Baptiste Gauthey
25 shtator 2026
“Ky tekst ngjall dyshime: ju nuk e dini nëse është shkruar nga një njeri. Dhe tashmë kështu ndodh me gjithçka që mund të lexoni, qoftë në internet, qoftë në letër”, shkruhet në kopertinën e pasme të librit më të fundit të Thibaut Giraud, La parole aux machines, Philosophie des grands modèles de langage (Fjala u jepet makinave, Filozofia e modeleve të mëdha gjuhësore, Grasset). Më shumë i njohur me pseudonimin “Monsieur Phi” – emri i kanalit të tij në YouTube, ku trajton tema shkencore e filozofike për publikun e gjerë – ky doktor i filozofisë është gjithashtu njohës i mirë i inteligjencës artificiale.
Në një intervistë për L’Express, ai flet për polemikën që ka tronditur botën e botimeve që nga 21 shtatori. Thélyson Orélien, një nga emrat që tërhoqi më shumë vëmendje në sezonin e ri letrar, akuzohet se ka përdorur inteligjencën artificiale për të shkruar romanin e tij C’était ça ou mourir (Grasset), ndonëse vepra ishte vlerësuar nga kritika. Ndërsa disa e mbrojnë autorin kanadez me origjinë haitiane dhe bëjnë thirrje për kujdes, Thibaut Giraud nuk ka dyshime se teksti është prodhuar me inteligjencë artificiale. “Më habiti sidomos fakti që teksti kishte kaluar kaq gjatë pa u vënë re”, thotë filozofi dhe youtuberi, për të cilin ky rast nxjerr mbi të gjitha në pah mungesën e theksuar të njohurive për IA-në në qarqet letrare.
L’Express: Prej disa kohësh ju paralajmëroni se po bëhet gjithnjë e më e vështirë të dallosh një tekst të shkruar nga një njeri nga një tekst të gjeneruar nga inteligjenca artificiale. A ju befasoi polemika rreth librit të fundit të Thélyson Orélien?
Thibaut Giraud: Po bëhet gjithnjë e më e vështirë të dallosh një tekst të shkruar nga njeriu nga një tekst i shkruar me ndihmën e IA-së, kur kjo e fundit përdoret në mënyrë të sofistikuar. Por në këtë rast më habiti sidomos fakti që teksti kishte kaluar kaq gjatë pa u vënë re, sepse shenjat janë tepër të dukshme. Kur e lexova, menjëherë mendova për ato postime në LinkedIn për të cilat as nuk ke nevojë për një detektor, sepse është e qartë se janë shkruar me IA. Këtë përshtypje pata duke lexuar romanin e Thélyson Orélien dhe, me sa duket, të njëjtën gjë kanë ndier shumica e njerëzve që kanë sadopak përvojë me përdorimin e IA-së për të shkruar.
Ajo që më shtyu të reagoj ishte fakti se ky libër paraqitej si sensacioni i sezonit të ri letrar. Pashë paraqitjen e Thélyson Orélien në emisionin La Grande librairie, ku të gjithë e dëgjonin me vëmendje të jashtëzakonshme, duke lavdëruar “stilin e tij të jashtëzakonshëm” dhe “frymën e tij hygoiane”, ndërkohë që kemi të bëjmë me stilin dhe frymën e një postimi në LinkedIn! Pra, edhe pa marrë parasysh testet e Pangram 4, të cilat janë shumë të besueshme, sidomos kur analizojnë tekste të gjata, gjatë leximit më bëri përshtypje se sa pak dyshime lë teksti për mënyrën se si është prodhuar.
Si e shpjegoni faktin që bota letrare u trondit kaq shumë kur doli në dritë ky rast?
Sigurisht që ka mungesë njohjeje të këtij mjeti. Pashë një fragment mjaft domethënës nga Jean-Gabriel Ganascia – i cili supozohet të jetë ekspert i inteligjencës artificiale – ku ai shpjegonte se romani i kishte pëlqyer shumë dhe se “nuk mund të besonte se IA-ja e kishte shkruar këtë”. Më pas, për ta mbështetur pohimin e tij, ai citoi një fragment që vështirë se mund të ishte zgjedhur më keq, sepse është shumë karakteristik për stilin e një LLM-je [shënim i redaksisë: model i madh gjuhësor]. Është njësoj sikur një matematikan t’ju thoshte: “Nuk mund ta besoj për asnjë çast se një IA mund të vërtetojë një teoremë të rëndësishme”. Ta thuash këtë në vitin 2026 është krejtësisht jashtë realitetit: LLM-të kanë aftësi vërtet të jashtëzakonshme, sidomos në shkrim.
