100 FAKTET DHE KURIOZITETET KRYESORE PËR BASHKIMIN EVROPIAN

Bashkimi Evropian është një nga projektet politike dhe ekonomike më të suksesshme në historinë moderne — një union i 27 shteteve me rreth 450 milionë banorë, i lindur nga gërmadhat e Luftës së Dytë Botërore me një qëllim të vetëm: që lufta mes popujve të Evropës të bëhej e pamundur. Nga një bashkësi e thjeshtë e qymyrit dhe çelikut me gjashtë anëtarë, ai u shndërrua në një treg të përbashkët gjigant, me monedhë të vetme, kufij të hapur dhe institucione mbikombëtare unike në botë. Në këtë përmbledhje të serisë “Fakte” të Tetova News sjellim 100 faktet dhe kuriozitetet kryesore për BE-në — nga historia dhe institucionet, te ekonomia, euroja, zona Shengen dhe të dhënat më befasuese që ndoshta nuk i keni ditur.

HISTORIA DHE THEMELIMI

1. Ideja e parë konkrete e integrimit evropian lindi më 9 maj 1950, kur ministri i Jashtëm francez Robert Schuman propozoi bashkimin e prodhimit të qymyrit dhe çelikut të Francës dhe Gjermanisë — data që sot festohet si Dita e Evropës.
2. Bashkimi Evropian ka rrënjët te Komuniteti Evropian i Qymyrit dhe Çelikut (KEQÇ), i themeluar në vitin 1951 me Traktatin e Parisit nga gjashtë shtete: Franca, Gjermania Perëndimore, Italia, Belgjika, Holanda dhe Luksemburgu.
3. Qymyri dhe çeliku u zgjodhën qëllimisht si sektorët e parë të integrimit, sepse ishin lëndët themelore të industrisë së luftës — kush i kontrollonte bashkërisht, nuk mund të armatosej fshehurazi kundër tjetrit.
4. Traktati i Romës, i nënshkruar më 25 mars 1957, krijoi Komunitetin Ekonomik Evropian (KEE), paraardhësin e drejtpërdrejtë të BE-së së sotme, me qëllim krijimin e një tregu të përbashkët.
5. Emri “Bashkimi Evropian” ekziston zyrtarisht vetëm nga 1 nëntori 1993, kur hyri në fuqi Traktati i Mastrihtit, i cili e zëvendësoi Komunitetin Ekonomik Evropian.
6. Zgjerimi i parë ndodhi në vitin 1973, kur u anëtarësuan Britania e Madhe, Irlanda dhe Danimarka, duke e rritur bashkësinë nga gjashtë në nëntë anëtarë.
7. Greqia u anëtarësua në vitin 1981, ndërsa Spanja dhe Portugalia në vitin 1986 — të tria pasi kishin dalë nga diktaturat dhe e shihnin anëtarësimin si garanci të demokracisë.
8. Zgjerimi më i madh në histori ndodhi më 1 maj 2004, kur u anëtarësuan njëherësh dhjetë shtete, kryesisht ish-komuniste: Polonia, Çekia, Hungaria, Sllovakia, Sllovenia, Estonia, Letonia, Lituania, Malta dhe Qipro.
9. Anëtari më i ri i BE-së është Kroacia, e cila u anëtarësua më 1 korrik 2013 — që atëherë asnjë shtet tjetër nuk është pranuar.
10. Britania e Madhe është i vetmi shtet që ka dalë ndonjëherë nga BE-ja: pas referendumit të vitit 2016, dalja zyrtare (Brexit) u krye më 31 janar 2020.
11. Para Britanisë, vetëm Grenlanda kishte dalë nga struktura evropiane: territori danez u largua nga Komuniteti Ekonomik Evropian në vitin 1985, kryesisht për shkak të mosmarrëveshjeve rreth peshkimit.
12. Traktati i Lisbonës, në fuqi nga 1 dhjetori 2009, i dha BE-së personalitet juridik të plotë, krijoi postin e Presidentit të Këshillit Evropian dhe futi për herë të parë klauzolën e daljes (Neni 50), të cilën e përdori Britania.
13. BE-ja fitoi Çmimin Nobel për Paqe në vitin 2012, si njohje për kontributin gjashtëdhjetëvjeçar në paqen, pajtimin, demokracinë dhe të drejtat e njeriut në Evropë.
14. Asnjë shtet anëtar i BE-së nuk ka zhvilluar luftë kundër një shteti tjetër anëtar që nga themelimi i komuniteteve evropiane — një nga periudhat më të gjata të paqes politike mes vendeve kryesore të Evropës Perëndimore dhe Qendrore.
15. Winston Churchill, ende në vitin 1946, në një fjalim të famshëm në Cyrih, bëri thirrje për krijimin e “Shteteve të Bashkuara të Evropës” — edhe pse Britaninë e shihte më shumë si mbështetëse dhe nxitëse të këtij projekti sesa si pjesëmarrëse e drejtpërdrejtë në fazën e parë.
16. Themeluesit e integrimit evropian — Robert Schuman, Jean Monnet, Konrad Adenauer, Alcide De Gasperi dhe Paul-Henri Spaak — njihen sot si “Etërit e Evropës”.

