SHBA rihap hapësirën ajrore pas ndalimit historik, por kaosi vazhdon: Mbi 12.200 fluturime të anuluara në dy ditë

Defekti në sistemet e vjetruara të kontrollit të trafikut ajror paralizoi për më shumë se katër orë nisjet e avionëve në të gjithë Shtetet e Bashkuara. Mijëra pasagjerë mbetën të bllokuar, ndërsa anulimet dhe vonesat vazhdojnë edhe të shtunën. Autoritetet nuk kanë gjetur prova për një sulm kibernetik, por hetimet për shkakun e plotë teknik nuk kanë përfunduar.

UASHINGTON, 14 nëntor 2026 – Shtetet e Bashkuara po përballen me një prej ndërprerjeve më të mëdha të transportit ajror në historinë e tyre të fundit, pasi një defekt i rëndë në sistemet e komunikimit dhe radarëve të kontrollit të trafikut ajror detyroi autoritetet të ndalonin për më shumë se katër orë nisjen e avionëve në të gjitha aeroportet amerikane.

Megjithëse Administrata Federale e Aviacionit (FAA) e hoqi ndalimin kombëtar të premten, më 13 nëntor, në orën 20:15 sipas kohës lindore amerikane (02:15 të së shtunës sipas kohës së Evropës Qendrore), pasojat vazhdojnë të ndihen në të gjithë rrjetin e aviacionit amerikan dhe në fluturimet ndërkombëtare.

Sipas përditësimit të The Wall Street Journal, të publikuar të shtunën, më 14 nëntor, në orën 05:22 sipas kohës lindore amerikane, më shumë se 9.000 fluturime u anuluan të premten, ndërsa mbi 3.200 të tjera ishin anuluar për të shtunën.

Kjo do të thotë se bilanci i raportuar kishte kaluar 12.200 fluturime të anuluara në dy ditë. Shifrat nuk janë përfundimtare dhe mund të ndryshojnë ndërsa kompanitë ajrore përditësojnë oraret.

Në aeroportet amerikane u regjistruan gjithashtu mijëra vonesa, ndërsa qindra avionë u detyruan të ktheheshin në aeroportet e nisjes ose të devijoheshin drejt aeroporteve të tjera.

Ngjarja preku edhe fluturimet drejt SHBA-së nga Evropa, Kanadaja dhe Meksika, duke shkaktuar çrregullime që ekspertët paralajmërojnë se mund të zgjasin për disa ditë.

Si filloi ndërprerja: Problemet u shfaqën në orën 15:36

Sipas deklaratës zyrtare të sekretarit amerikan të Transportit, Sean Duffy, problemet filluan të premten në orën 15:36 sipas kohës lindore amerikane (21:36 sipas kohës së Evropës Qendrore).

Në atë moment, qendrat e kontrollit të trafikut ajror dhe strukturat që menaxhojnë afrimin dhe largimin e avionëve nga aeroportet, të njohura si TRACON, filluan të merrnin të dhëna të paqëndrueshme nga radarët dhe sistemet e komunikimit.

Problemi preku rrjetin kombëtar që lidh qendrat e kontrollit të trafikut ajror, duke përfshirë komunikimet me pilotët dhe informacionet që përdoren për të ndjekur lëvizjen e avionëve.

Rreth orës 15:53–15:54, FAA vendosi një ndalim kombëtar të nisjeve të avionëve, të njohur si ground stop.

Në njoftimin e saj, agjencia përmendi «rrethana të jashtëzakonshme» dhe «arsye sigurie», duke urdhëruar që avionët që prisnin të niseshin të qëndronin në tokë deri në një njoftim të dytë.

Fluturimet ndërkombëtare që mbërrinin në SHBA do të trajtoheshin individualisht.

Në momentin kur u vendos ndalimi, sipas sekretarit Duffy, më shumë se 3.500 avionë ndodheshin në ajër.

Autoritetet aktivizuan procedurat e sigurisë për të lejuar uljen e avionëve dhe për të shmangur shtimin e trafikut në një sistem që nuk po funksiononte në mënyrë të qëndrueshme.

Duffy sqaroi se komunikimet dhe radarët nuk kishin dalë plotësisht jashtë funksionimit në të gjitha qendrat.

