Për disa dhjetëra sekonda deri në afro dy minuta, Hëna mbuloi plotësisht Diellin në një brez të gjerë nga Galicia deri në Ishujt Balearikë; fenomeni i parë i tillë në Gadishullin Iberik që nga viti 1912 mobilizoi shkencëtarë, institucione, qindra mijëra udhëtarë dhe dhjetëra mijëra efektivë sigurie
Spanja përjetoi mbrëmjen e së mërkurës, 12 gusht 2026, një nga ngjarjet astronomike më të rëndësishme të historisë së saj moderne. Për vetëm pak minuta, hija e Hënës përshkoi vendin nga veriperëndimi drejt Mesdheut dhe, në një brez rreth 300 kilometra të gjerë, dita u shndërrua në natë: drita ra me shpejtësi, temperatura u ul, në horizont mbetën ngjyrat e muzgut dhe kurora e bardhë e Diellit u shfaq rreth diskut të zi të Hënës.
Miliona njerëz ndoqën fenomenin nga plazhet, malet, sheshet, fshatrat, observatorët, tarracat, anijet dhe pikat e posaçme të vëzhgimit. Në shumë vende, çastet e totalitetit u shoqëruan fillimisht nga heshtja, pastaj nga britma, duartrokitje, përqafime dhe lot. Për Spanjën kontinentale ishte eklipsi i parë total diellor pas më shumë se një shekulli: sipas kronologjisë zyrtare të Institutit Gjeografik Kombëtar, Gadishulli Iberik nuk kishte parë një eklips total të Diellit që nga viti 1912.
Ngjarja nuk ishte vetëm një spektakël natyror. Ajo u shndërrua në një operacion kombëtar sigurie dhe mobiliteti, në një eksperiment shkencor në shkallë të gjerë, në një impuls të jashtëzakonshëm për astroturizmin dhe në fillimin e asaj që Spanja e ka quajtur “Triada e Eklipseve”: eklipsi total i vitit 2026, një tjetër total më 2 gusht 2027 dhe një eklips unazor më 26 janar 2028.
Nga Deti i Beringut drejt Atlantikut: si nisi eklipsi
Në shkallë globale, faza e pjesshme e eklipsit nisi në orën 17:34 sipas kohës zyrtare të Spanjës kontinentale dhe Ishujve Balearikë, mbi Detin e Beringut. Hija e Hënës vazhdoi drejt zonave arktike, kaloi nëpër veriun e Rusisë, Groenlandë dhe Islandë, përshkoi Atlantikun e Veriut dhe në fund mbërriti në Gadishullin Iberik.
Maksimumi global i fenomenit ndodhi rreth orës 19:46 sipas kohës spanjolle, pranë Islandës, ku totaliteti maksimal arriti 2 minuta e 18 sekonda. I gjithë fenomeni, nga fillimi deri në fundin e fazës së pjesshme mbi Atlantik, zgjati 264 minuta – pak më pak se katër orë e gjysmë.
Brezi global i totalitetit përfshiu zona të Rusisë veriore, Groenlandës, Islandës, Atlantikut, Spanjës dhe një pjesë shumë të vogël të Portugalisë verilindore. Në pjesë të tjera të hemisferës veriore – përfshirë pjesën më të madhe të Evropës, veriperëndimin e Afrikës, Kanadanë dhe pjesë të Shteteve të Bashkuara – fenomeni u pa vetëm si eklips i pjesshëm.
Ora 19:30: Hëna fillon ta “kafshojë” Diellin mbi Spanjë
Pak pas orës 19:30, faza e pjesshme nisi të bëhej e dukshme në veriun e Galicias. Në A Coruña, sipas llogaritjeve zyrtare, eklipsi filloi në orën 19:31, arriti maksimumin rreth orës 20:28 dhe përfundoi në 21:22.
Por momenti që pritej prej më shumë se një shekulli erdhi pak pas orës 20:26: hija e plotë e Hënës, umbra, hyri mbi Spanjë dhe nisi të përshkonte vendin me shpejtësi të jashtëzakonshme.
Në A Coruña, totaliteti zgjati rreth 76 sekonda. Dielli, në maksimumin e fenomenit, ndodhej ende rreth 12 gradë mbi horizont. Prej andej, hija vazhdoi në lindje përmes veriut dhe qendrës së Gadishullit.