ANËTARËSIA DHE GJEOGRAFIA

17. BE-ja sot ka 27 shtete anëtare, me rreth 450 milionë banorë — popullsia e tretë më e madhe në botë pas Kinës dhe Indisë, nëse do të llogaritej si një entitet i vetëm.
18. Territori i BE-së shtrihet në rreth 4.2 milionë kilometra katrorë, por falë territoreve përtejdetare të Francës, ai prek edhe Amerikën e Jugut, Karaibet dhe Oqeanin Indian.
19. Kufiri më i gjatë tokësor i BE-së me një shtet të vetëm është ai me Rusinë — mbi 2,200 kilometra, kryesisht përgjatë Finlandës dhe shteteve balltike.
20. Guajana Franceze në Amerikën e Jugut është pjesë e plotë e BE-së — prandaj kufiri më i gjatë tokësor “i jashtëm” i Francës nuk është me asnjë shtet evropian, por me Brazilin.
21. Shteti më i madh i BE-së për nga sipërfaqja është Franca (rreth 633 mijë km² me territoret përtejdetare), ndërsa më i vogli është Malta, me vetëm 316 km² — më e vogël se shumë komuna evropiane.
22. Gjermania është shteti më i populluar i BE-së me rreth 84 milionë banorë, ndërsa Malta më i paktë me rreth 560 mijë — dallim prej rreth 150 herësh.
23. Qipro është anëtare e BE-së që nga viti 2004, por e drejta evropiane zbatohet vetëm në pjesën jugore të ishullit, pasi veriu mbetet nën kontrollin e administratës turko-qipriote të panjohur ndërkombëtarisht.
24. Nëntë shtete kandidate presin sot në radhë për anëtarësim: Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Serbia, Bosnja dhe Hercegovina, Ukraina, Moldavia, Gjeorgjia dhe Turqia — ndërsa Kosova ka statusin e kandidatit potencial.
25. Turqia mban rekordin e pritjes më të gjatë: aplikoi për anëtarësim që në vitin 1987 dhe është kandidate zyrtare që nga viti 1999, por negociatat janë praktikisht të ngrira.
26. Maqedonia e Veriut e mori statusin e kandidatit që në vitin 2005, por priti 17 vjet për hapjen e negociatave në korrik 2022 — fillimisht për shkak të kontestit me Greqinë për emrin, e më pas për shkak të bllokadave të lidhura me kontestin me Bullgarinë.
27. Norvegjia ka aplikuar dy herë për anëtarësim dhe të dyja herët populli e ka refuzuar në referendum (1972 dhe 1994) — sot ajo merr pjesë në tregun e përbashkët përmes Zonës Ekonomike Evropiane, pa qenë anëtare.
28. Katër mikroshtete evropiane — Monako, San Marino, Andorra dhe Vatikani — nuk janë anëtare të BE-së, por përdorin euron zyrtarisht me marrëveshje të posaçme dhe presin monedhat e tyre të euros.

