Ministrja serbe u kërkoi falje Vuçiqit, Qeverisë dhe kryeministrit Macut për pasojat politike të deklaratës, por tha se qëndron pas çdo fjale; Marta Kos shprehet e habitur që ajo vazhdon detyrën, ndërsa opozitës i munguan shtatë nënshkrime për të nisur drejtpërdrejt procedurën parlamentare
Një deklaratë e ministres serbe të Administratës Shtetërore dhe Vetëqeverisjes Lokale, Snezhana Paunoviq, se po të kishte qenë në vendin e Sllobodan Millosheviqit në vitin 1998 do ta kishte “spastruar etnikisht Kosovën”, ka shkaktuar një përplasje të gjerë politike dhe diplomatike ndërmjet Beogradit, Prishtinës dhe institucioneve të Bashkimit Evropian.
Deklarata, e transmetuar më 11 korrik 2026 në televizionin serb “Kurir TV”, u dënua nga autoritetet e Kosovës, zyrtarë të Bashkimit Evropian, përfaqësues të opozitës dhe organizata të shoqërisë civile në Serbi. Kosova e shpalli ministren person të padëshiruar dhe i vendosi ndalim të përhershëm për hyrje ose transit, ndërsa 53 deputetë opozitarë kërkuan nga kryeministri serb Gjuro Macut që t’i propozojë Kuvendit shkarkimin e saj.
Paunoviq pretendon se vetëm shtatë sekonda të një bisede më shumë se njëorëshe janë shkëputur në mënyrë dashakeqe nga konteksti. Megjithatë, transkripti më i gjerë i deklaratës së publikuar konfirmon se ajo e përdori formulimin për “spastrimin etnik” dhe e shpjegoi atë përmes largimit nga Kosova të njerëzve që, sipas saj, nuk e ndienin veten qytetarë të Republikës Federale të Jugosllavisë. Ajo nuk është tërhequr nga përmbajtja e deklaratës dhe më 16 korrik tha se qëndron pas çdo fjale të saj. (Insajder TV)
Deklarata që nisi polemikën
Polemika nisi pas paraqitjes së Paunoviqit në emisionin “Neispričano” të televizionit “Kurir TV”, ku ajo foli për përvojat e saj personale në Pejë, largimin nga Kosova gjatë luftës dhe politikën e autoriteteve jugosllave e serbe në fund të viteve ’90.
Duke iu përgjigjur një pyetjeje se çfarë do të kishte bërë ndryshe po të kishte qenë në vendin e ish-presidentit jugosllav Sllobodan Millosheviq, ajo deklaroi:
“Po të isha Sllobodan Millosheviqi, do ta spastroja etnikisht Kosovën në vitin 1998.”
Paunoviq më pas shtoi se nuk kishte parasysh “likuidimin” e shqiptarëve si popull, por largimin e atyre që, sipas formulimit të saj, ndiheshin më pak si banorë të Republikës Federale të Jugosllavisë. Ajo tha se këta persona duhej ta braktisnin shtetin dhe të shkonin në “vendin e tyre amë”.
Për personat që do të angazhoheshin në ato që ajo i përshkroi si “veprime terroriste”, ministrja përdori përsëri termin “likuidim”, duke deklaruar se ndaj tyre do të veprohej ashtu siç veprohet ndaj terroristëve edhe sot. (Insajder TV)
Konteksti më i gjerë tregon se deklarata u bë si përgjigje ndaj një skenari hipotetik dhe në kuadër të një rrëfimi personal. Megjithatë, ai nuk e ndryshon faktin se ministrja përdori termin “spastrim etnik” dhe paraqiti largimin e njerëzve drejt një “vendi amë” si zgjidhje mbi bazën e mënyrës se si ata e përjetonin përkatësinë e tyre shtetërore.
Pikërisht ky kombinim ndërmjet terminologjisë së spastrimit etnik, largimit kolektiv dhe veprimit jashtë procedurave të zakonshme ligjore shkaktoi dënimet e menjëhershme.
