Presidenti amerikan tani dëshiron ta detyrojë Iranin të gjunjëzohet përmes presionit të sanksioneve. Ndryshimi i kursit vjen në një kohë kur Trumpi e ka futur veten në një rrugë pa krye me luftën.
Donald Trump shkroi edhe një herë me shkronja të mëdha kur, pas gjashtë muajsh lufte, njoftoi një strategji të re kundër Iranit. Ai po planifikonte masat më shkatërrimtare ekonomike që ishin ndërmarrë ndonjëherë kundër një shteti, shkroi të mërkurën në mbrëmje në platformën e tij Truth Social. “Luftë ekonomike dhe izolim në përmasa të paprecedenta”, një “D-Day ekonomik”.
Ajo që pasoi nuk ishin hollësi mbi mënyrën e veprimit, por kryesisht kërcënime ndaj atyre vendeve që vazhdojnë të bëjnë biznes me Iranin. Presidenti amerikan shkroi: “Ju e dini se kush jeni.” Kushdo që i jep mbështetje “të çmendurve” në Teheran, do të duhet të përballet vetë me pasoja të mëdha ekonomike. Kompanitë guaskë, transfertat e parave të gatshme, kontrabanda e naftës dhe flotat hije – e gjithë kjo duhet të marrë fund.
Njoftimi për ndryshimin e kursit erdhi në një moment kur Trumpi e ka futur veten në një rrugë pa krye me luftën kundër Iranit. Sulmet ushtarake, të lavdëruara shumë nga presidenti, nuk mjaftuan për ta detyruar Iranin të bëjë lëshime. Edhe afati i deklaratës së synimit për një armëpushim dhe paqe të qëndrueshme përfundoi këtë javë pa asnjë rezultat.
Pakënaqësia e amerikanëve po rritet
Koha është e rrezikshme për Trumpin: pak më shumë se dy muaj para zgjedhjeve për Kongresin, në të cilat republikanët duhet të mbrojnë shumicat e tyre në të dyja dhomat, pakënaqësia e amerikanëve po rritet. Në një sondazh të fundit të Reuters dhe Ipsos, presidenti jo vetëm që rezulton më i papëlqyer se kurrë gjatë mandatit të tij të dytë. Për herë të parë pas disa vitesh, shumica e të anketuarve gjithashtu thanë se u besonin më shumë demokratëve në çështjet ekonomike dhe të kostos së jetesës. Çmimet e benzinës, të cilat kanë mbetur vazhdimisht të larta që prej fillimit të luftës me Iranin, ka shumë të ngjarë të kenë ndikuar ndjeshëm në këtë vlerësim.
Megjithatë, sulmi verbal i Trumpit ndaj Iranit mbeti i paqartë, sepse ai nuk shpjegoi se çfarë do të bëhej përtej sanksioneve që tashmë janë në fuqi ndaj Iranit. I pyetur për masa ekonomike përpara postimit të tij të së mërkurës, ai u përgjigj se kishte “gjëra të reja” që Uashingtoni mund t’i sanksiononte. Sipas tij, SHBA-ja kishte “sanksione shumë drakoniane” dhe duhej parë se çfarë do të ndodhte. Ose gjithçka do të shkonte shumë mirë dhe çmimi i naftës do të binte ndjeshëm, “ose thjesht do të vazhdojmë pikërisht si deri tani”. Situata, tha ai, ishte “shumë e mirë”.
Ekspertët kundërshtojnë se dobësimi ekonomik deri në rraskapitje i Iranit, një vend i mësuar prej dekadash me sanksione, mund të zgjasë muaj apo madje vite. Për më tepër, partneri më i madh tregtar i Iranit është Kina. Në fillim të javës, Trumpi kishte theksuar se aktualisht nuk po zhvilloheshin bisedime me regjimin. Megjithatë, në heshtje Uashingtoni duket se po përpiqet të gjejë një zgjidhje për ngërçin në Ngushticën e Hormuzit, pika më e rëndësishme e kalimit për tregun botëror të energjisë, e cila ishte e hapur përpara luftës.
Sipas portalit të lajmeve Axios, ushtria amerikane ka krijuar një korridor lundrimi përmes një kanali jugor përgjatë bregdetit të Omanit, nëpërmjet të cilit prej disa javësh, çdo natë, 15 deri në 30 cisterna hyjnë dhe dalin nga ngushtica. Në këtë mënyrë, pothuajse dhjetë milionë fuçi naftë në ditë po futen në tregun global të energjisë – rreth gjysma e sasisë që kalonte përpara luftës.
Mbështetje nga Emiratet
Sipas zyrtarëve të administratës amerikane të njohur me çështjen, anijet lëvizin në formacion kolonë drejt dhe nga Ngushtica e Hormuzit brenda intervaleve të caktuara kohore. Kjo është bërë e mundur, sipas tyre, falë një sulmi amerikan që dobësoi sistemet iraniane të radarëve dhe të mbikëqyrjes detare. Megjithatë, disa nga raketat iraniane, të lëshuara kryesisht “verbërisht”, thuhet se kanë goditur anije; por pjesa më e madhe e tyre deri tani duket se është kapur. Presidenti Trump iu referua tërthorazi raportit të mërkurën: ai u tha gazetarëve se nga Ngushtica e Hormuzit po eksportohej një “sasi e jashtëzakonshme nafte”.
Edhe pse fillimisht mbeti e paqartë nëse Uashingtoni kishte luajtur ndonjë rol në këtë çështje, Trumpi ndërkohë mori mbështetje nga një prej aleatëve të tij në Gjirin Persik. Emiratet e Bashkuara Arabe njoftuan të martën se do të pezullonin tregtinë dhe të gjitha transaksionet financiare me Republikën Islamike.
Pak përpara se udhëheqja në Abu Dhabi ta shpallte këtë vendim, ajo e kishte akuzuar regjimin në Teheran se kishte lëshuar raketa drejt territorit të Emirateve. Masa po merrej “në dritën e përshkallëzimeve rajonale që minojnë paqen dhe sigurinë rajonale dhe ndërkombëtare”, deklaroi një zëdhënëse e Ministrisë së Jashtme.
Gjithashtu, sundimtari i Emirateve, Mohammed bin Zayed Al Nahyan, kishte zhvilluar një bisedë telefonike me Trumpin përpara shpalljes së vendimit. Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, kishte biseduar po ashtu me këshilltarin e tij për sigurinë kombëtare, Tahnoun bin Zayed. Në njoftimet zyrtare kjo temë nuk u përmend.
Në çdo rast, lëvizja e Abu Dhabit përbën një goditje për ekonominë iraniane. Ekspertët i atribuojnë veçanërisht Dubait – edhe si qendër financiare – një rol kyç në përpjekjet e Teheranit për të anashkaluar sanksionet ndërkombëtare.
Sipas të dhënave të Organizatës Botërore të Tregtisë, 30 për qind e importeve iraniane vijnë nga Emiratet. Ato janë gjithashtu një nyje e rëndësishme për tregtinë.
Ministria e Jashtme iraniane reagoi me zemërim ndaj këtij vendimi. Një zëdhënës tha se ai minon “përpjekjet në vazhdim për të forcuar besimin midis vendeve të rajonit dhe për të parandaluar një përshkallëzim të pasigurisë”./FAZ