INSTITUCIONET DHE MËNYRA E FUNKSIONIMIT

29. BE-ja ka shtatë institucione zyrtare: Parlamentin Evropian, Këshillin Evropian, Këshillin e BE-së, Komisionin Evropian, Gjykatën e Drejtësisë, Bankën Qendrore Evropiane dhe Gjykatën e Llogarive.
30. Parlamenti Evropian është i vetmi parlament shumëkombësh në botë i zgjedhur drejtpërdrejt nga qytetarët — mbi 350 milionë votues kanë të drejtë të votojnë në zgjedhjet evropiane çdo pesë vjet.
31. Parlamenti Evropian ka aktualisht 720 deputetë, të zgjedhur në zgjedhjet e qershorit 2024 — Gjermania dërgon më së shumti (96), ndërsa Malta, Qipro dhe Luksemburgu nga gjashtë secila.
32. Parlamenti Evropian ka dy seli — kurioziteti më i kritikuar i BE-së: seancat plenare mbahen në Strasburg të Francës, ndërsa puna e përditshme kryhet në Bruksel, duke e detyruar gjithë aparatin të shpërngulet çdo muaj me kosto miliona euro në vit.
33. Komisioni Evropian, shpesh i përshkruar si krahu ekzekutiv i BE-së, është i vetmi institucion që ka të drejtë të propozojë ligje evropiane — Parlamenti dhe Këshilli vetëm i miratojnë, i ndryshojnë ose i rrëzojnë ato.
34. Çdo shtet anëtar ka nga një komisioner në Komisionin Evropian — gjithsej 27 — dhe secili betohet se do të punojë për interesin evropian, jo për atë të vendit të vet.
35. Presidentja aktuale e Komisionit Evropian është politikania gjermane Ursula von der Leyen, e cila në vitin 2024 fitoi mandatin e dytë pesëvjeçar — gruaja e parë në krye të këtij institucioni.
36. Gjykata e Drejtësisë e BE-së në Luksemburg ka vendosur parimin e përparësisë së së drejtës evropiane ndaj së drejtës kombëtare në fushat ku BE-ja ka kompetencë — parim që gjykatat kombëtare e zbatojnë në praktikën e tyre të përditshme.
37. BE-ja ka 24 gjuhë zyrtare dhe çdo qytetar ka të drejtë t’u drejtohet institucioneve në gjuhën e vet — shërbimi i përkthimit i BE-së është një nga më të mëdhenjtë në botë, me mijëra përkthyes e interpretë.
38. Kombinimet e mundshme të përkthimit mes 24 gjuhëve zyrtare janë 552 — prandaj shpesh përdoret sistemi i “gjuhëve urë”, ku teksti kalon së pari nëpër anglisht, frëngjisht ose gjermanisht.
39. Pas Brexit-it, anglishtja mbetet gjuhë zyrtare e BE-së vetëm falë Irlandës dhe Maltës — dhe paradoksalisht mbetet gjuha e punës më e përdorur në institucionet evropiane.
40. Buxheti shumëvjeçar i BE-së për periudhën 2021–2027, së bashku me fondin e rimëkëmbjes pas pandemisë “NextGenerationEU”, arrin mbi 2 trilionë euro — paketa më e madhe financiare në historinë evropiane.
41. Rreth një e treta e buxhetit të BE-së shkon për bujqësinë përmes Politikës së Përbashkët Bujqësore — dikur kjo pjesë arrinte deri në 70 për qind të gjithë buxhetit.
42. Në fusha si politika e jashtme, tatimet dhe zgjerimi, çdo shtet anëtar ka të drejtë vetoje — prandaj një vend i vetëm, sado i vogël, mund të bllokojë vendime për gjithë Unionin.
43. Administrata e BE-së shpesh akuzohet si “burokraci gjigante”, por institucionet kryesore evropiane punësojnë gjithsej disa dhjetëra mijëra persona — shumë më pak nga sa nënkupton perceptimi publik dhe më pak se administrata e një qyteti të madh evropian.

