Nga Maxime Recoquillé
Le të bëhet drita… në qendrat e të dhënave të inteligjencës artificiale.
“Fotonika”, ose shkenca e dritës, është mania më e fundit e sektorit të inteligjencës artificiale. Ky sektor po kërkon me çdo mënyrë të maksimizojë fuqinë e tij llogaritëse, duke optimizuar njëkohësisht konsumin e energjisë elektrike.
Tashmë nuk është më sekret se fotonet ofrojnë pikërisht këto lloj përfitimesh në fushën e ndërlidhjes dhe transmetimit të të dhënave. Këtë e shohim edhe në shtëpitë tona: fibra optike ka hyrë gradualisht në përdorim, duke zëvendësuar rrjetin e vjetëruar prej bakri, të njohur nga lidhjet ADSL.
Në inteligjencën artificiale, në thelb, po ndodh diçka e ngjashme.
Modele si ato të OpenAI-t, Anthropic-ut apo Google-it kërkojnë që mijëra çipa të punojnë së bashku, brenda qendrave gjigante të të dhënave. Deri më tani, informacionet ndërmjet secilit çip janë transmetuar kryesisht përmes lidhjeve prej bakri.
Mirëpo, sa më shumë që shtohen raftet e serverëve dhe ndërlidhjet mes tyre, aq më shumë ky metal i shfaq kufizimet e veta: humbje të sinjalit, shpërndarje të madhe të nxehtësisë dhe një faturë energjie elektrike që rritet ndjeshëm.
Pikërisht këtu hyn në skenë drita.
Te Nvidia, lideri i padiskutueshëm i çipave për inteligjencën artificiale, zëvendëspresidenti dhe specialisti i rrjeteve Gilad Shainer vlerëson se përdorimi i fotonikës mund ta ulë konsumin e energjisë pesëfish dhe ta rrisë besueshmërinë dhjetëfish.
Nvidia i ka deklaruar gjithashtu L’Express se kjo teknologji ndikon, në fund të zinxhirit, edhe në çmimin e tokenit, njësia bazë e matjes dhe faturimit në sistemet e inteligjencës artificiale.
Dhe kjo nuk është aspak çështje dytësore, në një kohë kur modelet kineze shumë konkurruese po ushtrojnë presion të vazhdueshëm për uljen e çmimeve.
Fotonika, kësisoj, është bërë teknologjia e momentit.
Kompanitë e këtij sektori — dhe veçanërisht ato të fotonikës mbi silikon, teknologjia më e dobishme për industrinë e inteligjencës artificiale — po përfitojnë fuqishëm nga kjo valë.
Gjatë pranverës, Nvidia njoftoi një sërë investimesh dhe pozicionimesh në kompani udhëheqëse të sektorit, si Lumentum dhe Coherent, me seli në Shtetet e Bashkuara.
E para prej tyre ka kaluar veçanërisht një kapitalizim prej 75 miliardë dollarësh, ndërsa çmimi i aksioneve të saj në bursë është rritur me afro 500 për qind brenda një viti.
Përfitimet e dritës
Edhe Evropa ka letra shumë të forta për të luajtur në këtë fushë.
“Historikisht, kontinenti ka kompetenca shumë të rëndësishme në optikë dhe fotonikë”, kujton Damien Bretegnier, investitor në Supernova Invest.
Qendrat strategjike shtrihen nga Holanda në Belgjikë, Francë dhe Mbretërinë e Bashkuar, duke përfshirë Gjermaninë me kompanitë Zeiss dhe Trumpf, e deri te Spanja dhe qendra e saj e njohur kërkimore ICFO.
Edhe Nvidia e konfirmon këtë pa hezitim.
Gilad Shainer përshkruan “një trashëgimi që shtrihet nga pionierët e telekomunikacionit, si Alcatel, Marconi dhe British Telecom, te furnizuesit e lazerëve, optikës së precizionit dhe teknologjive të paketimit, e deri te start-up-et më të reja”.
Gjiganti amerikan, për më tepër, ka investuar edhe në kompaninë franceze Scintil Photonics, me bazë në departamentin Isère.
“Pa fotonikën, inteligjenca artificiale nuk mund të vazhdojë të rritet”, vlerëson Yannick Paillard, drejtor komercial i kësaj kompanie të re.
“Nevojat për fuqi llogaritëse të inteligjencës artificiale po rriten me një shpejtësi shumë më të madhe sesa ajo që mund të përballohet vetëm nga përparimet e çipave elektronikë, siç parashikohet nga ligji i Moore-it.”
Përpjekja për t’i shtyrë më tej kufijtë e fuqisë llogaritëse përmes prodhimit gjithnjë e më të imët të çipave po përplaset me një pengesë fizike: transistorët tashmë po i afrohen përmasave të një atomi.
Drita, në anën tjetër, ofron një rrugë tjetër: shfrytëzimin shumë më efikas të infrastrukturës që tashmë ekziston.
Në këtë kontekst, Scintil po zhvillon një teknologji fotonike inovative, e cila, në mënyrë të thjeshtuar, integron dritën drejtpërdrejt brenda çipit.
Rezultati i pritshëm janë përfitime të rëndësishme si në shpejtësi, ashtu edhe në kosto.
“Grali i shenjtë i industrisë”, e përshkruan Yannick Paillard, i cili shpjegon se këto kërkime po zhvillohen bashkërisht në zonën e Grenoble-it me CEA-Leti, një prej qendrave kërkimore referente në botë në fushën e mikro- dhe nanoteknologjive.
