Në mëngjesin e 13 gushtit 2026, policia turke ndërmori kontrolle njëkohësisht në njëqind e njëzet e tre adresa në shtatëmbëdhjetë qarqe. Mes të ndaluarve ishte Alihan Kuriş, arkitekt nga Stambolli dhe drejtues i bashkësisë së njohur në publik si Süleymancılar. Sipas biografive më të përhapura mediatike, ai ka lindur më 21 nëntor 1979. Kuriş ka mbajtur një profil jashtëzakonisht të ulët publik: nuk njihet për intervista me shtypin, nuk ka një prani të dukshme publike në rrjetet sociale dhe fotografitë e tij publike janë të pakta.
Prokuroria e Ankarasë nuk e përmendi asnjëherë emrin me të cilin ajo bashkësi njihet në publik. Në dokumentet zyrtare struktura quhet thjesht organizatë kriminale me qëllim përfitimi. Por historia që fillon me atë operacion është shumë më e gjatë se një dosje financiare: ajo nis në një fshat të Silistrës osmane në vitin 1888, kalon nëpër mbylljen e medreseve turke, nëpër bodrumet ku mësohej Kurani fshehurazi, nëpër trenat e punëtorëve mysafirë drejt Këlnit, nëpër një zjarr në një konvikt vajzash në Adana dhe nëpër një kompleks shtatëdhjetë milionë dollarësh që po ngrihet sot në perëndim të Këlnit.
Kjo dosje mbledh 405 fakte, të dhëna, pretendime të dokumentuara dhe pika analitike nga burime turke, gjermane, boshnjake, shqiptare dhe akademike. Ajo nuk është një akt akuze dhe as një mbrojtje. Të gjithë personat e përmendur si të dyshuar gëzojnë prezumimin e pafajësisë derisa një gjykatë të vendosë ndryshe. Aty ku burimet nuk pajtohen, mospërputhja shënohet hapur, ndërsa pretendimet mediatike dhe vlerësimet analitike dallohen nga faktet e konfirmuara. Përditësimi i 14 gushtit përfshin vetëm zhvillimet e verifikueshme deri në orën 23:55.
METODA E BURIMEVE
Çdo pikë mban në fund një etiketë që tregon familjen e burimit nga vjen. Kjo është etiketim familjeje burimore, jo referencë e veçantë për çdo fakt; lista e plotë e burimeve gjendet në fund të dosjes.
ZYRTARE deklarata të Kryeprokurorisë Publike të Ankarasë, të Ministrisë së Brendshme dhe të institucioneve shtetërore turke.
AKADEMIKE Enciklopedia Islame e Fondacionit të Diyanetit, studime universitare dhe botime kërkimore të recensuara.
ARKIV raporte e dokumente të mëparshme të cituara në shtyp, përfshirë materiale sigurie të publikuara nga media.
MEDIA raportime të shtypit turk, gjerman, boshnjak dhe ndërkombëtar.
XHEMATI vetëpërshkrim i strukturës — faqet dhe deklaratat zyrtare të VIKZ-it dhe të xhematit.
ANALIZË vlerësim analitik, kontekstualizim ose konstatim i mospërputhjeve nga redaksia.
- KUSH ËSHTË ALIHAN KURIŞ
1.Sipas biografive të publikuara gjerësisht në mediat turke, Alihan Kuriş lindi më 21 nëntor 1979 në Stamboll. [MEDIA]
2.Emri i tij i plotë, sipas disa raportimeve të shtypit turk, është Ali Erhan Kuriş; forma Alihan përdoret publikisht dhe brenda xhematit. [MEDIA]
3.Nëna e tij quhet Ayşe Gülderen Kuriş, kurse babai Mahmut Sabri Kuriş. [MEDIA]
4.Nga ana e nënës ai është stërnip i Süleyman Hilmi Tunahanit, themeluesit të xhematit — pra nip i nipit, jo nip i drejtpërdrejtë. [MEDIA]
5.Daja i tij ishte Arif Ahmet Denizolgun, udhëheqësi i tretë i xhematit dhe ish-ministër i Transportit i Turqisë. [MEDIA]
6.Burri i hallës së nënës së tij ishte Kemal Kacar, udhëheqësi i dytë i lëvizjes dhe deputet në tri legjislatura. [MEDIA]
7.Në profesion Kuriş është arkitekt me diplomë master — titullohet yüksek mimar në terminologjinë turke. [MEDIA]
8.Përpara se të merrte udhëheqjen, ai punonte drejtpërdrejt në projektimin e ndërtesave të kurseve dhe konvikteve të vetë xhematit. [MEDIA]
9.Ai identifikohet publikisht edhe si njeri biznesi, jo vetëm si figurë fetare. [MEDIA]
10.Kuriş u bë udhëheqës pas vdekjes së Arif Ahmet Denizolgunit më 8 shtator 2016, i cili ndërroi jetë nga një hemorragji cerebrale. [MEDIA]
11.Drejtuesit e xhematit u mblodhën dhe e caktuan zyrtarisht Kuriş si udhëheqës të ri më 24 shtator 2016. [MEDIA]
12.Hürriyeti e përshkroi atë në atë çast si 34 vjeçar, ndonëse data e lindjes e raportuar gjerësisht do të nënkuptonte moshën 36 — sidoqoftë, ai ishte udhëheqësi më i ri në historinë e lëvizjes. [MEDIA]
13.Brenda xhematit ai nuk quhet shejh, por Büyük Abi, që në shqip do të thotë Vëllai i Madh. [ANALIZË]
14.Ky titull pasqyron doktrinën e brendshme sipas së cilës vetëm Tunahani ishte udhërrëfyes shpirtëror i caktuar nga Zoti, kurse pasardhësit janë përgjegjës administrativë. [ANALIZË]
15.Në deklaratën e tij të parë pas marrjes së detyrës, Kuriş tha se derisa jeta e kësaj bote vazhdon, shërbimi ndaj fesë do të vazhdojë deri në Ditën e Gjykimit. [MEDIA]
16.Në po atë deklaratë ai premtoi se do të vazhdonte të ishte pengesë ndaj tradhtarëve të atdheut, armiqve të fesë dhe planeve të fshehta që e çojnë shtetin drejt shkatërrimit. [MEDIA]
17.Kuriş nuk jep intervista dhe nuk shfaqet në media — nuk ka asnjë intervistë të tijën me shtypin turk. [MEDIA]
18.Burime brenda xhematit i thanë gazetës BirGün se një gazetar ose politikan mund ta takojë atë rastësisht në rrugë ose në tragetin e Bosforit, por një takim i organizuar është praktikisht i pamundur. [MEDIA]
19.Sipas po atyre burimeve, para zgjedhjeve të vitit 2023 një ministër kërkoi tri herë takim me Kuriş dhe u refuzua të tria herët. [MEDIA]
20.Në mars 2023, gjithnjë sipas po atij rrëfimi, ministri shkoi pa paralajmërim me truprojat e tij në zyrën e Kuriş në Küçük Çamlıca të Stambollit, por nuk u lejua të hynte brenda. [MEDIA]
21.Emri i tij doli për herë të parë masivisht në shtypin turk në prill 2024, kur u publikua një fotografi e tij me Selman Eskilerin, kryeprokurorin e Silifkes; Këshilli i Lartë i Gjyqësorit nisi hetim ndaj prokurorit. [MEDIA]
22.Deri në gushtin e vitit 2026, Alihan Kuriş nuk kishte asnjë profil publik në rrjetet sociale dhe nuk kishte dalë asnjëherë në televizion. [MEDIA]
23.Më 13 gusht 2026 ai u ndalua në kuadër të hetimit të Kryeprokurorisë Publike të Ankarasë. Operacioni është ndër më të mëdhenjtë e njohur publikisht ndaj rrjetit në historinë e tij të afërt. [ZYRTARE/MEDIA]
- SÜLEYMAN HILMI TUNAHAN — JETA E THEMELUESIT
24.Süleyman Hilmi Tunahan lindi në vitin 1888 në fshatin Ferhatlar të Silistrës, në atë kohë territor osman, sot brenda kufijve të Bullgarisë. [AKADEMIKE]
25.Vendlindja e tij bën pjesë në Rumelinë osmane — pra themeluesi i një prej xhemateve më të mëdha turke ishte ballkanas nga origjina. [AKADEMIKE]
26.Babai i tij, Hocazâde Osman Fevzi Efendi, ishte myderriz në Medresenë Haxhi Ahmed Pasha të Silistrës. [AKADEMIKE]
27.Gjyshi i tij njihej me nofkën Kaymak Hâfız — Mahmud Efendi. [AKADEMIKE]
28.Familja e tij, e njohur si Hocazâde, pretendon prejardhje nga Seyyid İdris Bey, të cilin Sulltan Mehmeti II e martoi me motrën e tij dhe e dërgoi si administrator në rajonin e Danubit. [AKADEMIKE]
29.Ai njihej me nofkën Ebülfâruk, pas djalit të tij Faruk, që vdiq në moshën tre vjeçare. [AKADEMIKE]
30.Mbiemrin Tunahan e mori më vonë, pas reformës së mbiemrave në Turqi. [AKADEMIKE]
31.Në vitin 1902 mbaroi shkollën ruzhdije të Silistrës, pastaj plotësoi mësimet e arabishtes në Medresenë Satırlı. [AKADEMIKE]
32.Në vitin 1907 shkoi në Stamboll dhe u bashkua me rrethin mësimor të dersiamit Ahmed Hamdi Efendi nga Bafra, në Medresenë Hâfız Ahmed Pasha të Fatihut. [AKADEMIKE]
33.Ai mori ixhazetin — licencën fetare të mësimdhënies — në vitin 1913. [AKADEMIKE]
34.Në vitin 1914 hyri në Medresenë Dârü’l-hilâfeti’l-aliyye dhe, për shkak të arsimimit të mëparshëm, filloi drejt nga viti i tretë, duke u diplomuar në vitin 1916. [AKADEMIKE]
35.Më 30 shtator 1916 u regjistrua në degën e tefsirit dhe hadithit në Medresetü’l-mütehassısîn dhe u diplomua i pari më 27 maj 1919. [AKADEMIKE]
36.Më 19 nëntor 1918 mori me provim titullin e myderrizit të Stambollit dhe iu caktua një pagë prej 400 kurushësh si dersiam. [AKADEMIKE]
37.Ai fitoi i pari edhe provimin pranues të Medresetü’l-kudât, shkollës osmane të gjyqtarëve — ekuivalentja e asaj kohe e një fakulteti juridik. [AKADEMIKE]
38.Kur i shkroi babait se e kishte fituar i pari atë provim, babai iu përgjigj me një hadith sipas të cilit nga tre kadinj dy janë në zjarr e një në xhenet, duke i thënë se nuk e miratonte karrierën e gjyqtarit. [AKADEMIKE]
39.Süleyman Hilmi iu përgjigj se qëllimi i tij nuk ishte të bëhej gjykatës, por të përvetësonte të gjitha shkencat e kohës. [AKADEMIKE]
40.Në vitin 1920 kaloi nga nënshtetësia bullgare në atë osmane. [AKADEMIKE]
41.Në vitin 1922 u caktua mësues i gjuhës turke në Medresenë İbtidâ-i Hâric, e në vitin 1923 i arabishtes dhe përsëri i turqishtes. [AKADEMIKE]
42.Kur Ligji i Unifikimit të Arsimit, i datës 3 mars 1924, e ktheu atë medrese në shkollë imam-hatib, ai dha dorëheqjen, me bindjen se aty nuk mund të jepej arsim i mjaftueshëm fetar. [AKADEMIKE]
43.Me atë ligj medresetë kaluan te Ministria e Arsimit dhe u mbyllën vetëm trembëdhjetë ditë më vonë; mbi 500 myderriz mbetën jashtë punës. [AKADEMIKE]
