Nga vizita e fundit në Kiev dhe përpjekja për sanksione të reja kundër Rusisë, te plani për paqe saudito-izraelite, marrëdhënia e ndërlikuar me Donald Trumpin dhe diseksioni fatal i aortës
Senatori republikan Lindsey Graham, një nga politikanët amerikanë më me ndikim në çështjet e mbrojtjes dhe politikës së jashtme dhe një nga aleatët më të afërt të presidentit Donald Trump në Kongres, vdiq të shtunën, më 11 korrik 2026, në moshën 71-vjeçare.
Zyra e tij e njoftoi vdekjen herët të dielën, duke e përshkruar si pasojë të një “sëmundjeje të shkurtër dhe të papritur”. Disa orë më vonë, u publikuan gjetjet paraprake të Zyrës së Kryemjekut Ligjor të Distriktit të Kolumbias: Graham kishte vdekur nga “diseksioni i aortës për shkak të sëmundjes kardiovaskulare arteriosklerotike”. Certifikata përfundimtare e vdekjes mbetet në pritje derisa të përfundojnë analizat toksikologjike dhe mikroskopike.
Vdekja e tij ndodhi vetëm një ditë pasi ishte shfaqur publikisht në Kiev, ku ishte takuar me presidentin ukrainas Volodymyr Zelenskyy dhe kishte njoftuar një marrëveshje me administratën Trump për të çuar përpara një paketë të fuqishme sanksionesh kundër Rusisë. Deri në orët e fundit të jetës, Graham ishte përfshirë në tri nga çështjet më të mëdha të politikës së jashtme amerikane: luftën në Ukrainë, përballjen me Iranin dhe një përpjekje të re për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Arabisë Saudite dhe Izraelit.
Vizita e fundit në Ukrainë
E premte, 10 korrik: takimi me Zelenskyyn
Të premten, më 10 korrik, Graham ndodhej në Kiev. Kjo ishte vizita e tij e dhjetë në Ukrainë që nga fillimi i pushtimit të plotë rus në shkurt 2022.
Ai u takua me presidentin Volodymyr Zelenskyy dhe diskutoi nevojat e Ukrainës për mbrojtje ajrore, ndihmën amerikane dhe një projektligj dypartiak që synonte të rriste ndjeshëm presionin ekonomik mbi Rusinë dhe vendet që blinin energji ruse.
Graham njoftoi se ai dhe senatorët Richard Blumenthal, Jeanne Shaheen dhe Roger Wicker kishin arritur marrëveshje me administratën Trump për avancimin e projektligjit. Masat e propozuara synonin veçanërisht blerësit e naftës dhe gazit rus dhe, në versionet e diskutuara, përfshinin tarifa jashtëzakonisht të larta ndaj vendeve që vazhdonin të financonin ekonominë ruse përmes importeve të energjisë.
Graham deklaroi se mbështetja e administratës e rriste ndjeshëm mundësinë që paketa të bëhej ligj. Ai dukej optimist se presioni ekonomik mund ta detyronte Moskën të ndryshonte llogaritjet e saj dhe të hynte seriozisht në negociata.
Zelenskyy tha më vonë se ishte takuar dy herë me Grahamin vetëm gjatë javës së fundit dhe se senatori po punonte për iniciativa që mund të afronin paqen, përfshirë forcimin e sanksioneve kundër Rusisë.
Kthimi në Uashington
Pas kthimit nga Ukraina, bashkëpunëtorët dhe njerëzit që komunikuan me të thanë se Graham dukej i lodhur, por nuk kishte shfaqur shenja të njohura të një problemi serioz shëndetësor.
Ai ishte planifikuar të paraqitej të dielën në emisionin politik të NBC News, “Meet the Press”. Do të ishte paraqitja e tij e 64-t në këtë program, ku gjatë dekadave ishte bërë një nga të ftuarit më të shpeshtë.
Një bashkëpunëtor i lartë i tha NBC News se nuk kishte pasur asnjë tregues se senatori nuk ndihej mirë përpara vdekjes.
Telefonata e fundit me Donald Trumpin
E shtunë, 11 korrik: Graham vazhdonte të punonte
Të shtunën në mbrëmje, vetëm disa orë përpara emergjencës mjekësore, Graham foli në telefon me presidentin Donald Trump.
Ata diskutuan vizitën në Ukrainë, projektligjin e sanksioneve kundër Rusisë dhe nismën e Trumpit për identifikimin e votuesve, të njohur si “SAVE America Act”.
Trump tregoi më vonë se Graham i kishte thënë se ishte i lodhur për shkak të udhëtimit të gjatë, por, përveç lodhjes, dukej dhe tingëllonte normalisht.
“Ai ishte mirë”, tha Trump, duke shtuar se Graham zakonisht do t’ua tregonte njerëzve të afërt nëse nuk ndihej mirë. Presidenti e përshkroi atë si një anëtar të familjes dhe një politikan të lindur që dinte të punonte edhe me njerëzit me të cilët nuk pajtohej.
Sipas Axios-it, një person që foli me Grahamin më vonë gjatë mbrëmjes tha se senatori ishte ankuar se nuk ndihej mirë. Kur iu sugjerua të kërkonte menjëherë ndihmë mjekësore, Graham thuhet se u përgjigj se do ta bënte këtë të dielën në mëngjes, pas paraqitjes së planifikuar në “Meet the Press”.
