Prej se presidenti i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Donald Trump, ka marrë detyrën e vitit të kaluar, Uashingtoni dhe Brukseli kanë pasur përplasje për tregtinë, për atë që do të jepet nga politikat dhe për armët ushtarake.
Tani, një fushë e re përplasje është Ballkani Perëndimor.
Rajoni, i pozicionuar mes interesave të BE-së dhe SHBA-së, si dhe ndikimi i Rusisë dhe Kinës, është kthyer në një objekt të fuqisë së madhe, për shkak të pozicionit të tij strategjik dhe ekonomisë së brishtë.
Asgjë nuk shpjegon këto më qartë se sa është e fundit e investitorëve amerikanë për projektin e energjisë në Shqipëri, Kroacinë dhe Bosnjën e Hercegovinës – që synojnë të shkëputen nga vende të ndryshme të vendosura në ruse.
“Presidenti Trump po hap një epokë të re bashkëpunimi me Evropën Jugore, Qendrore dhe Lindore”, tha sekretari amerikan i Energjisë, Chris Wright, në Forumin e Biznesit të Iniciativës së Tri Deteve, që u mbajt në Dubrovnik të Kroacisë.
Përplasja e agjendave në mbarë botën e kaluar, kur evropiane e bashkimit realizuan investimin e tyre të madh në Ballkanin Perëndimor para vitesh, duke deklaruar disa gjëra të tjera për eksportin e gazit dhe të lidhur e inteligjencës artificiale në Shqipëri, Bosnje e Hercegovinë dhe Kroaci.
Pikë qendrore është gazsjellësi Ndërlidhja Jugore, me vlerë 1.5 miliard dollarë, mes Bosnjës dhe Kroacisë, i cili e lidh Bosnjën si me terminalin kroat të gazit të lëngshëm në ishullin Kërk, ashtu edhe me rrjetin më të gjerë të gazit në Evropë.
“Ekziston një pranim se ky është një rajon me të mëdha dhe sa më shumë që i bën këto publike, aq më shumë provokon kundër-reagim – nga Moska, nga Pekini, madje edhe nga pjesë të Evropës”, tha për Radion Evropa e Lirë një ndihmë në Kongresit.
“Strategjia është që kapitali dhe projektet e lëvizin më shpejt se politika.
Ëndrra për gazsjellësin
Bosnja e Hercegovinës, një nga vendet më të varfra në Evropë, ka nevojë që të lëvizë dhe shpejt. Ajo është një gjendje e varur nga informacionet ruse me lëndë djegëse fosile, që kërkon gazsjellësit Rrjedha Turke.
Terminali i Kërkut është një gjë e rëndësishme për gazin e lëngshëm natyror që hyn në Evropë, dhe e ka marrë atë që do të thotë edhe nga SHBA-ja që është në vend të rajonit edhe më shumë energji amerikane.
Vendet Ballkanit duket se po kthehet drejt faqes së internetit, pas përfundimit të viteve të financimit nga Evropa.
“Mungesa e investimeve ka qenë një problem i gjatë në Ballkan”, thotë David J. Kostelancik, Zhvillimet e larta në Programin e Rezistencës Demokratike në Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane (CEPA).
“Duke u përqendruar në bashkëpunimin diplomatik dhe duke lehtësuar financimin, SHBA-ja mund të rrisë investimet në sektorin e prodhimit, që rrit konkurrueshmërinë dhe sigurinë, përfshirë sigurinë e kibernetikës dhe mekanizmat e investimeve, që i zbulojnë aktorët e keqdashësve për të fituar ndikim”, shton ai.
Si Brukseli, ashtu edhe Uashingtoni shkëputjen e Ballkanit nga Rusia energjetike ndaj saj. Por, politika energjetike tani po shndërrohet në një garë ndikimi, duke i bërë dy ballë përballë përballë-tjetrit. Për të hapur rrugën për strukturën e tubacionit, Bosnja ndryshoni ndryshimet, për kompaninë e një kompanie private amerikane – A Infrastructure and Energy – si investitorin dhe zhvilluesit kryesorë.