Paunoviq: Ishte rrëfim personal, jo politikë shtetërore
Pas reagimeve, Paunoviq deklaroi se fjalët e saj ishin nxjerrë jashtë kontekstit dhe se nga një emision që zgjati më shumë se një orë ishin shkëputur vetëm shtatë sekonda.
Ajo tha se deklarata përfaqësonte rrëfimin e saj personal dhe jo politikën e presidentit, të Qeverisë së Serbisë ose të Partisë Socialiste të Serbisë, SPS, pjesë e së cilës është.
Megjithatë, në paraqitjet pasuese ajo nuk e mohoi se i kishte shqiptuar fjalët dhe as nuk u tërhoq qartësisht prej tyre. Përkundrazi, deklaroi se qëndronte pas çdo fjale, ndërsa reagimet i përshkroi si manipulim mediatik dhe politik të autoriteteve të Kosovës, eurodeputetëve, opozitës serbe dhe një pjese të mediave në Beograd. (Radio Slobodna Evropa)
Paunoviq pretendoi se reagimi i Prishtinës ishte pjesë e “propagandës së Kurtit” përpara një cikli të ri zgjedhor. Ajo tha gjithashtu se prej katër vjetësh nuk mund të hyjë në Kosovë dhe pretendoi se më parë kishte pasur statusin e qytetares së nderit.
Këto pohime për statusin e mëparshëm dhe pengimin e hyrjes për katër vjet janë deklarata të vetë ministres dhe nuk ndryshojnë nga masa e re institucionale e shpallur më 14 korrik nga autoritetet e Kosovës.
Kosova e shpalli person të padëshiruar
Më 14 korrik, ushtruesi i detyrës së ministrit të Punëve të Brendshme të Kosovës, Xhelal Sveçla, njoftoi se Snezhana Paunoviq ishte shpallur “person non grata”.
Vendimi përfshin ndalim të përhershëm të hyrjes ose transitit të saj nëpër territorin e Kosovës. Sveçla e cilësoi deklaratën e ministres si vazhdim të një politike që, sipas tij, kishte prodhuar dhunë, dëbime dhe spastrim etnik gjatë viteve ’90.
Ai deklaroi se çdo përpjekje për të ringjallur politika të tilla do të përballej me përgjigje ligjore dhe institucionale nga Kosova. (N1 Info RS)
Paunoviq e quajti paradoksal vendimin, duke përdorur formulimin zyrtar serb se ai ishte marrë nga “institucionet e përkohshme të Kosovës”. Ajo tha se ndalimi i përhershëm ishte shpallur ndonëse, sipas saj, hyrja i ishte pamundësuar edhe më parë.
Qeveria e Kosovës deklaroi se problemi nuk kufizohej vetëm te një deklaratë individuale, por lidhej me faktin se, sipas saj, Serbia nuk ishte distancuar qartësisht nga politika e Millosheviqit.
Nga Prishtina u kërkua që deklarata të merrej parasysh edhe në bisedimet e Serbisë me Bashkimin Evropian për integrimet, reformat dhe fondet evropiane.
Dënimi i Bashkimit Evropian
Komisionerja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, reagoi fillimisht duke bërë thirrje për tolerancë zero ndaj çdo retorike që justifikon, promovon ose glorifikon spastrimin etnik.
Ajo theksoi se një gjuhë e tillë është në kundërshtim me dinjitetin njerëzor, pajtimin, përgjegjësinë, marrëdhëniet e mira fqinjësore dhe detyrimet që Serbia ka marrë në kuadër të dialogut me Kosovën. Edhe zëdhënësja e Komisionit Evropian, Anita Hipper, deklaroi se në Evropë nuk ka vend për retorikë që arsyeton ose promovon spastrimin etnik. (Radio Slobodna Evropa)
Më 16 korrik, gjatë një paraqitjeje para Komisionit të Posaçëm të Parlamentit Evropian për Mburojën Evropiane të Demokracisë, Marta Kos e ashpërsoi qëndrimin.
