Samiti dyditor i BRICS-it, i zhvilluar më 12–13 shtator 2026 në Bharat Mandapam të New Delhit nën presidencën e Indisë, përfundoi me Deklaratën e New Delhit prej 140 pikash. Vendet kërkuan “përmbajtje maksimale” në Lindjen e Mesme, reforma të OKB-së, FMN-së, Bankës Botërore dhe OBT-së, zgjerim të pagesave në monedhat kombëtare dhe bashkëpunim më të thellë në inteligjencën artificiale, energji, mineralet kritike, shëndetësi, bujqësi dhe klimë. Kina do ta marrë presidencën e BRICS-it në vitin 2027.
Samiti i 18-të i BRICS-it është mbyllur të dielën, më 13 shtator 2026, në New Delhi, pas dy ditësh negociatash në një prej momenteve më të tensionuara ndërkombëtare të viteve të fundit. Lufta dhe përshkallëzimi në Lindjen e Mesme, lufta Rusi–Ukrainë, ndërprerjet e transportit detar, siguria energjetike, sanksionet, tarifat tregtare dhe rivalitetet ndërmjet fuqive të mëdha formuan sfondin e një samiti ku India u përpoq ta paraqiste BRICS-in si një forum praktik të Jugut Global dhe jo vetëm si kundërpeshë politike ndaj Perëndimit.
Rezultati kryesor politik ishte miratimi me konsensus i Deklaratës së New Delhit. Dokumenti prej 140 pikash u dakordua më 12 shtator dhe përcakton pozicionet e përbashkëta për qeverisjen globale, luftërat dhe sigurinë, tregtinë, financat, energjinë, klimën, teknologjinë, inteligjencën artificiale, shëndetësinë, bujqësinë, arsimin dhe bashkëpunimin kulturor.
Arritja e një teksti të përbashkët kishte peshë të veçantë për shkak të dallimeve të forta mes anëtarëve, veçanërisht Iranit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe, për konfliktin në Lindjen e Mesme. Në fund, të dyja palët mbështetën formulimin kompromis të deklaratës.
India e drejton BRICS-in për herë të katërt
Samiti u mbajt më 12 dhe 13 shtator në kompleksin Bharat Mandapam në zonën Pragati Maidan të New Delhit, të njëjtën qendër ku India priti edhe Samitin e G20-s në vitin 2023.
Tema e presidencës indiane ishte “Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability” – “Ndërtimi për Reziliencë, Inovacion, Bashkëpunim dhe Qëndrueshmëri”.
Viti 2026 shënon 20 vjet nga institucionalizimi i bashkëpunimit BRIC në vitin 2006. India e drejtoi BRICS-in edhe në vitet 2012, 2016 dhe 2021, duke e bërë presidencën e vitit 2026 të katërtën për New Delhin.
Gjatë gjithë presidencës indiane janë zhvilluar më shumë se 400 takime dhe angazhime të ministrave, parlamentarëve, drejtuesve të agjencive, zyrtarëve, ekspertëve, bizneseve dhe organizatave të tjera në 30 qytete të Indisë.
BRICS e organizon bashkëpunimin e vet në tri shtylla: çështjet politike dhe të sigurisë, bashkëpunimin ekonomik e financiar dhe marrëdhëniet kulturore e ndërmjet njerëzve.
Sa vende ka BRICS? Mospërputhja për Arabinë Saudite
Kjo mbetet një nga pikat ku burimet zyrtare dhe raportimi ndërkombëtar nuk përdorin të njëjtin përkufizim.
Qeveria e Indisë e paraqet BRICS-in e vitit 2026 si grupim me 11 vende: Brazilin, Kinën, Egjiptin, Etiopinë, Indinë, Indonezinë, Iranin, Rusinë, Arabinë Saudite, Afrikën e Jugut dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.
Sipas kësaj llogaritjeje zyrtare indiane, këto vende përfaqësojnë rreth 49.5 për qind të popullsisë botërore, rreth 40 për qind të PBB-së globale dhe 26 për qind të tregtisë botërore.
Reuters, megjithatë, vazhdon ta trajtojë Arabinë Saudite si vend që është ftuar të anëtarësohet, por që nuk e ka formalizuar publikisht hyrjen e tij. Sipas kësaj metodologjie, BRICS ka dhjetë anëtarë të konfirmuar.
Në New Delhi, Arabia Saudite u përfaqësua nga ministri i Jashtëm, princi Faisal bin Farhan, në emër të princit të kurorës dhe kryeministrit Mohammed bin Salman.
Për këtë arsye, formulimi më i saktë është se India e numëron Arabinë Saudite ndër 11 vendet e BRICS-it, ndërsa statusi formal i aderimit saudit vazhdon të paraqitet ndryshe nga disa burime ndërkombëtare.