Në Asturias, pamja ishte më e ndërlikuar. Bregdeti u prek në disa zona nga re të ulëta dhe mjegullinë, ndaj shumë banorë dhe turistë kishin udhëtuar paraprakisht drejt zonave më të larta dhe drejt vargmalit Kantabrik. Në pjesët ku qielli mbeti i hapur, totaliteti u pa në kushte shumë më të mira.
Më tej hija kaloi mbi Castilla y León, Cantabria, Vendin Bask, La Rioja, Navarrën, Aragónin, pjesë të Castilla-La Mancha-s dhe Komunitetit të Madridit, Katalonjën, Komunitetin Valencian dhe në fund Ishujt Balearikë.
Në total, brezi preku pjesë të 13 komuniteteve autonome. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se çdo qytet brenda këtyre komuniteteve pati totalitet. Një shembull i rëndësishëm është Madridi: qyteti i Madridit nuk pati eklips total, por një eklips shumë të thellë të pjesshëm. NASA jep rreth 99% mbulim për kryeqytetin, ndërsa IGN e klasifikon atë si të pjesshëm.
Burgos dhe Castrojeriz: një nga pamjet më të gjata të totalitetit në Spanjë
Provinca e Burgosit ishte një nga zonat më të privilegjuara.
Në qytetin e Burgosit, eklipsi nisi rreth orës 19:33, maksimumi u arrit rreth 20:29 dhe totaliteti zgjati 104 sekonda, ndërsa Dielli ndodhej vetëm rreth tetë gradë mbi horizont.
Në Castrojeriz, në provincën Burgos, llogaritjet zyrtare të IGN-së japin një kronologji edhe më të saktë:
- fillimi i eklipsit: 19:33:20;
- fillimi i totalitetit: 20:28:29;
- maksimumi: 20:29:22;
- fundi i totalitetit: 20:30:15;
- kohëzgjatja e totalitetit: 1 minutë e 46 sekonda;
- magnituda: 1,03;
- Dielli në maksimum: vetëm rreth 9 gradë mbi horizont, drejt perëndimit.
Pozicioni kaq i ulët i Diellit ishte një nga veçoritë që e bëri eklipsin spanjoll jashtëzakonisht fotogjenik: disku i zi i Hënës dhe kurora e bardhë e Diellit mund të fotografoheshin së bashku me kështjella, katedrale, male, fusha, pemë, detin dhe horizontin e ndezur të muzgut.
Tarragona dhe Salou: totalitet mbi Mesdhe
Hija vazhdoi me shpejtësi drejt lindjes, duke arritur Aragónin, Teruelin dhe pjesë të Katalonjës.
Në Tarragona, totaliteti ndodhi rreth orës 20:30. Në Salou, sipas të dhënave lokale të publikuara për fenomenin, faza e pjesshme nisi rreth orës 19:35, maksimumi u arrit rreth 20:30, me magnitudë 1,004, ndërsa totaliteti zgjati afërsisht 1 minutë e 7 sekonda.
Pamjet nga Salou treguan plazhe të mbushura me njerëz, me telefonat ngritur drejt një Dielli që ndodhej shumë ulët mbi horizont. Pikërisht aty, një meteorolog francez nga Franche-Comté e përshkroi përjetimin e totalitetit si realizimin e “një ëndrre të fëmijërisë” dhe si një pamje me bukuri të jashtëzakonshme.
Në Corbera d’Ebre, errësimi i papritur e shndërroi peizazhin e mbrëmjes për disa çaste, ndërsa në zona të tjera të Tarragonës turmat u mblodhën në pika të hapura me horizont drejt perëndimit.
Barcelona nuk ndodhej mirë brenda brezit të totalitetit. Qyteti përjetoi një mbulim rreth 99%, mjaftueshëm për një errësim dramatik, por jo totalitet të vërtetë. Pamjet nga Torre Glòries dhe Montjuïc treguan një qytet të futur në një gjysmëerrësirë të pazakontë, mes heshtjes dhe duartrokitjeve.
Valencia, Castellón dhe Balearët: akti i fundit mbi horizont
Hija e Hënës vazhdoi drejt Komunitetit Valencian.
NASA jep për Valencian fillimin e totalitetit rreth orës 20:32 dhe përfundimin rreth 20:33, me perëndimin e Diellit që ndërpreu fazën përfundimtare të pjesshme.