44.Në debatet e Shoqatës së Myderrizëve, Süleyman Efendi propozoi që çdo myderriz të mësonte nxënës falas, me argumentin se kështu jeta e Islamit do të zgjatej së paku edhe një brez. [AKADEMIKE]
45.Ai dhe disa myderriz të tjerë dërguan telegram në Ankara duke kërkuar leje për të dhënë mësim vullnetarisht; përgjigjja ishte se çdo veprim në kundërshtim me ligjin do të dënohej rëndë. [AKADEMIKE]
46.Pas reformës së alfabetit në vitin 1928 kushtet u vështirësuan edhe më shumë; për një kohë të gjatë ai nuk gjeti as nxënës. [AKADEMIKE]
47.Në vitin 1930, nën ndjekje të vazhdueshme policore, ai u largua nga Stambolli dhe me trashëgiminë e babait mori me qira Fermën Hâlid Pasha në fshatin Kabakça të Çatallxhasë, duke u marrë me bujqësi. [AKADEMIKE]
48.Aty ai zgjodhi disa punëtorë të fermës dhe u dha mësim për disa vjet, derisa xhandarmëria e zbuloi këtë veprimtari. [AKADEMIKE]
49.Në periudhat kur nuk gjente fare nxënës, ai u dha mësim dy vajzave të veta dhe u dha atyre ixhazet. [AKADEMIKE]
50.Më 4 shkurt 1938 filloi punë si vaiz — predikues zyrtar — pasi një rregullore e 16 nëntorit 1937 lejoi që dersiamët të merrnin këtë detyrë. [AKADEMIKE]
51.Fillimisht predikoi në xhami të vogla si Doğancılar, Aziz Mahmud Hüdâyî dhe Yağkapanı, pastaj në Shehzadebash, Sulejmanie, Sulltanahmet dhe Bejazit. [AKADEMIKE]
52.Në vitin 1939 u mbajt tri ditë në qelitë e Drejtorisë së Sigurisë të njohura si tabutluk — arkivole — dhe iu nënshtrua torturave. [AKADEMIKE]
53.Në vitin 1943 Ministria e Brendshme ia hoqi licencën e predikuesit. [AKADEMIKE]
54.Në vitin 1944 kaloi tetë ditë të tjera në ato qeli dhe u lirua me garanci. [AKADEMIKE]
55.Kërkesa e tij e vitit 1948 për rikthim në detyrën e predikuesit u refuzua; leja iu dha më në fund më 24 mars 1950. [AKADEMIKE]
56.Në vitin 1957, kur në Xhaminë e Madhe të Bursës disa ndjekës të një personi nga Tavshanlli e Kutahjasë dolën me shpata duke shpallur mehdizëm, Süleyman Efendi u arrestua megjithëse nuk kishte asnjë lidhje me ngjarjen. [AKADEMIKE]
57.Pas pesëdhjetë e nëntë ditësh burgu ai u nxor para gjyqtarit me kërkesë dënimi me vdekje; u lirua me garanci më 29 gusht dhe u shpall i pafajshëm më 8 nëntor të po atij viti. [AKADEMIKE]
58.Sipas versionit të gazetës Hürriyet, në po atë periudhë u arrestua edhe dhëndri i tij Kemal Kacar, dhe të dy qëndruan pesëdhjetë e nëntë ditë të burgosur. [MEDIA]
59.Süleyman Hilmi Tunahan vdiq më 16 shtator 1959, në moshën 71-vjeçare, në Yskydar të Stambollit. [AKADEMIKE]
60.Ndjekësit kërkuan ta varrosnin në oborrin e Xhamisë Fatih, por leja nuk u dha dhe ai u varros në Varrezat e Karacaahmetit. [AKADEMIKE]
61.Sipas Hürriyetit, varrimi në Karacaahmet u bë nën presionin e drejtpërdrejtë të policisë. [MEDIA]
62.I vetmi libër i tij i botuar është një fletore e shkurtër disafaqëshe për mësimin e leximit të Kuranit, me titullin Kur’an Harf ve Harekeleri. [AKADEMIKE]
63.Ai vetë ka shpjeguar se preferonte të edukonte njerëz që t’i kuptonin dhe t’i përcillnin veprat ekzistuese, në vend që të shkruante libra të rinj. [AKADEMIKE]
64.Ai u lidh me tarikatin nakshibendi përmes shejhut uzbek Selâhaddin b. Mevlânâ Sirâceddin, i cili i takonte degës muxheddidije. [AKADEMIKE]
65.Nën udhëheqjen e këtij shejhi ai kreu erbainin — një tërheqje meditative dyzetditore — në malin Uludag të Bursës. [AKADEMIKE]
66.Zinxhiri i tij tarikator arrin te Imam Rabbani, themeluesi i degës muxheddidije. [AKADEMIKE]
67.Ndjekësit e tij e konsiderojnë hallkën e tridhjetë e tretë dhe të fundit të vargut nakshibendi. [MEDIA]
68.Ai theksonte rëndësinë e rabitas — lidhjes së brendshme me shejhun — dhe mbronte doktrinën e vahdet-i shuhudit kundrejt vahdet-i vuxhudit, në përputhje me traditën muxheddidije. [AKADEMIKE]
69.Vepra që ai këmbëngulte më së shumti të lexohej ishte Mektubat i Imam Rabbanit, ku bashkohen besimi sunit dhe tesavufi. [AKADEMIKE]
III. NGA MEDRESEJA TE KURSI: LINDJA E XHEMATIT
70.Fillesat e xhematit lidhen me vitin 1920, kur Tunahani jepte mësim Kurani në Medresenë Dârü’l-hilâfeti’l-aliyye. [MEDIA]
71.Pika e kthesës ishte Ligji i Unifikimit të Arsimit i vitit 1924, i cili mbylli të gjitha medresetë dhe e detyroi arsimin fetar tradicional të kalonte në ilegalitet. [AKADEMIKE]
72.Sipas rrëfimit të gazetarit Murat Yetkin, Tunahani mblodhi rreth 520 myderriz dhe u kërkoi që secili të jepte mësim fetar në rrethin e tij të ngushtë. [ANALIZË]
73.Predikimet e tij në xhamitë e Stambollit gjatë viteve 1940 e bënë atë të njohur në një masë të gjerë dhe krijuan rreth tij një bashkësi të përqendruar te mësimi i Kuranit. [AKADEMIKE]
74.Ai formoi rrethe mësimore në dhomat e xhamive dhe në bodrumet e shtëpive, duke i mbledhur nxënësit në grupe nga dy ose tre veta. [AKADEMIKE]
75.Për këtë arsye ai u ndalua nga policia dy herë përpara se t’i hiqej licenca e predikuesit. [MEDIA]
76.Kur në vitin 1949 u lejua hapja e kurseve të Kuranit, veprimtaria e tij doli nga ilegaliteti. [MEDIA]
77.Në vitin 1951 ai hapi kursin e parë me konvikt në Çamlica të Yskydarit, në shtëpinë e Mustafa Doğanbeyit, pronarit të restorantit Lezzet të Konjas, me rreth njëzet e pesë nxënës. [AKADEMIKE]
78.Ky kurs i vitit 1951 konsiderohet gurthemeli i vërtetë i xhematit si strukturë e organizuar. [MEDIA]
79.Më pas ai krijoi rrethe mësimore në shtesat e shtëpisë së vet dhe në shtëpi të marra me qira në Çamlica e rrethinë. [AKADEMIKE]
80.Ai jepte mësim edhe në Xhaminë Taştekneler të lagjes Vefa dhe në një ndërtesë ngjitur me Xhaminë Topçular të Ejupit. [AKADEMIKE]
81.Në vitin 1956 policia bastisi vendet ku ai jepte mësim dhe ai u mor në pyetje në Gjykatën e Yskydarit, por nuk i shpërndau grupet mësimore. [AKADEMIKE]
82.Ai i dërgonte nxënësit e vet nëpër vende të ndryshme të vendit, sidomos gjatë muajve të Ramazanit, që të hapnin kurse Kurani atje. [AKADEMIKE]
83.Duke i futur nxënësit e vet në provimet e Kryesisë së Çështjeve Fetare, ai bëri që shumë prej tyre të bëheshin myfti, vaiz, imam dhe mësues kursesh. [AKADEMIKE]
84.Meqenëse shumica e nxënësve të parë ishin nga Antalia, xhemati u bë masiv në atë qytet — dhe mbetet i fortë atje deri sot. [MEDIA]
85.Tunahani ishte kundër shkollave imam-hatib, të cilat filluan të hapeshin nga 13 tetori 1951, dhe kërkonte që ato t’i nënshtroheshin Kryesisë së Çështjeve Fetare. [AKADEMIKE]
86.Ai shmangej t’i dërgonte nxënësit e vet në ato shkolla, çka krijoi një armiqësi që zgjati dekada. [AKADEMIKE]
87.Shkollat imam-hatib nxorën maturantët e parë në vitin 1958 dhe kjo lëkundi menjëherë pozitën e ndjekësve të Tunahanit brenda strukturave fetare shtetërore. [AKADEMIKE]
88.Ligji nr. 633 për Kryesinë e Çështjeve Fetare, i vitit 1965, kërkoi diplomë të shkollës imam-hatib, të Institutit të Lartë Islam ose të Fakultetit të Teologjisë për të gjitha detyrat fetare përveç muezinit. [AKADEMIKE]
89.Ky ligj i mbylli praktikisht dyert e shtetit ndaj të diplomuarve të rrjetit të Tunahanit dhe i detyroi ata të ndërtonin një infrastrukturë të vetën. [AKADEMIKE]
90.Në janar të vitit 1966 anëtarët e xhematit themeluan Federatën e Shoqatave për Hapjen, Mbrojtjen dhe Mirëmbajtjen e Kurseve të Kuranit. [AKADEMIKE]
91.Rregullorja e Kurseve të Kuranit, e publikuar më 17 tetor 1971, kërkoi që e drejta e përdorimit të ndërtesave t’i kalonte Kryesisë së Çështjeve Fetare — një goditje e rëndë për xhematin. [AKADEMIKE]
92.Si përgjigje, shoqatat zgjeruan objektin e veprimtarisë dhe ndryshuan emrin në Shoqata për Ndihmë Nxënësve të Kurseve dhe Shkollave. [AKADEMIKE]
93.Federata mori emrin përfundimtar Kurs ve Okul Talebelerine Yardım Dernekleri Federasyonu më 26 prill 1980. [AKADEMIKE]
94.Ky ndryshim emri ishte manovra kyçe që i lejoi xhematit të kalonte nga logjika e kursit fetar te logjika e konviktit të nxënësve — një zonë ku shteti kishte shumë më pak kontroll. [ANALIZË]
95.Deri në vitin 1983 numri i këtyre shoqatave kishte arritur në 909. [MEDIA]
96.Kryetari i atëhershëm i Kryesisë së Çështjeve Fetare, Tayyar Altıkulaç, arriti shtetëzimin e një pjese të mirë të kurseve pas ndërhyrjes ushtarake të 12 marsit 1971. [MEDIA]
97.Ndër kundërshtarët më të ashpër të xhematit brenda strukturës fetare shtetërore përmenden Yaşar Tunagör, Süleyman Tekin, Zübeyir Koç dhe Cemalettin Kaplan. [MEDIA]
98.Sipas Hürriyetit, ishte pikërisht Cemalettin Kaplan me bashkëpunëtorët — më vonë themelues i një organizate islamiste në Gjermani — që e futi në qarkullim etiketën Süleymancılar. [MEDIA]
99.Myftiu i atëhershëm i Adanës, Cemalettin Kaplan, botoi përmes një imami një libër me titullin Isha dikur sulejmanist. [MEDIA]
100.Kundërshtarët i akuzonin ata si përhapës bestytnish dhe armiq të shtetit; ata i akuzonin kundërshtarët për mangësi dijeje fetare. [MEDIA]
