Përballë një vale kundërshtimesh, guvernatori Josh Shapiro po frenon projektet gjigante të qendrave të të dhënave. Por në një rajon të plagosur nga shembja e industrisë së çelikut, disa i mirëpresin miliardat që pritet të investohen në ndërtim.
Presidenti Donald Trump mbërriti në Pittsburgh verën e kaluar me një mision: ta sillte bum-in e inteligjencës artificiale të vendit në zemër të brezit të vjetër industrial amerikan, të njohur si Rust Belt.
I rrethuar nga senatorë dhe anëtarë të kabinetit, presidenti përshëndeti zotimet e Google, Amazon dhe Anthropic për të investuar më shumë se 90 miliardë dollarë në qendra të të dhënave dhe teknologji të tjera në rajon.
“Angazhimet e sotme po sigurojnë që e ardhmja të projektohet, të ndërtohet dhe të prodhohet pikërisht këtu, në Pensilvani, dhe pikërisht këtu, në Pittsburgh”, tha Trump.
Kjo ishte pjesë e përpjekjeve të administratës së tij për të mbështetur një sektor që ajo e konsideron vendimtar për rritjen ekonomike dhe sigurinë kombëtare të Shteteve të Bashkuara.
Në atë kohë, guvernatori demokrat Josh Shapiro ishte plotësisht në mbështetje të kësaj strategjie. Ai përshpejtoi procedurat e miratimit për qendrën gjigante të të dhënave të Amazon dhe ofroi stimuj për t’i tërhequr këto objekte në qendra të vjetra industriale, si Pittsburghu, i cili nuk është rimëkëmbur kurrë plotësisht nga kolapsi i industrisë së çelikut.
Më shumë se 120 qendra të të dhënave janë planifikuar në Pensilvani.
Por tani situata ka ndryshuar.
Një valë kombëtare kundërshtimesh ndaj ndërtimit të shpejtë të qendrave të të dhënave i ka shndërruar ato në një nga temat kryesore të zgjedhjeve të ndërmjetme të kësaj vjeshte.
Guvernatori Shapiro, i cili konsiderohet edhe si një kandidat i mundshëm presidencial për vitin 2028, dy javë më parë i cilësoi zhvilluesit e qendrave të të dhënave si “grabitqarë” dhe nënshkroi një urdhër ekzekutiv që, sipas tij, vendos “masat mbrojtëse më të rrepta në vend” për këto objekte.
Ai deklaroi se shteti nuk do t’i përshpejtojë më procedurat e miratimit dhe se qendrat e të dhënave do të duhet të plotësojnë kërkesa të reja dhe, para se projektet të ecin përpara, të marrin miratimin e komuniteteve lokale.
Zyra e guvernatorit Shapiro nuk iu përgjigj kërkesave për koment. Kur shpalli urdhrin ekzekutiv, ai tha se po reagonte ndaj shqetësimeve të banorëve për shpejtësinë dhe përmasat e këtyre projekteve.
“Qendrat e të dhënave krijojnë probleme reale në aspektin e konsumit të energjisë, emetimeve, përdorimit të ujit dhe çështjeve që prekin komunitetet, ndërsa askush nuk po e menaxhon këtë”, tha Costa Samaras, drejtor i Institutit Scott për Inovacion në Energji në Universitetin Carnegie Mellon në Pittsburgh.
“Është bërë një garë pa rregulla.”
Megjithatë, në pjesën perëndimore të Pensilvanisë, e cila prej dekadash përballet me vështirësi ekonomike, sindikatat dhe organizatat e biznesit i mirëpresin projektet, shumë prej të cilave tashmë kanë nisur të realizohen.
Rreth një orë me makinë në lindje të Pittsburghut, termocentrali gjigant me qymyr Homer City po shndërrohet në atë që mund të bëhet një nga centralet më të mëdha me gaz natyror në Shtetet e Bashkuara, për të furnizuar me energji një kompleks qendrash të të dhënave të shkallës së jashtëzakonshme.
Në veriperëndim të qytetit është planifikuar një projekt qendre të të dhënave me vlerë 10 miliardë dollarë, që përfshin shndërrimin e një tjetër centrali me qymyr në një central që do të përdorë gaz natyror.