BRICS ka gjithashtu dhjetë vende partnere: Bjellorusinë, Bolivinë, Kubën, Kazakistanin, Malajzinë, Nigerinë, Tajlandën, Ugandën, Uzbekistanin dhe Vietnamin.
Kush mori pjesë në New Delhi
Në sesionin kryesor të 12 shtatorit morën pjesë kryeministri indian Narendra Modi, presidenti kinez Xi Jinping, presidenti rus Vladimir Putin, presidenti i Afrikës së Jugut Cyril Ramaphosa, presidenti iranian Masoud Pezeshkian, presidenti egjiptian Abdel Fattah el-Sisi, presidenti indonezian Prabowo Subianto dhe kryeministri etiopian Abiy Ahmed.
Emiratet e Bashkuara Arabe u përfaqësuan nga princi i kurorës së Abu Dhabit, Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan.
Brazili nuk u përfaqësua nga presidenti Luiz Inácio Lula da Silva, por nga ministri i Jashtëm Mauro Vieira.
Në aktivitetet e zgjeruara morën pjesë edhe vendet partnere, vende të ftuara dhe përfaqësues të institucioneve ndërkombëtare. Në New Delhi ishte edhe Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së António Guterres, me të cilin Modi zhvilloi takim bilateral.
Më 13 shtator, pjesëmarrja u zgjerua përmes formatit Outreach/BRICS Plus, me delegacione dhe udhëheqës nga vende partnere dhe të ftuara.
11 shtatori: biznesi dhe diplomacia nisën para samitit
Aktivitetet kryesore filluan praktikisht një ditë para hapjes zyrtare të samitit.
Më 11 shtator u mbajt BRICS Business Forum, ku qeveritë, kompanitë, institucionet financiare, startup-et, Këshilli i Biznesit i BRICS-it dhe Aleanca e Grave në Biznes diskutuan tregtinë, investimet, inovacionin dhe pengesat që vazhdojnë të kufizojnë bashkëpunimin ekonomik brenda grupimit.
Modi u kërkoi bizneseve të identifikonin barrierat ndaj tregtisë dhe investimeve brenda BRICS-it dhe të shfrytëzonin më mirë potencialin e startup-eve dhe ndërmarrjeve të vogla e të mesme.
Paralelisht, më 11–12 shtator, u zhvillua ekspozita “BRICS Bharat Innovates”, ku u prezantuan 37 inovatorë dhe startup-e indiane të teknologjisë së avancuar.
Presidenca indiane promovoi një BRICS Incubator Network. Deklarata përfundimtare mirëpret krijimin e këtij rrjeti.
Por një dallim i rëndësishëm është se BRICS Startup Innovation Fund nuk është krijuar ende. Deklarata flet vetëm për shqyrtimin e mëtejshëm të mundësisë së një fondi të tillë.
Modi–Putin: tregti, energji, luftërat dhe BRICS-i ekonomik
Më 11 shtator, Modi zhvilloi bisedime me Vladimir Putinin.
Dy liderët diskutuan marrëdhëniet strategjike Indi–Rusi, energjinë, tregtinë dhe pasojat që konfliktet në Lindjen e Mesme dhe rajonin e Detit të Zi kanë mbi transportin detar dhe sigurinë e marinarëve.
India dhe Rusia vazhdojnë të synojnë rritjen e tregtisë së tyre dypalëshe në 100 miliardë dollarë deri në vitin 2030, nga rreth 70 miliardë dollarë në vitin financiar 2024–2025.
Putini e paraqiti BRICS-in si një mekanizëm që duhet të bëhet gjithnjë e më praktik ekonomikisht, me bashkëpunim në teknologji, infrastrukturë, investime dhe sisteme pagesash.
Ai kritikoi sanksionet dhe kufizimet ekonomike perëndimore, duke argumentuar se BRICS duhet të ndërtojë një platformë të qëndrueshme për rritjen globale.
Modi–Pezeshkian: siguria e lundrimit në qendër
Po më 11 shtator, Modi u takua me presidentin iranian Masoud Pezeshkian.
Kryeministri indian kërkoi që problemet ndërkombëtare të zgjidhen përmes dialogut dhe diplomacisë dhe nënvizoi rëndësinë e lirisë së lundrimit, tregtisë detare dhe sigurisë së marinarëve.
Çështja ka rëndësi të veçantë për Indinë për shkak të ndërprerjeve të transportit në Lindjen e Mesme dhe sulmeve ndaj anijeve, të cilat kanë prekur drejtpërdrejt edhe shtetas indianë.
Pezeshkian, në Forumin e Biznesit të BRICS-it, kërkoi një sistem ku asnjë shtet të mos mund të pengojë në mënyrë të njëanshme tregtinë “legjitime” të shteteve të tjera.