Sipas së njëjtës dëshmi, ai bëri shaka se nuk mund të vdiste ende, sepse i duhej të përfundonte sanksionet kundër Rusisë, çështjen e Iranit dhe normalizimin saudito-izraelit. Ky rrëfim mbështetet në një burim anonim të Axios-it dhe nuk është konfirmuar në mënyrë të pavarur nga autoritetet.
Emergjenca në shtëpinë e tij në Capitol Hill
Rreth orës 20:27–20:30 të së shtunës, Shërbimi i Zjarrfikësve dhe Urgjencës Mjekësore të Uashingtonit mori një telefonatë për një person me dhimbje në gjoks në një shtëpi pranë Capitol Hillit, që figuron si një nga adresat e Grahamit.
Sipas regjistrimeve të komunikimit të emergjencës, telefonuesja nuk ndodhej brenda shtëpisë, por po udhëtonte nga Baltimore drejt adresës. Ajo mendonte se dera e përparme ishte e hapur. Kur ekipet mbërritën, dera rezultoi e mbyllur me shul dhe askush nuk përgjigjej.
Ekipet kërkuan ndihmën e Policisë Metropolitane të Uashingtonit për të hyrë me forcë. Pak më vonë, përmes radios u raportua se po kryhej reanimim kardiopulmonar dhe se pacienti ishte në arrest kardiak. Fotografitë nga vendngjarja treguan një person duke u transportuar me barelë drejt ambulancës, ndërsa jashtë ndodheshin automjete policie, zjarrfikëse dhe ekipe mjekësore.
Zyra e Grahamit nuk ka publikuar një kronologji të hollësishme mjekësore të përpjekjeve për ta shpëtuar. Vdekja e tij u konfirmua më vonë gjatë natës.
Njoftimi i vdekjes
Herët të dielën, më 12 korrik, zyra e Grahamit publikoi deklaratën:
“Gjatë mbrëmjes së së shtunës, më 11 korrik, senatori amerikan Lindsey Graham ndërroi jetë pas një sëmundjeje të shkurtër dhe të papritur. Familja e senatorit Graham i vlerëson lutjet në këtë kohë dhe kërkon privatësi gjatë kësaj periudhe jashtëzakonisht të vështirë.”
Në momentin e njoftimit nuk u dhanë hollësi për shkakun e vdekjes.
Disa orë më vonë, drejtoresha e komunikimit e senatorit, Taylor Reidy, publikoi përfundimin paraprak të mjekësisë ligjore: diseksion i aortës për shkak të sëmundjes kardiovaskulare arteriosklerotike. Të njëjtën gjetje e raportuan Associated Press, CNN, NBC News, Reuters, The Wall Street Journal dhe media të tjera.
Çfarë është diseksioni i aortës?
Aorta është arteria më e madhe e trupit dhe transporton gjakun nga zemra drejt organeve dhe pjesëve të tjera të organizmit.
Diseksioni i aortës ndodh kur krijohet një çarje në shtresën e brendshme të murit të saj. Gjaku depërton përmes çarjes dhe futet ndërmjet shtresave të murit arterial, duke i ndarë ato. Nëse dëmtimi përparon deri në murin e jashtëm dhe aorta çahet plotësisht, mund të shkaktohet hemorragji masive dhe vdekje e shpejtë.
Diseksioni është një urgjencë mjekësore që zakonisht fillon papritur. Simptomat mund të përfshijnë dhimbje shumë të forta në gjoks ose shpinë, humbje të vetëdijes, vështirësi në frymëmarrje ose shenja që ngjajnë me një infarkt apo goditje në tru.
Termi “sëmundje kardiovaskulare arteriosklerotike” i referohet ngurtësimit, trashjes dhe humbjes së elasticitetit të arterieve, shpesh të lidhura me dëmtime kronike dhe grumbullime aterosklerotike në muret e tyre.
Në rastin e Grahamit, formulimi zyrtar nuk thotë se shkaku i konfirmuar ishte “infarkti”. Regjistrimet e urgjencës raportuan dhimbje në gjoks dhe arrest kardiak, por arresti kardiak përshkruan ndalimin e funksionit efektiv të zemrës; ai nuk është domosdoshmërisht shkaku fillestar. Gjetja paraprake identifikon diseksionin e aortës si procesin themelor fatal.
Diseksionet e aortës janë relativisht të rralla dhe shfaqen më shpesh te burrat në të gjashtëdhjetat dhe të shtatëdhjetat. Graham sapo kishte mbushur 71 vjeç më 9 korrik.
Certifikata përfundimtare mbetet në pritje
Zyra e Kryemjekut Ligjor të Distriktit të Kolumbias theksoi se certifikata e vdekjes nuk është përfundimtare.
Ajo do të mbetet e shënuar si “në pritje” derisa të përfundojnë të gjitha analizat toksikologjike dhe mikroskopike. Pas përfundimit të tyre, certifikata do të përditësohet me shkakun përfundimtar dhe klasifikimin zyrtar të mënyrës së vdekjes.
Kjo do të thotë se diseksioni i aortës është gjetja mjekësore paraprake më e fortë, por jo ende certifikimi përfundimtar.
Nuk ka prova për veprim kriminal
Drejtori i FBI-së, Kash Patel, tha se agjencia po ndihmonte autoritetet lokale dhe kishte vënë në dispozicion burimet e nevojshme.
Formulimi i tij, së bashku me faktin se Graham dukej aktiv dhe në gjendje të mirë vetëm një ditë më parë, nxiti hamendësime në rrjetet sociale.
