Pekini u shndërrua këtë javë në qendrën e diplomacisë globale, ndërsa presidenti amerikan Donald Trump zhvilloi vizitën e tij më të rëndësishme ndërkombëtare të mandatit të ri presidencial, duke u takuar me presidentin kinez Xi Jinping në një samit që mund të përcaktojë drejtimin e marrëdhënieve SHBA–Kinë për vitet e ardhshme. Vizita, e para e një presidenti amerikan në Kinë pas gati një dekade dhe rikthimi i Trumpit në Pekin pas udhëtimit të tij të vitit 2017, u zhvillua në një moment tensionesh të larta globale: lufta në Iran, kriza në Ngushticën e Hormuzit, rivaliteti teknologjik, Tajvani, tregtia, inteligjenca artificiale dhe lufta në Ukrainë dominuan agjendën.
Trump mbërriti në Pekin më 13 maj dhe u prit me një ceremoni madhështore shtetërore në Sallën e Madhe të Popullit, përballë sheshit Tiananmen. Me tapet të kuq, 21 të shtëna ceremoniale, fanfarë ushtarake dhe fëmijë që valëvitnin flamujt amerikanë dhe kinezë, Kina projektoi një imazh të kujdesshëm respekti dhe barazie diplomatike ndaj presidentit amerikan. Për Pekinin, pritja e Trumpit ishte më shumë sesa protokoll: ishte një demonstrim simbolik se Kina e sheh veten si një superfuqi të barabartë me SHBA-në dhe kërkon të trajtohet si e tillë.
Takimi i parë mes Trumpit dhe Xi-së zgjati më shumë se dy orë, më gjatë nga sa ishte planifikuar, ndërsa të dy liderët zhvilluan më pas një vizitë simbolike në Tempullin e Qiellit, një nga monumentet më historike të Kinës, ku dikur perandorët luteshin për harmoni mes qiellit dhe tokës. Në mbrëmje, Xi organizoi një banket shtetëror luksoz në nder të Trumpit, në një atmosferë të mbushur me simbolikë politike dhe mesazhe diplomatike.
Megjithëse publiku pa buzëqeshje, komplimente dhe deklarata optimiste, në prapaskenë samiti u dominua nga çështjet më të vështira që ndajnë dy fuqitë më të mëdha të botës.
Tajvani ishte tema më e ndjeshme dhe, sipas burimeve kineze, momenti më serioz i bisedimeve. Xi Jinping e paralajmëroi drejtpërdrejt Trumpin se çështja e Tajvanit mbetet “çështja më e rëndësishme në marrëdhëniet Kinë–SHBA” dhe se një menaxhim i gabuar mund të çojë në “përplasje dhe madje konflikt”, duke vënë të gjithë marrëdhënien dypalëshe në një situatë shumë të rrezikshme. Kina vazhdon ta konsiderojë Tajvanin pjesë të territorit të saj dhe nuk e përjashton përdorimin e forcës për bashkimin me ishullin. Ndërkohë, administrata Trump ka miratuar paketa të mëdha armësh për Tajvanin, një çështje që Pekini e sheh si vijë të kuqe strategjike.
Megjithatë, pala amerikane shmangu publikisht komentet mbi Tajvanin. Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, deklaroi se politika amerikane ndaj Tajvanit “mbetet e pandryshuar”, duke theksuar se SHBA vazhdon të ruajë qëndrimin tradicional të mbështetjes ushtarake për ishullin, pa ndryshime të mëdha diplomatike.
Një tjetër temë kyçe ishte lufta në Iran dhe Ngushtica e Hormuzit. Trump kërkoi diskutim të gjatë me Xi mbi krizën në Lindjen e Mesme, megjithëse insistoi se SHBA nuk ka nevojë për ndihmën e Kinës për zgjidhjen e konfliktit. Të dyja palët ranë dakord se Irani nuk duhet të ketë armë bërthamore dhe se Ngushtica e Hormuzit duhet të mbetet e hapur për qarkullimin ndërkombëtar të energjisë. Kina deklaroi gjithashtu kundërshtimin ndaj militarizimit të ngushticës dhe vendosjes së tarifave apo bllokadave mbi trafikun detar.
Në aspektin ekonomik, samiti synonte të shmangte rikthimin e luftës tregtare që kishte përfshirë dy vendet në vitet e fundit. Trump kërkoi hapje më të madhe të tregut kinez për kompanitë amerikane, veçanërisht në teknologji, financë dhe industri. Nga ana tjetër, Xi kërkoi zgjatjen e armëpushimit tregtar dhe shmangien e tarifave të reja, duke theksuar se “luftërat tregtare nuk kanë fitues”.
Një fokus i veçantë iu kushtua teknologjisë dhe inteligjencës artificiale. Në delegacionin amerikan ndodheshin disa nga figurat më të rëndësishme të ekonomisë globale, përfshirë Elon Musk të Tesla dhe SpaceX, Tim Cook të Apple, Jensen Huang të Nvidia, drejtues të Meta, BlackRock, Boeing, JP Morgan dhe kompani të tjera gjigante amerikane. Prania e tyre shihej si sinjal i qartë se ekonomia mbetet ura më e fortë mes dy rivalëve strategjikë.
Në veçanti, tema e çipave të avancuar të inteligjencës artificiale dhe aksesit të Kinës në teknologjinë amerikane ishte ndër më të rëndësishmet. U raportua se Uashingtoni ka nisur të lehtësojë shitjen e disa çipave Nvidia për kompani kineze, ndërsa të dy vendet diskutuan krijimin e protokolleve të përbashkëta për sigurinë e AI-së dhe shmangien e rreziqeve nga përdorimi i pakontrolluar i teknologjive të avancuara.
Xi përdori gjithashtu një metaforë historike të njohur në marrëdhëniet ndërkombëtare, duke i bërë thirrje Trumpit që të kapërcejnë “Kurthin e Tukididit” – teorinë sipas së cilës rivaliteti mes një fuqie ekzistuese dhe një fuqie në ngritje shpesh çon në luftë. Presidenti kinez argumentoi se Kina dhe SHBA duhet të bëhen “partnerë, jo rivalë” dhe të shmangin një përballje të rrezikshme historike.
Në banketin shtetëror, të dy liderët mbajtën tone shumë më pajtuese. Xi deklaroi se “ringjallja e madhe e kombit kinez dhe Make America Great Again mund të ecin dorë për dore”, ndërsa Trump foli për një “marrëdhënie shumë të veçantë” mes dy popujve dhe e ftoi Xi Jinping në Shtëpinë e Bardhë më 24 shtator.
Megjithatë, pas gjithë ceremonive, komplimenteve dhe deklaratave optimiste, realiteti mbetet kompleks. Kina dhe SHBA vazhdojnë të jenë ekonomikisht të ndërvarura, por gjithnjë e më shumë rivale strategjike në teknologji, tregti, siguri dhe ndikim global. Tajvani mbetet pika më e rrezikshme e përplasjes, ndërsa lufta në Iran dhe krizat ndërkombëtare po shtojnë nevojën për koordinim mes dy superfuqive.
Vizita e Trumpit në Pekin nuk solli marrëveshje të mëdha konkrete, por krijoi një moment të ri diplomatik në marrëdhëniet mes dy ekonomive më të mëdha të botës. Nëse ky samit do të shënojë fillimin e një stabilizimi të ri apo thjesht një pauzë të përkohshme në rivalitetin SHBA–Kinë, kjo mbetet ende për t’u parë./TetovaNews