Pak më poshtë përgjatë lumit, një ish-fabrikë çeliku në Aliquippa është përzgjedhur si vendndodhje e mundshme për një tjetër projekt qendre të të dhënave, i cili do të shoqërohej nga ndërtimi i një centrali të ri me gaz.
Amazon është zotuar të shpenzojë 20 miliardë dollarë për disa qendra të të dhënave në Pensilvani, përfshirë dy komplekse gjigante: njërin pranë një centrali bërthamor dhe tjetrin në një ish-kompleks të U.S. Steel.
Një nga pasojat më të mëdha mund të jetë rritja e ndjeshme e ndotjes që kontribuon në ngrohjen e planetit.
Environmental Integrity Project, një organizatë për mbrojtjen e mjedisit, ka llogaritur se vetëm shtatë nga centralet e propozuara në Pensilvani mund të emetojnë rreth 68 milionë tonë dioksid karboni ose ekuivalentë të gazeve serrë çdo vit.
Kjo është afërsisht e barabartë me emetimet vjetore të rreth 15 milionë automobilave me benzinë.
Megjithatë, ideja që miliarda dollarë mund të derdhen në një rajon që ka luftuar prej dekadash me rënien ekonomike mbetet jashtëzakonisht tërheqëse për shumë banorë.
“Ndërtimi i qendrave të të dhënave mund të shndërrohet në një nga bumet më të mëdha të ndërtimit në historinë e Commonwealth-it të Pensilvanisë”, tha Rob Bair, president i Pennsylvania Building and Construction Trades Council, një organizatë ombrellë që përfaqëson disa sindikata të sektorit të ndërtimit.
“Dhe, nëse bëhet siç duhet, mund t’i japë një brezi të tërë të ri punëtorësh një karrierë për gjithë jetën.”
Një studim i publikuar në mars dhe i financuar nga një koalicion organizatash biznesi në Pensilvani vlerësoi se qendrat e të dhënave në shtet mund të gjenerojnë 12 miliardë dollarë aktivitet ekonomik në vit dhe më shumë se 19.000 vende pune shtesë deri në vitin 2036.
Tashmë, një valë investimesh të reja në prodhimin teknologjik të lidhur me bum-in e qendrave të të dhënave po sjell vende pune përsëri në Pensilvaninë perëndimore.
Këtu përfshihet një fabrikë e Mitsubishi-t me vlerë 86 milionë dollarë për prodhimin e pajisjeve elektronike, një investim prej 70 milionë dollarësh nga Hitachi për prodhimin e transformatorëve dhe një investim prej 166 milionë dollarësh nga GE Vernova për prodhimin e turbinave me gaz.
Kjo përfaqëson një kthesë të madhe krahasuar me vitet 1980.
“Popullsia u zvogëlua, njerëzit u larguan, prodhimi u zhvendos jashtë vendit dhe çeliku nuk prodhohej më në të njëjtën shkallë”, tha Brian Kennedy, nënkryetar i lartë i Pittsburgh Technology Council, një prej organizatave që mbështetën studimin.
“Gjithçka u shemb. Për një kohë të gjatë, mbi këtë rajon ka qëndruar një re gri.”
Rrënjët industriale të Pensilvanisë perëndimore shkojnë deri në periudhën koloniale, kur miniera e parë e qymyrit u hap në vitin 1760.
Pak më shumë se një shekull më vonë, Andrew Carnegie filloi prodhimin masiv të çelikut në Edgar Thomson Works, pak jashtë Pittsburghut.
Një dekadë më vonë, në qytet u themelua Westinghouse Electric Company, e cila nisi prodhimin e pajisjeve elektrike që do të ndihmonin në elektrifikimin e Shteteve të Bashkuara.
Industria e rëndë e bëri Pensilvaninë perëndimore një rajon të begatë gjatë pjesës më të madhe të shekullit XX.
Por kur fabrikat e çelikut filluan të mbylleshin në vitet 1980 dhe prodhimi u zhvendos jashtë vendit, ekonomia e Pittsburghut u dobësua.
Më pas, në fillim të viteve 2000, mbërriti bumi i fracking-ut, duke sjellë një valë të re investimesh, por edhe një rritje të emetimeve të lidhura me gazin natyror.