Megjithatë, autoritetet nuk kanë raportuar asnjë provë për veprim kriminal. Burime të zbatimit të ligjit thanë se prania e policisë dhe ndihma e FBI-së ishin pjesë e shqyrtimit normal që kryhet pas vdekjes së papritur të një zyrtari të lartë federal. Gjetja paraprake e mjekësisë ligjore tregon për një shkak të rëndë natyror kardiovaskular.
Trump urdhëron uljen e flamujve në gjysmështizë
Donald Trump ishte ndër të parët që reagoi publikisht.
Ai e quajti Grahamin “një nga njerëzit dhe senatorët më të mëdhenj” që kishte njohur dhe një “patriot të vërtetë amerikan”.
Trump urdhëroi që flamujt në Shtëpinë e Bardhë, ndërtesat federale, instalimet ushtarake dhe përfaqësitë amerikane të uleshin në gjysmështizë deri të shtunën, më 18 korrik, në orën 18:00.
Presidenti tha se humbja ishte veçanërisht e rëndë për të, sepse Graham ishte bërë “si një anëtar i familjes”, pavarësisht fillimit armiqësor të marrëdhënies së tyre politike.
Kush ishte Lindsey Graham?
Nga një familje modeste në Karolinën e Jugut
Lindsey Olin Graham lindi më 9 korrik 1955 në Central, një qytet i vogël në Karolinën e Jugut.
Prindërit e tij drejtonin një restorant, lokal dhe sallë bilardoje. Familja jetonte në pjesën e pasme të biznesit dhe Graham fliste shpesh për prejardhjen e tij modeste.
Ai ishte personi i parë në familje që ndoqi universitetin.
Gjatë studimeve universitare, humbi të dy prindërit brenda rreth 15 muajve. Nëna vdiq nga kanceri, ndërsa babai nga një infarkt. Graham mori përsipër kujdesin për motrën e tij 13-vjeçare, Darline, të cilën më vonë e birësoi ligjërisht.
Graham nuk u martua dhe nuk pati fëmijë.
Ai u diplomua në Universitetin e Karolinës së Jugut dhe më pas përfundoi Fakultetin Juridik në të njëjtin universitet.
Tridhjetë e tre vjet shërbim ushtarak
Në vitin 1982, Graham iu bashkua Trupës Juridike të Forcave Ajrore të Shteteve të Bashkuara.
Ai shërbeu si avokat mbrojtës dhe prokuror ushtarak. Nga viti 1984 deri më 1988 ishte i dislokuar në bazën ajrore Rhein-Main në Gjermani, ku punoi si një nga prokurorët kryesorë të Forcave Ajrore në Evropë.
Gjatë Luftës së Gjirit ndihmoi në përgatitjen juridike të pjesëtarëve të forcave të armatosura që dërgoheshin në mision.
Pas shërbimit aktiv, vazhdoi në Gardën Kombëtare Ajrore të Karolinës së Jugut dhe në Rezervën e Forcave Ajrore. Edhe gjatë mandatit në Kongres zhvilloi periudha të shkurtra shërbimi në Irak dhe Afganistan, kryesisht në çështje juridike, trajtimin e të ndaluarve dhe sundimin e ligjit.
Në vitin 2014 mori Medaljen e Yllit të Bronztë për shërbim të merituar juridik. U pensionua nga ushtria në vitin 2015 me gradën kolonel, pas 33 vjetësh shërbimi të kombinuar.
Më shumë se tri dekada në Kongres
Nga politika lokale te shkarkimi i Bill Clintonit
Pas punës si jurist lokal dhe një mandati në legjislaturën e Karolinës së Jugut, Graham u zgjodh në Dhomën e Përfaqësuesve në vitin 1994 dhe e filloi mandatin federal në janar 1995.
Ai fitoi vëmendje kombëtare në fund të viteve 1990 si një nga menaxherët e Dhomës së Përfaqësuesve që paraqitën çështjen e shkarkimit të presidentit demokrat Bill Clinton në Senat.
Graham u kërkonte senatorëve të dëgjonin të gjitha argumentet përpara se të merrnin vendim. Clintoni u shpall përfundimisht i pafajshëm nga Senati dhe mbeti në detyrë.
Në vitin 2002, Graham fitoi zgjedhjet për vendin e senatorit Strom Thurmond dhe e filloi mandatin në Senat më 3 janar 2003.
Ai u rizgjodh në vitet 2008, 2014 dhe 2020. Në qershor 2026 fitoi me 57 për qind zgjedhjet paraprake republikane dhe po kandidonte për një mandat të pestë gjashtëvjeçar.
Roli në sistemin gjyqësor
Graham drejtoi Komisionin Juridik të Senatit nga viti 2019 deri më 2021.
Ai luajti rol të rëndësishëm në avancimin e kandidatëve konservatorë të Donald Trumpit për gjykatat federale dhe në konfirmimin e Amy Coney Barrett në Gjykatën Supreme në vitin 2020.
Një nga momentet më të njohura të karrierës së tij erdhi në vitin 2018, gjatë procesit të konfirmimit të Brett Kavanaughit në Gjykatën Supreme. Graham mbajti një fjalim të ashpër kundër demokratëve dhe u shndërrua në një nga mbrojtësit më të fuqishëm të kandidatit, pasi akuza për sulm seksual kishte vënë në rrezik konfirmimin.
Trump tha pas vdekjes së Grahamit se ndihma e tij kishte qenë vendimtare për konfirmimin e Kavanaughit.
Megjithatë, Graham kishte votuar më parë edhe për kandidatet e presidentit Barack Obama, Elena Kagan dhe Sonia Sotomayor, duke zemëruar krahun më konservator të Partisë Republikane.