12 shtatori: liderët hyjnë në negociatat politike
Më 12 shtator, Modi drejtoi sesionin “Inclusive Global Governance and Strengthening Multilateralism” – “Qeverisje globale gjithëpërfshirëse dhe forcimi i multilateralizmit”.
Tema qendrore ishte reforma e rendit ndërkombëtar dhe rritja e ndikimit të vendeve në zhvillim në institucionet ku merren vendimet globale.
Pas dy dekadash zgjerimi të BRICS-it, India kërkoi që grupimi të mos mbetej vetëm forum deklarativ, por të prodhonte rezultate praktike në ekonomi, financa, teknologji, energji, shëndetësi dhe zhvillim.
Po atë ditë u arrit konsensusi për Deklaratën e New Delhit.
Lindja e Mesme: “përmbajtje maksimale”
Pika më e ndjeshme politike ishte konflikti në Lindjen e Mesme.
Deklarata shpreh “shqetësim të thellë” për përshkallëzimin e vazhdueshëm dhe, duke njohur që vendet anëtare kanë pozicione kombëtare të ndryshme, kërkon “përmbajtje maksimale” dhe shmangien e veprimeve që mund ta përkeqësojnë situatën.
BRICS kërkon mbrojtjen e civilëve dhe infrastrukturës civile, respektimin e sovranitetit dhe integritetit territorial të shteteve dhe intensifikimin e dialogut dhe diplomacisë.
Dokumenti e lidh konfliktin edhe me ekonominë globale dhe kërkon ruajtjen e rrjedhës së tregtisë, zinxhirëve të furnizimit dhe energjisë.
Ai shpreh shqetësim serioz edhe për sulmet e qëllimshme ndaj infrastrukturës civile dhe objekteve bërthamore paqësore që janë nën garancitë e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike.
Xi kërkon BRICS si forcë paqebërëse
Xi Jinping kërkoi që BRICS të luajë rol më të drejtpërdrejtë në përpjekjet për paqe në Lindjen e Mesme.
Presidenti kinez argumentoi se lufta nuk është në interesin e përbashkët të komunitetit ndërkombëtar dhe tha se Kina është e gatshme të punojë me vendet e tjera të BRICS-it për paqen dhe stabilitetin rajonal.
Xi e përshkroi BRICS-in si një grupim udhëheqës të Jugut Global dhe kërkoi që ai të tregojë se vendet në zhvillim mund të ndërtojnë mekanizma të pavarur inovacioni, zhvillimi dhe bashkëpunimi.
Gaza dhe Palestina: një prej pjesëve më të detajuara të deklaratës
Deklarata kërkon ruajtjen e armëpushimit në Gaza dhe akses të plotë e të papenguar për ndihmën humanitare.
BRICS shprehu shqetësim për vazhdimin e dhunës pavarësisht marrëveshjes së armëpushimit të tetorit 2025.
Dokumenti kërkon ndalimin e politikave që synojnë zhvendosjen e palestinezëve nga Gaza dhe kundërshton ndryshimet gjeografike ose demografike të territorit.
BRICS riafirmon zgjidhjen me dy shtete dhe mbështet krijimin e një shteti palestinez sovran, të pavarur dhe të qëndrueshëm brenda kufijve të njohur ndërkombëtarisht të vitit 1967, përfshirë Gazën dhe Bregun Perëndimor, me Jerusalemin Lindor si kryeqytet.
Grupimi mbështet gjithashtu anëtarësimin e plotë të Palestinës në OKB dhe përfaqësimin e saj adekuat në organizatat ndërkombëtare, përfshirë institucionet financiare shumëpalëshe.
Deklarata dënon përdorimin e urisë si metodë lufte, sulmet ndaj civilëve dhe objekteve civile, pengimin e paligjshëm të ndihmave dhe politizimin ose militarizimin e asistencës humanitare.
BRICS riafirmon mbështetjen për UNRWA-n dhe përmend masat e përkohshme të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë në çështjen e ngritur nga Afrika e Jugut kundër Izraelit.
Libani, Sudani dhe Siria
Për Libanin, BRICS mirëpret armëpushimin, kërkon zbatimin e Rezolutës 1701 të Këshillit të Sigurimit dhe dënon sulmet kundër personelit dhe instalimeve të UNIFIL-it.
Deklarata shpreh ngushëllime për vdekjen e katër paqeruajtësve indonezianë dhe paqeruajtësve të tjerë dhe thekson se siguria e personelit të OKB-së është e panegociueshme.
Për Sudanin kërkohet armëpushim i menjëhershëm dhe i përhershëm, dialog politik dhe zgjerim i ndihmës humanitare. BRICS rikthen formulën “zgjidhje afrikane për problemet afrikane”.
Për Sirinë mbështeten sovraniteti, pavarësia, uniteti dhe integriteti territorial, një tranzicion politik gjithëpërfshirës i udhëhequr nga sirianët dhe një proces i lehtësuar nga OKB-ja.