Në Cullera, totaliteti krijoi disa nga pamjet më të veçanta të Mesdheut. Në La Albufera, varka u ndalën ndërsa njerëzit shikonin Diellin e errësuar pranë horizontit.
Ishujt Balearikë ishin ndalesa e fundit e hijes në Spanjë. Në Palma de Mallorca, eklipsi filloi rreth orës 19:38 dhe arriti maksimumin rreth 20:32, kur Dielli ndodhej vetëm rreth dy gradë mbi horizont. Në disa pjesë të ishujve, totaliteti zgjati mbi një minutë e gjysmë.
Në Formentera, skaji i brezit u largua nga territori spanjoll rreth orës 20:33, për të vazhduar më tej mbi Mesdhe dhe Atlantik.
Pikërisht pozicioni i ulët i Diellit e bëri fazën e fundit të veçantë, por edhe të vështirë për t’u parë. Në shumë vende të lindjes së Spanjës, Dielli perëndoi përpara se të përfundonte plotësisht faza e pjesshme.
Dita u fik: heshtje, britma, duartrokitje dhe lot
Në shumë pika të brezit të totalitetit u përsërit pothuajse e njëjta skenë.
Fillimisht drita nisi të humbiste fuqinë. Peizazhi mori një tonalitet të pazakontë. Pak para totalitetit, perceptimi i ngjyrave ndryshoi – një fenomen i lidhur me të ashtuquajturin efekt Purkinje, ku tonet blu dhe të gjelbra duken relativisht më të ndritshme, ndërsa të kuqet errësohen.
Më pas, për disa sekonda, dita u fik.
Në Yebes, dëshmitarët përshkruan një heshtje të menjëhershme, të ndërprerë nga britma dhe më pas nga duartrokitje. Totaliteti në zonën e observatorit zgjati rreth një minutë.
Astronautja spanjolle Sara García mbeti me lot në sy. Ajo e përshkroi përvojën si “unike dhe të papërshkrueshme” dhe shumë më të bukur nga sa kishte pritur.
Astronauti Pablo Álvarez tha se ishte e vështirë të përshkruhej me fjalë kombinimi i ngjyrave, heshtjes dhe ndjesisë së përjetimit të fenomenit së bashku me të tjerët. Ai e krahasoi ndjesinë me përjetime të mëdha të botës hapësinore dhe tha se eklipsi mund të zgjojë breza të rinj astronomësh dhe astrofizikanësh.
Në një tjetër reflektim, Álvarez tha se fenomeni jepte një ndjenjë perspektive dhe brishtësie, të ngjashme me atë që astronautët përshkruajnë kur e shohin Tokën nga hapësira.
Kurora, rruazat e Baily-t dhe “unaza e diamantit”
Totaliteti nuk nënkupton vetëm errësim.
Në sekondat kur Hëna mbulon plotësisht fotosferën verbuese të Diellit, bëhet e dukshme kurora diellore, atmosfera e jashtme tepër e nxehtë e yllit tonë.
Pak para dhe menjëherë pas totalitetit mund të shfaqen rruazat e Baily-t, pika drite që krijohen kur rrezet e fundit të Diellit kalojnë nëpër luginat dhe relievin e skajit të Hënës.
Kur mbetet vetëm një pikë shumë e fortë drite e shoqëruar nga kurora, krijohet efekti i njohur si “unaza e diamantit”.
Pikërisht këto çaste ishin mes objektivave kryesore të astronomëve profesionistë dhe astrofotografëve.
NASA thekson se vetëm gjatë fazës së plotë të totalitetit, dhe vetëm për vëzhguesit që ndodhen realisht brenda brezit të totalitetit, Dielli mund të shihet për pak çaste pa filtër. Gjatë çdo faze të pjesshme, para dhe pas totalitetit, mbrojtja e certifikuar e syve është e domosdoshme.
Observatori i Yebesit, qendra zyrtare e një vendi që shikonte qiellin
Qeveria spanjolle zgjodhi Observatorin Astronomik të Yebesit, në Guadalajara, si qendrën zyrtare të ndjekjes së fenomenit.
Observatori, në rreth 930 metra lartësi dhe rreth 80 kilometra nga Madridi, është një nga qendrat kryesore të Institutit Gjeografik Kombëtar dhe ka një radioteleskop 40-metërsh.