EKONOMIA DHE TREGU I PËRBASHKËT

44. Ekonomia e BE-së, e marrë si tërësi, është ndër tri më të mëdhatë në botë së bashku me SHBA-në dhe Kinën, me një prodhim të brendshëm bruto prej rreth 18 trilionë eurosh në vit.
45. Tregu i përbashkët evropian mbështetet në “katër liritë” themelore: lëvizjen e lirë të mallrave, personave, shërbimeve dhe kapitalit — parim i vendosur që me Traktatin e Romës në vitin 1957.
46. BE-ja është blloku tregtar më i madh në botë dhe eksportuesi më i madh i mallrave të prodhuara e i shërbimeve — dhe njëherësh tregu më i madh importues për mbi 100 shtete të botës.
47. Falë tregut të përbashkët, një kompani e regjistruar në cilindo shtet anëtar mund të shesë produktet e saj pa doganë e pa pengesa te 450 milionë konsumatorë.
48. Rregulloret e BE-së kanë efekt global — fenomeni njihet si “Efekti Bruksel”: kompanitë botërore i përshtatin produktet me standardet evropiane dhe pastaj i zbatojnë ato kudo, sepse është më lirë sesa të prodhojnë versione të ndryshme.
49. Rregullorja evropiane për mbrojtjen e të dhënave (GDPR), në fuqi nga viti 2018, është bërë modeli botëror i privatësisë në internet — dritaret e pëlqimit të “cookies” që klikoni çdo ditë janë pasojë e saj e drejtpërdrejtë.
50. BE-ja e detyroi industrinë teknologjike të kalojë në karikuesin e njësuar USB-C — vendim që e shtyu edhe Apple-in të heqë dorë nga porti i vet i mbyllur Lightning në gjithë botën.
51. Falë rregullave të BE-së, tarifat roaming brenda Unionit u hoqën plotësisht në vitin 2017 — qytetarët telefonojnë e përdorin internetin në 27 shtete me çmimin e vendit të tyre.
52. Pasagjerët ajrorë në BE gëzojnë ndër mbrojtjet më të forta në botë: për vonesa mbi tri orë ose anulime, në kushte të caktuara, kompensimi ligjor mund të arrijë deri në 600 euro për person.
53. Programi Erasmus, i nisur në vitin 1987, ka mundësuar që mbi 16 milionë njerëz të studiojnë, trajnohen ose marrin pjesë në shkëmbime arsimore e rinore — ndërsa fenomeni i të ashtuquajturave “foshnja Erasmus”, fëmijë të çifteve të njohura gjatë shkëmbimeve, përmendet në studime e media si vlerësim kurioz, jo si statistikë zyrtare.
54. Rrjeti satelitor evropian Galileo është alternativa e BE-së ndaj GPS-it amerikan — me rreth 30 satelitë, ai ofron saktësi më të lartë pozicionimi se sistemi amerikan për përdorim civil.
55. Airbus-i, prodhuesi më i madh i avionëve civilë në botë, është fryt i drejtpërdrejtë i bashkëpunimit evropian — krahët, trupi dhe motorët e një avioni prodhohen në shtete të ndryshme të BE-së.
56. Politika e konkurrencës e BE-së ka fuqi t’u shqiptojë gjoba kompanive më të mëdha botërore: Google-i është përballur me disa gjoba miliardëshe antitrust nga Komisioni Evropian, megjithëse disa prej tyre janë kundërshtuar ose ndryshuar në gjykatat e BE-së.
57. BE-ja synon të bëhet kontinenti i parë klimatikisht neutral në botë deri në vitin 2050, përmes paketës “Marrëveshja e Gjelbër Evropiane” (European Green Deal).