101.Enciklopedia Islame e Fondacionit të Diyanetit vëren se ky tension është zbutur ndjeshëm me kohën dhe se sot studentë të shkollave imam-hatib dhe të fakulteteve të teologjisë banojnë në konviktet e xhematit. [AKADEMIKE]
- TRASHËGIMIA E LIDERAVE: KACAR, DENIZOLGUN, KURIŞ
102.Xhemati ka pasur katër udhëheqës në mbi shtatë dekada: Süleyman Hilmi Tunahan, Kemal Kacar, Arif Ahmet Denizolgun dhe Alihan Kuriş. [MEDIA]
103.Të katërt kanë qenë ose themeluesi ose pasardhës të drejtpërdrejtë të familjes së tij — udhëheqja ka mbetur brenda një rrethi familjar për shtatëdhjetë vjet. [ANALIZË]
104.Tunahani e caktoi si trashëgimtar dhëndrin e vet Kemal Kacarin, një tregtar nga Eskishehiri, ende sa ishte gjallë. [MEDIA]
105.Kemal Kacar e drejtoi lëvizjen nga viti 1959 deri në vitin 2000 — dyzet e një vjet, mandati më i gjatë në historinë e saj. [MEDIA]
106.Kapela blu që Kacar mbante gjatë namazit u bë me kohë e popullarizuar mes ndjekësve, aq sa lëvizja u pagëzua në publik si mavi takkeliler — ata me kapelë blu. [MEDIA]
107.Kacar u zgjodh deputet i Kutahjasë nga Partia e Kombit në vitin 1965 dhe nga Partia e Drejtësisë e Sylejman Demirelit në vitin 1969. [MEDIA]
108.Në vitin 1977 ai u zgjodh deputet i Stambollit nga Partia e Drejtësisë dhe bëri opozitë të ashpër ndaj Necmettin Erbakanit. [MEDIA]
109.Pas grushtit të shtetit të 12 shtatorit 1980, Kacar qëndroi rreth një vit e gjysmë i burgosur në Antalia për shkak të veprimtarisë së kurseve. [MEDIA]
110.Kacar vdiq në vitin 2000; në funeralin e tij morën pjesë kryetari i Partisë Fazilet, Recai Kutan, dhe kryetari i ANAP-it, Mesut Yılmaz. [MEDIA]
111.Ai u varros në Karacaahmet, pranë shejhut të vet — traditë që ndiqet nga të gjithë udhëheqësit e lëvizjes. [MEDIA]
112.Arif Ahmet Denizolgun, nip i Tunahanit nga vajza Ferhan, mori drejtimin pas vdekjes së Kacarit. [MEDIA]
113.Denizolgun u zgjodh deputet i Antalias nga Partia e Mirëqenies e Erbakanit në vitin 1995 — një kthesë e papritur, pasi xhemati kishte qenë historikisht kundër Erbakanit. [MEDIA]
114.Xhemati e shpjegoi atë mbështetje si solidaritet me besimtarët nën presionin laik. [MEDIA]
115.Pak kohë më vonë Denizolgun u nda nga Partia e Mirëqenies dhe u bë ministër i Transportit si i pavarur në qeverinë e 55-të, koalicionin ANASOL-D të kryeministrit Mesut Yılmaz, pas procesit të 28 shkurtit. [MEDIA]
116.Denizolgun vdiq më 8 shtator 2016; funerali u mbajt në oborrin e Xhamisë Selimije në Yskydar. [MEDIA]
117.Presidenti Erdoğan, i cili kishte marrë pjesë në funeralet e shumë udhëheqësve fetarë, nuk shkoi në funeralin e Denizolgunit — sinjal i lexuar si shprehje e një mosmarrëveshjeje dyzetvjeçare. [MEDIA]
118.Qeveria u përfaqësua nga zëvendëskryeministri Numan Kurtulmuş. [MEDIA]
119.Njeriu i ri me kapelë blu që mbante arkivolin e Denizolgunit ishte pikërisht pasardhësi i tij, Alihan Kuriş. [MEDIA]
120.Mehmet Beyazıt Denizolgun, vëllai i Arif Ahmetit, ishte ndër themeluesit e Partisë AK në vitin 2001 dhe deputet i Stambollit në vitet 2002 dhe 2007. [MEDIA]
121.Sipas Hürriyetit, forca politike e Mehmet Beyazıtit nuk mjaftoi për ta ndarë xhematin; përkundrazi, ai u izolua dhe u prish me të vëllanë. [MEDIA]
122.Një nip tjetër i Tunahanit, Fatih Süleyman Denizolgun, u zgjodh deputet i Stambollit nga Partia AK në vitin 2018 dhe e ushtroi mandatin deri në vitin 2023. [MEDIA]
123.Sipas raportimeve të shtypit, në vitin 2016 pushteti do të kishte preferuar që në krye të xhematit të vinte Fatih Süleyman Denizolgun, por kjo nuk u arrit. [MEDIA]
- DOKTRINA, RITI DHE SHENJAT DALLUESE
124.Anëtarët e lëvizjes e refuzojnë emrin Süleymancılar si përçmues dhe preferojnë të quhen Süleymanlılar ose thjesht nxënës të Sylejman Efendiut. [XHEMATI]
125.Në Gjermani struktura e tyre deklaron shprehimisht se etiketa sulejmanist është e papërshtatshme për anëtarët e saj. [XHEMATI]
126.Ata nuk e quajnë veten tarikat, por xhemat — bashkësi arsimore fetare. [XHEMATI]
127.Megjithatë ata e praktikojnë rabitan, elementin që zakonisht përdoret për ta klasifikuar një grup si tarikat. [MEDIA]
128.Ndryshimi thelbësor është se rabitaja e tyre nuk i drejtohet udhëheqësit të gjallë, por fytyrës së Tunahanit — pra një të vdekuri. [MEDIA]
129.Sipas doktrinës së tyre, Tunahani ishte shejh i ngarkuar nga Zoti dhe zotërues kerametesh, kurse Kacari dhe pasardhësit janë vetëm përgjegjës administrativë. [MEDIA]
130.Ky konstruksion doktrinar shpjegon pse titulli i Kuriş është Vëllai i Madh dhe jo shejh. [ANALIZË]
131.Xhemati i takon shkollës nakshibendi-muxheddidije, degë që u përhap gjerësisht në Indi dhe Pakistan. [AKADEMIKE]
132.Në Gjermani ata e përshkruajnë veten si sunitë me orientim mistik nakshibendi, duke iu referuar një tradite sufiste të matur me origjinë nga Azia Qendrore e shekullit XIV. [XHEMATI]
133.Burrat e xhematit njihen nga një veshje e caktuar: pantallona pëlhure dhe kapelë blu e errët. [MEDIA]
134.Gratë kanë një mënyrë të veçantë lidhjeje të shamisë, e dallueshme nga stilet e tjera në Turqi. [MEDIA]
135.Anëtarët e xhematit i bashkojnë duart në një mënyrë specifike gjatë lutjes. [MEDIA]
136.Ndryshe nga shumë grupe të tjera fetare, ata zakonisht nuk mbajnë mjekër dhe mbajnë kravatë. [MEDIA]
137.Ky prezantim i jashtëm shpjegohet si strategji për të arritur çdo shtresë shoqërore gjatë veprimtarisë së tyre fetare. [MEDIA]
138.Ata predikojnë se Turqia nuk është shtet islamik dhe, sipas terminologjisë klasike të fikhut, e trajtojnë atë si dar-ul harb. [MEDIA]
139.Nga ky pozicionim doktrinar rrjedhin qëndrime të pazakonta juridike, mes tyre lejimi i marrjes së interesit nga jomyslimanët. [MEDIA]
140.Sipas raportimit të Hürriyetit, ata mbrojnë gjithashtu se, sipas fikhut, bixhozi mund të lejohet nëse fitimi është i sigurt — një qëndrim që kritikohet ashpër nga bashkësitë e tjera. [MEDIA]
141.Ata i falin namazet në mesxhidet e brendshme të konvikteve të veta, përfshirë edhe namazin e xhumasë, gjë që i largon nga xhamitë e përbashkëta. [MEDIA]
142.Ata nuk i pranojnë domosdoshmërisht oraret e namazit të Kryesisë së Çështjeve Fetare. [MEDIA]
143.Zikri i tyre kryhet me zë të ulët, jo me zë të lartë si në shumë tarikate klasike. [MEDIA]
144.Sipas rrëfimeve të ish-nxënësve në Ballkan, gjatë zikrit kërkohet që koka të përkulet drejt zemrës dhe të vendoset lidhja e brendshme me Tunahanin. [MEDIA]
145.Vizita te varri i Tunahanit në Karacaahmet është pjesë e riteve të bashkësisë. [MEDIA]
146.Xhemati boton disa revista të brendshme, mes tyre İnsan ve Hayat, Çamlıca Çocuk dhe Yedikıta. [MEDIA]
147.Ndryshe nga bashkësitë e tjera nakshibendi si Menzili ose Ismailagaja, ata nuk kanë kanal televiziv dhe nuk kanë gazetë të përditshme. [MEDIA]
148.Ata nuk kanë asnjë figurë publike të njohur në stilin e predikuesve mediatikë turq — mungesa e fytyrave publike është pjesë e strategjisë. [ANALIZË]
149.Përgjegjësit e tyre në nivel komune, qyteti dhe rajoni quhen thjesht abi, që do të thotë vëlla i madh. [MEDIA]
150.Sipas burimeve të BirGünit, këtyre përgjegjësve u ndalohet përdorimi i rrjeteve sociale. [MEDIA]
151.Kjo mbyllje ndaj publikut ka bërë që në shtypin turk struktura të përshkruhet shpesh si kuti e mbyllur. [MEDIA]
152.Ata e kanë cilësuar tentativën e grushtit të shtetit të 15 korrikut 2016 si grusht shteti dhe lëvizjen e Fethullah Gylenit si organizatë terroriste. [MEDIA]
153.Njëkohësisht ata kundërshtojnë çdo skemë ligjore që do t’i detyronte tarikatet e xhematet të merrnin personalitet juridik dhe t’i nënshtroheshin mbikëqyrjes shtetërore. [MEDIA]
- KONVIKTET, KURSET DHE MODELI ARSIMOR
154.Modeli themelor i xhematit ka tri shtylla: kurset e Kuranit, konviktet e nxënësve dhe rrjeti i shërbimeve jashtë vendit. [ANALIZË]
155.Në vitin 2008 shtypi turk raportonte se xhemati kishte rreth 1.300 konvikte ku jepej edhe mësim Kurani. [MEDIA]
156.Në vitin 2016 Hürriyeti fliste për mbi një mijë kurse dhe konvikte me fjetje, për djem e vajza, të hapura në çdo qytet të Turqisë. [MEDIA]
157.Në vitin 2024 gazeta BirGün jepte një shifër dukshëm më të lartë: afërsisht tre mijë kurse dhe konvikte në të gjithë vendin. [MEDIA]
158.Këto shifra nuk janë zyrtare dhe nuk ekziston asnjë regjistër publik i konsoliduar — mospërputhja duhet mbajtur parasysh. [ANALIZË]
159.Hürriyeti theksonte se xhemati ka konvikte edhe në Tunxheli, provincë me shumicë alevite, ku bashkësitë sunite zakonisht kanë prani minimale. [MEDIA]
160.Secili kurs dhe konvikt hapet në emër të një shoqate të veçantë vendore, jo në emër të një organizate qendrore. [MEDIA]
161.Kjo strukturë e shpërndarë do të thotë se xhemati nuk ka asnjë organizatë çati, fondacion apo shoqatë të vetme që ta përfaqësojë ligjërisht në Turqi. [MEDIA]
162.Shpenzimet e kurseve dhe konvikteve mbulohen nga donacionet dhe ndihmat e besimtarëve. [MEDIA]
163.Një burim tradicional i të ardhurave janë lëkurët e kurbaneve, të mbledhura nga besimtarët gjatë Kurban Bajramit. [ARKIV]