Aty u mblodhën shkencëtarë, gazetarë, të ftuar dhe katër ministra: ministrja e Shkencës, Inovacionit dhe Universiteteve Diana Morant, ministri i Brendshëm Fernando Grande-Marlaska, ministri i Politikës Territoriale Ángel Víctor Torres dhe ministri për Transformimin Digjital Óscar López.
Të pranishëm ishin edhe astronautët spanjollë të ESA-s Pablo Álvarez dhe Sara García.
Sekretari i Shtetit për Shkencën, Inovacionin dhe Universitetet, Juan Cruz Cigudosa, e kishte krahasuar ngjarjen me një “Kampionat Botëror të Astronomisë”, me Spanjën në rolin e vendit ku po luhej finalja.
Diana Morant tha pas totalitetit se universi ishte aq madhështor sa të linte të magjepsur dhe se përvoja kishte tejkaluar pritshmëritë e saj.
Ministrja e Arsimit, Formimit Profesional dhe Sporteve, Milagros Tolón, e vuri theksin te potenciali edukativ i fenomenit dhe mundësia që ai të zgjojë prirje për shkencën dhe astronominë mes të rinjve.
Palencia dhe NATE: eklipsi si laborator shkencor
Në Palencia u zhvillua një tjetër operacion i rëndësishëm shkencor.
Instituti i Astrofizikës i Ishujve Kanarie organizoi aktivitete në kuadër të projektit ndërkombëtar NATE – North African Telescope Eclipse, së bashku me institucione si Universiteti Politeknik Mohammed VI dhe National Solar Observatory.
Në projekt u përfshinë ekspertë të fizikës diellore dhe astronomisë, mes tyre drejtori i IAC-së Valentín Martínez Pillet, Kevin Reardon, Sanjay Gosain, José Carlos del Toro, Eva Villaver dhe koordinatori i projektit Jorge Pérez-Gallego.
Qëllimi nuk ishte vetëm vëzhgimi i vitit 2026, por edhe përgatitja për eklipsin shumë më të gjatë të vitit 2027 dhe krijimi i një rrjeti vëzhgimi që do të mund të ndiqte kurorën diellore nga pika të ndryshme.
Në zonën e Palencias, disa nga pikat e vëzhgimit patën rreth 104 sekonda totalitet, duke u dhënë shkencëtarëve një dritare të çmuar për fotografimin dhe analizën e kurorës.
NASA: avion në lartësi dhe balona për të matur atmosferën
NASA përdori eklipsin edhe si laborator natyror.
Një ekip shkencor i financuar nga agjencia planifikoi ndjekjen e hijes me avionin kërkimor WB-57 në lartësi të madhe, ndërsa ekipet e Nationwide Eclipse Ballooning Project u dërguan në Islandë dhe Spanjë.
Në Spanjë, tri ekipe do të lëshonin gjithsej gjashtë balona me kamera 360 gradë dhe instrumente për matjen e ozonit dhe ndryshimeve atmosferike të shkaktuara nga errësimi i papritur.
Në Villalibado, një fshat i vogël i Burgosit, një ekip prej rreth 30 studiuesish monitoroi fenomenin me teleskopë dhe pajisje të ndryshme, ndërsa transmetimet e lidhura me NASA-n dhe Exploratorium-in e San Franciskos e çuan ngjarjen te publiku ndërkombëtar.
Rënia e temperaturës dhe reagimi i natyrës
Eklipsi nuk ndryshoi vetëm dritën.
Raportimet nga disa pika përshkruan rënie të shpejta të temperaturës, në raste të caktuara deri në disa gradë, dhe shfaqjen e një flladi gjatë totalitetit.
Këto ndryshime janë rezultat i ndërprerjes së përkohshme të rrezatimit të drejtpërdrejtë diellor.
Në mjedise natyrore mund të ndryshojë edhe sjellja e kafshëve: disa shpendë interpretojnë errësimin e papritur si ardhjen e natës dhe kthehen drejt vendeve të pushimit, ndërsa aktiviteti i insekteve mund të ndryshojë përkohësisht.
Këto efekte ishin gjithashtu një nga arsyet pse NASA përdori balona dhe instrumente atmosferike gjatë fenomenit.
Moti: pothuajse perfekt në shumë zona, zhgënjim në disa pjesë të veriut
Për një fenomen që zgjat vetëm pak sekonda, një re e vetme mund të bëjë diferencën mes një përvoje historike dhe një zhgënjimi.