Kryetar i Komisionit të Buxhetit
Në fillim të mandatit të dytë të Trumpit, Graham u bë kryetar i Komisionit të Senatit për Buxhetin.
Ai luajti rol qendror në përdorimin e procedurës së pajtimit buxhetor, e cila u mundësonte republikanëve të miratonin masa fiskale pa pasur nevojë për 60 vota dhe pa rrezikun e një bllokimi procedural demokrat.
Graham ndihmoi në sigurimin e rreth 150 miliardë dollarëve shtesë për mbrojtjen dhe mbështeti planin për një buxhet rekord ushtarak prej rreth 1.5 trilion dollarësh, me qindra miliarda dollarë të tjerë që synohej të kalonin përmes një pakete republikane pajtimi buxhetor.
Vdekja e tij e komplikon këtë proces. Para vdekjes, republikanët kishin një shumicë 53–47 në Senat. Me vendin vakant, numri formal i senatorëve republikanë ra në 52, ndërsa senatori Mitch McConnell vazhdonte të mungonte për shkak të problemeve shëndetësore.
Emigracioni dhe bashkëpunimi dypartiak
Edhe pse ishte konservator, Graham punonte herë pas here me demokratët për çështje që shumë republikanë i shmangnin.
Në vitin 2013 ishte pjesë e grupit dypartiak të senatorëve që hartoi një reformë të gjerë të emigracionit. Projektligji forconte sigurinë kufitare, por krijonte edhe një rrugë drejt shtetësisë për miliona emigrantë pa status të rregullt.
Paketa kaloi në Senat me 68 vota, por nuk u shqyrtua nga Dhoma e Përfaqësuesve dhe nuk u bë ligj.
Graham ishte gjithashtu mbështetës i “DREAM Act”, që synonte t’u krijonte mundësi qëndrimi të ligjshëm personave të ardhur në SHBA pa dokumente kur ishin fëmijë.
Senatori demokrat Dick Durbin e përshkroi atë si një pjesëmarrës të domosdoshëm në pothuajse çdo negociatë të madhe dypartiake.
Nga kritik i Trumpit në një nga aleatët e tij më të afërt
Përplasja e vitit 2016
Graham kandidoi shkurtimisht për nominimin republikan presidencial në ciklin e vitit 2016.
Në atë periudhë ishte një nga kritikët më të ashpër republikanë të Donald Trumpit. E quajti atë nxitës të tensioneve racore, ksenofob dhe fanatik fetar. Paralajmëroi se, nëse republikanët e nominonin Trumpin, partia do të pësonte shkatërrim dhe do ta meritonte humbjen.
Pasi Trump sulmoi John McCainin, duke thënë se preferonte ushtarët që nuk ishin kapur robër, Graham përdori një shprehje të rëndë kundër tij dhe e cilësoi të papërshtatshëm për presidencën.
Gjatë një tubimi, Trump lexoi publikisht numrin personal të telefonit të Grahamit. Senatori refuzoi ta mbështeste në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2016 dhe votoi për kandidatin e pavarur Evan McMullin.
Afrimi pas vitit 2017
Marrëdhënia ndryshoi pas një takimi në mars 2017.
Graham krijoi gradualisht një marrëdhënie të ngushtë pune me Trumpin. Të dy filluan të luanin shpesh golf dhe Graham u bë një nga senatorët që komunikonte më rregullisht me presidentin.
Mbështetësit e Grahamit argumentonin se ai e përdorte afërsinë për të ndikuar te Trumpi, sidomos për Rusinë, Iranin, Sirinë, Izraelin dhe Ukrainën.
Kritikët e shihnin transformimin si shembull të përshtatjes së politikanëve tradicionalë republikanë me dominimin e Trumpit dhe si sakrifikim të parimeve për të ruajtur ndikimin.
Graham vetë thoshte se John McCain i kishte mësuar se, pas zgjedhjeve, ligjvënësit kishin detyrimin ta ndihmonin presidentin dhe se një kritik ishte më bindës kur njerëzit e dinin se po përpiqej gjithashtu ta ndihmonte administratën të kishte sukses.
Shkëputja e 6 janarit dhe rikthimi
Pas sulmit ndaj Kapitolit më 6 janar 2021, Graham mbajti një fjalim emocional në Senat.
Ai tha se rrugëtimi i tij me Trumpin kishte qenë i jashtëzakonshëm, por deklaroi: “Mos më llogaritni më. Mjaft është mjaft.”
Graham votoi për certifikimin e rezultatit të zgjedhjeve dhe e njohu Joe Bidenin si fitues legjitim, duke kundërshtuar pretendimet e pabazuara të Trumpit se zgjedhjet ishin vjedhur.
Megjithatë, marrëdhënia u riparua brenda disa muajve. Graham votoi për shpalljen e Trumpit të pafajshëm në gjyqin e dytë të shkarkimit dhe më vonë u bë përsëri një nga mbrojtësit e tij më të zëshëm.
Ai e mbështeti kandidaturën e Trumpit në vitin 2024 dhe, gjatë mandatit të dytë, e quajti veten “Ylli i Veriut” i presidentit.
Graham vazhdoi herë pas here të kundërshtonte Trumpin. Ai kritikoi faljen e përgjithshme të personave që kishin sulmuar policët gjatë trazirave të 6 janarit, duke paralajmëruar se një falje e tillë mund të nxiste dhunë të ardhshme.