Megjithatë, paqëndrueshmëria e të dhënave ishte e mjaftueshme për ta bërë të nevojshëm ndalimin e nisjeve të reja.

Ndalimi zgjati rreth katër orë e 20 minuta, duke u bërë ndërprerja më e gjatë kombëtare e këtij lloji që nga sulmet terroriste të 11 shtatorit 2001, sipas Associated Press.

Shifrat e fundit: Mbi 12.200 anulime në dy ditë

Përmasat e krizës u rritën me kalimin e orëve, ndërsa kompanitë ajrore vazhduan të anulonin fluturime edhe pas heqjes së ndalimit.

Të dhënat e publikuara nga mediat dhe kompanitë e monitorimit tregojnë se bilanci ndryshoi ndjeshëm gjatë natës.

Sipas The Wall Street Journal, deri të shtunën herët ishin regjistruar:

• Mbi 9.000 fluturime të anuluara për të premten, 13 nëntor.
• Mbi 3.200 fluturime të anuluara për të shtunën, 14 nëntor.
• Mbi 800 vonesa të raportuara gjatë orëve të para të së shtunës.
• Afro 7.000 vonesa të raportuara për të premten, sipas bilancit të përdorur nga gazeta.

Ndërkohë, kompania e analizës së të dhënave të aviacionit Cirium kishte raportuar më herët se mbi 8.200 fluturime të planifikuara për të premten ishin anuluar, duke përfaqësuar më shumë se 31 për qind të fluturimeve të planifikuara në SHBA për atë ditë.

Raportimet e CNN-it, të përditësuara të shtunën në mëngjes, përmendnin mbi 15.000 fluturime të vonuara ose të anuluara të premten, duke i trajtuar këto dy kategori së bashku.

Këto shifra nuk janë drejtpërdrejt të krahasueshme. Ato vijnë nga burime, orare përditësimi dhe metoda të ndryshme numërimi. Disa përfshijnë fluturimet brenda, drejt dhe nga SHBA-ja; të tjera përqendrohen te fluturimet e planifikuara në aeroportet amerikane.

Për këtë arsye, mbi 12.200 anulime përfaqësojnë bilancin më të fundit të identifikuar në raportimin e WSJ-së, jo një total përfundimtar të certifikuar nga FAA.

Gjithashtu, jo çdo vonesë ose anulim i regjistruar gjatë së premtes mund t’i atribuohet automatikisht defektit të FAA-së, pasi disa fluturime mund të jenë prekur edhe nga kushtet meteorologjike apo faktorë të tjerë.

Qindra avionë të devijuar dhe mbi 1,5 milion pasagjerë me fluturime të planifikuara

Përveç anulimeve dhe vonesave, ndërprerja shkaktoi devijimin e qindra avionëve.

Sipas të dhënave të Cirium, deri në orën 19:05 të së premtes, ishin regjistruar 827 fluturime të devijuara.

Prej tyre, 670 avionë u kthyen në aeroportet nga të cilat ishin nisur, ndërsa 157 u ulën në aeroporte të tjera.

Në një bilanc të mëparshëm, në orën 18:00, Cirium kishte raportuar rreth 600 devijime, duke konfirmuar se numri po rritej me shpejtësi.

Në momentin kur FAA vendosi ndalimin kombëtar, rreth 11.000 fluturime me më shumë se 1,5 milion pasagjerë ishin ende të planifikuara të niseshin nga aeroportet amerikane gjatë pjesës së mbetur të ditës.

Kjo shifër përfaqëson numrin e pasagjerëve me udhëtime të planifikuara pas fillimit të ndalimit, jo numrin e njerëzve që përfundimisht mbetën të bllokuar.

Pasagjerët përjetuan pritje disaorëshe në avionë, kthime drejt terminaleve, anulime të minutës së fundit dhe vështirësi për të marrë bagazhet e dorëzuara.

Në disa aeroporte, mungesa e portave të lira bëri që edhe avionët që kishin mbërritur të mos mund t’i zbrisnin menjëherë pasagjerët.

Çikago, Atlanta, Dallas dhe Nju-Jorku ndër zonat më të prekura

Ndërprerja goditi disa prej aeroporteve më të ngarkuara të Shteteve të Bashkuara.