Në pjesën më të madhe të brezit spanjoll, moti ishte i favorshëm. Castilla y León, Aragón, shumë pjesë të qendrës dhe Mesdheut patën qiell të kthjellët ose kryesisht të kthjellët.
Problemet më të mëdha u shfaqën në veri të Galicias dhe sidomos përgjatë disa pjesëve të bregdetit të Asturiasit, ku re të ulëta dhe mjegullina kufizuan pamjen.
Në A Coruña, mijëra njerëz megjithatë qëndruan në plazhe, në bregdet dhe madje në anije, duke shpresuar për hapje të reve.
Në Asturias, shumë vëzhgues kishin zgjedhur paraprakisht zonat më të larta, përfshirë pjesë të Picos de Europa dhe brendësinë drejt Leónit.
Në Islandë, ku ndodhej afër maksimumi global, retë dhe reshjet prishën pamjen në disa prej vendeve më të shumëpritura.
“Spanja e zbrazur” u mbush me njerëz
Një nga efektet më të dukshme shoqërore ishte transformimi i përkohshëm i të ashtuquajturës España vaciada, zonat rurale të vendit të prekura prej dekadash nga shpopullimi.
Fshatra në Burgos, Palencia, Soria, Teruel dhe León, që zakonisht kanë vetëm disa qindra banorë, u kthyen në qendra ndërkombëtare vëzhgimi.
Në Castrillo de la Reina, një lokalitet me vetëm rreth 121 banorë gjatë dimrit, më shumë se një mijë njerëz u mblodhën për eklipsin. Në fshat mbërritën edhe gazetarë ndërkombëtarë.
Në Horche, pranë Yebesit, hotelet kishin qenë të rezervuara prej javësh. Në zona të tjera, kapacitetet ishin mbushur muaj ose madje vite më parë.
Në Soria, RTVE tregoi grupe të organizuara astronomësh amatorë nga Finlanda dhe Danimarka; një grup danez prej rreth 140 personash e kishte rezervuar udhëtimin dy vjet më parë.
Në Mallorca, Sóller dhe Serra de Tramuntana patën parkingje të mbushura shumë orë përpara totalitetit dhe në disa raste autoritetet mbyllën rrugët hyrëse.
Qindra mijëra turistë dhe qindra milionë euro – por ende jo një bilanc përfundimtar
Para ngjarjes u publikuan disa shifra shumë të ndryshme për numrin e njerëzve që mund të lëviznin drejt brezit të totalitetit. Disa parashikime mediatike flisnin për miliona persona, ndërsa vlerësimet e qeverisë për turizmin shtesë ishin më të kujdesshme.
Studimi zyrtar i ndikimit ekonomik parashikonte 446.700 turistë shtesë gjatë javës 10–16 gusht në 36 provincat e prekura ose në zonat e tyre tërheqëse.
Kontributi neto i parashikuar në ekonominë spanjolle ishte 347,60 milionë euro, ndërsa shpenzimi shtesë turistik vlerësohej në 342,19 milionë euro.
Këto janë parashikime ekonomike të bëra përpara ngjarjes, jo bilanci përfundimtar i asaj që ndodhi realisht. Deri në orët e para të 13 gushtit nuk ishte publikuar ende një numër i konsoliduar zyrtar i vizitorëve realë apo një vlerësim përfundimtar i të ardhurave.
Prandaj shifra si “gjysmë milioni turistë”, “150.000 të huaj” ose vlerësime shumë më të larta që u shfaqën në artikuj të ndryshëm duhet të trajtohen si vlerësime ose të dhëna paraprake, jo si bilanc përfundimtar kombëtar.
Operacion kombëtar sigurie
Qeveria ishte përgatitur prej muajsh.
Një Komision Ndërministror koordinonte ministri dhe administrata të ndryshme, ndërsa u përgatitën plane të posaçme për sigurinë, emergjencat, zjarret pyjore, trafikun, telekomunikacionet dhe shëndetin publik.
Në korrik, autoritetet kishin publikuar mbi 380 pika zyrtare ose të rekomanduara vëzhgimi, të zgjedhura duke marrë parasysh qasjen, sigurinë dhe horizontin.
Ministria e Shkencës dhe grupi ONCE organizuan shpërndarjen falas të dy milionë syzeve të sigurta për eklipsin: rreth 1,7 milionë nga ONCE dhe 300.000 nga FECYT.