John McCain dhe “Tre Amigos”
Miku më i ngushtë politik i Grahamit ishte senatori John McCain nga Arizona, pilot i Marinës amerikane, ish-rob lufte në Vietnam dhe kandidat republikan për president.
Së bashku me senatorin Joe Lieberman, ata njiheshin si “Tre Amigos”.
Të tre udhëtonin shpesh në zona lufte dhe në kryeqytete të huaja, promovonin aleancat amerikane dhe mbronin bindjen se fuqia e Shteteve të Bashkuara, kur përdorej me mençuri, mund të pengonte agresionin dhe tiraninë.
Përpara se të bëhej një figurë e rregullt e emisioneve televizive të së dielës, Graham ishte bashkëpunëtori besnik i McCainit në fushata. Udhëtonte me autobusin e tij, komunikonte lirshëm me gazetarët dhe ndërhynte për të zbutur konfliktet ndërmjet këshilltarëve të McCainit.
Pas vdekjes së McCainit në vitin 2018, Graham u përpoq të ruante njëkohësisht trashëgiminë ndërhyrëse të mikut të tij dhe marrëdhënien me Trumpin, i cili e kishte fyer publikisht McCainin. Ky tension mbeti një nga kontradiktat kryesore të karrierës së tij.
Politika e jashtme: vizioni që po humb terren në Uashington
Graham besonte se Shtetet e Bashkuara duhej të përdornin fuqinë ushtarake, ekonomike dhe diplomatike për të ndikuar në zhvillimet globale përpara se fuqitë armiqësore t’i formësonin ato.
Ky vizion përputhej me republikanizmin ndërkombëtarist të epokës së Ronald Reaganit, George W. Bushit dhe John McCainit, por binte gjithnjë e më shumë në kundërshtim me krahun izolacionist të lëvizjes “America First”.
Graham ishte një urë e rrallë ndërmjet këtyre dy botëve. Ai ishte personalisht besnik ndaj Trumpit, por vazhdonte të mbronte NATO-n, Ukrainën, Izraelin, dislokimin ushtarak amerikan dhe përdorimin e sanksioneve e të forcës kundër kundërshtarëve të SHBA-së.
Ukraina dhe Rusia
Mbështetja për Ukrainën ishte ndër angazhimet e tij më të qëndrueshme.
Graham bëri dhjetë vizita në Ukrainë pas shkurtit 2022, kërkoi vazhdimisht furnizimin e Kievit me armë dhe kundërshtoi çdo tërheqje të shpejtë amerikane.
Ai e konsideronte Vladimir Putinin një kërcënim për rendin evropian dhe kërkonte sanksione gjithnjë e më të ashpra.
Graham dhe Trump shpesh ndryshonin për Rusinë. Trump dëshironte të ruante hapësirë për negociata me Moskën, ndërsa Graham kërkonte ndëshkim ekonomik dhe mbështetje më të fortë ushtarake për Ukrainën.
Megjithatë, gjatë javës së fundit të jetës së senatorit, administrata Trump pranoi avancimin e paketës së sanksioneve që Graham kishte promovuar prej muajsh.
Pas vdekjes së tij, ligjvënës republikanë dhe demokratë kërkuan që miratimi i projektligjit të bëhej mënyra kryesore për të nderuar misionin e tij të fundit.
Zelenskyy e quajti Grahamin “mbrojtës të vërtetë të lirisë” dhe tha se Ukraina do të mbetej veçanërisht mirënjohëse për vlerësimin e tij ndaj popullit ukrainas dhe mbrojtësve të vendit.
NATO dhe lidhja transatlantike
Graham ishte një përkrahës i fuqishëm i NATO-s në një kohë kur Trump dhe një pjesë e republikanëve vinin në pikëpyetje vlerën e aleancës.
Sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, tha se Graham besonte fuqishëm në Aleancën Atlantike dhe po punonte aktivisht për t’i dhënë fund luftës së Rusisë kundër Ukrainës.
Ish-sekretari i përgjithshëm Jens Stoltenberg vlerësoi angazhimin e tij të palodhshëm ndaj NATO-s dhe lidhjes transatlantike.
Presidenti finlandez Alexander Stubb e quajti mik personal, mik të Finlandës dhe mbështetës të Ukrainës. Udhëheqësit e Estonisë dhe Letonisë theksuan mbështetjen e tij për krahun lindor të NATO-s.
Kancelari gjerman Friedrich Merz e cilësoi Grahamin mik dhe partner të vërtetë të Gjermanisë në aleancën transatlantike, ndërsa presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, tha se ai kishte luftuar deri në fund për lirinë e Ukrainës dhe rritjen e kostos së agresionit rus.
Iraku dhe Afganistani
Graham mbështeti pushtimin amerikan të Irakut në vitin 2003 dhe u bë një nga mbrojtësit më të zëshëm të luftës në Senat.
Ai përkrahu fuqishëm shtimin e trupave amerikane në vitin 2007 dhe argumentonte se tërheqja e parakohshme do ta linte Irakun të binte në kaos.
Të njëjtën qasje mbajti ndaj Afganistanit. Kundërshtoi tërheqjen e plotë amerikane në vitin 2021, duke e quajtur atë një zhvillim të rrezikshëm për sigurinë kombëtare dhe duke paralajmëruar se grupet xhihadiste do ta interpretonin si dobësi amerikane.
Për mbështetësit, këto qëndrime tregonin vendosmëri dhe kuptim të kërcënimeve ndërkombëtare. Për kritikët, Graham ishte një nga përfaqësuesit kryesorë të politikës që e kishte futur SHBA-në në luftëra të gjata, të kushtueshme dhe me rezultate të diskutueshme.