Çfarë nuk thotë Deklarata për Ukrainën
Një korrigjim i rëndësishëm ndaj disa përmbledhjeve të publikuara pas samitit është se Deklarata e New Delhit nuk e përmend Ukrainën me emër.
Lufta Rusi–Ukrainë ishte pjesë e kontekstit të samitit dhe u diskutua në takime bilaterale dhe në deklarata individuale të liderëve, por teksti i përbashkët prej 140 pikash nuk përmban një paragraf specifik për Ukrainën.
Kjo e dallon atë nga disa deklarata të mëparshme të BRICS-it dhe tregon vështirësinë për të arritur një formulim të ri të përbashkët për këtë konflikt.
Terrorizmi: sulmi i 22 prillit 2025 futet në dokument
BRICS dënoi në termat më të fortë sulmin terrorist të 22 prillit 2025 në Jammu dhe Kashmir, ku sipas deklaratës u vranë 26 persona dhe shumë të tjerë u plagosën.
Dokumenti kërkon “zero tolerancë” ndaj terrorizmit dhe kundërshton standardet e dyfishta.
Vendet dënojnë financimin e terrorizmit, strehët e sigurta, lëvizjen ndërkufitare të terroristëve dhe kërkojnë veprim kundër personave dhe organizatave terroriste të listuara nga OKB-ja.
Njëkohësisht theksohet se terrorizmi nuk duhet të lidhet me një fe, kombësi, qytetërim ose grup etnik.
BRICS kërkon gjithashtu finalizimin e Konventës Gjithëpërfshirëse të OKB-së kundër Terrorizmit Ndërkombëtar.
Nga “scam compounds” te asetet kriminale
Deklarata shkon më tej se terrorizmi tradicional.
Ajo evidenton rrjetet ndërkombëtare të mashtrimeve online dhe të ashtuquajturat “scam compounds”, asetet virtuale të paligjshme, pastrimin e parave, trafikimin e qenieve njerëzore, armëve dhe drogës dhe financimin e terrorizmit.
Vendet kërkojnë bashkëpunim më të madh mes doganave, policive, njësive të inteligjencës financiare, administratave tatimore dhe platformave teknologjike.
U mirëprit krijimi i BRICS Expert Network on Asset Recovery për rikuperimin e pasurive të lidhura me korrupsionin, si dhe një mekanizëm informal për gjurmimin e personave të kërkuar për korrupsion dhe mbështetjen e ekstradimit.
Reforma e OKB-së dhe një zë më i madh për Jugun Global
Një nga mesazhet më të forta të New Delhit ishte kërkesa për reformimin e institucioneve ndërkombëtare.
BRICS thotë se sistemi aktual nuk pasqyron më realitetet ekonomike dhe demografike të botës.
Deklarata kërkon më shumë përfaqësim për vendet në zhvillim, veçanërisht nga Afrika, Azia, Amerika Latine dhe Karaibet.
Kina dhe Rusia përsëritën mbështetjen që Brazili dhe India të luajnë rol më të madh në OKB, përfshirë Këshillin e Sigurimit, ndërsa u njohën edhe aspiratat afrikane të shprehura përmes Konsensusit të Ezulwinit dhe Deklaratës së Sirtes.
Në lidhje me përzgjedhjen e Sekretarit të ardhshëm të Përgjithshëm të OKB-së, deklarata vëren se asnjë grua nuk është zgjedhur ndonjëherë në atë detyrë dhe nënvizon nevojën për përfaqësim më të gjerë gjeografik dhe pjesëmarrje më të madhe të grave.
Dokumenti, megjithatë, nuk thotë drejtpërdrejt se BRICS ka zgjedhur ose mbështet një kandidate të caktuar grua.
FMN, Banka Botërore dhe OBT
BRICS kërkon reformë të institucioneve të Bretton Woodsit, veçanërisht FMN-së dhe Bankës Botërore, në mënyrë që vota dhe përfaqësimi i ekonomive në zhvillim të pasqyrojnë më mirë peshën e tyre reale.
Vendet kërkojnë zbatimin e rritjeve të kuotave të miratuara në rishikimin e 16-të të FMN-së dhe përparim në rishikimin e 17-të.
Për Organizatën Botërore të Tregtisë, BRICS kërkon një sistem të hapur, transparent, jodiskriminues dhe të bazuar në rregulla dhe rikthimin e një mekanizmi plotësisht funksional, me dy nivele, për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve.
BRICS mbështet edhe kërkesat e Etiopisë dhe Iranit për anëtarësim në OBT.
Tarifat dhe sanksionet
Deklarata shpreh shqetësim për rritjen e masave tarifore dhe jotarifore të njëanshme që shtrembërojnë tregtinë dhe bien ndesh me rregullat e OBT-së.