Në terren, raportimet e natës flisnin për rreth 33.600 efektivë të Policisë Kombëtare dhe Guardia Civil të përfshirë në planin e sigurisë. Disa njoftime paraprake dhe artikuj e rrumbullakosën shifrën në afro 35.000; kjo shpjegon dallimin që shfaqet mes burimeve.
Trafiku: deri në 1,5 milionë udhëtime shtesë ishin parashikuar
Një nga shqetësimet kryesore ishte lëvizja masive e njerëzve.
Autoritetet kishin parashikuar deri në 1,5 milionë udhëtime shtesë me automjete, veçanërisht drejt zonave me totalitet dhe horizont të hapur.
Kolona u krijuan në daljet nga Madridi dhe Barcelona, në disa akse të Katalonjës dhe në rrugë të tjera që çonin drejt pikave të vëzhgimit.
Në një moment, në AP-7 u raportuan deri në rreth 12 kilometra trafik të ngadalësuar.
Në Barcelona Sants pati fluks shumë të madh pasagjerësh, ndërsa Transports Metropolitans de Barcelona u detyrua të kufizonte itineraret e disa linjave dhe të anulonte disa ndalesa për shkak të turmave që lëviznin drejt zonave të larta dhe bregdetit.
Pas përfundimit të eklipsit, problemi u përsërit në drejtim të kundërt, kur turmat nisën kthimin.
Peñíscola: 34 automjete të prekura nga zjarri
Incidenti më i dukshëm i lidhur me ditën e eklipsit ndodhi në Peñíscola, Castellón.
Një zjarr shpërtheu në një zonë parkimi rreth 200 metra larg një pike zyrtare vëzhgimi dhe preku 34 automjete. Zjarrfikësit arritën ta kontrollonin dhe të pengonin përhapjen drejt automjeteve të tjera dhe ndërtesave.
U raportua se disa persona morën trajtim mjekësor dhe se një spital i përkohshëm fushor u zhvendos për arsye sigurie; megjithatë, burimet e natës nuk jepnin një bilanc të unifikuar për lëndime të rënda.
Në Komunitetin Valencian pati edhe incidente të tjera më të vogla, përfshirë persona që tentuan të hynin në zona natyrore të mbyllura dhe një rast ku një person u denoncua për përdorimin e një sharre motorike në Serra d’Irta.
Në përgjithësi, autoritetet valenciane e cilësuan operacionin si të zhvilluar pa incidente të rënda.
Zjarret, dronët dhe emergjencat e tjera
Rreziku nga zjarret ishte veçanërisht i lartë për shkak të temperaturave të verës dhe grumbullimit të njerëzve në zona të thata natyrore.
Një zjarr në Monte de San Pedro në A Coruña u kontrollua dhe u shua shpejt.
Në Cantabria, Guardia Civil ndërhyri për të identifikuar një person që po fluturonte një dron në një zonë të kufizuar pranë një pike vëzhgimi.
Në Ishujt Balearikë u regjistruan 26 incidente të lidhura drejtpërdrejt me operacionin e eklipsit, shumica në Mallorca dhe kryesisht të natyrës së trafikut ose sigurisë. Nuk u raportua një bilanc me viktima të rënda nga këto raste.
Këto 26 raste nuk duhet të ngatërrohen me numrin e përgjithshëm të telefonatave dhe incidenteve që qendrat 112 menaxhuan gjatë gjithë ditës, të cilat përfshinin edhe ngjarje pa lidhje me eklipsin.
Emergjencat mjekësore në Katalonjë
Në Katalonjë, shifrat ndryshuan ndërsa bilanci përditësohej.
Në një raportim të orës 22:53, Sistemi i Emergjencave Mjekësore kishte regjistruar 41 telefonata në 061 dhe kishte trajtuar 37 persona për situata të lidhura me ngjarjen e jashtëzakonshme.
Në një përditësim të mëvonshëm, numri i personave të trajtuar u raportua në 83.
Mes rasteve më serioze u raportua një person i transportuar në Hospital Joan XXIII në gjendje kritike pas një ndalimi kardiorespirator dhe një grua me hemorragji të rëndë gastrointestinale.
Është e rëndësishme të theksohet se këto raste u regjistruan gjatë operacionit të eklipsit; materialet e disponueshme nuk thonë se të gjitha ishin shkaktuar drejtpërdrejt nga shikimi i Diellit apo nga vetë fenomeni.