Gjatë gjithë këtyre cikleve të bumit dhe rënies, qymyri, çeliku dhe gazi kanë lënë pasoja të rënda mjedisore.
Ndotja nga oxhaqet industriale qëndronte pezull mbi rajon, e bllokuar në ajër nga luginat e lumenjve.
Cilësia e ajrit është përmirësuar gjatë viteve të fundit, ndërsa disa centrale me qymyr janë mbyllur, por ndotja vazhdon të mbetet problem.
Vitin e kaluar, American Lung Association raportoi se Pittsburghu kishte ndër nivelet më të këqija të cilësisë së ajrit në Shtetet e Bashkuara.
Perspektiva e një bumi të qendrave të të dhënave tani po ngre shqetësime për burime të reja ndotjeje.
Matt Mehalik ka ndjekur ndryshimet ekonomike dhe industriale të qytetit gjatë gjithë jetës së tij. Familja e tij punonte në fabrikat e çelikut, ndërsa ai tani monitoron ndotjen e rajonit si drejtor ekzekutiv i organizatës jofitimprurëse Breathe Project.
“Nxjerrja dhe djegia e lëndëve fosile kanë qenë të ndërthurura me ADN-në e këtij rajoni gjatë gjithë ekzistencës së tij”, tha ai.
Me financim nga Agjencia për Mbrojtjen e Mjedisit të SHBA-së, EPA, Mehalik ka analizuar mostra të ajrit për grimca të imëta, pjesëza mikroskopike të ngurta që dalin nga oxhaqet dhe mund të shkaktojnë sëmundje të mushkërive, sulme në zemër dhe probleme të tjera serioze shëndetësore.
Në fillim të kësaj vere, Mehalik u pozicionua në anën tjetër të lumit Ohio, përballë një kompleksi gjigant petrokimik në Beaver County.
Fabrika, e operuar nga Shell, ngroh gazin natyror dhe e shndërron atë në granula polietileni që përdoren për prodhimin e plastikës.
Mehalik tha se ka regjistruar nivele të larta të benzenit, një substancë kancerogjene, si dhe të toluenit, i cili mund të dëmtojë mëlçinë dhe veshkat, në ajrin rreth fabrikës së Shell-it.
Shell refuzoi të komentonte për gjetjet e Mehalikut.
Megjithatë, që nga viti 2022, fabrika ka tejkaluar rregullisht kufijtë e lejuar për benzenin, oksidet e azotit dhe ndotës të tjerë, sipas Departamentit të Mbrojtjes së Mjedisit të Pensilvanisë.
Në vitin 2023, Shell ra dakord të paguante një gjobë civile prej 5 milionë dollarësh dhe të shpenzonte edhe 5 milionë dollarë të tjera në dobi të komunitetit.
Megjithatë, sipas të dhënave shtetërore, shkeljet kanë vazhduar.
Meqë pritet ndërtimi i një numri të madh centralesh të reja me gaz për furnizimin e qendrave të të dhënave, Mehalik tani po përpiqet të krijojë një nivel bazë matjeje, i cili do t’i mundësojë të përcaktojë nëse ndotja e ajrit në rajon do të rritet gjatë viteve të ardhshme.
Sipas tij, qendrat e të dhënave janë thjesht klienti më i ri i industrisë së gazit natyror.
Bumi i fracking-ut zhbllokoi rezerva të mëdha të gazit natyror dhe çoi në ndërtimin e objekteve industriale si fabrika e Shell-it.
“Ky rajon ka vuajtur prej kohësh nga cilësia e dobët e ajrit”, tha Mehalik.
“Qendrat e të dhënave janë kapitulli i ardhshëm.”
Projekti më i madh i qendrave të të dhënave në Pensilvani po merr formë rreth një orë në lindje të Pittsburghut, në Homer City.
Në një territor ku dikur ndodhej termocentrali më i madh me qymyr në Pensilvani, një kompleks prej rreth 3.200 akrash po rizhvillohet për t’u shndërruar në një kampus qendrash të të dhënave me vlerë 10 miliardë dollarë dhe kapacitet energjetik prej 4,4 gigavatësh, i furnizuar me gaz natyror.
Kur të instalohen, turbinat e prodhuara nga GE Vernova do të formojnë një nga termocentralet më të mëdha me gaz natyror në Shtetet e Bashkuara.