Sipas një bilanci të së premtes në mbrëmje të AirNav Radar, aeroportet me numrin më të madh të anulimeve të raportuara në atë moment përfshinin:

• Chicago O’Hare: 722 fluturime të anuluara.
• Atlanta Hartsfield-Jackson: 691 fluturime.
• Dallas/Fort Worth: 491 fluturime.
• Washington Dulles: 240 fluturime.

Këto janë shifra të një përditësimi të mëparshëm të AirNav Radar dhe nuk përbëjnë bilancin përfundimtar të secilit aeroport.

Ndërprerje të mëdha u raportuan gjithashtu në LaGuardia, John F. Kennedy dhe Newark në zonën e Nju-Jorkut, si dhe në Boston, Denver, Los Anxhelos dhe San Francisko.

Në Çikago, pasagjerët pritën me orë të tëra në avionë dhe terminale.

Në Atlanta, radhët për marrjen e bagazheve shtriheshin përtej disa hyrjeve të aeroportit.

Në Los Anxhelos, pasagjerët u përpoqën të siguronin fluturime të reja dhe dhoma hoteli për natën.

Disa udhëtarë vendosën të braktisnin udhëtimet dhe të përdornin transportin rrugor.

Kompanitë ajrore po përballen tani me një problem të ndërlikuar logjistik: avionët dhe ekuipazhet nuk ndodhen domosdoshmërisht në aeroportet ku duhet të realizojnë fluturimet e radhës.

Kufijtë ligjorë të orëve të punës së pilotëve dhe ekuipazheve mund të shkaktojnë anulime të tjera edhe kur avionët janë teknikisht të gatshëm për fluturim.

Shkaku teknik: Ruterët e vjetër u mbingarkuan me të dhëna

Në konferencën e Shtëpisë së Bardhë, sekretari i Transportit, Sean Duffy, dha shpjegimin më të hollësishëm zyrtar për ndërprerjen.

Sipas tij, sistemet e vjetra analoge të telekomunikimeve, përfshirë ruterët dhe pajisjet e rrjetit, u mbingarkuan me të dhëna dhe filluan të transmetonin informacione të paqëndrueshme.

«Ajo që kemi është një sistem jashtëzakonisht i vjetër i kontrollit të trafikut ajror», deklaroi Duffy.

Ai tha se teknologjia e vjetër kishte dështuar në shkallë kombëtare, ndërsa pajisjet e reja që ishin instaluar gjatë modernizimit nuk kishin dalë jashtë funksionimit.

Sipas tij, ndërprerja preku komunikimet dhe të dhënat e radarëve, por jo në mënyrë të plotë dhe të njëkohshme në çdo qendër.

Sekretari i Sigurisë Kombëtare, Markwayne Mullin, deklaroi se shtimi i teknologjisë së re në një sistem ekzistues të vjetruar kishte mbingarkuar infrastrukturën e vjetër.

Megjithatë, shpjegimi zyrtar nuk do të thotë se çdo hollësi e defektit është përcaktuar përfundimisht.

The Wall Street Journal raportoi, duke iu referuar zyrtarëve qeveritarë dhe përfaqësuesve të industrisë, se ndërprerja mund të lidhej me një rrjet telekomunikimesh të mbikëqyrur nga L3Harris Technologies.

Sipas burimeve të gazetës, dyshohej për probleme të sinkronizimit kohor të të dhënave në rrjetin që transmeton informacionet e radarëve dhe komunikimet radiofonike.

Ky informacion mbetet një vlerësim i raportuar nga burime të industrisë, jo një përfundim zyrtar për përgjegjësinë e kompanisë.

Një zëdhënëse e L3Harris nuk iu përgjigj menjëherë kërkesës për koment.

Edhe The Washington Post raportoi se në rrjetin e brendshëm të telekomunikimeve të FAA-së kishte pasur probleme me sinkronizimin kohor të mesazheve.

Sipas një burimi të informuar për incidentin, sistemi regjistron zakonisht rreth 8.000 sinjalizime problemesh në ditë, ndërsa të premten ishin regjistruar 16.000.