Mbrojtja e syve: çfarë ishte vërtet e sigurt
Një nga shqetësimet më të mëdha para 12 gushtit ishte dëmtimi i retinës.
Udhëzimet zyrtare kërkonin përdorimin e syzeve të certifikuara sipas standardit ISO 12312-2:2015 për të gjitha fazat e pjesshme. Syzet e zakonshme të diellit, filtrat e improvizuar, xhami i tymosur apo shikimi përmes kamerave dhe teleskopëve pa filtra solarë nuk janë mbrojtje e mjaftueshme.
Brenda brezit të totalitetit, mbrojtja mund të hiqet vetëm kur fotosfera e Diellit është mbuluar plotësisht dhe duhet vendosur përsëri përpara rishfaqjes së dritës së drejtpërdrejtë.
Disa institucione spanjolle përdorën udhëzime edhe më konservatore, duke u kërkuar njerëzve të mos i hiqnin syzet për të shmangur gabimet në përcaktimin e fillimit dhe fundit të totalitetit.
Gjermania: deri në 85–90% e Diellit u mbulua
Ndërsa veriu i Spanjës përjetonte totalitetin, pjesa më e madhe e Evropës pa një eklips të thellë të pjesshëm.
Në Gjermani, fenomeni nisi rreth orës 19:11 në veriun ekstrem dhe pak më vonë në jug. Në shumë zona, Hëna mbuloi rreth 85–90% të Diellit.
NASA jep për Berlinin rreth 85% mbulim në maksimum.
Miliona njerëz ndoqën fenomenin në Gjermani nga parqe, observatorë dhe hapësira publike. Turma të mëdha u raportuan në Parkun Olimpik të Mynihut, Feldberg, Berlin dhe qytete të tjera.
Megjithëse nuk pati natën e menjëhershme të totalitetit, Dielli u shndërrua në një drapër shumë të hollë dhe ndriçimi ra dukshëm.
Fenomeni ishte i pjesshëm edhe në Francë, Britani, Itali, shumë pjesë të Evropës Qendrore dhe në Afrikën Veriperëndimore.
Perseidet: spektakli vazhdoi edhe pas eklipsit
Nata astronomike nuk përfundoi me rikthimin e Diellit.
Eklipsi përkoi pothuajse me maksimumin e shiut të meteorëve Perseide, të krijuar nga mbetjet e kometës 109P/Swift-Tuttle.
Viti 2026 ishte veçanërisht i favorshëm sepse Hëna ishte pothuajse e re dhe nuk ndriçonte qiellin gjatë natës.
International Meteor Organization jep për Perseidet një ZHR teorike rreth 100, ndërsa në kushte reale rurale një vëzhgues zakonisht mund të shohë rreth 50–75 meteorë në orë në maksimum, nëse qielli është i errët dhe i kthjellët.
Kjo bëri që shumë nga njerëzit që kishin udhëtuar drejt zonave të errëta për eklipsin të qëndronin aty edhe gjatë natës.
1905, 1912 apo 1959? Sqarimi i historisë
Një nga kundërthëniet më të shpeshta në raportimet e 12 gushtit ishte data e eklipsit të mëparshëm.
Në disa artikuj u përmend 1905, sepse më 30 gusht të atij viti një eklips total i rëndësishëm përshkoi pjesë të mëdha të Spanjës dhe ka mbetur fort në kujtesën historike të shumë rajoneve.
Megjithatë, Instituti Gjeografik Kombëtar e përcakton vitin 1912 si rastin e fundit kur një eklips total diellor ishte i dukshëm nga Gadishulli Iberik përpara vitit 2026.
Ekziston edhe një datë e tretë: 1959. Atë vit një eklips total ishte i dukshëm nga territori spanjoll, por vetëm nga Ishujt Kanarie, jo nga Gadishulli Iberik.
Prandaj formulimi më i saktë është:
Eklipsi i 12 gushtit 2026 ishte eklipsi i parë total diellor i dukshëm nga Gadishulli Iberik që nga viti 1912.
2 gusht 2027: një eklips edhe më i gjatë
Spanja nuk do të presë edhe një shekull.
Më 2 gusht 2027, një tjetër eklips total do të përshkojë jugun e vendit.