Ajo dënon gjithashtu masat shtrënguese të njëanshme që konsiderohen në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare, përfshirë sanksionet ekonomike dhe sanksionet sekondare që nuk janë të autorizuara nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së.
BRICS argumenton se këto masa ndikojnë jo vetëm në ekonomi, por edhe në të drejtën për zhvillim, shëndetësi, ushqim dhe mirëqenien e popullsisë civile.
Nuk ka monedhë të përbashkët BRICS
Pavarësisht debatit ndërkombëtar për “de-dollarizimin”, Samiti i New Delhit nuk krijoi një monedhë të përbashkët BRICS.
Fokusi është shumë më praktik: përdorimi më i madh i monedhave kombëtare dhe lidhja më e mirë e sistemeve ekzistuese të pagesave.
BRICS Payment Task Force po shqyrton mënyra për pagesa ndërkufitare më të shpejta, më të lira, më transparente dhe më të sigurta.
Deklarata konfirmon diskutimet për shlyerjen e tregtisë dhe investimeve në monedhat vendase të BRICS-it dhe thekson se nuk ekziston një model unik që mund t’u imponohet të gjithë anëtarëve.
Një tjetër korrigjim i rëndësishëm: Deklarata përfundimtare nuk miraton përdorimin e monedhave digjitale të bankave qendrore – CBDC – si sistem të përbashkët pagesash të BRICS-it. Ide të tilla janë diskutuar dhe propozuar, përfshirë nga India, por nuk duhet të paraqiten si vendim i samitit.
Banka e Re për Zhvillim dhe sistemi financiar
New Development Bank – NDB – mbetet institucioni kryesor financiar i krijuar nga BRICS.
Samiti kërkoi zgjerimin e financimit të projekteve në monedhat lokale, diversifikimin e burimeve të financimit dhe zgjerimin e mëtejshëm të anëtarësisë së bankës.
U mirëprit gjithashtu BRICS-NDB Knowledge Portal, një platformë për shkëmbimin e përvojave dhe praktikave të zhvillimit.
Po vazhdon puna mbi BRICS Multilateral Guarantees, një mekanizëm që synon të ulë rrezikun e projekteve dhe të tërheqë kapital privat.
India ka propozuar edhe një BRICS Risk Lab në GIFT City për sektorin e sigurimeve dhe risigurimeve. Ky mbetet propozim për diskutime të mëtejshme, jo institucion plotësisht i miratuar.
Energjia: tranzicion, por edhe naftë dhe gaz
Deklarata pasqyron kompromisin ndërmjet vendeve prodhuese dhe konsumatore të energjisë.
BRICS mbështet një tranzicion energjetik të drejtë, të rregullt, gjithëpërfshirës dhe të përshtatur me kushtet kombëtare, por njëkohësisht pranon se lëndët djegëse fosile do të vazhdojnë të kenë rol të rëndësishëm, sidomos në ekonomitë në zhvillim.
Dokumenti përmend energjinë e rinovueshme, bioenergjinë, energjinë bërthamore, hidroenergjinë, hidrogjenin, teknologjitë me emetime të ulëta dhe magazinimin e energjisë.
U mirëpritën udhëzimet e BRICS-it për rrjetet inteligjente dhe ruajtjen e energjisë, ndërsa India propozoi një Qendër Digjitale të Ekselencës për Smart Grids dhe Energy Storage.
Mineralet kritike hyjnë në qendër të agjendës
BRICS kërkoi zinxhirë furnizimi të besueshëm, të diversifikuar, rezistentë, të drejtë dhe të qëndrueshëm për mineralet kritike.
Dokumenti nënvizon se shtetet e pasura me minerale duhet të përfitojnë nga përpunimi dhe shtimi i vlerës, jo të mbeten vetëm eksportuese të lëndëve të para.
Njëkohësisht riafirmohet sovraniteti i vendeve mbi burimet e tyre minerare.
Mineralet kritike konsiderohen thelbësore për teknologjitë e energjisë me emetime zero ose të ulëta, për sigurinë energjetike dhe për rezistencën e zinxhirëve të furnizimit.
Inteligjenca artificiale bëhet temë strategjike e BRICS-it
Deklarata thotë se inteligjenca artificiale ofron mundësi të mëdha për rritjen ekonomike dhe zhvillimin e qëndrueshëm.
Vendet kërkojnë që burimet dhe kapacitetet e AI-së të jenë më të qasshme, veçanërisht për Jugun Global, duke ruajtur sigurinë, besueshmërinë, përfshirjen dhe efikasitetin energjetik.
BRICS do të zbatojë deklaratën e liderëve për qeverisjen globale të inteligjencës artificiale.
Dokumenti trajton AI-në edhe në shëndetësi, energji, industri, financa, statistika, arsim, turizëm dhe pronësi intelektuale.