EUROJA DHE FINANCAT

58. Euroja u lind zyrtarisht më 1 janar 1999 si monedhë elektronike për bankat dhe tregjet, ndërsa kartëmonedhat dhe monedhat fizike hynë në qarkullim tri vjet më vonë, më 1 janar 2002.
59. Sot euron e përdorin zyrtarisht 21 nga 27 shtetet anëtare të BE-së — anëtarja më e re e Eurozonës është Bullgaria, e cila e adoptoi euron më 1 janar 2026, duke hequr dorë nga leva pas gati 150 vjetësh.
60. Euroja është monedha e dytë më e rëndësishme në botë pas dollarit amerikan — rreth 20 për qind e rezervave valutore botërore mbahen në euro.
61. Me mbi 340 milionë përdorues të përditshëm brenda Eurozonës, euroja është monedha e përbashkët e përdorur nga më shumë njerëz se çdo monedhë tjetër e këtij lloji në histori.
62. Urat e paraqitura në kartëmonedhat euro fillimisht ishin krejtësisht imagjinare, që asnjë shtet të mos favorizohej — por qyteti holandez Spijkenisse i ndërtoi të gjitha ato ura në realitet, si kopje besnike të dizajneve.
63. Çdo shtet i Eurozonës ka faqen e vet kombëtare në monedhat metalike euro, por të gjitha janë të vlefshme kudo — një monedhë 2-euroshe greke pranohet njësoj në Finlandë a Portugali.
64. Banka Qendrore Evropiane në Frankfurt cakton politikën monetare për gjithë Eurozonën — norma e saj e interesit ndikon drejtpërdrejt kreditë e hipotekat e qindra milionë qytetarëve.
65. Danimarka është i vetmi shtet i BE-së me përjashtim ligjor të përhershëm (opt-out) nga euroja — të gjitha shtetet e tjera jashtë Eurozonës janë ligjërisht të detyruara ta adoptojnë një ditë monedhën e përbashkët.
66. Euroja përdoret zyrtarisht edhe jashtë BE-së: Kosova dhe Mali i Zi e kanë monedhë të vetme që nga viti 2002, edhe pse pa marrëveshje formale me Bankën Qendrore Evropiane.
67. Kursi i këmbimit të levës bullgare u fiksua në mënyrë të pakthyeshme në 1.95583 leva për një euro — saktësisht i njëjti raport që kishte dikur marka gjermane, me të cilën leva ishte e lidhur që nga viti 1997.
68. Simboli i euros (€) frymëzohet nga shkronja greke epsilon dhe germa e parë e fjalës “Evropë”, ndërsa dy vijat paralele simbolizojnë stabilitetin e monedhës.

