Konferenca dyditore e Organizatës së Bashkëpunimit të Shangait, ku marrin pjesë 10 vende dhe që zhvillohet në Kirgistan, nxjerr në pah kufijtë e luftës ekonomike të Shteteve të Bashkuara.
Nga Paul Sonne dhe David Pierson
Paul Sonne raportoi nga Berlini, ndërsa David Pierson nga Hong-Kongu.
Ndërsa udhëheqësit e Kinës, Rusisë, Indisë, Iranit dhe vendeve të tjera u mblodhën në Azinë Qendrore për një samit dyditor që filloi të hënën, një gjë ishte e qartë që në fillim. Edhe pse presidenti Trump po përpiqet ta detyrojë botën të sillet rreth Uashingtonit, Xi Jinping i Kinës ka orbitën e tij të fuqishme.
Mbërritja e udhëheqësit kinez në Bishkek, kryeqytetin e Kirgistanit, për një takim të grupimit politik dhe të sigurisë me 10 vende, të njohur si Organizata e Bashkëpunimit të Shangait, nënvizoi aftësinë e gjerë të Xi-së për të mbështetur kundërshtarët e Uashingtonit, si në kohë paqeje, ashtu edhe në kohë lufte.
Bisedimet zhvillohen në sfondin e dy luftërave që e kanë futur globin në një periudhë paqëndrueshmërie të theksuar gjeopolitike, duke frenuar rritjen ekonomike dhe duke rritur inflacionin. Këto sfida ishin në qendër edhe të diskutimeve që po zhvilloheshin njëkohësisht në anën tjetër të globit, në Asheville të Karolinës së Veriut, në një takim të ministrave të financave të vendeve të Grupit të 20-shes.
Takimi në Bishkek, përkundrazi, ishte një demonstrim i fuqisë së jashtëzakonshme të ndikimit që luftërat i kanë dhënë Xi-së.
Asnjë vend nuk ka qenë më vendimtar se Kina për Rusinë dhe Iranin në mbajtjen në këmbë të ekonomive dhe përpjekjeve të tyre luftarake. Xi ka minuar përpjekjet e Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të tyre për t’u ushtruar presion ekonomik Rusisë dhe Iranit, duke përdorur peshën e madhe gjeopolitike dhe ekonomike të Pekinit si importuesi më i madh në botë i naftës së papërpunuar dhe eksportuesi më i madh i mallrave të konsumit.
Rivali më i madh i Xi-së, Shtetet e Bashkuara, është shpërqendruar nga lufta në Iran dhe ka tërhequr një pjesë të forcave të veta ushtarake nga Azia dhe Evropa. Muajin e kaluar, udhëheqësi kinez ishte në gjendje t’i shpërfillte kërcënimet e presidentit Trump se Shtetet e Bashkuara do t’u shkaktonin një “D-Day ekonomik” vendeve që do t’i jepnin Teheranit një rrugë shpëtimi. Trump kishte bërë dikur kërcënime të ngjashme edhe ndaj blerësve të naftës ruse, por nuk ndërmori asnjë veprim kundër Pekinit.
“Pas vitit të kaluar, Trump ka një problem themelor besueshmërie me Xi-në”, tha Julian Gewirtz, i cili gjatë administratës Biden shërbeu si drejtor i lartë për Çështjet e Kinës dhe Tajvanit në Këshillin e Sigurisë Kombëtare. “Si kërcënimet, ashtu edhe garancitë e tij, Pekinit i duken — siç u shpreh një udhëheqës tjetër botëror — sikur janë shkruar me laps.”
Në Bishkek, përparësia e Xi-së është të përforcojë imazhin e tij si udhëheqës i vendeve joperëndimore dhe t’i kundërvihet asaj që ai e quan hegjemoni amerikane. Megjithatë, ai ka shumë të ngjarë të tregojë kujdes lidhur me masën e mbështetjes publike që do t’i ofrojë Iranit.
Udhëheqësi kinez nuk mund t’ia lejojë vetes ta provokojë Trumpin më pak se një muaj para udhëtimit të planifikuar në Uashington, ku do të përpiqet të zgjasë një armëpushim të brishtë ekonomik midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës. Para se të shkojë në Shtetet e Bashkuara, Xi do të udhëtojë në Egjipt dhe Indi për vizita shtetërore.