Irani: zëri më agresiv në Senat
Graham ishte prej vitesh një nga kundërshtarët më të ashpër të regjimit iranian.
Ai kundërshtoi marrëveshjen bërthamore të vitit 2015, kërkoi sanksione të forta dhe, në raste të ndryshme, mbështeti sulme parandaluese kundër kapaciteteve bërthamore dhe ushtarake të Iranit.
Graham e përshëndeti vendimin e Trumpit për të goditur objektet bërthamore iraniane dhe mbështeti operacionet ushtarake amerikane dhe izraelite në konfliktin e vitit 2026.
Gjatë krizës së Ngushticës së Hormuzit, ai kërkonte që diplomacisë t’i jepej një mundësi, por argumentonte se, nëse bisedimet dështonin, Trump duhej të autorizonte një operacion të shkurtër dhe dërrmues për të rihapur rrugën detare.
Përkrahësit e tij e shihnin këtë si parandalim përmes forcës. Kritikët e akuzonin se po e shtynte SHBA-në drejt një tjetër lufte të gjerë në Lindjen e Mesme.
Reagimi iranian pas vdekjes ilustroi armiqësinë që kishte krijuar. Televizioni shtetëror iranian e njoftoi lajmin me gjuhë haptazi armiqësore, duke e quajtur Grahamin luftënxitës dhe kundër Iranit.
Në të kundërt, Reza Pahlavi, djali në mërgim i ish-shahut dhe kundërshtar i regjimit, tha se Graham kishte qëndruar pranë popullit iranian në luftën kundër tiranisë.
Izraeli dhe Gaza
Graham ishte një nga mbështetësit më të fuqishëm të Izraelit në Kongres.
Ai promovoi miliarda dollarë ndihmë ushtarake dhe sigurie dhe argumentonte se siguria e Izraelit dhe ajo e Shteteve të Bashkuara ishin të lidhura pazgjidhshmërisht.
Pas sulmit të udhëhequr nga Hamasi më 7 tetor 2023, Graham mbështeti pa rezerva operacionet ushtarake izraelite në Gaza.
Kur administrata Biden pezulloi përkohësisht disa dërgesa armësh në maj 2024, Graham kërkoi që Izraelit t’i jepej çdo mjet i nevojshëm për ta zhvilluar luftën. Ai përdori krahasime me Hiroshimën dhe Nagasakin dhe bëri deklarata shumë të ashpra për radikalizimin e popullsisë së Gazës.
Këto qëndrime i siguruan admirim në Izrael, por shkaktuan zemërim në botën arabe, mes grupeve për të drejtat e njeriut dhe te një pjesë në rritje e publikut amerikan.
Lufta në Gaza kishte ndikuar në ndryshimin e qëndrimeve ndaj Izraelit edhe brenda SHBA-së. Një sondazh i AP-NORC tregonte se 58 për qind e demokratëve mendonin se Uashingtoni po i jepte Izraelit tepër mbështetje, ndërsa republikanët e rinj shfaqeshin më skeptikë sesa brezat më të vjetër. Kjo e vendoste Grahamin në kundërshtim jo vetëm me të majtën, por edhe me një pjesë të brezit të ri të së djathtës amerikane.
Kryeministri Benjamin Netanyahu e quajti Grahamin një nga miqtë më të mëdhenj të Izraelit dhe një mik të dashur personal.
Projekti i fundit: normalizimi ndërmjet Arabisë Saudite dhe Izraelit
Në javët e fundit të jetës, Graham po përgatiste një nismë të re diplomatike që mund të kishte qenë projekti më ambicioz i fazës së fundit të karrierës së tij.
Ai e shihte normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Arabisë Saudite dhe Izraelit si çmimin kryesor të një rendi të ri pasluftës në Lindjen e Mesme.
Sipas Axios-it, Graham besonte se dobësimi i Iranit i krijonte Trumpit një mundësi të rrallë për të ndërmjetësuar një marrëveshje historike që mund ta transformonte rajonin edhe pas përfundimit të operacioneve ushtarake.
Plani kohor
Graham synonte që përpjekja intensive diplomatike të fillonte pas zgjedhjeve izraelite të tetorit dhe zgjedhjeve të ndërmjetme amerikane të nëntorit.
Objektivi ishte që pjesët kryesore të marrëveshjes të ishin gati përpara se Kongresi i ri të fillonte punën në janar.
Ai dëshironte që negociatat intensive të fillonin në shtator dhe që deri në nëntor të ekzistonte një paketë e përpunuar.
Graham po planifikonte gjithashtu një udhëtim në Arabinë Saudite dhe Izrael për të matur gatishmërinë e palëve për rikthimin në negociata.
Traktati i mbrojtjes SHBA–Arabi Saudite
Një pjesë qendrore e marrëveshjes do të ishte një traktat mbrojtjeje ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Arabisë Saudite.
Teksti i një marrëveshjeje të tillë ishte negociuar në një masë të madhe gjatë administratës Biden, por ratifikimi kërkonte mbështetjen e dy të tretave të Senatit.
Graham mendonte se e vetmja periudhë realiste për ratifikim do të ishte sesioni pas zgjedhjeve të nëntorit, por përpara betimit të Kongresit të ri.
Kushti palestinez
Arabia Saudite vazhdonte të kërkonte që çdo marrëveshje të përfshinte një rrugë të pakthyeshme dhe me afate të përcaktuara drejt krijimit të një shteti palestinez.
