e dinë se siguria e tyre nuk mund të mbështetet vetëm te premtimet amerikane, por duhet të shoqërohet edhe me më shumë përgjegjësi, investime dhe kapacitete vetanake mbrojtëse.