164.Konviktet ofrojnë biblioteka, salla studimi dhe dhoma kompjuterike — një ofertë praktike që shpjegon tërheqjen e tyre ndaj familjeve me të ardhura të ulëta. [AKADEMIKE]
165.Ky model plotëson një boshllëk real: strehim i lirë ose i lirë për nxënës nga fshatrat që vijojnë shkollën e mesme ose universitetin në qytete. [ANALIZË]
166.Në Gjermani struktura e tyre ofron sot konvikte studentore në mbi njëzet vendndodhje. [XHEMATI]
167.Xhemati konsiderohet ndër strukturat më të organizuara në Turqi për përgatitjen e hafizëve — atyre që e mësojnë Kuranin përmendsh. [MEDIA]
168.Përgjegjësi kryesor i mësuesve në konvikte njihet me titullin Başefendi. [MEDIA]
169.Sipas raportimit të gazetës Sözcü, në një bisedë me familjet e viktimave të një rasti abuzimi, anëtarë të xhematit i atribuuan Başefendiut një deklaratë tronditëse në një konferencë të brendshme — dëshmi që u bë pjesë e debatit publik për mbikëqyrjen e konvikteve. [MEDIA]
170.Enciklopedia Islame e Diyanetit vëren se struktura e sotme e xhematit funksionon përmes konvikteve dhe kurseve të lidhura formalisht me Kryesinë e Çështjeve Fetare. [AKADEMIKE]
171.Sipas një raporti të përmendur nga burime turke, gjatë Ramazanit xhemati dërgon rreth njëzet mijë punonjës fetarë në Gjermani dhe në vendet e tjera ku vepron. [ARKIV]
172.Në vitet 1980, media turke raportonte rregullisht vetëvrasje, vdekje të dyshimta dhe raste dhune në konviktet e xhematit. [MEDIA]
173.Për ta neutralizuar këtë presion, xhemati vendosi në konvikte kënde kushtuar Ataturkut dhe madje edhe gjeneralit Kenan Evren. [MEDIA]
174.Debati publik turk mbi konviktet e xhemateve u rihap me forcë pas tragjedive të Konjas në vitin 2008 dhe të Adanës në vitin 2016. [ANALIZË]
175.Në vitin 2015, në një konvikt të xhematit në Kutahja, një fëmijë dhjetëvjeçar e pak që punonte në kuzhinë humbi krahun në një makinë grirëse mishi. [MEDIA]
VII. RRJETI EKONOMIK DHE LIDHJET E RAPORTUARA TREGTARE
176.Në raportimet mediatike xhemati lidhet me një rrjet biznesesh dhe institucionesh që shtrihen nga arsimi privat te shëndetësia, tregtia me pakicë dhe turizmi fetar; pronësia dhe kontrolli juridik duhen verifikuar kompani më kompani. [MEDIA]
177.Zinxhiri më i madh i shkollave private i lidhur me xhematin janë Shkollat İsabet, me 44 degë në të gjithë Turqinë sipas raportimit të vitit 2024. [MEDIA]
178.Zinxhiri i dytë janë Shkollat Selimiye, me 11 degë. [MEDIA]
179.Ekziston edhe zinxhiri i Shkollave Süleymaniye, mes tyre Kolegji Süleymaniye në Keçioren të Ankarasë. [MEDIA]
180.Kolegji İsabet në pyllin e Çekmeköyit të Stambollit është një nga objektet më të mëdha arsimore të xhematit. [MEDIA]
181.Në botime, xhemati lidhet me markat Çamlıca Kitap dhe Fazilet Neşriyat. [MEDIA]
182.Në shëndetësi, Spitalet Hisar përmenden nga disa media si të lidhura me rrjetin; raportimet për rolin e tyre ekonomik nuk përbëjnë vetvetiu provë të pronësisë ose kontrollit nga xhemati. [MEDIA]
183.Zinxhiri Arden është lidhur në raportimet e vitit 2024 me xhematin dhe përshkruhet si rrjet me rreth dhjetë dyqane dhe disa kafene e restorante; ky është atribuuim mediatik, jo konstatim zyrtar i pronësisë. [MEDIA]
184.Marka e mishit dhe e pulës Akdeniz Toros lidhet gjithashtu me xhematin. [MEDIA]
185.Hisar Turizm përmendet në media në lidhje me organizimin e umres, haxhit dhe udhëtimeve kulturore; lidhja institucionale me xhematin është raportuar nga shtypi. [MEDIA]
186.Në listat e publikuara nga mediat për kompanitë e shqyrtuara në kuadër të operacionit të vitit 2026 përmenden marka të njohura si Ayakkabı Dünyası, Armine Giyim dhe Göknur Gıda; përfshirja në hetim nuk nënkupton fajësi apo pronësi nga Alihan Kuriş. [MEDIA]
187.Mehmet Akbacakoğlu, i lidhur me Ayakkabı Dünyası, ishte mes personave të ndaluar më 13 gusht 2026, sipas listave të publikuara në media. [MEDIA]
188.Në kuadër të hetimit u urdhëruan kontrolle dhe sekuestrime në 80 adresa që u përkisnin 33 kompanive; lidhjet financiare dhe tregtare të këtyre subjekteve po shqyrtohen dhe ky fakt nuk i bën automatikisht “kompani të xhematit”. [ZYRTARE]
189.Gazeta e përditshme İstiklal, që nisi botimin rreth vitit 2015, konsiderohet nga disa burime si e afërt me xhematin, por zyrtarët e xhematit e kanë mohuar çdo lidhje. [MEDIA]
190.Në Zeytinburnu të Stambollit ndodhet Fondacioni Emine İnanç dhe rreth tij një xhami, kurs dhe konvikt me të njëjtin emër. [MEDIA]
191.Nuk ekziston asnjë vlerësim zyrtar i pasurisë totale të xhematit; të gjitha shifrat në qarkullim janë vlerësime gazetareske. [ANALIZË]
192.Pasuria mbahet te persona juridikë — shoqata, fondacione dhe shoqëri tregtare — jo te individë, çka e bën vlerësimin edhe më të vështirë. [ANALIZË]
193.Burimet kryesore të të ardhurave përmblidhen zakonisht në tri kategori: donacione, të ardhura nga ndërmarrjet tregtare dhe lëkurët e kurbaneve. [ARKIV]
194.Sipas burimeve të BirGünit, fushat ku xhemati konsiderohet më i organizuar brenda administratës shtetërore janë Ministria e Arsimit Kombëtar dhe gjyqësori. [MEDIA]
195.Po ato burime pretendojnë praninë e një strukture edhe brenda Forcave të Armatosura dhe policisë — pretendime që nuk janë vërtetuar publikisht me dokumente. [MEDIA]
VIII. GJERMANIA DHE VIKZ-i
196.Në Gjermani lëvizja vepron nën emrin Verband der Islamischen Kulturzentren, shkurt VIKZ, në turqisht İslam Kültür Merkezleri Birliği. [XHEMATI]
197.VIKZ-i u themelua në shtator të vitit 1973 në Këln, fillimisht me emrin Islamisches Kulturzentrum. [XHEMATI]
198.Ai është organizata më e vjetër islame çati në Gjermani dhe një nga më të mëdhatë. [XHEMATI]
199.Selia e tij ndodhet në Vogelsanger Straße 290, 50825 Këln. [XHEMATI]
200.VIKZ-i u krijua për të plotësuar nevojat fetare të punëtorëve turq mysafirë, të cilët kishin filluar të mbërrinin në Gjermani pas marrëveshjes së vitit 1961. [XHEMATI]
201.Sipas Hürriyetit, ndjekësit e Tunahanit ishin grupi i parë turk që hapi kurse Kurani jashtë Turqisë pas valës së parë të emigrimit drejt Gjermanisë. [MEDIA]
202.VIKZ-i deklaron sot se ka rreth 300 xhami dhe shoqata arsimore anëtare në të gjithë Gjermaninë. [XHEMATI]
203.Vlerësimet e shtypit turk flasin për rreth 100.000 anëtarë të lidhur me VIKZ-in. [MEDIA]
204.VIKZ-i thekson se është i vetmi bashkim islam në Gjermani që i trajnon imamët e vet brenda vendit që nga vitet tetëdhjetë. [XHEMATI]
205.Ai ofron konvikte studentore në më shumë se njëzet qytete universitare gjermane. [XHEMATI]
206.VIKZ-i financohet nga kontributet mujore të anëtarëve të xhemateve dhe nga donacione të rregullta. [XHEMATI]
207.Ai deklaron se e njeh Ligjin Themelor të Republikës Federale të Gjermanisë dhe se punon në përputhje me rendin themelor demokratik liberal. [XHEMATI]
208.VIKZ-i e paraqet veten si neutral në aspektin partiak-politik. [XHEMATI]
209.Në gazetarinë turke përmendet se në Gjermani numri i xhamive të lidhura me lëvizjen arriti me kohë në rreth 150 dhe më vonë kaloi 200. [MEDIA]
210.Uğur Mumcu shkroi në librin e vet Rabıta se Gjermania për shumë vite nuk e lejoi Kryesinë e Çështjeve Fetare të hapte xhami për punëtorët turq, ndërsa lejoi sulejmanistët të hapnin mbi 300 xhami dhe kurse Kurani nën emrin Qendra e Kulturës Islame. [ARKIV]
211.Murat Yetkin e vendos këtë favorizim në kontekstin e Luftës së Ftohtë dhe të politikës perëndimore ndaj Islamit të organizuar në Evropë. [ANALIZË]
212.Në rrëfimin e tij hyn edhe figura e Nureddin Namangânit, uzbek që kishte qenë imam kryesor në formacionet myslimane të ushtrisë gjermane gjatë Luftës së Dytë Botërore. [ANALIZË]
213.Sipas Yetkinit, Namangâni u gjet nga inteligjenca amerikane në një dergâh sulejmanist në fshatin Oba të Alanjes, u dërgua në Gjermaninë Perëndimore dhe në vitin 1955 u shpall imam kryesor i Qendrës Islame të Mynihut përmes një konference të organizuar me nxitim nga shërbimi gjerman BND. [ANALIZË]
214.VIKZ-i festoi pesëdhjetëvjetorin e themelimit më 16 shtator 2023 me një ceremoni ku mori pjesë presidenti gjerman Frank-Walter Steinmeier. [MEDIA]
215.Në atë ceremoni ishin të pranishme edhe zëvendëskryeministrja e Nordrhein-Westfalenit, Mona Neubaur, dhe kryebashkiakja e Këlnit, Henriette Reker. [MEDIA]
216.Peshkopi i Augsburgut, Bertram Meier, e cilësoi VIKZ-in si partner të vlefshëm dialogu për Kishën Katolike dhe komunitetet e tjera fetare. [MEDIA]
217.Pas sulmit të Hamasit ndaj Izraelit më 7 tetor 2023, VIKZ-i mori pjesë në një takim me njëmbëdhjetë organizata islame në Ministrinë Federale të Brendshme gjermane dhe nënshkroi një deklaratë të përbashkët që e dënonte ngjarjen si sulm terrorist. [MEDIA]
218.Në një deklaratë tjetër të nënshkruar pas takimit me qeverinë e Nordrhein-Westfalenit, u përdor formulimi gjerman për mizoritë e Hamasit ndaj popullsisë izraelite. [MEDIA]
219.VIKZ-i po ndërton një seli të re shumëfunksionale në lagjen Müngersdorf të Këlnit. [XHEMATI]