Qeveria e djathtë e Benjamin Netanyahut e kundërshtonte këtë kusht.
Për të siguruar votat e nevojshme të demokratëve në Senat, Graham e kuptonte se marrëveshja duhej të përmbante përparim real në çështjen palestineze, një angazhim izraelit për shtetësinë e ardhshme palestineze dhe hapa konkretë drejt saj.
Ai synonte të punonte me Trumpin për t’ia bërë të qartë qeverisë së ardhshme izraelite se Uashingtoni priste lëvizje në këtë drejtim.
Bisedimet prapa skenës
Graham i kishte diskutuar planet me Trumpin dhe të dërguarit Jared Kushner dhe Steve Witkoff.
Ai kishte komunikuar gjithashtu me Ron Dermerin, bashkëpunëtorin e afërt të Netanyahut; ambasadoren saudite në Uashington, princeshën Reema bint Bandar; dhe ministrin e Jashtëm saudit, princin Faisal bin Farhan.
Ky projekt tregon se, deri në fund, Graham nuk ishte vetëm një përkrahës i operacioneve ushtarake. Ai përpiqej ta shndërronte fuqinë ushtarake dhe dobësimin e Iranit në një marrëveshje diplomatike afatgjatë. Megjithatë, pengesat ishin të mëdha: çështja palestineze, përbërja e qeverisë izraelite, sigurimi i votave demokrate dhe stabilizimi i konfliktit me Iranin.
Mbështetja për kurdët
Graham ishte gjithashtu përkrahës i forcave kurde, veçanërisht për rolin e tyre në luftën kundër organizatës “Shteti Islamik”.
Ai kundërshtonte tërheqjet ose marrëveshjet që mund t’i linin aleatët kurdë të ekspozuar ndaj sulmeve.
Masrour Barzani, kryeministri i Rajonit të Kurdistanit në Irak, tha pas vdekjes se populli kurd do ta kujtonte gjithmonë miqësinë dhe mbështetjen e palëkundur të Grahamit.
Reagimet në Shtetet e Bashkuara
Joe Biden
Ish-presidenti Joe Biden tha se ai dhe Graham kishin shërbyer së bashku për më shumë se një dekadë dhe se shpesh nuk pajtoheshin, ndonjëherë edhe me zë të lartë.
Megjithatë, Biden theksoi se të dy ndanin bindjen për rëndësinë e shërbimit publik dhe dashurinë për Senatin si institucion, pavarësisht mangësive dhe ndërlikimeve të tij.
JD Vance
Nënpresidenti JD Vance tha se kishte pasur mosmarrëveshje të shumta me Grahamin, por nuk mund të mos e pëlqente.
Ai e përshkroi si figurë unike, me humorin më të mirë në Senat, që kishte ardhur nga kushte modeste dhe ishte bërë një nga ligjvënësit më të fuqishëm të vendit.
John Thune dhe senatorët republikanë
Udhëheqësi i shumicës republikane, John Thune, e quajti Grahamin këshilltar dhe koleg të besuar, mendimet e të cilit ishin kërkuar nga presidentë dhe krerë shtetesh.
Sipas Thune-s, ndikimi i tij në gjyqësorin federal, mbrojtjen kombëtare dhe Karolinën e Jugut do të ndihej për breza.
John Barrasso tha se Senatit do t’i mungonin zgjuarsia e shpejtë dhe e qeshura ngjitëse e Grahamit.
George W. Bush
Ish-presidenti George W. Bush tha se Graham e kuptonte mënyrën se si funksiononte bota dhe rëndësinë e angazhimit ndërkombëtar amerikan për t’i bërë ballë tiranisë.
Ai e kujtoi gjithashtu si njeri të mirë, gazmor dhe të përkushtuar ndaj vendit.
Demokratët dhe kundërshtarët politikë
Senatorët demokratë Mark Warner, Richard Blumenthal dhe Dick Durbin vlerësuan marrëdhëniet personale dhe aftësinë e Grahamit për të punuar përtej vijave partiake.
Blumenthal tha se Graham ishte jashtëzakonisht i entuziazmuar nga marrëveshja e sanksioneve kundër Rusisë të arritur vetëm një ditë para vdekjes dhe se asgjë në sjelljen e tij nuk sugjeronte se ishte i sëmurë ose i cenueshëm.
Jaime Harrison, demokrati që kandidoi kundër tij në vitin 2020, tha se edhe gjatë betejave më të ashpra politike ata mund të zhvillonin një bisedë, të qeshnin dhe të ndanin respektin për Karolinën e Jugut.
Çfarë ndodh me vendin e Grahamit në Senat?
Emërimi i përkohshëm
Sipas ligjit të Karolinës së Jugut, guvernatori republikan Henry McMaster ka kompetencën të emërojë menjëherë një senator të përkohshëm.
I emëruari do të shërbejë deri më 3 janar 2027, kur do të përfundonte mandati aktual i Grahamit.
Personi i emëruar përkohësisht nuk është domosdoshmërisht i njëjti person që do të fitojë nominimin republikan për zgjedhjet e nëntorit.
Zgjedhjet e posaçme paraprake
Për shkak se Graham kishte fituar tashmë nominimin republikan për zgjedhjet e nëntorit, partia duhet të zgjedhë një kandidat zëvendësues.
Sipas interpretimit fillestar të ligjit shtetëror, zgjedhjet e posaçme paraprake pritet të mbahen më 11 gusht, ndërsa një balotazh i mundshëm do të zhvillohej më 25 gusht.
