Arsimi në Maqedoninë e Veriut po përballet me një paradoks që tashmë nuk mund të shpjegohet vetëm me rënien demografike: numri i nxënësve, paraleleve dhe shkollave po zvogëlohet vazhdimisht, ndërsa numri i mësuesve vazhdon të rritet.
Për vitin shkollor 2026/2027, deri tani janë regjistruar rreth 14.500 nxënës të klasës së parë, njoftoi ministrja e Arsimit dhe Shkencës, Vesna Janevska. Shifra nuk është përfundimtare, pasi regjistrimet vazhdojnë deri në fund të shtatorit, por tashmë është zvogëluar numri i paraleleve – me rreth 200 në arsimin fillor dhe me rreth 100 të tjera në arsimin e mesëm.
Përballë bankave të zbrazëta dhe mbylljes së shkollave, të dhënat zyrtare tregojnë se numri i kuadrit mësimor po rritet.
Në vitin shkollor 2023/2024, në Maqedoninë e Veriut kishte 955 shkolla të rregullta fillore dhe 18.831 mësues. Një vit më vonë, numri i shkollave u zvogëlua në 943, por numri i mësuesve u rrit në 19.447. Në vitin shkollor 2025/2026 mbetën 927 shkolla, ndërsa numri i mësuesve u rrit edhe më tej, në 19.461.
Kjo do të thotë se brenda tre viteve shkollore, Maqedonia e Veriut ka 28 shkolla fillore më pak dhe 630 mësues më shumë.
Gjatë së njëjtës periudhë është zvogëluar edhe numri i nxënësve të klasës së parë. Në vitin 2023/2024 ishin regjistruar 19.848 fëmijë, vitin pasues 19.452, ndërsa në vitin shkollor 2025/2026 numri ra në 17.921 nxënës të klasës së parë. Për vitin e ri shkollor, aktualisht janë regjistruar rreth 14.500, megjithëse shifra përfundimtare do të dihet pas përfundimit të regjistrimeve.
Tendenca bëhet edhe më e dukshme nëse krahasohet me gjendjen e një dekade më parë. Në vitin shkollor 2016/2017, klasën e parë e nisën 23.266 fëmijë. Sipas të dhënave të tanishme, sot ka pothuajse 9.000 nxënës të klasës së parë më pak, por sistemi arsimor ende nuk është përshtatur me realitetin e ri demografik.
Veçanërisht shqetësues është krahasimi me numrin e fëmijëve të lindur. Pjesa më e madhe e brezit që këtë vit duhet të nisë shkollën ka lindur në vitin 2020, kur ishin regjistruar 19.031 fëmijë të lindur gjallë. Në listat shkollore deri tani figurojnë rreth 14.500 nxënës të klasës së parë, që përbën një diferencë prej afërsisht 4.500 fëmijësh.
Regjistrimet vazhdojnë ende dhe nuk mund të pretendohet se të gjithë fëmijët që mungojnë janë shpërngulur jashtë vendit. Në këtë shifër ndikojnë regjistrimet shtesë, shtyrja e fillimit të shkollimit dhe rrethana të tjera. Megjithatë, diferenca është tepër e madhe për t’iu atribuar vetëm nivelit të ulët të lindshmërisë.
Fëmijët e lindur në vitin 2024, kur numri i lindjeve të gjalla ra në 16.061, do të arrijnë moshën për klasën e parë vetëm rreth vitit 2030. Kjo do të thotë se zbrazja e sotme e shkollave nuk është vetëm pasojë e rënies më të fundit të lindjeve, por edhe e emigrimit të familjeve të tëra dhe e migrimit të brendshëm drejt Shkupit dhe qyteteve të tjera më të mëdha.
Pasojën më të drejtpërdrejtë do ta ndiejnë 26 shkolla rurale, në të cilat këtë vit nuk është regjistruar asnjë nxënës në klasën e parë. Për to është paralajmëruar ndërprerja e punës, edhe pse në një pjesë të objekteve vazhdojnë të mësojnë nga pesë deri në tetë fëmijë. Arsyetimi është se në paralelet e kombinuara, ku mësojnë së bashku fëmijë të klasave të ndryshme, është e vështirë të sigurohet cilësia e nevojshme e mësimdhënies.
Ndërsa fshatrat mbeten pa nxënës dhe pa shkolla, në disa komuna të Shkupit mungojnë klasat dhe kuadri mësimor. Në Aerodrom, për shembull, ekziston nevoja për zgjerimin e kapaciteteve shkollore. Kjo tregon se problemi nuk qëndron vetëm te numri i përgjithshëm i mësuesve, por edhe te shpërndarja e tyre.
Maqedonia e Veriut, në të njëjtën kohë, ka shkolla pa fëmijë, mësues pa numër të mjaftueshëm nxënësish dhe zona urbane ku mungojnë hapësirat dhe kuadri. Në vend që rrjeti arsimor të përshtatet sipas nevojave reale, sistemi vazhdon të zgjerohet në një vend, ndërsa në një vend tjetër po shpërbëhet.
Ministrja Janevska siguron se mësuesit e punësuar me kontratë në kohë të pacaktuar nuk do të largohen nga puna. Si një nga zgjidhjet paralajmërohet mësimi me qëndrim tërëditor, përmes të cilit kuadri ekzistues do të angazhohej në qëndrimin e zgjatur të nxënësve në shkollë.
Por rritja e numrit të mësuesve, në vetvete, nuk është dëshmi e një arsimi më të mirë. Duhet të shpjegohet se përse kuadri mësimor po shtohet në një periudhë kur po zvogëlohen numri i nxënësve, paraleleve dhe shkollave, si janë shpërndarë këto punësime dhe nëse kuadri shtesë vërtet kontribuon në një mësimdhënie më cilësore.
Problemi nuk qëndron te mësuesit, por te sistemi, i cili duhet të ketë një plan të qartë se çfarë do të bëjë me numrin gjithnjë e më të vogël të nxënësve dhe numrin gjithnjë e më të madh të të punësuarve. Ruajtja e vendeve të punës është e rëndësishme, por politika arsimore nuk duhet të reduktohet vetëm në parimin që askush të mos humbasë vendin e punës. Detyra e saj e parë është të sigurojë arsim cilësor dhe të qëndrueshëm, në përputhje me numrin real dhe shpërndarjen territoriale të nxënësve.
Prandaj, shifra prej 14.500 nxënësish të klasës së parë nuk është vetëm një paralajmërim demografik. Ajo është gjithashtu një provë nëse sistemi arsimor do t’i përshtatet realitetit apo do të vazhdojë të mbajë në këmbë një rrjet në të cilin fëmijët po pakësohen, shkollat po mbyllen, ndërsa numri i mësuesve vazhdon të rritet./politika.com