Seria e udhëtimeve që do t’i paraprijnë samitit të tij me Trumpin synon ta paraqesë Xi-në si një burrë shteti të fuqishëm, në një kohë kur Trump ka dëmtuar marrëdhëniet e Shteteve të Bashkuara në mbarë botën, thanë analistët.
“Xi duket se sheh një mundësi për të treguar se Kina ka miq dhe alternativa në mbarë botën, pikërisht në momentin kur Uashingtoni po largon shumë prej aleatëve të tij”, tha Gewirtz.
Samiti i kësaj jave në Bishkek është gjithashtu një kujtesë për kufijtë e luftës ekonomike të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara. Presidenti rus Vladimir V. Putin dhe presidenti iranian Masoud Pezeshkian, të dy në mënyrë jetike të varur nga Kina, mbërritën të hënën në kryeqytetin kirgiz, ndërsa përpiqen t’u rezistojnë përpjekjeve perëndimore për t’i izoluar dhe të vazhdojnë ndjekjen e objektivave të tyre gjatë luftës.
Një fotografi e publikuar nga media shtetërore kineze tregonte Xi Jinpingun me homologun e tij rus, Vladimir V. Putin, në Bishkek, të hënën. Foto: Li Xiang/Xinhua, përmes Associated Press
Pekini, në masë të madhe, ua ka plotësuar këto nevoja, duke u ofruar linja jetike ekonomike si Moskës, ashtu edhe Teheranit, dhe duke shfrytëzuar fuqinë e vet ekonomike, për zhgënjimin e Uashingtonit.
Megjithëse fuqia e Xi-së është në rritje, ajo ka kufijtë e saj. Edhe pse Organizata e Bashkëpunimit të Shangait është pjesërisht një grupim sigurie, Pekini nuk ka qenë i gatshëm të dislokojë ushtrinë e tij për të mbrojtur vende anëtare si Irani, i cili iu bashkua organizatës në vitin 2023, apo Rusinë. Në vend të kësaj, Kina ka bërë zyrtarisht thirrje për dialog dhe përfundimin e konflikteve.
Xi nuk dëshiron që Kina të përfshihet në luftëra të huaja, kanë thënë analistët, sepse i sheh ato si një nga arsyet kryesore pse fuqia e Shteteve të Bashkuara është dobësuar gjatë dekadave. Por Pekini është i gatshëm të shtojë tregtinë dhe të sigurojë teknologji që mund të përdoren në fushën e betejës.
Udhëheqësi kinez u takua të hënën me Putinin për bisedime dypalëshe në Bishkek, duke vlerësuar atë që e quajti perspektivë gjithnjë e më të ndritur për marrëdhëniet midis Kinës dhe Rusisë.
Putini, nga ana e tij, vuri në pah suksesin e udhëtimeve pa viza midis dy vendeve dhe tha se ishte i gatshëm ta bënte këtë marrëveshje të përhershme. Udhëheqësi rus vuri në dukje se udhëtimi i parë i planifikuar i një anijeje kineze me kontejnerë kishte kaluar në mesin e gushtit përgjatë asaj që njihet si Rruga Detare Veriore, duke sinjalizuar një bashkëpunim më të gjerë në Arktik.
Fakti nëse Xi do të takohet veçmas me udhëheqësin iranian, jashtë kuadrit të samitit, do të tregojë se deri ku është i gatshëm udhëheqësi kinez të shkojë para vizitës së planifikuar në Shtetet e Bashkuara.
Organizata e Bashkëpunimit të Shangait dikur kishte si anëtare vetëm Rusinë, Kinën dhe katër vende të Azisë Qendrore. Në vitin 2017 ajo u zgjerua duke përfshirë Indinë dhe Pakistanin, ndërsa më vonë iu bashkuan edhe Bjellorusia dhe Irani. Në këtë proces, organizata është shndërruar gjithnjë e më shumë në një kundërpeshë ndaj grupimeve politike dhe të sigurisë të udhëhequra nga Perëndimi.
Disa prej udhëheqësve që janë mbledhur për samitin në Bishkek e kanë ndihmuar Putinin të vazhdojë luftën e tij kundër Ukrainës, e cila tashmë ka hyrë në vitin e pestë, dhe e kanë ndihmuar Iranin në përpjekjen e tij për t’i bërë ballë një ofensivë disamujore të Shteteve të Bashkuara.