220.Sipas gazetarit Murat Ağırel, që vizitoi vendin më 13 gusht 2026, kompleksi shtrihet mbi rreth shtatëmbëdhjetë dynymë dhe përbëhet nga tri blloqe. [MEDIA]
221.Ministri i Brendshëm turk, Mustafa Çiftçi, e vlerësoi investimin në rreth 70 milionë dollarë; disa media e kanë raportuar shifrën si 70 milionë euro. [ZYRTARE]
222.Çiftçi deklaroi se, sipas vlerësimit të autoriteteve turke, pas përfundimit të asaj ndërtese struktura planifikonte të transferonte të gjithë veprimtarinë e vet atje. [ZYRTARE]
223.Kjo tezë është një vlerësim i Ministrisë së Brendshme turke dhe jo një gjetje gjyqësore e konfirmuar. [ANALIZË]
224.Disa media turke kanë ngritur krahasime mes veprimtarisë ndërfetare të VIKZ-it dhe projekteve të dikurshme të dialogut ndërfetar të lëvizjes së Gylenit — krahasim polemik, jo konstatim juridik. [ANALIZË]
225.Në prill 2026 gjykata gjermane dënoi një mësues fetar në një konvikt të lidhur me VIKZ-in në Giengen për abuzim seksual me fëmijë; konvikti ishte mbyllur nga policia në janar 2025. [MEDIA]
- ZGJERIMI GLOBAL
226.Sipas raportimeve të shtypit turk, xhemati vlerësohet të jetë i organizuar në më shumë se njëqind vende. [MEDIA]
227.Kompleksi Süleymaniye në Londër u ndërtua nga xhemati dhe është një nga objektet e tij më të njohura jashtë Turqisë. [MEDIA]
228.Në Shtetet e Bashkuara veprimtaria nisi rreth vitit 1975 dhe institucionalizimi rreth vitit 1979, sipas një raporti të cituar nga burime turke. [ARKIV]
229.Xhamia dhe kompleksi Fatih në Nju Jork përmendet në atë raport si qendër drejtuese e veprimtarisë amerikane. [ARKIV]
230.Në Japoni xhemati lidhet me një shoqatë të quajtur Shira Yuri Association, përmes së cilës raportohet të jenë mbledhur rreth 372.442 dollarë donacione. [MEDIA]
231.Struktura raportohet të jetë e pranishme edhe në Korenë e Jugut, Kamboxhia dhe Singapor. [MEDIA]
232.Në Gjeorgji xhemati ka kurse Kurani në Tbilisi dhe Batumi. [MEDIA]
233.Në Holandë xhemati zotëron një numër të konsiderueshëm xhamish. [MEDIA]
234.Sipas një raporti të cituar nga burime turke, xhemati kishte nisur veprimtari edhe në Finlandë dhe në Sulltanatin e Brunei-t. [ARKIV]
235.Hapja e parë drejt Afrikës u realizua përmes një kursi Kurani në Marok. [ARKIV]
236.Në Ukrainë raportohet të jenë bërë përpjekje për zhvillimin e marrëdhënieve me përfaqësuesit e bashkësisë myslimane në Kiev. [ARKIV]
237.Sipas po atij raporti, zyrtarë shtetërorë të Ganës i kishin propozuar xhematit të jepte arsim fetar në atë vend. [ARKIV]
238.Në Gjermani xhemati raportohet të ketë patentuar një vulë që dëshmon therjen sipas rregullave islame, duke synuar një pozitë dominuese në tregun e kurbaneve. [ARKIV]
239.Në Rusi struktura ka qenë objekt hetimesh; në maj 2023 policia bastisi një shtëpi të xhematit në qendër të Shën Petersburgut. [MEDIA]
240.Në vitin 2026 prokuroria ruse kërkoi nëntë vjet burg për shtetasin turk Dinçer Şaban dhe tetë vjet e gjysmë për taxhikun Sharafiddin Rakhmatov e azerin Fazley Agayev, me akuza për abuzim me fëmijë dhe anëtarësi në një organizatë që ushtron dhunë ndaj fëmijëve. [MEDIA]
241.Media ruse e ka cilësuar strukturën si organizatë të rrezikshme dhe të lidhur me inteligjencën gjermane, duke pretenduar se ajo mbështet lëvizje separatiste — pretendime të pakonfirmuara në mënyrë të pavarur dhe që duhen lexuar në kontekstin e marrëdhënieve ruso-turke. [ANALIZË]
- XHEMATI DHE POLITIKA TURKE
242.Për më shumë se gjashtë dekada xhemati ka qenë pjesë e krahut të djathtë të politikës turke, por asnjëherë i lidhur në mënyrë të përhershme me një parti të vetme. [ANALIZË]
243.Që nga viti 1957 Tunahani hyri në konflikt me Partinë Demokrate dhe mbështeti Partinë Republikane të Kombit të Osman Bölükbaşıt. [MEDIA]
244.Dhëndri i tij Kemal Kacar u bë kandidat për deputet i Kutahjasë nga ajo parti. [MEDIA]
245.Në vitin 1969 një tjetër figurë e njohur e xhematit, Hilmi Türkmen, u zgjodh deputet i Mersinit nga Partia e Drejtësisë. [MEDIA]
246.Kur Necmettin Erbakan themeloi Partinë e Rendit Kombëtar në vitin 1969 dhe më pas Partinë e Shpëtimit Kombëtar në vitin 1971, xhemati nuk u bashkua me të. [MEDIA]
247.Shkaku i ndarjes ishte se Partia e Shpëtimit Kombëtar kandidoi pikërisht kundërshtarët më të ashpër të xhematit brenda strukturës fetare. [MEDIA]
248.Kemal Kacar e ktheu timonin drejt Partisë së Drejtësisë të Demirelit dhe bëri opozitë të fortë ndaj Erbakanit. [MEDIA]
249.Në zgjedhjet e viteve 1983 dhe 1987 xhemati mbështeti ANAP-in e Turgut Özalit. [MEDIA]
250.Në vitin 1991 mbështetja kaloi te Partia e Rrugës së Drejtë; İsmail Amasyalı, i njohur si i afërt me xhematin, u zgjodh deputet i Koxhaelit. [MEDIA]
251.Në vitin 1995 u mor një vendim i papritur: mbështetje për Partinë e Mirëqenies të Erbakanit. [MEDIA]
252.Në vitin 2002 Arif Ahmet Denizolgun mbështeti ANAP-in, duke përmendur si arsye faktin që gjatë procesit të 28 shkurtit kryeministri Mesut Yılmaz kishte urdhëruar prefektët të mbronin kurset dhe konviktet e xhematit. [MEDIA]
253.ANAP-i nuk e kaloi pragun zgjedhor atë vit. [MEDIA]
254.Në vitin 2007 Denizolgun kandidoi për deputet i Antalias nga Partia Demokrate e drejtuar nga Mehmet Ağar; edhe ajo parti nuk e kaloi pragun. [MEDIA]
255.Në zgjedhjet vendore të vitit 2014 xhemati u ul në tryezë bisedimesh me Partinë Republikane të Popullit në Antalia. [MEDIA]
256.Në zgjedhjet e 7 qershorit dhe të 1 nëntorit 2015 xhemati nuk dha asnjë udhëzim votimi; baza u nda mes Partisë AK, Partisë Saadet dhe MHP-së. [MEDIA]
257.Në zgjedhjet e vitit 2011, sipas Hürriyetit, xhemati votoi MHP-në si reagim ndaj një konflikti të drejtpërdrejtë me Erdoğanin. [MEDIA]
258.Në vitin 2007 shpërtheu mosmarrëveshja për Kursin dhe Shoqatën për Ndihmë Nxënësve në Piyalepaşa të Kasımpashës — lagjja ku është rritur vetë Erdoğani. [MEDIA]
259.Pavarësisht rezistencës së xhematit, ndërtesa u shemb me arsyetimin se ishte pa leje. [MEDIA]
260.Në vitin 2011 Erdoğani varrosi nënën e vet, Tenzile Erdoğan, në Varrezat e Karacaahmetit, ngjitur me varrin e Tunahanit, dhe solli atje edhe eshtrat e babait të tij. [MEDIA]
261.Hürriyeti raportoi se, duke qenë se Karacaahmeti ishte i mbushur, u zhvendosën varre osmane të mbrojtura si trashëgimi kulturore dhe u humbën disa gurë varri — çka i preku thellë anëtarët e xhematit. [MEDIA]
262.Në vitin 2019 Bashkia e Kağıthanes, e drejtuar nga Partia AK, shembi një konvikt të xhematit në Stamboll me arsyetimin se nuk ishte i sigurt ndaj tërmeteve. [MEDIA]
263.Shembja u krye pas një evakuimi të natës me praninë e policisë; shoqata e xhematit e cilësoi veprimin si të paligjshëm. [MEDIA]
264.Sipas Murat Yetkinit, Alihan Kuriş nisi ta kritikonte hapur presidentin Erdoğan duke pretenduar se Partia AK po mbyllte kurset dhe konviktet e xhematit. [ANALIZË]
265.Në zgjedhjet e vitit 2023 dhe në ato të vitit 2024, sipas po atij burimi, Kuriş u kërkoi anëtarëve të xhematit të mos votonin për Partinë AK. [ANALIZË]
266.Ky qëndrim ushqeu pretendimet se xhemati kishte mbështetur opozitën, përfshirë Partinë Republikane të Popullit. [MEDIA]
267.Xhemati e ka mbrojtur gjithnjë tezën se, që nga themelimi, nuk ka pasur si qëllim të organizohej brenda shtetit apo ta merrte shtetin në dorë. [XHEMATI]
268.Ata kanë kërkuar publikisht që edhe tarikatet e tjera të veprojnë sipas të njëjtit parim. [XHEMATI]
269.Pas 15 korrikut 2016, xhemati ankohej se opinioni publik po i vinte të gjitha bashkësitë fetare në një thes për shkak të lëvizjes së Gylenit. [MEDIA]
- TRAGJEDITË, SKANDALET DHE ÇËSHTJET GJYQËSORE
270.Ngjarja që e futi xhematin në qendër të vëmendjes kombëtare turke ishte zjarri i Aladagit në nëntor të vitit 2016. [MEDIA]
271.Më 29 nëntor 2016, në një konvikt vajzash pa leje në komunën Aladag të Adanës, që i përkiste Shoqatës për Ndihmë Nxënësve të Aladagit, shpërtheu zjarri nga një defekt në sistemin elektrik. [MEDIA]
272.Në zjarr humbën jetën dymbëdhjetë persona: edukatorja tetëmbëdhjetëvjeçare Fatma Canatan dhe njëmbëdhjetë nxënëse të shkollës nëntëvjeçare. [MEDIA]
273.Viktimat më të vogla ishin nxënëse të klasave të pesta; të plagosura raportohen mes njëzet e dy dhe njëzet e katër persona. [MEDIA]
274.Zjarri u përhap shpejt në katet e sipërme për shkak të shkallëve prej druri dhe tapetit të ndezshëm; shkalla e emergjencës ishte e kyçur. [MEDIA]
275.Ndërtesa e konviktit u shemb ende pa përfunduar hetimi, gjë që avokatët e familjeve e cilësuan si asgjësim provash. [MEDIA]
276.Në gjyqin e shkallës së parë, në korrik 2019, tetë nga tetëmbëdhjetë të pandehurit u dënuan me burgim nga tetë vjet e dhjetë muaj deri në dymbëdhjetë vjet e dy muaj. [MEDIA]
277.Kryetari i shoqatës, İsmail Uğur, mori dënimin më të rëndë; drejtori i konviktit Cuma Ali Genç u dënua me njëmbëdhjetë vjet e një muaj. [MEDIA]
278.Nëpunësit publikë të gjykuar u shpallën të pafajshëm për shkaktim vdekjeje dhe u dënuan vetëm për shpërdorim detyre. [MEDIA]