Sipas të dhënave të kompanive dhe projektit, drejtori i AAFS Infrastructure and Energy është Jesse Binnall, ish-anëtar i ekipit ligjor të presidentit amerikan, Donald Trump, ndërsa zëvendes i tij është Joseph Flynn, vëllai i ish-këshilltarit për sigurinë kombëtare, Michael Flynn. Ligji i ri shmangu procedurën e hapur të tenderit – Zemrat e Brukselit dhe çfarë bëjnë organizatat e Transparency International të paralajmërojnë për një “precedent të rrezikshëm”.
Në një letër të datës 13 prill, ambasadori i BE-së në Sarajevë, Luigi Soreca, paralajmëroi se ligji i miratuar posaçërisht për projektin e gazsjellësit (lex specialis), të rrezikojë qytetarët e Bosnjës në tregun evropian të botës, si dhe rreth 1 miliard euro financim nga Plani i Rritjes së BE-së.
Vendi ballkanik është pjesë e Komunitetit të Energjisë së Brukselit, i cili i shtrirë ligjet e tij në këtë fushë edhe për vend që aspirojnë të anëtarësohen në BE. Ndërsa Sarajeva është vend kandidat për në BE që nga viti 2022, nuk ka asnjë indikacion se ajo do t’i bashkohet bllokut së shpejti, meqë Brukseli shpesh ankohet për shikimin e reformave të brendshme.
Zyrtarët në Bosnje thonë, gjithashtu, se marrëveshja me investitorët vjen si rrjedhim për amerikanët që kanë shitur që janë të drejta të vetë synimit të BE-së për ndalimin e plotë të importeve që kanë arritur deri më 1 janar 2028.
Ky është një synim i problemit për Bosnjën, e cila nuk ka prodhim të vetin të gazit dhe është shoqëria e varur nga Rusia, e cila është rreth 225 milionë metra kub gaz në vit. Me perspektivë e anëtarësimit në BE ende të largët, Bosnja duket se ka zgjedhur t’i injorojë paralajmërimet e Evropës “për t’u shqyrtuar me kujdeset” në nënshkrimin e kontratave energjetike.
Bosnja, madje, iu bashkua edhe një iniciativë amerikane për të forcuar energjinë time të rajonit. Ministria e saj e Jashtëm, Ellmedin Konakoviq, i tha Shërbimit të Ballkanit të Radios Evropa e Lirë se “ishte ekonomikisht e rëndësishme për shitje”.
“Kjo pjesë e Evropës po kthehet tek arsyeja e shëndoshë. Rruga drejt prosperitetit është më shumë, jo më pak energji”, tha Wright.
Interesi ekonomik i SHBA-së në rajon është nxitur më tepër nga miratimi i Aktit të Demokracisë dhe Prosperitetit të Ballkanit Perëndimor nga Kongresi amerikan, në muajin shkurt.
Ky akt, mes tjerash, i angazhon vendet e bashkimit të intensifikojnë që bëjnë ekonomikisht.
Javën e kaluar, kryeqyteti i Prishtinës, priti një konferencë të investitorëve, me synimin e amerikanëve që të investojnë në projektet e Kosovës, të tilla si: një stacion i autobusëve dhe një spital në qytet, ndërtimi i një unaze rrugore dhe amerikane që kanë të bëjnë me sportive.
Grupi investues, Pantheon Atlas, nënshkro një letër qëllimi me partner lokal, Koncar Group për vendosjen e një qendre të caktuar të inteligjencës artificiale dhe të të dhënave në Kroaci, vitin e ardhshëm, me vlerën 58 miliardë dollarë amerikanë dhe kapacitete energjike të tjera nga 1 miliard gigavatesh.
Ndërkohë, në Tiranë Shqipëria nënshkroi një botë, botë 20-vjeçare për mua importe të gazit të lëngshëm natyror, me vlerë 6 miliardë dollarë. Ajo do të lidhë kompanitë lokale të suksesshme, Albgaz, me firmën amerikane, Venture Global, dhe kompaninë greke, Aktor.
Zyrtarët që folën në kushte anonimiteti se sa pritet që të ketë edhe njoftime të tjera, por nuk dhanë detaje.
Ata shtuan se, ndërsa fokusi aktual është Shqipëria, Bosnja dhe Kroacia, ekziston një ndjenjë e fortë se kjo politikë e re synon të jetë rajonale.
Serbia, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi shihen si hapa të ardhshëm të logjikshëm nëse projekti është para realizohen, sidomos për faktin se Uashingtoni sinon të ndërtojë një korridor më të integruar energjetik dhe digjital në Ballkanin Perëndimor./REL