E themeluar në vitin 2018, kompania aktualisht ka një vlerësim mbi 100 milionë euro, me potencial për të kaluar një miliard euro.
Kohët e fundit ajo është vlerësuar edhe në çmimet Trophées des Futures Licornes, ku konkurroi përballë rreth 1.400 kompanive të tjera.
Dy aktorë të tjerë evropianë po përfitojnë gjithashtu nga kjo valë. Dhe bëhet fjalë për kompani aspak të vogla.
Multinacionalja franceze Soitec furnizon pllakat e silikonit — pra substratin — për këtë sektor në zhvillim të shpejtë.
Të ardhurat e saj nga fotonika sapo kanë kaluar 100 milionë dollarë gjatë vitit financiar 2026, më herët nga sa ishte parashikuar, dhe pritet të trefishohen gjatë vitit të ardhshëm financiar.
Vetëm kjo veprimtari e ka shtyrë grupin që, brenda gjashtë javësh, t’i rishikojë dy herë për lart parashikimet e tij, duke pritur tashmë rreth 50 për qind rritje tremujore, krahasuar me mbi 30 për qind që ishte paralajmëruar në fund të korrikut.
Dhe kompanisë i nevojitej një impuls i tillë, pas vështirësive në tregjet e automobilave dhe telefonave inteligjentë.
Një frymëmarrje e ngjashme po vjen edhe për prodhuesin franko-italian të gjysmëpërçuesve STMicroelectronics.
Impiantet e tij tashmë janë në gjendje të prodhojnë qarqet e nevojshme për fotonikën mbi silikon.
Dhe kjo duket se ka qenë një zgjedhje shumë e mirë.
Grupi e ka dyfishuar objektivin e tij për të ardhurat nga qendrat e të dhënave për vitin 2026, duke e vendosur tashmë në një miliard dollarë, ndërsa planifikon t’i katërfishojë kapacitetet deri në vitin 2027.
STMicroelectronics udhëheq gjithashtu konsorciumin evropian STARLight, kushtuar kësaj teknologjie dhe që synon ta shndërrojë Evropën në një lider botëror në këtë fushë.
Dhe për Kontinentin e Vjetër, loja ia vlen.
Sipas kompanisë së analizave LightCounting, tregu i optikës për qendrat e të dhënave arriti në 15,5 miliardë dollarë në vitin 2025 dhe pritet të kalojë 34 miliardë dollarë deri në vitin 2030.
Komponentë të tjerë të industrisë së fotonikës mund të vlejnë të paktën po aq, në mos edhe më shumë.
Gjetja e fushave të specializuara
As Emmanuel Macron nuk e ka nënvlerësuar këtë zhvillim.
I pritur në fillim të shtatorit në Eindhoven nga kryeministri holandez Rob Jetten, presidenti francez nënshkroi një deklaratë të përbashkët në të cilën fotonika përmendet shprehimisht si një fushë ku “Evropa duhet ta konsolidojë lidershipin e saj”.
Në të vërtetë, Evropa ka nevojë urgjente për fusha të reja të specializuara teknologjike.
Së pari, sepse ato mund të sjellin përfitime shumë më të mëdha nga sa pritej fillimisht.
Kohët e fundit, memoria, një nënsektor i industrisë së gjysmëpërçuesve, arriti deri aty sa të ndikojë ndjeshëm në rritjen e Prodhimit të Brendshëm Bruto të Koresë së Jugut, vend ku ndodhen dy nga tre kompanitë kryesore botërore të kësaj industrie.
Inteligjenca artificiale shpërtheu papritur dhe, bashkë me të, edhe kërkesa.
Qeveria e Koresë së Jugut më pas prezantoi një buxhet rekord dhe po investon një shumë të barasvlershme me 1.000 miliardë euro në industrinë e gjysmëpërçuesve.
Nuk ka arsye të ndryshohet një strategji që po funksionon.
Por çfarë ndodh nëse edhe përdorime të tjera të fotonikës zhvillohen më shpejt nga sa mendojmë?
Përtej inteligjencës artificiale, sektori ka potencial të madh.
Fotonika tashmë përdoret në sistemet lidar të automjeteve autonome, si dhe në kompjuterët kuantikë.
Pa dyshim, bëhet fjalë për teknologji të së ardhmes.
Nga ana tjetër, Kontinenti i Vjetër ka nevojë edhe për leva strategjike.
Evropa do ta ketë shumë të vështirë ta arrijë Silicon Valley-n në modelet më të avancuara të inteligjencës artificiale, ashtu siç do ta ketë të vështirë të rivalizojë Nvidia-n apo prodhuesin tajvanez TSMC në projektimin dhe prodhimin e çipave të IA-së.
Megjithatë, është gjithmonë e dobishme të kujtohet një fakt thelbësor: pa pajisjet e litografisë të kompanisë holandeze ASML, të gjitha përpjekjet e këtyre kompanive do të ishin të kota.
Kjo fushë e specializuar është bërë vendimtare në nivel gjeopolitik, duke e shndërruar Evropën në një hallkë thelbësore të zinxhirit global të vlerës së inteligjencës artificiale.
Dhe ky avantazh mbrohet nga dekada të tëra ekspertize dhe njohurish teknologjike.
Fotonika mund të ndjekë pikërisht të njëjtën rrugë.
Dhe shumë shpejt, ajo mund të jetë vetë teknologjia që do të marrë të gjithë vëmendjen./L’Express.fr