Ajo tha se ishte tronditëse të dëgjohej një deklaratë e tillë në vitin 2026 dhe se nuk mund ta imagjinonte që një ministre, pas një deklarate të tillë publike, të vazhdonte ta ushtronte funksionin.
Kos u kujtoi politikanëve të vendeve kandidate se çdo fjalë e shqiptuar ka peshë. Ajo përsëriti se Komisioni Evropian beson se vendi i Serbisë është në Bashkimin Evropian, por nënvizoi se anëtarësimi varet nga plotësimi i kushteve politike dhe demokratike. (Radio Slobodna Evropa)
Në të njëjtën paraqitje, Kos kritikoi edhe retorikën antievropiane në Serbi, veçanërisht sulmet ndaj eurodeputetëve, gazetarëve dhe personave që raportojnë në mënyrë kritike për zhvillimet në vend.
Ajo rikujtoi se harmonizimi i Serbisë me politikën e jashtme dhe të sanksioneve të BE-së është pak mbi 60 për qind dhe se Beogradi nuk u është bashkuar sanksioneve evropiane ndaj Rusisë dhe Bjellorusisë. (Radio Slobodna Evropa)
Vuçiqi distancohet: Politika jonë nuk është spastrimi etnik
Më 15 korrik, presidenti serb Aleksandar Vuçiq u distancua publikisht nga deklarata e ministres.
Duke folur për mediat serbe gjatë qëndrimit në Kiev, ai tha se deklarata nuk pasqyronte vullnetin dhe politikën as të presidentit dhe as të Qeverisë së Serbisë.
Vuçiq e përshkroi atë si një deklaratë të pamatur dhe jo mjaftueshëm të përgjegjshme, duke theksuar se politika zyrtare e Serbisë duhet të mbështetet në dialog, kompromis, bisedime, paqe dhe stabilitet.
“Politika jonë duhet të jetë dialogu dhe kompromisi, dhe kurrë spastrimi etnik”, ishte thelbi i reagimit të presidentit serb. (Radio Slobodna Evropa)
Vuçiqi theksoi njëkohësisht se Paunoviq ishte vetë, sipas vlerësimit të tij, viktimë e spastrimit etnik, duke iu referuar largimit të saj nga Peja gjatë luftës. Megjithatë, ai tha se mesazhi i shtetit duhej të ishte “kristal i qartë” dhe se Serbia nuk mbështet spastrim etnik.
Kryetarja e Kuvendit të Serbisë, Ana Bërnabiq, deklaroi gjithashtu se spastrimi etnik nuk ishte dhe nuk mund të ishte politikë e Serbisë dhe se politika shtetërore mbështetej në dialog, pajtim dhe bashkëpunim. (РТС)
Ministri serb për të Drejtat e Njeriut, të Pakicave dhe Dialogun Shoqëror, Demo Berisha, tha se deklarata nuk përfaqësonte politikën zyrtare të Serbisë, por kërkoi që të merrej parasysh përvoja personale e Paunoviqit dhe largimi i saj nga Kosova. Ai theksoi se Serbia mbështet paqen dhe dialogun dhe dënon përndjekjen e çdo komuniteti. (Euronews.rs)
Daçiqi e mbrojti, Ruzhiqi u distancua
Deklarata prodhoi ndarje edhe brenda Partisë Socialiste të Serbisë, në të cilën Paunoviq ka një pozitë të lartë drejtuese.