Pasojat e sulmeve ruse në Zaporizhzhia të Ukrainës, në gusht. Shumë nga udhëheqësit që marrin pjesë në samitin e Organizatës së Bashkëpunimit të Shangait e kanë ndihmuar Rusinë të vazhdojë luftën kundër Ukrainës, tashmë në vitin e pestë. Foto: Nicole Tung për The New York Times
Jo shumë kohë pasi Putini nisi pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës në vitin 2022, Irani furnizoi Rusinë me dronë Shahed dhe e ndihmoi Moskën të ngrinte kapacitete vendore prodhuese për këto armë.
Vendet e Azisë Qendrore janë shndërruar në rrugë kritike importi dhe pagesash për Rusinë, ndërsa Moska përpiqet të anashkalojë kufizimet perëndimore. Edhe Irani është kthyer drejt Azisë Qendrore si një rrugë alternative importi në kushtet e bllokadës amerikane.
India, Kazakistani dhe Bjellorusia janë ndër vendet që gjatë javëve të fundit kanë ndërhyrë për të furnizuar Rusinë me benzinë, pasi sulmet ukrainase me rreze të gjatë veprimi kanë dëmtuar rëndë rafineritë ruse të naftës.
India u shndërrua në një nga blerësit më të mëdhenj të naftës ruse pas pushtimit të nisur nga Putini. Megjithëse importet e saj ranë pas presionit të Trumpit dhe sanksioneve të reja amerikane ndaj gjigantëve rusë të naftës, lufta e Shteteve të Bashkuara kundër Iranit tronditi tregjet e naftës dhe i shtyu furnizuesit indianë t’u drejtoheshin sërish importeve nga Rusia. Kina është importuesi më i madh i naftës së papërpunuar si nga Rusia, ashtu edhe nga Irani.
Marrëdhënia e Xi-së me Putinin po bëhet gjithnjë e më e njëanshme, në favor të Pekinit. Sanksionet perëndimore të vendosura për shkak të luftës së Rusisë kundër Ukrainës i kanë mundësuar Kinës të grumbullojë naftë ruse me çmime të ulëta, duke zbutur pasojat e një bllokade në Ngushticën e Hormuzit.
Edhe vendi ku po zhvillohet samiti i kësaj jave nxjerr në pah epërsinë në rritje të Kinës ndaj Rusisë. Kirgistani, dikur republikë sovjetike, kishte qenë fort brenda sferës së ndikimit të Moskës. Por ndikimi i Kinës në këtë vend të Azisë Qendrore është rritur, ndërsa pesë vendet e Azisë Qendrore janë afruar më shumë me njëri-tjetrin si reagim ndaj luftës së Rusisë kundër Ukrainës.
Në deklaratat hapëse para një takimi me presidentin kirgiz Sadyr Japarov të hënën, Xi tha se marrëdhëniet midis Pekinit dhe Bishkekut kishin “bërë një hap të madh përpara” dhe se bashkëpunimi po “lulëzon në të gjitha fushat”.
Të hënën në mbrëmje, udhëheqësit morën pjesë në një ceremoni madhështore hapëse të Lojërave Botërore të Nomadëve, të zhvilluara në një stadium të sapondërtuar në Bishkek dhe të organizuara nga Japarov. Valltarë dhe këngëtarë me veshje tradicionale performuan, ndërsa kalorës mbi kuaj përshkuan një zonë skenike të rrethuar nga shpërthime flakësh.
Kur Xi të mbërrijë në Shtetet e Bashkuara, Trump ka të ngjarë të kërkojë bashkëpunimin e udhëheqësit kinez si për Iranin, ashtu edhe për Korenë e Veriut, por nuk është aspak e qartë nëse Kina do të pranojë, tha Gewirtz.
“Trump e ka futur veten në një qoshe”, tha ai. “Administrata po përpiqet të pajtojë dy objektiva që duken të papajtueshme: të shtojë presionin ndaj Iranit dhe njëkohësisht të ruajë armëpushimin me Kinën.”
Paul Sonne është shefi i zyrës së The New York Times për Moskën dhe drejton mbulimin e Rusisë, Kaukazit dhe Azisë Qendrore. Ai është i vendosur në Berlin.
David Pierson mbulon politikën e jashtme kineze dhe angazhimin ekonomik e kulturor të Kinës me botën. Ai është gazetar prej më shumë se dy dekadash.
Një version i këtij artikulli u botua në edicionin e shtypur të The New York Times më 1 shtator 2026, në seksionin A, faqja 7 e edicionit të Nju Jorkut, me titullin: “Samiti tregon fuqinë e ndikimit të fituar nga udhëheqësi i Kinës.”/NYT