SHENGENI DHE LËVIZJA E LIRË

69. Zona Shengen e ka marrë emrin nga fshati i vogël luksemburgas Shengen (Schengen), ku më 14 qershor 1985 u nënshkrua marrëveshja historike — në një anije lundruese në lumin Mozelë, në trekufirin Luksemburg–Francë–Gjermani.
70. Fshati Shengen ka vetëm rreth 600 banorë — dhe megjithatë emri i tij njihet sot nga qindra miliona njerëz në gjithë botën falë vizës Shengen.
71. Zona Shengen sot përfshin 29 shtete: 25 anëtare të BE-së plus Norvegjinë, Islandën, Zvicrën dhe Lihtenshtajnin — anëtarët më të rinj janë Bullgaria dhe Rumania, që u pranuan plotësisht më 1 janar 2025.
72. Irlanda është i vetmi shtet i BE-së që qëndron vullnetarisht jashtë Shengenit, për të ruajtur zonën e përbashkët të udhëtimit me Britaninë e Madhe; Qipro merr pjesë në bashkëpunimin Shengen, por ende pret heqjen e kontrolleve të brendshme kufitare.
73. Brenda zonës Shengen kryhen çdo vit qindra miliona deri mbi një miliard lëvizje ndërkufitare, në shumicën e rasteve pa kontrolle të brendshme — hapësira më e madhe e lëvizjes së lirë në botë.
74. Çdo qytetar i BE-së ka të drejtë të jetojë, punojë, studiojë ose të dalë në pension në cilindo shtet tjetër anëtar — rreth 14 milionë evropianë e shfrytëzojnë sot këtë të drejtë duke jetuar në një vend tjetër të Unionit.
75. Pasaportat e shumë shteteve të BE-së renditen rregullisht ndër më të fuqishmet në botë, duke mundësuar udhëtim pa vizë ose me vizë në mbërritje në një numër shumë të madh vendesh.
76. Qytetarët e Maqedonisë së Veriut udhëtojnë pa viza në zonën Shengen që nga dhjetori i vitit 2009, ndërsa ata të Shqipërisë nga fundi i vitit 2010 — Kosova e fitoi liberalizimin e vizave vetëm më 1 janar 2024, e fundit në Ballkan.
77. Karta Evropiane e Sigurimit Shëndetësor u garanton qytetarëve të BE-së trajtim mjekësor të nevojshëm gjatë qëndrimit të përkohshëm në një shtet tjetër anëtar, me kushte të ngjashme me vendasit.

SIMBOLET DHE KULTURA

78. Flamuri evropian ka saktësisht 12 yje të artë në fushë të kaltër — dhe numri nuk ka lidhje me numrin e anëtarëve: dymbëdhjeta u zgjodh si simbol i përsosmërisë dhe plotësisë, si muajt e vitit apo orët e ditës.
79. Flamuri me 12 yjet është më i vjetër se vetë BE-ja: e krijoi Këshilli i Evropës në vitin 1955, dhe komunitetet evropiane e adoptuan vetëm në vitin 1985.
80. Himni i BE-së është “Oda e Gëzimit” nga Simfonia e Nëntë e Beethoven-it — zyrtarisht ekzekutohet vetëm si muzikë, pa tekstin e Schiller-it, që asnjë gjuhë të mos ketë përparësi.
81. Motoja zyrtare e BE-së është “E bashkuar në diversitet” (In varietate concordia), e zgjedhur në vitin 2000 nga propozimet e mbi 80 mijë nxënësve evropianë.
82. Dita e Evropës festohet më 9 maj, në përvjetorin e Deklaratës Schuman të vitit 1950 — në disa institucione evropiane dhe në Luksemburg ajo është ditë feste zyrtare.
83. BE-ja shpall çdo vit dy “Kryeqytete Evropiane të Kulturës” — tradita nisi në vitin 1985 me Athinën, me idenë e ministres greke të kulturës, aktores së famshme Melina Mercouri.
84. Domeni i internetit “.eu” u hap në vitin 2006 dhe përdoret sot nga miliona faqe — ai u rezervohet qytetarëve e banorëve të BE-së dhe organizatave të vendosura në BE e në Zonën Ekonomike Evropiane, sipas rregullave të regjistrimit.
85. Zgjedhjet për Parlamentin Evropian konsiderohen ndër ushtrimet më të mëdha demokratike transnacionale në botë — pas zgjedhjeve në Indi për nga numri i votuesve — me mbi 360 milionë qytetarë me të drejtë vote në 27 shtete njëherësh.
86. Programi “Krijues i Evropës” (Creative Europe) bashkëfinancon kinematografinë evropiane — filma të mbështetur nga ky program janë nominuar dhe kanë fituar çmime të mëdha ndërkombëtare, përfshirë Oscar dhe çmime në Festivalin e Kanës.