Në veçanti, BRICS evidenton rrezikun që modelet e inteligjencës artificiale të përvetësojnë ose keqparaqesin njohuritë, trashëgiminë dhe vlerat kulturore që nuk janë përfaqësuar mjaftueshëm në dataset-et e trajnimit.
Xi Jinping: zonë BRICS për AI me burim të hapur
Më 13 shtator, Xi Jinping prezantoi edhe nisma kineze që shkojnë përtej asaj që është shkruar në Deklaratën e 12 shtatorit.
Ai njoftoi se Kina do të marrë drejtimin për krijimin e një BRICS AI Open Source Zone, me synimin për bashkëpunim në modelet e mëdha gjuhësore, trajnimin e AI-së dhe një ekosistem të hapur të inteligjencës artificiale.
Xi propozoi gjithashtu një partneritet ndërmjet zonave të posaçme ekonomike të vendeve BRICS dhe njoftoi se Kina do të organizojë një BRICS Service Trade Forum gjatë presidencës së saj në vitin 2027.
Ai kërkoi një treg më të integruar dhe zinxhirë industrialë e furnizimi më të qëndrueshëm.
Këto janë propozime dhe nisma të Kinës për fazën e ardhshme, jo elemente që duhet të ngatërrohen automatikisht me 140 pikat e Deklaratës së New Delhit.
Shëndetësia: nga obeziteti te shëndeti mendor
Samiti miratoi një nga paketat më të gjera të bashkëpunimit shëndetësor në historinë e BRICS-it.
Tuberkulozi vazhdon të trajtohet si problem serioz i shëndetit publik.
BRICS kërkon forcimin e instituteve kombëtare të shëndetit publik, laboratorëve, sistemeve të survejimit, prodhimit lokal të produkteve mjekësore dhe kapaciteteve për emergjencat e ardhshme.
Teknologjia digjitale dhe inteligjenca artificiale parashikohen të përdoren në diagnostikë, survejim, qasje në shëndetësi dhe kërkim.
U miratua BRICS Mission for Healthy Lifestyle dhe udhërrëfyesi për promovimin e mënyrës së shëndetshme të jetesës për periudhën 2026–2029.
Obeziteti dhe sëmundjet jo të transmetueshme identifikohen si probleme madhore globale.
Për shëndetin mendor, BRICS mbështeti krijimin e një rrjeti qendrash ekselence dhe trajnimi, me Institutin Kombëtar të Shëndetit Mendor dhe Neuroshkencave të Indisë – NIMHANS – si qendër koordinuese.
Vendet kërkojnë gjithashtu bashkëpunim më të madh në mjekësinë tradicionale, plotësuese dhe integruese, por me kërkim shkencor, standarde cilësie dhe vlerësim të sigurisë dhe efikasitetit.
Drithërat: bursa ende nuk është krijuar
BRICS e konsideron sigurinë ushqimore prioritet strategjik për shkak të peshës së vendeve të grupimit në prodhimin botëror të ushqimit.
Deklarata kërkon mbrojtje më të mirë nga luhatjet e forta të çmimeve, krizat e furnizimit dhe mungesat e plehrave.
Projekti i BRICS Grain Exchange mbetet në zhvillim.
Samiti nuk shpalli se bursa e drithërave është tashmë funksionale. Përkundrazi, deklarata kërkon vazhdimin e punës për mënyrën e funksionimit dhe mundësinë që platforma më vonë të shtrihet edhe në produkte të tjera bujqësore dhe mallra.
U ra dakord për krijimin e BRICS AGRIN – Agro-Inputs, Genetic Resources and Information Network – një rrjet bashkëpunimi për inputet bujqësore, farërat, burimet gjenetike dhe informacionin.
Klima dhe biodiversiteti
BRICS riafirmoi Marrëveshjen e Parisit dhe përgjegjësitë e diferencuara të vendeve të zhvilluara dhe atyre në zhvillim.
Dokumenti kundërshton masa të njëanshme klimatike që anëtarët i konsiderojnë diskriminuese ose proteksioniste, përfshirë mekanizmat e rregullimit të karbonit në kufi kur ato bien ndesh me parimet e tregtisë ndërkombëtare.
Samiti mbështeti bashkëpunimin në tregjet e karbonit, përshtatjen klimatike, menaxhimin e zjarreve, restaurimin e tokës, pyjet, mangrovet dhe sigurinë ujore.
U mirëprit edhe Tropical Forest Forever Facility i lançuar në Belém.
Një gabim përkthimi që është shfaqur në disa përmbledhje duhet korrigjuar: iniciativa indiane nuk është një “Aleancë Ndërkombëtare për Malet e Mëdha”, por International Big Cats Alliance – Aleanca Ndërkombëtare për Macet e Mëdha, për mbrojtjen e specieve si tigri, luani dhe leopardi.