Ky nuk është madje as një shembull i përdorimit të mirë të inteligjencës artificiale për të shkruar.
A nuk tregon kjo se në qarqet letrare mungojnë njohuritë për inteligjencën artificiale?
Absolutisht. Fakti që kjo kaloi pa u vënë re nga botuesi kanadez tregon, të paktën, mungesë përgatitjeje në këtë fushë. Në fakt, ata nuk i kanë bërë verifikimet e nevojshme. Sigurisht, në atë kohë nuk ekzistonte një detektor aq i besueshëm sa Pangram 4, por edhe një lexim disi i vëmendshëm do të kishte mjaftuar për të kuptuar se teksti mban kudo gjurmët e IA-së. Dua të besoj se i njëjti tekst, po të paraqitej sot, nuk do të kalonte. Ky rast ndoshta krijon një precedent. Për më tepër, e kam të vështirë ta mbroj romanin, sepse ky nuk është madje as një shembull i përdorimit të mirë të inteligjencës artificiale për të shkruar.
Në ç’kuptim?
Pangram 4 funksionon shumë mirë për të zbuluar tekste të gjeneruara përmes një përdorimi “dembel” të inteligjencës artificiale. Për shembull, t’i kërkosh IA-së të ripunojë një tekst dhe më pas thjesht të kopjosh e të ngjitësh përgjigjen e saj. Duke vepruar kështu, ruhet e paprekur mënyra karakteristike e të shkruarit të LLM-së, çka ia lehtëson Pangram 4 zbulimin. Në të kundërt, dikush që i kërkon IA-së të përgatisë një variant të parë dhe më pas e ripunon vetë, duke rishkruar pjesë të caktuara, ua vështirëson punën mjeteve të zbulimit.
Në rastin e Thélyson Orélien, fakti që Pangram 4 jep rezultate kaq të larta në të gjithë romanin tregon se, me shumë gjasë, kemi të bëjmë me një përdorim që i afrohet shumë kopjimit dhe ngjitjes së drejtpërdrejtë të tekstit të prodhuar nga IA-ja. E kam shumë të vështirë të kuptoj se si ka mundur të lavdërohet kaq shumë stili i tij. Kjo tregon njëfarë mungese gjykimi, për të mos thënë mungesë shijeje. Tikat karakteristike të LLM-ve gjenden kudo në tekst dhe përsëritja e tyre bëhet jashtëzakonisht e rëndë.
Cilat janë këto tika?
Dihet se LLM-të përdorin shpesh ndërtime të tipit “jo kjo, jo ajo, por kjo”. Këtë e gjejmë edhe në fragmentin e cituar nga Jean-Gabriel Ganascia: “Ai nuk gënjente, ai e zhvendoste realitetin derisa t’u përshtatej shpresave të tij; ai nuk blinte gënjeshtra, i merrte me kredi, duke paguar interesat e naivitetit”. Ky ritëm dhe kjo mënyrë e ndërtimit të frazës janë ndër tiparet klasike të LLM-ve.
Pastaj është përdorimi i tepruar i ritmit tresh, pra renditja e tri elementeve. Zakonisht, dy elementet e para janë konkrete, ndërsa i treti është disi më abstrakt dhe më i përgjithshëm. Në kapitullin e parë, që në faqen e dytë, ai shkruan, për shembull: “me një rrogë që mjaftonte për të blerë oriz, sapun dhe tri makthe në javë”. Shprehja “tri makthe në javë” duket disi e sforcuar.
Dhe, së fundi, është përdorimi i tepruar i metaforave të çuditshme. Janë figura stilistike që, kur lexohen shpejt, mund të duken sugjestive, por kur ndalesh dhe i mendon më mirë, kupton se nuk janë zgjedhur fort mirë. Kështu, po në kapitullin e parë, gjejmë: “flakët kërcyen nga një çati në tjetrën si fëmijë të zemëruar”. Në pamje të parë mund të mendosh se figura e “fëmijëve të zemëruar” tingëllon bukur. Por, kur e mendon më gjatë, të kërcesh nga një çati në tjetrën nuk është ndonjë sjellje veçanërisht karakteristike e fëmijëve të zemëruar.
Mbi të gjitha, duhet theksuar se këto tika përsëriten vazhdimisht. Ato shfaqen sistematikisht, në çdo faqe. I marrë më vete, një krahasim ose një ritëm i bukur tresh mund të japë efekt. Por një shkrimtar i mirë kujdeset për ritmin e përgjithshëm të tekstit. Ai e kupton se teksti ka nevojë edhe për hapësira për të marrë frymë dhe se nuk mund të rendisë tri krahasime të ndryshme njëri pas tjetrit, të ndara vetëm nga një fjali.