A kishte sulm kibernetik? Autoritetet thonë se nuk ka prova

Administrata amerikane deklaroi se deri tani nuk është gjetur asnjë tregues që ndërprerja të ketë qenë rezultat i një sulmi kibernetik, sabotimi apo veprimi tjetër të qëllimshëm.

Sekretari i Sigurisë Kombëtare, Markwayne Mullin, tha se agjencitë e sigurisë nuk kishin identifikuar prova për një sulm dhe se askush nuk kishte marrë përgjegjësinë për incidentin.

Megjithatë, ai theksoi se hetimet po vazhdonin dhe se autoritetet nuk mund të përjashtonin përfundimisht çdo mundësi përpara përfundimit të tyre.

Edhe FBI-ja dhe agjenci të tjera amerikane të sigurisë u përfshinë në ndjekjen dhe analizimin e situatës.

Autoritetet deklaruan gjithashtu se incidenti nuk kishte lidhje me ndërprerjen globale të shërbimeve të Microsoft-it, e cila kishte prekur përdorues dhe institucione një ditë më parë.

Microsoft konfirmoi se nuk kishte tregues për ndonjë lidhje ndërmjet shërbimeve të tij dhe problemit të FAA-së.

Mullin theksoi se ndalimi u vendos për arsye parandaluese dhe se, sipas vlerësimit të autoriteteve, jetët e pasagjerëve nuk kishin qenë në rrezik.

Sistemi SMART me inteligjencë artificiale: Çfarë është konfirmuar?

Një tjetër çështje që tërhoqi vëmendje ishte vendosja e një sistemi të ri të FAA-së, të mbështetur nga inteligjenca artificiale, të quajtur SMART.

Sistemi, me vlerë të raportuar prej 875 milionë dollarësh, është projektuar për të ndihmuar kontrollorët e trafikut ajror në menaxhimin e hapësirës ajrore, duke përdorur të dhëna për rrugët e fluturimeve, kushtet meteorologjike dhe faktorë të tjerë.

Ai kishte filluar të përdorej në mënyrë të kufizuar në shtator dhe po zgjerohej në 22 qendrat kryesore të kontrollit të trafikut ajror.

Kompania zhvilluese AirSpace Intelligence (ASI) deklaroi se sistemi SMART nuk ishte shkaku i ndërprerjes.

Sekretari Duffy e mbështeti këtë qëndrim, duke deklaruar se SMART ishte i ndarë nga infrastruktura e prekur dhe se nuk kishte mundësi teknike të kishte shkaktuar defektin.

Nuk ka prova të konfirmuara se inteligjenca artificiale shkaktoi ndalimin e fluturimeve.

Megjithatë, problemi i integrimit të teknologjive të reja me pajisjet e vjetruara është bërë një nga çështjet kryesore të debatit për modernizimin e aviacionit amerikan.

Kërkohen 50 miliardë dollarë për modernizimin e sistemit

Incidenti ka rihapur debatin për gjendjen e infrastrukturës amerikane të kontrollit të trafikut ajror.

Në vitin 2025, Kongresi miratoi 12,5 miliardë dollarë për fillimin e një programi modernizimi, që përfshin zëvendësimin e pajisjeve të komunikimit, linjave të vjetra prej bakri dhe sistemeve radiofonike.

Një pjesë e rrjeteve është zëvendësuar tashmë me fibra optike, ndërsa qindra pajisje të komunikimit janë modernizuar.

Megjithatë, mbetet ende shumë punë.

Sekretari Duffy ka kërkuar prej muajsh rreth 30 miliardë dollarë financim shtesë, ndërsa gjatë konferencës së së premtes përmendi nevojën për një modernizim të përgjithshëm që mund të arrijë në 50 miliardë dollarë.

Këto shifra nuk përfaqësojnë të njëjtën kërkesë financiare: 30 miliardë dollarët janë kërkesa shtesë e paraqitur më parë, ndërsa 50 miliardë dollarët janë vlerësimi më i gjerë i nevojave që Duffy përmendi gjatë krizës.

Ai paralajmëroi se, pa modernizimin e sistemit, ndërprerje të ngjashme mund të përsëriten.

«Do të keni më shumë incidente të tilla», deklaroi sekretari i Transportit.