Brezi i totalitetit do të përfshijë Ceutën dhe Melillën, pothuajse të gjithë provincën e Cádizit, pjesë të mëdha të Málagas dhe skajet jugore të Granadës dhe Almerías.
Në Ceuta, totaliteti do të zgjasë rreth 4 minuta e 48 sekonda; në Cádiz rreth 2:54, në Málaga rreth 1:48 dhe në Melilla rreth 4:34.
Maksimumi global do të jetë në Egjipt, ku totaliteti do të arrijë 6 minuta e 23 sekonda, duke e bërë atë një nga eklipset më të gjata të shekullit.
26 janar 2028: “unaza e zjarrit”
Triada iberike do të përfundojë më 26 janar 2028 me një eklips unazor.
Në këtë rast, Hëna do të jetë shumë larg nga Toka për ta mbuluar plotësisht diskun e Diellit. Rreth siluetës së saj do të mbetet një brez i ndritshëm: e ashtuquajtura “unazë zjarri”.
Eklipsi do të përshkojë Gadishullin Iberik në një drejtim përgjithësisht nga jugperëndimi drejt verilindjes dhe do të ndodhë përsëri pranë perëndimit të Diellit.
Pas eklipsit total të 2027-s, sipas IGN-së, Spanja nuk do të ketë një tjetër eklips total diellor të dukshëm nga territori i saj deri në 2053.
Çfarë dimë dhe çfarë mbetet ende për t’u sqaruar
Në orët e para të 13 gushtit, panorama kryesore është e qartë: eklipsi u zhvillua sipas parashikimeve astronomike, totaliteti përshkoi veriun e Spanjës dhe Ishujt Balearikë, kushtet meteorologjike ishin të favorshme në pjesën më të madhe të brezit dhe operacioni kombëtar përfundoi pa ndonjë katastrofë apo incident masiv.
Por disa të dhëna mbeten ende paraprake.
Nuk ka ende një numër përfundimtar zyrtar të njerëzve që udhëtuan për eklipsin. Shifrat që variojnë nga qindra mijëra deri në miliona njerëz përshkruajnë kategori të ndryshme – turistë shtesë, popullsi në brezin e totalitetit, udhëtime me makinë apo audiencë të përgjithshme – dhe nuk duhet të përzihen.
Po kështu, 347,6 milionë eurot janë një vlerësim ekonomik i bërë para ngjarjes, jo rezultati i matur përfundimisht.
Bilancet e emergjencave mjekësore dhe incidenteve të vogla mund të përditësohen gjatë 13 gushtit.
Edhe të dhënat shkencore nga teleskopët, avionët dhe balonat e NASA-s, projektet e IAC-së dhe observatorët spanjollë do të kërkojnë analizë para se të publikohen rezultatet shkencore përfundimtare.
Një minutë që hyri në kujtesën kolektive
Por për miliona njerëz rëndësia e 12 gushtit 2026 nuk matet vetëm në sekonda, gradë mbi horizont apo magnitudë astronomike.
Në A Coruña ishte rreth një minutë e një çerek. Në Burgos rreth një minutë e 44 sekonda. Në Castrojeriz 1 minutë e 46 sekonda. Në Salou rreth një minutë e 7 sekonda. Në zona të tjera vetëm disa dhjetëra sekonda.
Mjaftoi.
Për atë interval të shkurtër, njerëzit panë një Diell të zi të rrethuar nga një kurorë e bardhë, një horizont që ende digjej me ngjyrat e muzgut dhe një vend të tërë që, për pak çaste, dukej sikur kishte ndalur.
Astronomët panë një laborator natyror.
Shkencëtarët matën atmosferën.
Turistët udhëtuan qindra e mijëra kilometra.
Fshatra të vegjël u kthyen në qendra të vëmendjes botërore.
Dhe miliona njerëz përjetuan të njëjtin moment duke parë në të njëjtin drejtim.
Eklipsi i 12 gushtit 2026 nuk ishte vetëm dita kur Hëna mbuloi Diellin mbi Spanjë. Ishte dita kur, për pak më pak se dy minuta, një fenomen i parashikueshëm deri në sekondë arriti përsëri të shkaktonte atë që astronomia ka shkaktuar gjatë gjithë historisë njerëzore: heshtje, habi dhe ndjesinë e papritur se Toka është vetëm një pjesë e një mekanizmi shumë më të madh qiellor./Tetova News