279.Në maj 2022 gjykata e apelit rishikoi vendimin dhe u dha tetë të pandehurve dënime nga katër vjet e dy muaj deri në pesëmbëdhjetë vjet. [MEDIA]
280.Të gjithë të pandehurit e arrestuar ishin liruar brenda dy vjetësh nga tragjedia, ndërsa procesi zvarritej. [MEDIA]
281.Familjet e viktimave organizuan protesta të përsëritura para Kuvendit turk me parullën që kërkonte drejtësi që të mos digjeshin jetë të tjera. [MEDIA]
282.Tetë vjet përpara Aladagit, në vitin 2008, në konviktin Boğaziçi të komunës Tashkent të Konjas, një shpërthim gazi LPG mori jetën e tetëmbëdhjetë nxënëseve. [MEDIA]
283.Ai konvikt gjithashtu i përkiste rrjetit të lidhur me xhematin. [MEDIA]
284.Përveç tragjedive me viktima, xhemati është përballur me një varg akuzash për abuzim seksual me fëmijë në konviktet dhe kurset e veta. [MEDIA]
285.Në vitin 2019, në Çivril të Denizlit, një mbikëqyrës u dënua për përdhunimin e një djali dymbëdhjetëvjeçar dhe konvikti u mbyll. [ANALIZË]
286.Një rast tjetër i ngjashëm u regjistrua në Fatsa të Ordusë, ku një mësues kursi u akuzua për përdhunimin e një fëmije dymbëdhjetëvjeçar. [ANALIZË]
287.Në Alanja të Antalias u zbulua se një edukator kishte ushtruar ngacmim dhe dhunë ndaj dhjetë nxënësve të moshës njëmbëdhjetë deri katërmbëdhjetë vjeç në vitet 2022 dhe 2023. [ANALIZË]
288.Në atë çështje, gjykata e shkallës së parë i dha të pandehurit një dënim që në burime raportohet rreth tetëdhjetë e katër vjet, i cili u ankimua nga të dyja palët në Gjykatën e Kasacionit gjatë vitit 2026. [MEDIA]
289.Sipas gazetës Sözcü, anëtarë të xhematit u takuan me familjet e fëmijëve të dëmtuar dhe u përpoqën t’i bindnin që çështja të mos dilte në media. [MEDIA]
290.Në vitet 2023 dhe 2024, në Ymranije të Stambollit, doli në dritë përdhunimi i një djali njëmbëdhjetëvjeçar nga një imam. [ANALIZË]
291.Në një rast të vitit 2023, Ministria turke e Familjes dhe e Shërbimeve Sociale bëri kallëzim penal dhe u bë palë në proces pasi pesë nxënës nën katërmbëdhjetë vjeç dëshmuan për abuzim në një konvikt të xhematit. [MEDIA]
292.Në Gjermani, në qytetin Giengen, u zbulua në vitin 2024 se një punonjës tridhjetë e pesë vjeçar i kursit kishte abuzuar tetë fëmijë të moshës dymbëdhjetë deri shtatëmbëdhjetë vjeç në gjithsej njëzet e shtatë raste. [ANALIZË]
293.Ai u dënua me tetë vjet e gjysmë burg dhe kursi u mbyll. [ANALIZË]
294.Konvikti gjerman i përkiste Shoqatës së Arsimit dhe Integrimit të Giengenit, e lidhur me VIKZ-in. [MEDIA]
295.Këto çështje kanë ushqyer një debat të gjerë publik në Turqi mbi mbikëqyrjen shtetërore të konvikteve që administrohen nga bashkësi fetare. [ANALIZË]
XII. ÇARJA E BRENDSHME
296.Që nga viti 2016 udhëheqja e Alihan Kuriş është kundërshtuar nga një grup brenda vetë xhematit. [MEDIA]
297.Krerësinë e këtij grupi kundërshtar e mban Fatih Süleyman Denizolgun, nip i Tunahanit dhe ish-deputet i Partisë AK në vitet 2018 deri 2023. [MEDIA]
298.Në mars të vitit 2024, në një dalje në YouTube, Denizolgun deklaroi hapur se kishte një përballje me drejtimin qendror të xhematit. [MEDIA]
299.Ai pretendoi se pas vitit 2016 vija e xhematit ishte larguar nga kuptimi i gjyshit të tij. [MEDIA]
300.Ai akuzoi drejtimin qendror se kishte humbur legjitimitetin në bazë dhe në opinionin publik dhe se përfaqësonte një pakicë. [MEDIA]
301.Në po atë dalje, Denizolgun pretendoi se xhemati kishte filluar të kërcënonte gjyqtarë dhe se ishte kthyer në organizatë kriminale. [MEDIA]
302.Ai pretendoi gjithashtu shpërndarje ryshfeti në disa bashki dhe ndikim mbi ekspertë gjyqësorë. [MEDIA]
303.Këto akuza vijnë nga një palë e interesuar në konfliktin e brendshëm dhe duhen lexuar si të tilla, jo si konstatime të pavarura. [ANALIZË]
304.Pas operacionit të 13 gushtit 2026, Denizolgun rifilloi publikimet në rrjete sociale, duke pretenduar se Kuriş kishte mbajtur takime me avokatët e vet pas kallëzimeve. [MEDIA]
305.Ndarja brenda familjes ka precedent: Mehmet Beyazıt Denizolgun, themelues i Partisë AK, u prish me vëllanë e vet Arif Ahmetin pikërisht për shkak të pozicionimit politik. [MEDIA]
306.Në shtypin turk është raportuar edhe ekzistenca e listave të brendshme që identifikojnë kundërshtarë brenda xhematit. [MEDIA]
307.Kjo çarje e brendshme është një nga çelësat për të kuptuar kontekstin politik të hetimit të vitit 2026, pasi krahu kundërshtar është historikisht më i afërt me pushtetin. [ANALIZË]
XIII. OPERACIONI I 13 GUSHTIT 2026
308.Operacioni u zhvillua në orët e para të mëngjesit të së enjtes, më 13 gusht 2026. [ZYRTARE]
309.Operacioni u drejtua nga Kryeprokuroria Publike e Ankarasë (Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı). [ZYRTARE]
310.Në dokumentet zyrtare struktura nuk quhet Süleymancılar, por organizatë kriminale me qëllim përfitimi e drejtuar nga Alihan Kuriş. [ZYRTARE]
311.Prokuroria nuk e përmendi fare pozicionin e Kuriş si udhëheqës i xhematit — një zgjedhje terminologjike që u vu re menjëherë nga analistët turq. [ANALIZË]
312.Akuzat janë pesë: krijim dhe drejtim i organizatës kriminale, anëtarësi në organizatë kriminale, pastrim i pasurisë me origjinë kriminale, mashtrim në dëm të institucioneve publike dhe shkelje e Ligjit për Procedurat Tatimore. [ZYRTARE]
313.Urdhri i ndalimit u lëshua për 49 të dyshuar, mes tyre edhe persona të konsideruar drejtues të strukturës. [ZYRTARE]
314.Operacioni u zhvillua njëkohësisht në 17 qarqe, me epiqendër Ankaranë, dhe përfshiu edhe Stambollin e Antalian. [ZYRTARE]
315.U kryen kontrolle dhe sekuestrime në gjithsej 123 adresa. [ZYRTARE]
316.Nga këto adresa, 43 u përkisnin drejtpërdrejt të dyshuarve dhe 80 ishin lokacione të 33 kompanive. [ZYRTARE]
317.Bilanci ndryshoi gjatë ditës: fillimisht u njoftuan 30 të ndaluar, më pas 33; deri në orën 19:53 të 13 gushtit, Demirören Haber Ajansı (DHA) raportoi se numri kishte arritur në 37, përfshirë Alihan Kuriş. [MEDIA]
318.Edhe shifrat për personat jashtë vendit dhe ata ende në kërkim ndryshuan gjatë operacionit. Ministria e Brendshme njoftoi herët 3 persona jashtë vendit dhe 10 në kërkim; Anadolu Agency raportoi më pas 9 jashtë vendit dhe 7 në kërkim. Pas rritjes së të ndaluarve në 37, DHA konfirmoi vetëm se kërkimet për të tjerët vazhdonin. [ANALIZË]
319.Në listën fillestare të të ndaluarve në Stamboll u përmendën Fahri Candemir, Süleyman Kahraman, Recep Okumuşlar, Şeref Toprak, Mehmet Hilmi Molla, Nezih Murat Büyükgöze, Metin Güder, Hilmi Şenol, Süleyman Hilmi Dinç, Yunus Aslan, Yusuf Büyükgöze, Ahmet Gökçen dhe Muharrem Hilmi Akbulut. [MEDIA]
320.Në listën fillestare për Ankaranë u përmendën Mehmet Aksu, Muhammed Dağ, Mehmet Bozpınar dhe Mehmet Akbacakoğlu. [MEDIA]
321.Në Ajdin u shoqërua Zeki Altınel, i përshkruar nga media lokale si përgjegjës i strukturës në atë qark. [MEDIA]
322.Në Erzurum u shoqërua Mustafa Gökduman. [MEDIA]
323.Baza e hetimit është një raport i Bordit të Hetimit të Krimeve Financiare, MASAK. [ZYRTARE]
324.Sipas atij raporti, shumica e kompanive të përfshira patën rritje të dukshme të volumit të transaksioneve financiare dhe të blerjeve e shitjeve pas vitit 2020. [ZYRTARE]
325.Raporti konstaton se shumë prej tyre kryen ndarje dhe transferime shoqërish, duke krijuar kompani të reja me kapital shumë të lartë. [ZYRTARE]
326.Kompanitë e reja ishin regjistruar në qarqe të ndryshme nga shoqëritë amë dhe në fusha veprimtarie të ndryshme nga to. [ZYRTARE]
327.Sipas raportit, disa kompani nuk kishin asnjë burim tjetër përveç kapitalit dhe nuk zhvillonin veprimtari reale tregtare, por financonin filialet e tyre. [ZYRTARE]
328.Prokuroria vlerëson se kjo metodë synonte të pengonte aksesin te regjistrat e kompanive dhe të vështirësonte ndjekjen e transaksioneve financiare. [ZYRTARE]
329.MASAK-u konstatoi transferta përmes institucioneve të pagesave dhe qarkullim të lartë parash në shumicën e kompanive. [ZYRTARE]
330.Sipas raportit, ortakët depozituan në kompani shuma të mëdha parash me burim që kërkon shpjegim dhe këto para u përdorën për rritje kapitali. [ZYRTARE]
331.Disa nga transaksionet e blerjes dhe shitjes së mallrave u vlerësuan si të dyshimta nga këndvështrimi i faturimit fiktiv. [ZYRTARE]
332.Në llogaritë e disa kompanive u konstatuan transferta në valutë nga kompani jashtë vendit, të papërputhshme me regjistrat e tyre tregtarë. [ZYRTARE]
333.Raporti përmend gjithashtu rimbursime tatimore në shuma të larta. [ZYRTARE]
334.Sipas raportimeve mbi dosjen dhe analizat e MASAK-ut, po hetohen lëvizje financiare që tejkalojnë 100 miliardë lira turke dhe pretendimi se një pjesë e tyre është nxjerrë jashtë vendit me metoda të ndryshme. Hetimi duhet ende të përcaktojë origjinën e parave dhe lidhjen e mundshme me të ardhura kriminale. [MEDIA]
335.Disa media raportuan vendosjen e administratorëve të përkohshëm (kayyım) ndaj kompanive ose pasurive të caktuara. Njoftimet bazë të operacionit konfirmojnë masa kontrolli, sekuestrimi dhe masa të tjera mbrojtëse, por shtrirja e saktë e administrimit të posaçëm kërkon verifikim me vendimet gjyqësore përkatëse. [MEDIA/ANALIZË]