Kryetari i SPS-së dhe ministri i Punëve të Brendshme, Ivica Daçiq, i cilësoi reagimet ndaj ministres “të turpshme dhe hipokrite”. Ai tha se vëmendja duhej përqendruar, sipas tij, te dëbimi i serbëve nga Kosova dhe jo te interpretimi i deklaratës së Paunoviqit. (Radio Slobodna Evropa)
Një qëndrim tjetër mbajti nënkryetari i SPS-së, Branko Ruzhiq. Ai deklaroi se ishte politikisht e dëmshme të hapeshin plagë të reja dhe të krijoheshin çështje që nuk kishin mbështetje në politikën shtetërore ose partiake.
Ruzhiqi tha se ishte i bindur se spastrimi etnik nuk kishte qenë kurrë politikë e Partisë Socialiste të Serbisë dhe se organet e partisë nuk kishin marrë ndonjë vendim të tillë, as gjatë viteve ’90 dhe as më vonë. (Dnevni list Danas)
Paunoviq reagoi duke thënë se Ruzhiqi ishte personi që e kishte zhgënjyer më shumë. Ajo pretendoi se ai nuk kishte të drejtë të fliste për politikën e SPS-së gjatë viteve ’90, sepse në atë periudhë nuk kishte qenë anëtar i partisë.
Ruzhiqi refuzoi të hynte në një polemikë të drejtpërdrejtë përmes mediave dhe u përgjigj me një proverb arab:
“Je zotëri i fjalës që nuk e ke shqiptuar dhe skllav i asaj që ke thënë.”
Ai shtoi se pyetjet për qëndrimin zyrtar të partisë duhej t’i drejtoheshin kryetarit të SPS-së, Ivica Daçiq.
Falje për Vuçiqin dhe Qeverinë, por jo tërheqje nga deklarata
Më 16 korrik, rreth orës 11:52, Paunoviq u paraqit në televizionin “Informer”, ku u kërkoi falje presidentit Vuçiq, Qeverisë së Serbisë dhe kryeministrit Gjuro Macut.
Ajo sqaroi se u kërkonte falje për faktin se ishin vënë në shënjestër “pa pasur asnjë faj” dhe se ishin detyruar të distancoheshin nga një deklaratë që, sipas saj, ishte personale.
“Ky është rrëfimi im, jo një deklaratë politike. Është e pakëndshme të shpjegosh se kjo nuk është politika e presidentit dhe as e Qeverisë”, tha Paunoviq. (021.rs)
Kërkimfalja nuk iu drejtua shqiptarëve, qytetarëve të Kosovës ose personave që u ndien të kërcënuar apo të fyer nga deklarata. Gjithashtu, ministrja nuk tha se e tërhiqte formulimin për spastrimin etnik.
Përkundrazi, ajo falënderoi personat që e kishin mbështetur dhe tha se ishte veçanërisht krenare për mbështetjen e marrë nga SPS-ja. Ajo kritikoi opozitën dhe mediat serbe që kishin mbështetur dënimin e deklaratës.
Prandaj, reagimi i saj përbën kryesisht një kërkimfalje ndaj udhëheqjes serbe për pasojat dhe presionin politik të shkaktuar, dhe jo një tërheqje të qartë ose kërkimfalje për vetë përmbajtjen.
Opozita mbledh 53 nënshkrime dhe kërkon shkarkimin
Më 16 korrik, 53 deputetë të opozitës njoftuan se do t’i dorëzonin kryeministrit Gjuro Macut një kërkesë zyrtare që, pa vonesë, t’i propozonte Kuvendit Popullor të Serbisë shkarkimin e Paunoviqit.
Kërkesa u koordinua nga grupi parlamentar Lëvizja e Qytetarëve të Lirë – SDA e Sanxhakut – Partia për Veprim Demokratik, e cila mori përsipër t’ia dorëzonte dokumentin kryeministrit në emër të nënshkruesve. (Fonet)
Nismën e mbështetën deputetë të Lëvizjes së Qytetarëve të Lirë, SDA-së së Sanxhakut dhe Partisë për Veprim Demokratik, si dhe të gjithë deputetët e Frontit të Gjelbër-Majtas, Partisë së Lirisë dhe Drejtësisë, Qendrës së Serbisë – SRCE, Lëvizjes Popullore të Serbisë, Fytyrës së Re të Serbisë dhe Kryengritjes Ekologjike. Dokumentin e nënshkroi edhe deputetja e pavarur Slavica Radovanoviq.