Nga ana tjetër, disa ligjvënës kanë kërkuar shpjegime për mënyrën se si FAA ka përdorur fondet e miratuara më parë.

Udhëheqësi i demokratëve në Dhomën e Përfaqësuesve, Hakeem Jeffries, ia atribuoi përgjegjësinë politike për krizën administratës Trump dhe kërkoi përgjigje për mënyrën se si ndodhi ndërprerja.

Senatorja demokrate Tammy Duckworth, një nga figurat kryesore të Senatit për çështjet e aviacionit, kërkoi një hetim të hollësishëm dhe të plotë.

Kaos edhe në Evropë: Fluturime të anuluara nga Parisi, Frankfurti dhe Amsterdami

Pasojat e ndalimit amerikan u përhapën përtej Atlantikut.

Gjatë krizës, FAA i kërkoi Eurocontrol-it të pezullonte nisjet drejt SHBA-së nga vendet anëtare të organizatës.

Masa preku fluturimet transatlantike nga një hapësirë e gjerë evropiane, përfshirë Britaninë, Francën, Gjermaninë, Spanjën dhe vende të tjera.

Të shtunën në mëngjes, CNN raportoi se në Aeroportin Charles de Gaulle të Parisit ishin anuluar një fluturim i Delta Air Lines drejt Salt Lake City dhe një fluturim i American Airlines drejt Dallas-Fort Worthit.

Në Frankfurt, ishin anuluar fluturimet drejt Atlantës dhe Detroitit, ndërsa një fluturim drejt Çikagos ishte vonuar.

Një fluturim tjetër nga Frankfurti drejt aeroportit JFK të Nju-Jorkut vazhdonte të figurohej në orar.

Në Aeroportin Schiphol të Amsterdamit, ishte anuluar një fluturim drejt Çikagos.

Edhe Heathrow i Londrës raportoi anulime të fluturimeve transatlantike.

Fluturimet drejt SHBA-së nga Kanadaja dhe Meksika u prekën gjithashtu, ndërsa disa avionë u devijuan ose mbetën në tokë.

Kanadaja ofroi mundësinë e pranimit të avionëve amerikanë që kishin nevojë të devijoheshin.

Kompanitë ajrore rifillojnë gradualisht operacionet

Pas heqjes së ndalimit, kompanitë ajrore nisën rikthimin e pjesshëm të fluturimeve.

United Airlines, American Airlines, Delta Air Lines dhe Southwest Airlines njoftuan masa për të rifilluar operacionet dhe për të riorganizuar fluturimet e mbetura pezull.

JetBlue kishte anuluar shumicën e fluturimeve të mbetura të së premtes nga aeroportet JFK dhe Boston Logan, duke ruajtur disa nisje drejt Evropës.

Disa kompani ajrore u ofruan pasagjerëve mundësinë e ndryshimit ose anulimit të rezervimeve pa penalitete shtesë, sipas kushteve të përcaktuara prej tyre.

Rikthimi në normalitet kërkon jo vetëm që sistemet e FAA-së të funksionojnë, por edhe që kompanitë të sigurojnë avionët, ekuipazhet dhe vendet e lira për pasagjerët.

Sekretari Duffy paralajmëroi se procesi do të ishte i ngadalshëm, megjithëse shprehu pritjen që sistemi të funksiononte normalisht përpara periudhës së udhëtimeve të Ditës së Falënderimeve, në fund të nëntorit.

Ky mbetet një vlerësim i autoriteteve, jo garanci se të gjitha vonesat dhe anulimet do të përfundojnë brenda një afati të caktuar.

Të drejtat e pasagjerëve: Kur mund të kërkohet rimbursimi?

Sipas rregullave amerikane të transportit ajror, pasagjerët kanë të drejtë të kërkojnë rimbursimin e biletës nëse fluturimi anulohet dhe ata vendosin të mos udhëtojnë.

E njëjta e drejtë mund të zbatohet edhe kur fluturimi vonohet ose ndryshohet ndjeshëm dhe pasagjeri nuk pranon alternativën e ofruar.

Në këto raste, pasagjeri nuk është i detyruar të pranojë vetëm një kupon krediti në vend të rimbursimit në para, kur ka të drejtë ligjore për kthimin e shumës.