Mbrojtësit e Thélyson Orélien argumentojnë se mjetet për zbulimin e IA-së nuk janë aq të besueshme sa pretendohet. Grasset, botuesi i tij, madje ka deklaruar se “këto mjete që supozohet se njohin IA-në janë vetë IA që sajojnë se Bibla është shkruar artificialisht”. A e identifikon vërtet Pangram 4 Biblën si tekst të prodhuar nga IA-ja?
Këto argumente janë thjesht të rreme. Nëse është kështu, le të na japin një fragment mjaftueshëm të gjatë të Biblës, të analizuar me versionin më të fundit të Pangram 4, që të japë rezultatin “100% IA”. Madje jam gati të vë bast se nuk do të gjendet asnjë tekst i shkruar para vitit 2020, ku shumica e fragmenteve prej 10.000 fjalësh të vlerësohen me një probabilitet prej 90 deri në 100% se janë prodhuar nga IA-ja. Pretendimi se Bibla identifikohet si tekst i IA-së mund të jetë i vërtetë për disa detektorë të vjetër ose kur analizohen fragmente shumë të shkurtra, por jo me versionin më të fundit të Pangram-it, i cili është shumë i ri, dhe me fragmente të gjata.
Duhet mbajtur parasysh se ky mjet zbulimi është projektuar në mënyrë që të shmangë sa më shumë rezultatet e rreme pozitive. Ndjeshmëria e tij është kalibruar pikërisht për këtë arsye, çka shpjegon pse ka shumë më tepër gjasa të japë një rezultat të rremë negativ sesa një rezultat të rremë pozitiv. Pikërisht për këtë arsye, nëse di si ta përdorësh IA-në, është relativisht e lehtë t’i shpëtosh zbulimit.
Një argument tjetër që përdoret është se detektori i IA-së mund ta ngatërrojë stilin e letërsisë haitiane me tekstin e prodhuar nga IA-ja. Këtë e ka lënë të kuptohet edhe vetë Thélyson Orélien, duke e lidhur çështjen me racizmin që thotë se përjeton në Francë. Çfarë mendoni?
Së pari, sulmet raciste që kam parë të qarkullojnë në X janë të tmerrshme dhe të neveritshme. Megjithatë, kjo nuk e përjashton faktin se ai ka përdorur inteligjencën artificiale për të shkruar romanin e tij. Problemi është se, sapo shpreh një dyshim, disa të akuzojnë menjëherë për racizëm. Por kjo nuk i shërben aspak debatit.
Sa i përket argumentit se gjuha e letërsisë haitiane është aq e veçantë sa mund ta çorientojë detektorin, disa gazetarë kanë analizuar me Pangram 4 tekste të letërsisë së Karaibeve ose të letërsisë haitiane dhe ato janë identifikuar si 100% të shkruara nga njerëzit.
Është një autor që, me sa duket, prej kohësh nuk i shkruan tërësisht vetë ato që publikon.
Dhe, së fundi, janë edhe akuzat për plagjiaturë…
Po. Ditët e fundit është zbuluar plagjiaturë në shumë prej teksteve të tij. Një nga çmimet e para që fitoi në Kanada ishte për tregimin Où va le monde, në vitin 2014. Ky tregim është plagjiaturë e plotë, pothuajse fjalë për fjalë, e një teksti të Louis Pauwels të vitit 1960. Të vetmet ndryshime që ka bërë Thélyson Orélien – dhe që përbëjnë rreth 10% të tekstit – kanë një funksion shumë të qartë: ta përshtatin tekstin me temën e konkursit.
Mendoj se këto prova të plagjiaturës mund të na nxjerrin përfundimisht nga gjithë rrëmuja që ka krijuar kjo polemikë. Këtu, të paktën, gjërat janë të qarta. Plagjiatura është e dukshme dhe nuk mbetet shumë për të diskutuar me ata që vënë në dyshim besueshmërinë e Pangram 4. Të njëjtin problem e gjejmë edhe në shumicën e teksteve që ai kishte publikuar në blogun e tij para epokës së IA-së, ku kopjonte burime në anglisht ose në gjuhë të tjera. Përkthimet e tij, për më tepër, janë mjaft të dobëta dhe përmbajnë keqinterpretime. Është një autor që, me sa duket, prej kohësh nuk i shkruan tërësisht vetë ato që publikon./L’Express.fr