Hapësira dhe siguria kibernetike
BRICS kërkon përdorimin paqësor të hapësirës dhe kundërshton një garë armatimesh në hapësirën kozmike.
Grupimi vazhdon bashkëpunimin për konstelacionin e satelitëve të vrojtimit nga distanca, që mund të përdoret për menaxhimin e fatkeqësive, bujqësi, klimë dhe zhvillim.
Deklarata përmend edhe nevojën për reduktimin e mbetjeve hapësinore dhe qëndrueshmërinë afatgjatë të aktiviteteve kozmike.
Në sigurinë kibernetike, BRICS kërkon bashkëpunim kundër krimit digjital, mashtrimeve, sulmeve ndaj sistemeve financiare dhe keqpërdorimit të teknologjive të reja.
Arsimi, puna, gratë dhe të rinjtë
Deklarata mbështet bashkëpunimin në arsimin e hershëm, shkrim-leximin dhe numerimin bazë, njohjen e kualifikimeve, lëvizshmërinë akademike dhe profesionale dhe përdorimin etik e njerëzor të inteligjencës artificiale në arsim.
BRICS kërkon zhvillimin e arsimit dhe trajnimit teknik e profesional dhe lidhjen e tij më të mirë me industrinë.
Grupimi mbështet edhe pjesëmarrjen më të madhe të grave në ekonomi, financa, teknologji dhe vendimmarrje.
BRICS CONNECT synon të lidhë ndërtimin e kapaciteteve, aftësitë, punësimin dhe teknologjitë e reja.
Po vazhdon bashkëpunimi në Këshillin e Rinisë, Samitin e Rinisë, universitetet, kulturën, turizmin dhe sportin.
13 shtatori: sesioni i zgjeruar dhe vizioni për Jugun Global
Dita e dytë u përqendrua te sesioni “Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability: Shaping the Future for Inclusive Global Development”.
Në këtë fazë iu bashkuan vendet partnere, të ftuarit dhe organizatat ndërkombëtare.
Modi argumentoi se zgjidhjet e zhvilluara brenda BRICS-it nuk duhet të mbeten vetëm për anëtarët, por duhet të mund të përdoren edhe nga pjesa tjetër e Jugut Global.
Xi kërkoi më shumë integrim ekonomik dhe teknologjik.
Putin e quajti BRICS-in një forcë që mund të ndihmojë në ndërtimin e një rendi botëror më të drejtë dhe multipolar dhe kërkoi kombinimin e avantazheve konkurruese të ekonomive anëtare.
Presidenti i Afrikës së Jugut Cyril Ramaphosa tha pas përfundimit se një nga mesazhet kryesore ishte mbështetja për një sistem shumëpalësh ku asnjë vend të mos dominojë mbi të tjerët.
Diplomacia Modi–Xi dhe kthimi i Xi në Indi pas shtatë vjetësh
Një nga zhvillimet më të rëndësishme jashtë dokumentit përfundimtar ishte takimi Modi–Xi.
Vizita ishte e para e Xi Jinpingut në Indi në shtatë vjet dhe e para pas përplasjes vdekjeprurëse kufitare të vitit 2020.
Dy liderët diskutuan paqen dhe stabilitetin në kufirin e diskutueshëm, lidhjet e biznesit, transportin, aksesin në treg, pengesat tregtare dhe çekuilibrin e madh në tregtinë dypalëshe.
Marrëdhëniet mes dy vendeve janë përmirësuar gradualisht pas marrëveshjes së vitit 2024 për uljen e tensioneve ushtarake, por mosmarrëveshjet kufitare dhe ekonomike mbeten të pazgjidhura.
Për këtë arsye, takimi në New Delhi ishte më shumë një shenjë stabilizimi të kujdesshëm sesa normalizim i plotë.
Iran–Emirate: takim i rëndësishëm në margjinat e samitit
Presidenti iranian Masoud Pezeshkian zhvilloi gjithashtu takim me princin e kurorës së Abu Dhabit Khaled bin Mohamed bin Zayed.
Reuters e përshkroi atë si kontaktin e nivelit më të lartë mes Iranit dhe Emirateve që nga fillimi i konfliktit aktual.
Diskutimet përfshinë uljen e tensioneve, stabilitetin rajonal dhe përpjekjet për paqe dhe zhvillim.
Fakti që Irani dhe Emiratet mbështetën në fund të njëjtën Deklaratë të New Delhit ishte një nga rezultatet diplomatike më domethënëse të samitit.
Takimet e tjera të 13 shtatorit
Në ditën e fundit Modi zhvilloi një seri takimesh me partnerët dhe të ftuarit.
Ai u takua me presidentin e Kazakistanit Kassym-Jomart Tokayev; me nënpresidentin e Nigerisë Kashim Shettima; me nënpresidenten e Ugandës Jessica Alupo; me presidentin e Filipineve Ferdinand Marcos Jr.; me presidentin e Afrikës së Jugut Cyril Ramaphosa dhe me presidentin e Burundit dhe kryesuesin e Bashkimit Afrikan Évariste Ndayishimiye.