Megjithatë, një defekt i kontrollit të trafikut ajror zakonisht konsiderohet ngjarje jashtë kontrollit të kompanisë ajrore.

Për këtë arsye, kompanitë nuk janë domosdoshmërisht të detyruara të paguajnë hotelin, transportin tokësor ose ushqimin për të gjitha anulimet.

Rregulla të veçanta zbatohen për pasagjerët që mbeten të bllokuar brenda avionëve në pistë.

Departamenti amerikan i Transportit kërkon, me përjashtime të përcaktuara për arsye sigurie, që pasagjerëve t’u ofrohen ujë dhe ushqime të lehta brenda dy orëve.

Për fluturimet e brendshme, afati i zakonshëm për t’u dhënë pasagjerëve mundësi të sigurt për të zbritur është tri orë, ndërsa për fluturimet ndërkombëtare katër orë, me përjashtimet që parashikojnë rregullat.

Udhëtarëve u rekomandohet të kontrollojnë statusin e fluturimeve drejtpërdrejt në aplikacionet dhe faqet zyrtare të kompanive ajrore përpara nisjes drejt aeroportit.

Herën e fundit ndodhi në janar 2023, ndërsa më parë më 11 shtator 2001

Ndalimet kombëtare të nisjeve të avionëve janë jashtëzakonisht të rralla në Shtetet e Bashkuara.

Një masë e ngjashme u vendos më 11 janar 2023, kur sistemi i njoftimeve të sigurisë për pilotët, i njohur si NOTAM, doli jashtë funksionimit.

Ndalimi zgjati rreth 90 minuta deri në dy orë, sipas mënyrës së llogaritjes së periudhës së ndërprerjes, dhe shkaktoi mijëra vonesa e mbi 1.000 anulime.

Hetimet e asaj kohe zbuluan se problemi lidhej me fshirjen gabimisht të skedarëve gjatë punimeve në bazat e të dhënave.

Përpara vitit 2023, ndalimi më i njohur kombëtar ishte vendosur më 11 shtator 2001, pas sulmeve terroriste në Nju-Jork dhe Uashington.

Ndryshe nga ajo ditë, kur avionët në ajër u urdhëruan të uleshin në aeroportet më të afërta, gjatë incidentit të 13 nëntorit 2026 shumë avionë u lejuan të vazhdonin drejt destinacioneve, sipas udhëzimeve të kontrollit të trafikut ajror.

Çfarë dihet dhe çfarë mbetet e hapur?

Deri në përditësimet e verifikuara të mëngjesit të 14 nëntorit 2026, janë konfirmuar heqja e ndalimit kombëtar, rifillimi gradual i fluturimeve dhe ndikimi i madh i ndërprerjes në trafikun ajror amerikan e ndërkombëtar.

Autoritetet kanë identifikuar mbingarkimin e pajisjeve të vjetruara të rrjetit të komunikimeve si shpjegimin kryesor teknik.

Megjithatë, mbeten për t’u sqaruar plotësisht mekanizmi i defektit, përgjegjësia eventuale e operatorëve të infrastrukturës dhe mënyra se si ndryshimet teknologjike ndikuan në funksionimin e rrjetit.

Nuk ka prova të konfirmuara për sulm kibernetik ose për përfshirjen e sistemit SMART me inteligjencë artificiale.

Bilanci i anulimeve dhe vonesave vazhdon të ndryshojë ndërsa kompanitë riorganizojnë fluturimet.

Ndalimi kombëtar ka përfunduar, por kriza operative nuk ka përfunduar. Mijëra pasagjerë vazhdojnë të përballen me anulime, vonesa dhe mungesë vendesh në fluturimet alternative.

Incidenti ka nxjerrë në pah varësinë e sistemit amerikan të aviacionit nga një infrastrukturë e ndërlikuar komunikimesh, ku një defekt i rëndë mund të shkaktojë pasoja në shkallë kombëtare dhe ndërkombëtare.

(Burimet: Federal Aviation Administration, U.S. Department of Transportation, Associated Press, The Wall Street Journal, The New York Times, CNN, The Washington Post, CBS News, ABC News, Axios, Los Angeles Times, FlightAware, Cirium, AirNav Radar, Flightradar24)