KURIOZITETE DHE TË DHËNA BEFASUESE

87. BE-ja nuk është shtet, as federatë, as organizatë e zakonshme ndërkombëtare — juristët e quajnë “entitet sui generis”, i vetmi i llojit të vet në botë, ku shtetet kanë deleguar vullnetarisht pjesë të sovranitetit.
88. E drejta e BE-së, e mbledhur në të ashtuquajturin “acquis communautaire”, përfshin dhjetëra mijëra akte ligjore — çdo shtet kandidat, përfshirë Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut, duhet ta përvetësojë të tërën para anëtarësimit.
89. Legjenda urbane më e famshme për BE-në — se Brukseli “ndalon kastravecët e shtrembër” — ka një bërthamë të vërtetë: një rregullore e vitit 1988 klasifikonte lakoret e kastravecit, por ajo u hoq në vitin 2009 dhe ishte kërkuar vetë nga tregtarët për standardizim.
90. Ndërtesa Berlaymont në Bruksel, selia e Komisionit Evropian, qëndroi e mbyllur 13 vjet (1991–2004) për pastrimin e azbestit — rinovimi kushtoi shumëfish më shtrenjt se ndërtimi fillestar.
91. Në Bruksel veprojnë dhjetëra mijëra përfaqësues interesash dhe lobistë të regjistruar ose aktivë — pas Uashingtonit, kryeqyteti belg konsiderohet qendra e dytë më e madhe e lobimit në botë.
92. BE-ja ka “ambasadat” e veta: mbi 140 delegacione të Bashkimit Evropian nëpër botë funksionojnë si përfaqësi diplomatike të plota, përfshirë ato në Tiranë, Shkup dhe Prishtinë.
93. Rajoni më i pasur i BE-së për kokë banori është Luksemburgu, ndërsa dallimet brenda Unionit mbeten të mëdha: rajonet më të pasura kanë prodhim për banor disa herë më të lartë se më të varfrat në Bullgari e Rumani.
94. Përmes “fondeve të kohezionit”, shtetet më të pasura financojnë zhvillimin e më të varfërve — Polonia është ndër përfitueset më të mëdha neto të fondeve evropiane që nga anëtarësimi, me dhjetëra miliarda euro investime që kanë ndikuar ndjeshëm në modernizimin e ekonomisë së saj.
95. BE-ja dhe shtetet e saj anëtare, të marra së bashku, janë ndër donatorët më të mëdhenj në botë për ndihmë humanitare dhe zhvillimore.
96. Ushqimet me emërtim origjine të mbrojtur nga BE-ja — si djathi parmixhano, proshuta e Parmës apo shampanja — nuk mund të prodhohen ligjërisht askund tjetër me ato emra brenda tregut evropian.
97. Sipas traktateve, çdo shtet evropian që respekton vlerat e BE-së mund të aplikojë për anëtarësim — Maroku aplikoi në vitin 1987, por u refuzua me arsyetimin se nuk është shtet evropian.
98. Ukraina, Moldavia dhe Gjeorgjia aplikuan për anëtarësim brenda pak ditësh a javësh pas fillimit të agresionit rus në shkurt 2022 — Ukraina e mori statusin e kandidatit në kohë rekord, brenda katër muajsh.
99. Procesi tradicional i anëtarësimit ndahet në 35 kapituj negociues, nga bujqësia te gjyqësori, të grupuar sot edhe në klasterë tematikë sipas metodologjisë së re të zgjerimit — Kroacisë, anëtares më të re, iu deshën gati gjashtë vjet negociata dhe dhjetë vjet nga aplikimi deri në anëtarësim.
100. Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut i hapën zyrtarisht negociatat e anëtarësimit në korrik 2022 — Tirana ka shpallur si objektiv politik mbylljen e negociatave deri në vitin 2027 — afat ambicioz, përmbushja e të cilit varet nga ecuria e reformave dhe vendimet unanime të shteteve anëtare.

Përgatiti: Tetova News