Ftesa për mbështetje iu dërgua edhe Partisë Demokratike, Partisë së Punëtorëve, dy grupeve politike “Ne”, DSS-së së Re, Monarkistëve, Lidhjes së Hungarezëve të Vojvodinës, Partisë Socialdemokrate të Serbisë, Partisë së Drejtësisë dhe Pajtimit dhe deputetëve të tjerë të pavarur, por nënshkrimet e tyre nuk u dorëzuan.
Opozita fillimisht synonte të paraqiste në Kuvend një propozim formal për votë mosbesimi ndaj ministres. Për hapjen e kësaj procedure nevojiteshin së paku 60 nënshkrime, ndërsa u siguruan 53, pra shtatë më pak se pragu i kërkuar.
Për këtë arsye, opozita ndryshoi rrugën institucionale dhe iu drejtua drejtpërdrejt kryeministrit, i cili ka kompetencë t’i propozojë Kuvendit shkarkimin e një anëtari të Qeverisë.
Sipas nënshkruesve, nëse Macut refuzon të propozojë shkarkimin, ai do të marrë përgjegjësinë politike për vazhdimin e qëndrimit të Paunoviqit në detyrë dhe për, siç thanë ata, normalizimin e ideve të dëbimit të njerëzve në bazë të përkatësisë kombëtare.
Kërkesa për shqyrtim të përgjegjësisë ligjore
Përveç kërkesës politike për shkarkim, Lëvizja e Qytetarëve të Lirë ngriti edhe çështjen e përgjegjësisë së mundshme penale dhe kërkoi që prokuroria të shqyrtonte nëse deklarata përmbante elemente të veprës penale të nxitjes së urrejtjes ose jotolerancës kombëtare, racore dhe fetare.
Kjo ishte një kërkesë politike drejtuar organeve të drejtësisë dhe jo njoftim se ndaj ministres kishte nisur zyrtarisht procedurë penale. Në materialet e verifikuara deri më 16 korrik nuk kishte konfirmim publik se prokuroria kishte hapur hetim formal. (N1 Info RS)
Komisionerja serbe për Mbrojtjen e Barazisë deklaroi se një fjalim që mund të kuptohet si justifikim i dëbimit kolektiv ose diskriminimit është i papranueshëm.
Megjithatë, institucioni sqaroi se, sipas kompetencave të tij, mund të zhvillojë procedurë vetëm pas paraqitjes së një ankese dhe jo me iniciativë të vet. Nuk është konfirmuar publikisht nëse një ankesë e tillë ishte paraqitur. (Radio Slobodna Evropa)
Organizata serbe të shoqërisë civile që veprojnë në Kosovë, mes tyre CASA, New Social Initiative, InTER dhe Aktiv, e dënuan deklaratën si gjuhë urrejtjeje dhe si normalizim të retorikës që dehumanizon komunitete të tëra. (Insajder TV)
Edhe studentët serbë në bllokadë e cilësuan atë të papranueshme dhe në kundërshtim me Kushtetutën e Serbisë, të drejtat e njeriut dhe vlerat demokratike. (radiokontaktplus.org)
Pse deklarata ka peshë të veçantë historike
Reagimet e forta lidhen me kontekstin e luftës së Kosovës dhe me kuptimin juridik e historik të termit “spastrim etnik”.