336.Sipas raportimeve, u vendos edhe sekuestrimi i pasurive personale të të dyshuarve. [MEDIA]
337.Në banesën e njërit prej të dyshuarve u gjetën njëzet armë pa leje; në adresa të tjera u sekuestruan shuma të mëdha në valutë. [MEDIA]
338.Ministri i Brendshëm Mustafa Çiftçi deklaroi se çështja ishte diskutuar mbrëmjen e 12 gushtit me ministrin e Drejtësisë Akın Gürlek dhe se operacioni u nis të nesërmen në mëngjes. [ZYRTARE]
339.Çiftçi tha se pas ardhjes së Kuriş në krye në vitin 2016, veprimtaritë filluan të zhvilloheshin me shumë më tepër fshehtësi. [ZYRTARE]
340.Burime pranë prokurorisë theksuan se hetimi nuk lidhet me veprimtari fetare, por me strukturën hierarkike dhe ekonomike të supozuar. [ZYRTARE]
341.Sipas raportimeve, hetimi po shqyrton edhe ngjashmëri mes metodave organizative të strukturës dhe atyre që ka përdorur në të kaluarën lëvizja e Gylenit, sidomos në organizimin hierarkik, përgjegjësitë rajonale, sistemin e komisioneve, komunikimin e mbyllur dhe strukturën jashtë vendit. [MEDIA]
- Operacioni i 13 gushtit është ndër operacionet më të mëdha të njohura publikisht ndaj rrjetit në dekadat e fundit; formulimi “i pari në histori” nuk mund të provohet pa një inventar të plotë të rasteve të mëparshme. [ANALIZË]
- Deri në orën 23:55 të 14 gushtit 2026, burimet e kontrolluara nuk raportonin ende një vendim gjyqësor përfundimtar mbi paraburgimin, kontrollin gjyqësor ose lirimin e Alihan Kuriş; ai vazhdonte të përshkruhej si i ndaluar në kuadër të hetimit. Të gjithë të dyshuarit gëzojnë prezumimin e pafajësisë. [VERIFIKIM REDAKSIONAL]
344.Kalendarikisht, operacioni ndodhi një ditë përpara njëzet e pesë vjetorit të themelimit të Partisë AK, më 14 gusht. [ANALIZË]
345.Ai ndodhi gjithashtu pak ditë pas miratimit në Kuvendin turk të ligjit kuadër të procesit të njohur si Turqia pa terror. [ANALIZË]
346.Murat Yetkin shtron pyetjen nëse në këtë hetim ka ndikuar edhe qëndrimi politik i xhematit kundër pushtetit dhe marrëdhëniet e tij jashtë vendit, sidomos në Gjermani — pyetje që ai e lë të hapur. [ANALIZË]
347.Ministri Çiftçi e paraqiti operacionin shprehimisht si të drejtuar ndaj krahut financiar të strukturës. [ZYRTARE]
XIV. BALLKANI DHE LIDHJET SHQIPTARE
348.Lidhja e parë dhe më e drejtpërdrejtë e kësaj historie me Ballkanin është vetë themeluesi: Süleyman Hilmi Tunahani lindi në Silistrën osmane, sot në Bullgarinë verilindore. [AKADEMIKE]
349.Ai kaloi nga nënshtetësia bullgare në atë osmane vetëm në vitin 1920, pra pjesa e parë e jetës së tij ishte ballkanase edhe juridikisht. [AKADEMIKE]
350.Familja e tij pretendon prejardhje nga një administrator i dërguar në rajonin e Danubit në kohën e Mehmetit II — një gjenealogji rumeliote që xhemati e kultivon si pjesë të identitetit të vet. [AKADEMIKE]
351.Sipas një raporti të cituar nga burime turke, veprimtaritë e xhematit në Ballkan janë zhvilluar përmes një strukture të quajtur Shoqata e Arsimit dhe Kulturës për Ballkanin. [ARKIV]
352.Sipas po atij raporti, myftiu i Krxhalit në Bullgari i kishte kërkuar xhematit të hapte konvikte në rajonin e tij. [ARKIV]
353.Raporti pretendon gjithashtu përpjekje për të ndikuar mbi bektashinjtë e rajonit — pretendim që duhet trajtuar me rezervë, sepse burimi është një dokument sigurie i cituar në shtyp, jo një studim i pavarur. [ANALIZË]
354.Në Bosnjë e Hercegovinë struktura vepron përmes Fondacionit për Zhvillimin e Arsimit dhe Kulturës Sulejmanija, i regjistruar në vitin 2001 në Ministrinë e Drejtësisë të Federatës së Bosnjë e Hercegovinës. [AKADEMIKE]
355.Sipas të njëjtit studim, ajo vepron edhe përmes Fondacionit Turk-Boshnjak, i regjistruar në vitin 2012. [AKADEMIKE]
356.Në vitin 2017 ky rrjet nisi në Bugojno ndërtimin e një konvikti për vajza dhe të një kopshti me emrin Bedia Sultan, projekt me vlerë rreth 1,3 milionë euro. [AKADEMIKE]
357.Në literaturën akademike boshnjake përmendet edhe një Fondacion për Zhvillimin e Arsimit dhe Kulturës me emrin Selimije — emërtim që përkon me zinxhirin e shkollave Selimiye në Turqi. [AKADEMIKE]
358.Në gjuhët sllave të rajonit bashkësia njihet si sulejmandžije ose sulejmanije. [MEDIA]
359.Rrëfimet e ish-nxënësve të publikuara në media boshnjake në vitin 2019 përshkruajnë praktikën e rabitas, halkat e zikrit të mërkurën dhe udhëtimet për te varri i Tunahanit në Stamboll. [MEDIA]
360.Ato rrëfime janë polemike dhe vijnë nga qarqe fetare kundërshtare, prandaj vlejnë si dëshmi për praktikat e brendshme, jo si vlerësim asnjanës. [ANALIZË]
361.Media e Sanxhakut e mbuloi operacionin e 13 gushtit 2026 që në ditën e parë, çka tregon se tema ndiqet nga bashkësitë myslimane të rajonit. [MEDIA]
362.Për Shqipërinë, Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut ekziston dokumentim publik dhe akademik për prani ose veprimtari të lidhura me traditën sulejmaniste. Në Shqipëri, Komuniteti Mysliman i Shqipërisë njoftoi më 17 prill 2026 një takim me Festim Demirin, drejtor i Shoqatës “Sulejmanije”, duke përmendur veprimtarinë e saj shumëvjeçare në projekte fetare, sociale dhe humanitare. [ZYRTARE/AKADEMIKE]
363.Studimi i Anne Ross Solberg mbi rrjetet islame turke në Ballkanin Perëndimor dokumenton veprimtari të Süleymancı-ve në Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoni që nga periudha pas rënies së komunizmit, përfshirë konvikte dhe veprimtari arsimore. [AKADEMIKE]
364.Burime kërkimore dhe botime mbi Islamin në Maqedoni përmendin prani të sulejmanistëve edhe në hapësirën shqiptare dhe në Maqedoni; megjithatë, lidhja juridike, financiare ose hierarkike e çdo institucioni lokal me qendrën e drejtuar sot nga Alihan Kuriş duhet verifikuar veçmas. [AKADEMIKE/ANALIZË]
365.Prania e shoqatave ose institucioneve me emrin “Sulejmanije” në rajon nuk provon automatikisht se ato janë nën komandën e drejtpërdrejtë të Alihan Kuriş. Për çdo rast lokal nevojiten dokumente regjistrimi, struktura drejtuese dhe lidhje financiare ose institucionale të verifikueshme. [ANALIZË]
366.Diaspora shqiptare e Maqedonisë së Veriut, e Kosovës dhe e Shqipërisë në Gjermani, Austri, Zvicër dhe Holandë jeton në të njëjtin peizazh fetar ku VIKZ-i është një nga aktorët kryesorë. [ANALIZË]
367.Në Gjermani, ku jeton pjesa më e madhe e diasporës shqiptare të rajonit tonë, VIKZ-i renditet krahas DITIB-it, Këshillit Islamik dhe Këshillit Qendror të Myslimanëve si një nga katër strukturat kryesore çati. [AKADEMIKE]
368.Për familjet shqiptare në Gjermani kjo ka rëndësi praktike: pjesa dërrmuese e xhamive turke atje i përket njërës prej këtyre strukturave, dhe VIKZ-i mban rreth treqind objekte. [ANALIZË]
369.Përvoja rajonale tregon se konfliktet e brendshme turke mbi xhematet nuk mbeten brenda kufijve të Turqisë: rasti i lëvizjes së Gylenit u shndërrua në krizë juridike dhe diplomatike edhe në Kosovë e Maqedoninë e Veriut. [ANALIZË]
370.Në mars të vitit 2018 gjashtë shtetas turq u dëbuan nga Kosova në një operacion që u bë objekt hetimi parlamentar dhe u kritikua nga organizmat ndërkombëtarë të të drejtave të njeriut. [ANALIZË]
371.Ai precedent tregon pse mbulimi mediatik i një operacioni si ai i 13 gushtit 2026 ka rëndësi edhe për lexuesin shqiptar: çështjet e xhemateve turke prekin drejtpërdrejt politikën e jashtme dhe komunitetet myslimane të rajonit. [ANALIZË]
- MOSPËRPUTHJET DHE PIKAT E PAQARTA
372.Numri i konvikteve dhe kurseve raportohet 1.300 në vitin 2008, mbi 1.000 në vitin 2016 dhe rreth 3.000 në vitin 2024 — burime të ndryshme, metodologji të panjohura, asnjë regjistër zyrtar. [ANALIZË]
373.Ministri i Brendshëm turk Mustafa Çiftçi e vlerësoi investimin e selisë së re në Këln në rreth 70 milionë dollarë; disa media e raportuan si 70 milionë euro. Versioni zyrtar i deklaratës së ministrit përdor dollarë. [ANALIZË]
374.Shifrat për të dyshuarit jashtë vendit evoluuan gjatë ditës: Ministria e Brendshme njoftoi fillimisht 3, ndërsa Anadolu Agency raportoi më pas 9. Për shkak se operacioni vazhdonte, këto duhen lexuar si përditësime kronologjike dhe jo domosdoshmërisht si kundërthënie burimore. [ANALIZË]
375.Numri i të ndaluarve evoluoi nga 30 në raportimet e para, në 33 në një përditësim të Anadolu Agency dhe në 37 sipas DHA në orën 19:53 të 13 gushtit 2026. Bilanci i fundit i verifikuar në këtë dosje është 37. [ANALIZË]
376.Numri i xhamive të lidhura me VIKZ-in në Gjermani raportohet si 150, si mbi 200 dhe si rreth 300, në varësi të burimit dhe të vitit. [ANALIZË]
377.Numri i anëtarëve të xhematit nuk njihet: vlerësimi më i cituar është rreth dy milionë në fillim të viteve nëntëdhjetë, por ai nuk mbështetet në asnjë regjistrim. [ANALIZË]
378.Data e themelimit të xhematit jepet herë si viti 1951 dhe herë si viti 1924, në varësi të asaj nëse merret si pikënisje kursi i parë apo mbledhja e myderrizëve. [ANALIZË]