Në këto bisedime u diskutuan tregtia, energjia e pastër, mbrojtja, teknologjia, zhvillimi, infrastruktura dhe bashkëpunimi i Jugut Global.
Çfarë mbetet propozim dhe çfarë është vendim
Një nga vështirësitë në raportimin për një samit të tillë është se në të njëjtin dokument përzihen institucione ekzistuese, nisma të miratuara, propozime të reja dhe tema që vetëm do të studiohen.
Për këtë arsye duhet bërë dallimi:
BRICS Incubator Network është mirëpritur si i krijuar; Startup Innovation Fund është ende për shqyrtim.
BRICS AGRIN është miratuar si rrjet bashkëpunimi; Grain Exchange vazhdon të diskutohet dhe nuk është ende bursë funksionale.
Përdorimi më i madh i monedhave lokale është pjesë e politikës së miratuar; një monedhë e vetme BRICS nuk është krijuar.
CBDC-të nuk u miratuan si mekanizëm i përbashkët në Deklaratën përfundimtare.
BRICS Risk Lab është propozim indian që do të diskutohet më tej.
AI Open Source Zone, partneriteti i zonave të posaçme ekonomike dhe Forumi i Tregtisë së Shërbimeve janë nisma të shpallura nga Xi Jinping për bashkëpunimin e ardhshëm, veçanërisht gjatë presidencës kineze të vitit 2027.
Nga katër ekonomi në një rrjet të gjerë të Jugut Global
Historia e BRICS-it fillon me termin “BRIC”, të krijuar në vitin 2001 për Brazilin, Rusinë, Indinë dhe Kinën.
Katër vendet e kthyen gradualisht konceptin ekonomik në forum politik dhe bashkëpunimi; takimet ministrore nisën në vitin 2006 dhe samiti i parë i krerëve u mbajt në vitin 2009.
Afrika e Jugut iu bashkua më pas, duke e kthyer BRIC në BRICS.
Zgjerimi më i madh erdhi në vitet 2024–2025, me Egjiptin, Etiopinë, Iranin, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Indonezinë, ndërsa statusi i Arabisë Saudite vazhdon të raportohet ndryshe.
Njëkohësisht u krijua kategoria e vendeve partnere, duke e shndërruar BRICS-in në një rrjet dukshëm më të madh diplomatik.
Zgjerimi i rrit peshën demografike dhe ekonomike, por krijon njëkohësisht një problem të ri: sa më shumë vende me interesa të ndryshme të ketë, aq më e vështirë bëhet arritja e konsensusit.
Samiti i New Delhit tregoi të dyja anët e këtij realiteti.
Gjendja pas samitit
Më 13 shtator, Samiti i 18-të i BRICS-it është zyrtarisht i përfunduar.
India arriti objektivin më të rëndësishëm diplomatik: një deklaratë të përbashkët pavarësisht dallimeve të forta mbi Lindjen e Mesme, marrëdhëniet me SHBA-në, sanksionet dhe konfliktet ndërkombëtare.
Por shumë nga projektet ekonomike dhe institucionale janë ende në fazë zhvillimi. BRICS nuk ka monedhë të përbashkët, treg unik, politikë të jashtme unike apo institucione mbikombëtare të krahasueshme me Bashkimin Evropian.
Fuqia e tij qëndron te pesha e anëtarëve, te koordinimi politik dhe te ndërtimi gradual i mekanizmave paralelë ose plotësues në financa, tregti, teknologji, energji dhe zhvillim.
Pikërisht kjo do të jetë prova e ardhshme: nëse Deklarata 140-pikëshe e New Delhit do të përkthehet në sisteme pagesash që funksionojnë, investime reale, projekte teknologjike, zinxhirë më të qëndrueshëm furnizimi dhe institucione me ndikim praktik.
India e mbylli samitin duke marrë vlerësime për presidencën e vitit 2026. Liderët shprehën mbështetje të plotë që Kina të marrë presidencën e BRICS-it në vitin 2027 dhe të organizojë Samitin e 19-të.
Pekini tashmë ka treguar drejtimin që synon: inteligjencë artificiale, tregti shërbimesh, zona ekonomike, integrim më të madh të tregjeve dhe një rol më të fortë politik të asaj që Xi Jinping e quan “Greater BRICS”.
Në këtë kuptim, New Delhi nuk ishte vetëm samiti i 20-vjetorit të bashkëpunimit BRICS. Ai ishte edhe pikënisja e një faze të re, ku grupimi po përpiqet të tregojë nëse mund ta kthejë peshën e tij demografike dhe politike në institucione, projekte dhe ndikim konkret në rendin ndërkombëtar.