Gjatë viteve 1998–1999, më shumë se 13.000 persona u vranë, u zhdukën ose humbën jetën në lidhje me konfliktin në Kosovë. Më shumë se 1.500 persona, shumica shqiptarë, vazhdojnë ende të konsiderohen të zhdukur. (hlc-rdc.org)
Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë konstatoi në vendimet e tij se zyrtarë të lartë politikë, ushtarakë dhe policorë të Republikës Federale të Jugosllavisë dhe Serbisë ishin pjesë e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale që synonte dëbimin me forcë të një pjese të madhe të popullsisë shqiptare të Kosovës dhe ndryshimin e përbërjes etnike të territorit.
Qindra mijëra civilë shqiptarë u dëbuan me dhunë ndërmjet marsit dhe qershorit 1999. Trupat e qindra shqiptarëve të vrarë në Kosovë u transportuan dhe u fshehën në varreza masive në Serbi, në një përpjekje për të mbuluar krimet. (Radio Slobodna Evropa)
Për këto krime u dënuan disa zyrtarë të lartë jugosllavë dhe serbë, mes tyre Nikola Shainoviq, Nebojsha Pavkoviq, Dragoljub Ojdaniq, Vladimir Llazareviq dhe Sreten Llukiq.
Sllobodan Millosheviqi vdiq gjatë gjykimit në Hagë, përpara se të shpallej një vendim përfundimtar ndaj tij, ndërsa ish-presidenti serb Milan Milutinoviq u shpall i pafajshëm.
Për këtë arsye, përdorimi nga një ministre në detyrë i termit “spastrim etnik”, veçanërisht në një formulim që lidhet me vitin 1998 dhe me politikën e Millosheviqit, nuk trajtohet vetëm si një debat semantik ose si deklaratë personale. Ai prek drejtpërdrejt kujtesën e luftës, përgjegjësinë institucionale, marrëdhëniet ndërmjet serbëve dhe shqiptarëve dhe detyrimet e Serbisë në procesin e integrimit evropian.
Gjendja aktuale dhe çështjet që mbeten të hapura
Deri në përditësimin e fundit të verifikuar më 16 korrik 2026, Snezhana Paunoviq vazhdonte të ishte ministre e Administratës Shtetërore dhe Vetëqeverisjes Lokale.
Nuk ishte njoftuar dorëheqja e saj dhe as ndonjë vendim i kryeministrit Gjuro Macut për t’i propozuar Kuvendit shkarkimin. Kërkesa e 53 deputetëve e zhvendosi përgjegjësinë politike te kryeministri, por nuk e aktivizoi automatikisht procedurën parlamentare, pasi opozita nuk arriti pragun prej 60 nënshkrimesh.
Mbetet e paqartë nëse Macut do ta marrë parasysh kërkesën, nëse deputetë të tjerë do t’i bashkohen nismës ose nëse do të ndërmerret një procedurë tjetër parlamentare.
Nuk ka gjithashtu konfirmim se prokuroria serbe ka hapur procedurë penale ose se Komisioneres për Mbrojtjen e Barazisë i është dorëzuar ankesë formale.
Në planin ndërkombëtar, masa e Kosovës mbetet në fuqi, ndërsa qëndrimi i Komisionit Evropian është ashpërsuar nga dënimi i retorikës deri te vënia në pikëpyetje e vazhdimit të ministres në detyrë.
Në planin politik serb, rasti ka zbuluar tri qëndrime të ndryshme: distancimin e presidentit Vuçiq dhe të një pjese të institucioneve; mbrojtjen partiake të Paunoviqit nga Ivica Daçiq dhe zyrtarë të tjerë; si dhe kërkesën e opozitës dhe të një pjese të shoqërisë civile për shkarkim dhe shqyrtim të përgjegjësisë së mundshme ligjore.
Paunoviq, ndërkaq, ka kërkuar falje vetëm për pasojat që deklarata u solli drejtuesve të shtetit serb, por nuk e ka tërhequr përmbajtjen e saj. Pikërisht ky dallim ndërmjet kërkimfaljes për efektet politike dhe mungesës së tërheqjes nga fjalët mbetet në qendër të krizës./TN