Ai do të prodhojë mjaftueshëm energji elektrike për të furnizuar qytetin e Pittsburghut më shumë se dy herë.
Por, në vend që kjo energji të dërgohet në rrjetin publik, e gjithë do të përdoret nga qendra e re e të dhënave.
Organizatat mjedisore kanë apeluar miratimin e projektit nga shteti, duke argumentuar se centrali me gaz do të çlirojë nivele tepër të larta të ndotjes.
“Ne nuk do të qëndrojmë duarkryq ndërsa qeveria jonë i jep dritë jeshile një centrali energjetik toksik, shkatërrues dhe të paligjshëm për një qendër të dhënash”, tha Alex Bomstein, drejtor ekzekutiv i Clean Air Council, në një deklaratë pasi organizata e tij iu bashkua Sierra Club në paraqitjen e ankesës.
Por në Homer City, disa e shohin këtë projekt si fillimin e një kapitulli të ri për bazën e vjetër industriale të Pensilvanisë.
“Gjithçka që po bëjmë në Pensilvaninë perëndimore është një histori ripërdorimi”, tha Kennedy.
“Në vend që Homer City të mbetet një monument i ekonomisë sonë të qymyrit, ai do të bëhet monument i industrisë më të avancuar të inteligjencës artificiale në botë.”
Rob Bair, nga Pennsylvania Building and Construction Trades Council, tha se qendrat e të dhënave mund të ofrojnë një litar shpëtimi për komunitetet rurale që vuajnë nga mungesa e të ardhurave tatimore dhe e shërbimeve bazë.
“Miliona dollarë në një komunitet rural mund të financojnë shumë parqe, shumë ambulanca, shumë pajisje zjarrfikëse, automjete zjarrfikëse, automjete shpëtimi dhe ambulanca; mund të forcojnë policinë, të ndihmojnë në financimin e ujësjellësit dhe kanalizimeve të qytetit dhe të krijojnë një burim të përsëritur të ardhurash çdo natë”, tha ai.
Por këto argumente nuk e bindin Katie Muth, senatore e shtetit që përfaqëson Pensilvaninë juglindore dhe që është shndërruar në një nga figurat kryesore të rezistencës ndaj qendrave të të dhënave në shtet.
Gjatë vitit të fundit, Muth, demokrate, ka zhvilluar një fushatë për të ndalur atë që ajo e quan ndërtim të pakontrolluar të qendrave të të dhënave.
Ajo po kërkon një moratorium trevjeçar për zhvillimin e qendrave hipershkallë të të dhënave.
Projektligji i saj nuk ka fituar mbështetje të konsiderueshme në legjislaturë, por, nëse miratohet, do të përbënte moratoriumin e dytë të tillë në nivel shtetëror, pas urdhrit ekzekutiv të guvernatores Kathy Hochul në korrik për pezullimin e zhvillimit të qendrave të të dhënave në Nju Jork.
Këtë verë, Muth ishte folësja kryesore në një protestë kundër qendrave të të dhënave, të zhvilluar vetëm pak hapa larg zyrës së saj, në rotondën e Kapitolit të Pensilvanisë.
Më shumë se 100 protestues mbanin pankarta me mbishkrimet:
“Jo qendrave të të dhënave të IA-së”
“Të dhënat nuk mund t’i pini”
dhe
“Banorët e Pensilvanisë para Big Tech-ut”.
Muth doli në foltore dhe kundërshtoi idenë se qendrat e të dhënave duhet të jenë në qendër të së ardhmes ekonomike të Pensilvanisë.
“Po na thuhet se qendrat hipershkallë të të dhënave për inteligjencën artificiale dhe ndërtimi i infrastrukturës që i shoqëron ato këtu, në Commonwealth-in tonë, janë shenjë e përparimit, shenjë e rritjes ekonomike”, tha ajo.
“Na thuhet se ato janë të domosdoshme për zhvillimin ekonomik dhe sigurinë kombëtare.”
“Pyetja që po bëj sot është shumë e thjeshtë: Për kë është ky përparim? Dhe në kurriz të kujt?”
Turma reagoi me brohoritje.
Burimi: The New York Times — David Gelles, 31 gusht 2026; përditësuar më 1 shtator 2026.