379.Titulli i saktë i Kuriş brenda strukturës raportohet si Büyük Abi nga analistët, por xhemati nuk ka publikuar asnjë dokument zyrtar për hierarkinë e vet. [ANALIZË]
380.Arif Ahmet Denizolgun vdiq më 8 shtator 2016; burimet raportojnë se drejtuesit e xhematit e caktuan formalisht Kuriş udhëheqës të ri më 24 shtator. Këto dy data përshkruajnë dy momente të ndryshme, jo domosdoshmërisht versione kundërshtuese. [ANALIZË]
381.Emri i tij ligjor raportohet si Ali Erhan Kuriş nga një burim i vetëm; kjo nuk është konfirmuar zyrtarisht. [ANALIZË]
382.Mosha e tij në vitin 2016 raportohet 34 nga Hürriyeti, ndërsa data e lindjes 21 nëntor 1979, e përsëritur nga pothuajse të gjitha mediat, jep moshën 36 — njëri nga dy të dhënat është i pasaktë. [ANALIZË]
383.Pretendimet për lidhje me shërbime të huaja inteligjence, të ngritura si nga media ruse ashtu edhe nga disa komentatorë turq, nuk mbështeten deri sot nga asnjë dokument publik. [ANALIZË]
384.Krahasimi me lëvizjen e Gylenit është bërë nga zyrtarë dhe nga media, por deri më sot xhemati nuk është shpallur organizatë terroriste dhe akuzat e ngritura janë financiare. [ANALIZË]
XVI. ZHVILLIMET E 14 GUSHTIT 2026
- Deri në mbrëmjen e 14 gushtit, bilanci më i fundit i kryqëzuar në burime të shumta mbeti 37 persona të ndaluar nga 49 për të cilët ishte lëshuar urdhër ndalimi. Nuk u gjet një përditësim i besueshëm që ta rriste këtë numër deri në orën 23:55. [MEDIA/VERIFIKIM REDAKSIONAL]
- Bilanci i të ndaluarve evoluoi kronologjikisht nga 30 në raportimet e para, në 33 në një përditësim ndërmjetës dhe më pas në 37; për këtë arsye artikujt që vazhdojnë të përmendin 30 ose 33 pasqyrojnë faza më të hershme të operacionit. [ANALIZË]
- Numri bazë i personave për të cilët Kryeprokuroria Publike e Ankarasë lëshoi urdhër ndalimi mbeti 49; deri në fund të 14 gushtit nuk u publikua një njoftim zyrtar që ta ndryshonte këtë numër. [ZYRTARE/VERIFIKIM REDAKSIONAL]
- Më 14 gusht u publikuan hollësi të reja mbi mënyrën e ndalimit të Alihan Kuriş. Sipas T24, duke iu referuar informacioneve të CNN Türk, policia fillimisht nuk e gjeti Kuriş në adresën e tij të regjistruar. [MEDIA]
- Sipas të njëjtit raportim, Kuriş e kishte lënë telefonin celular në banesën e regjistruar dhe ishte zhvendosur në një adresë tjetër, të cilën policia e identifikoi më pas. [MEDIA]
- Në adresën e dytë, pas një kontrolli më të hollësishëm, policia gjeti një ndarje të fshehtë të banesës dhe Kuriş u lokalizua aty. Ky version u përcoll nga disa media turke gjatë 14 gushtit. [MEDIA]
- Hollësia e “ndarjes së fshehtë” nuk është publikuar në njoftimin bazë të Kryeprokurorisë së Ankarasë që është bërë publik deri tani; për këtë arsye në këtë dosje trajtohet si informacion mediatik i kryqëzuar, jo si konstatim gjyqësor. [ANALIZË]
- Disa media raportuan më 14 gusht pretendimin se urdhrat e ndjeshëm brenda strukturës transmetoheshin përmes një sistemi korrierësh të quajtur “ulak”, në vend të kanaleve të zakonshme elektronike. [MEDIA]
- Në të njëjtat raportime pretendohet se një pjesë e të dhënave mbahej në kompjuterë ose komunikime të koduara. Këto elemente nuk janë pjesë e deklaratës fillestare publike të prokurorisë. [MEDIA]
- Deri në përditësimin e kësaj dosjeje nuk u gjet një deklaratë publike e Kryeprokurorisë që të konfirmonte metodën “ulak” ose përdorimin e komunikimeve të koduara si fakt të provuar; ato mbeten pretendime mediatike që kërkojnë verifikim nga dosja gjyqësore. [VERIFIKIM REDAKSIONAL]
- Më 14 gusht disa media proqeveritare raportuan se hetuesit po shqyrtojnë pretendime për kontakte të disa personave të strukturës me shërbimin gjerman të inteligjencës BND. Natyra, koha dhe përmbajtja e kontakteve nuk janë bërë publike nga organet e drejtësisë. [MEDIA]
- Po të njëjtat raportime përmendin shqyrtimin e lëvizjeve financiare që cilësohen si të lidhura me Izraelin. Burimi, qëllimi dhe palët e këtyre transaksioneve nuk janë sqaruar publikisht. [MEDIA]
- Një tjetër drejtim i raportuar në media është verifikimi i një lidhjeje të mundshme me persona ose struktura të lidhura me lëvizjen e Gylenit pas vitit 2016. Edhe kjo mbetet një linjë e raportuar hetimore, jo një fakt i provuar. [MEDIA]
- Pretendimet për BND-në, Izraelin, FETÖ-n dhe modelet e komunikimit nuk ndryshojnë listën zyrtare të pesë kategorive penale të shpallura më 13 gusht. Deri në mbrëmjen e 14 gushtit nuk ishte njoftuar publikisht ndonjë akuzë për terrorizëm. [ANALIZË]
- Në mbrëmjen e 14 gushtit, rreth orës 21:14, policia kreu një kontroll tjetër në Ümraniye të Stambollit, në një adresë të përshkruar nga mediat si qendër e përdorur nga grupi, në lagjen Esenevler, rruga Cengiz Topel. [MEDIA]
- Sipas Sözcü, policia hyri në objekt për kontroll, u dërguan përforcime në zonë dhe kërkimet vazhduan gjatë mbrëmjes. [MEDIA]
- Pamjet e publikuara në rrjete sociale dhe të përcjella nga mediat treguan persona në hyrje të objektit që përpiqeshin të pengonin hyrjen e policisë; u raportua edhe për përplasje fizike mes grupit dhe efektivëve. [MEDIA]
- Kontrolli i Ümraniyes tregon se faza e kërkim-sekuestrimeve vazhdoi edhe një ditë pas operacionit fillestar. Megjithatë, deri në orën 23:55 nuk u publikua një bilanc i ri zyrtar i adresave ose i të ndaluarve që ta zëvendësonte bilancin e mëparshëm. [ANALIZË/VERIFIKIM REDAKSIONAL]
- Në media qarkullon një listë me 32 emra kompanish të vendosura nën shqyrtim, ndërsa njoftimi zyrtar i operacionit flet për kontrolle në 80 adresa të 33 kompanive. Këto dy shifra nuk janë domosdoshmërisht kundërthënëse: njëra është lista e emrave të publikuar, tjetra numri i subjekteve të përfshira në masat e kërkimit. [MEDIA/ANALIZË]
- A Haber sqaroi se për Sakarya Üniversitesi Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Yönetici A.Ş., e përfshirë në listat mediatike, masa nuk lidhej me administrimin e vetë kompanisë dhe se nuk ishte vendosur kajum mbi të; procedurat lidhen me persona përgjegjës të konsideruar të lidhur me çështjen. [MEDIA]
- Gjendja e fundit deri në orën 23:55 të 14 gushtit 2026: 37 persona të ndaluar në bilancin më të fundit të verifikuar; Alihan Kuriş vazhdon të jetë në ndalim policor sipas raportimeve; kërkimet dhe analizat financiare vazhdojnë; në Ümraniye u zhvillua një kontroll i ri; ndërsa pretendimet e reja për lidhje ndërkombëtare dhe metoda të fshehta komunikimi mbeten për t’u verifikuar në procedurën penale. [PËRMBLEDHJE REDAKSIONALE]
PËRFUNDIM
Tri tipare dalin shpesh në burimet për këtë bashkësi. E para është profili i ulët publik: struktura nuk ka ndërtuar një model komunikimi të krahasueshëm me xhematet turke që mbështeten te televizioni, predikuesit mediatikë ose rrjetet sociale. E dyta është pesha e kurseve dhe konvikteve, që për dekada kanë shërbyer si boshti i aktivitetit arsimor. E treta është zgjerimi i hershëm jashtë Turqisë, veçanërisht në Gjermani, ku VIKZ-i u institucionalizua që në vitin 1973.
Të njëjtat veçori kanë sjellë edhe debat publik. Mbyllja organizative e vështirëson verifikimin e disa pretendimeve të brendshme; modeli i konvikteve e ka vendosur strukturën në kontakt të drejtpërdrejtë me shumë të mitur dhe ka ngritur pyetje për mbikëqyrjen; ndërsa pesha e madhe jashtë vendit e bën rrjetin të ndjeshëm ndaj tensioneve politike mes Ankarasë dhe vendeve evropiane. Rastet penale të përmendura në këtë dosje duhet të lexohen individualisht, sipas statusit të secilës çështje gjyqësore dhe burimit konkret.
Operacioni i nisur më 13 gusht 2026 mbetet një hetim financiar në zhvillim, i ndërtuar mbi analizat e MASAK-ut dhe mbi pesë kategori veprash penale të shpallura nga prokuroria. Më 14 gusht u publikuan hollësi të reja mbi ndalimin e Kuriş, u raportuan linja të reja verifikimi për lidhje ndërkombëtare dhe komunikime të fshehta, ndërsa në mbrëmje policia kreu një kontroll të ri në Ümraniye. Autoritetet turke kanë theksuar se operacioni synon strukturën e dyshuar financiare dhe jo një pikëpamje fetare ose komunitetin si të tillë. Çdo zgjerim i akuzave duhet të mbështetet në njoftime zyrtare, aktakuzë dhe vendime gjyqësore.
Për lexuesin shqiptar, rëndësia e temës nuk është vetëm gjeopolitike. Themeluesi i lëvizjes ishte nga Rumelia osmane; literatura akademike dokumenton veprimtari të rrjetit në Ballkanin Perëndimor dhe burime institucionale dëshmojnë praninë e Shoqatës “Sulejmanije” në Shqipëri. Ka gjithashtu referenca kërkimore për veprimtari në Maqedoni dhe Kosovë. Megjithatë, lidhja aktuale juridike dhe hierarkike e secilit institucion lokal me drejtimin e Alihan Kuriş duhet verifikuar veçmas. Për këtë arsye, çfarë ndodh me këtë rrjet në Turqi dhe Evropë ka rëndësi edhe për rajonin, por nuk duhet projektuar automatikisht mbi çdo organizatë lokale me emër ose traditë të ngjashme.
Tetova News · tetovanews.info