Fituesi republikan do të përballet më 3 nëntor me kandidaten demokrate Annie Andrews, pediatre dhe studiuese klinike.
Fituesi i zgjedhjeve të përgjithshme do të nisë një mandat të plotë gjashtëvjeçar në janar 2027.
Emrat që qarkullojnë
Kongresistja Nancy Mace po e shqyrton seriozisht kandidimin. Ekipi i saj planifikonte një sondazh për të matur mundësitë në garë.
Mace kishte kandiduar edhe në vitin 2014 kundër Grahamit në zgjedhjet paraprake republikane, por përfundoi e pesta. Më pas u zgjodh në legjislaturën shtetërore dhe në Kongres.
Ajo sapo kishte humbur një garë paraprake për guvernatore, por vdekja e Grahamit i krijoi një mundësi të re politike.
Ndër emrat e tjerë të përmendur janë kongresistët Russell Fry dhe Ralph Norman, si dhe figura të tjera republikane të Karolinës së Jugut. Trump tha se kishte në mendje një person që e konsideronte shumë të mirë, por nuk pranoi ta identifikonte menjëherë.
Karolina e Jugut mbetet një shtet kryesisht republikan dhe demokratët nuk kanë fituar një post shtetëror prej vitesh. Megjithatë, një vend i hapur në Senat, pa një senator shumëvjeçar në detyrë, mund të krijojë një garë më të paparashikueshme sesa zgjedhjet e zakonshme.
Trashëgimia: një figurë me ndikim, por thellësisht kontradiktore
Lindsey Graham nuk mund të përkufizohet vetëm si aleat i Trumpit, vetëm si ndërhyrës ushtarak ose vetëm si negociator dypartiak. Ai ishte të gjitha këto njëkohësisht.
Ishte një republikan tradicional i politikës së jashtme, i cili besonte te NATO-ja, aleancat, prania ushtarake amerikane dhe përdorimi i forcës. Në të njëjtën kohë, u përshtat me një parti të transformuar nga Trumpi dhe me një bazë gjithnjë e më skeptike ndaj ndërhyrjeve jashtë vendit.
Ishte kritik i ashpër i Trumpit, por më pas një nga aleatët e tij më besnikë.
U distancua nga ai më 6 janar, por u kthye shpejt në krahun e tij.
Punoi me demokratët për emigracionin dhe disa emërime gjyqësore, por u bë gjithashtu një nga mbrojtësit më luftarakë të agjendës konservatore gjyqësore.
Mbështeti pa rezerva Izraelin dhe Ukrainën, por politikat që mbronte shkaktuan kritika të forta për viktimat civile, shpenzimet e luftës dhe rrezikun e përshkallëzimeve të reja.
Për mbështetësit, Graham ishte një patriot i palodhur, që kuptonte rrezikun e izolacionizmit dhe aftësinë e fuqisë amerikane për të frenuar agresorët.
Për kritikët, ai ishte një politikan që ndryshoi shumë nga qëndrimet dhe standardet e veta për të ruajtur aksesin te Trumpi dhe që e shtyu vendin drejt përballjeve ushtarake të rrezikshme.
Por edhe kundërshtarët pranonin energjinë, humorin, këmbënguljen dhe aftësinë e tij për të qenë i pranishëm në pothuajse çdo debat të madh të Uashingtonit.
Vdekja e tij nuk heq vetëm një votë nga shumica republikane. Ajo largon një nga figurat e fundit të një tradite të politikës së jashtme amerikane që e shihte udhëheqjen globale, aleancat dhe fuqinë ushtarake si përgjegjësi të domosdoshme të Shteteve të Bashkuara.
Në një Uashington ku si e majta, ashtu edhe e djathta po shfaqin lodhje nga luftërat dhe ndërhyrjet e jashtme, vizioni i Lindsey Grahamit po humbte terren edhe përpara vdekjes së tij.
Megjithatë, deri në orët e fundit, ai vazhdonte të përpiqej ta vinte në zbatim: duke kërkuar sanksione kundër Rusisë, një zgjidhje për krizën iraniane dhe një marrëveshje historike ndërmjet Arabisë Saudite dhe Izraelit.
Kjo këmbëngulje, së bashku me kontradiktat e tij, do të përbëjë thelbin e trashëgimisë së Lindsey Grahamit: një politikan që ndryshoi bashkë me Uashingtonin, por që nuk hoqi dorë kurrë nga bindja se Shtetet e Bashkuara duhej të vazhdonin të formësonin botën.
Çfarë është konfirmuar dhe çfarë mbetet në pritje?
Është konfirmuar se Graham vdiq të shtunën, më 11 korrik 2026, në moshën 71-vjeçare, pas një emergjence mjekësore në shtëpinë e tij në Uashington.
Gjetja paraprake është diseksioni i aortës për shkak të sëmundjes kardiovaskulare arteriosklerotike.
Nuk është konfirmuar si shkak përfundimtar “infarkti”, megjithëse ai pësoi arrest kardiak gjatë emergjencës.
Certifikata përfundimtare e vdekjes do të lëshohet pas analizave toksikologjike dhe mikroskopike.
Nuk ka prova të publikuara për veprim kriminal. Ndihma e FBI-së është paraqitur si mbështetje për autoritetet lokale dhe pjesë e shqyrtimit të zakonshëm.
Procesi i zëvendësimit përfshin dy hapa të veçantë: emërimin e përkohshëm nga guvernatori Henry McMaster dhe zgjedhjen e një kandidati të ri republikan për garën e nëntorit./Tetova News
