Nga Friederike Böge, Stamboll
Një nga aktivistet më të njohura të Iranit tani shet çanta lëkure. Në këtë mënyrë ajo krijon vende pune për të burgosurat – dhe proteston kundër kushteve të tyre të burgimit.
Sa herë që Sepideh Qolian lirohet nga burgu, nuk kalon shumë kohë para se ajo të tërheqë sërish vëmendjen me një aksion të ri proteste kundër regjimit iranian. Që nga qershori ajo është përsëri e lirë.
Projekti i saj më i ri: çanta lëkure.
Aktivistja për të drejtat e njeriut ua jep çantat për t’i qepur grave të burgosura në institucionet penitenciare dhe më pas i shet ato përmes Instagramit te mbështetësit.
Në fotografitë promovuese të çantave, ajo pozon me fustan pa mëngë dhe me flokët e lëshuara. Është një shkelje demonstrative e rregullave islamiste të regjimit për veshjen.
Si fotograf, ajo ka zgjedhur qëllimisht një pjesëmarrës në protestat e janarit nga provinca e saj e lindjes, Khuzestan.
“Kjo është mënyra jonë për t’i thënë Republikës Islamike se nuk bashkëpunojmë me të, se qëndrojmë të bashkuar dhe përpiqemi t’i mbetemi besnikë vetvetes”, thotë aktivistja 31-vjeçare në një bisedë telefonike me F.A.Z.
Pse pikërisht çanta lëkure?
“Bëhet fjalë për ruajtjen e pavarësisë sonë financiare, në mënyrë që të mund t’i mbrojmë qëndrimet tona edhe më me vendosmëri dhe më efektivisht.”
Me “ne”, ajo nënkupton një kolektiv prej 35 grash, disa prej të cilave janë liruar nga burgu, ndërsa të tjerat vazhdojnë të jenë të burgosura.
Puna me duar është gjithashtu një mënyrë për t’u përballur me kushtet e rënda të burgimit.
Qolian e ka përjetuar vetë se si puna e përbashkët artizanale e përmirësoi aq shumë gjendjen psikologjike të bashkëvuajtëseve të saj, sa ato mundën të pakësonin përdorimin e ilaçeve për gjumë.
Aksioni me çantat është gjithashtu një protestë kundër kushteve të punës në punishtet e burgjeve.
Qolian flet për “shfrytëzim”.
Sipas saj, puna nuk është vullnetare. Kush refuzon të punojë, humbet “privilegje” si telefonatat, vizitat dhe lejet për dalje të përkohshme nga burgu.
Qolian ka kaluar tashmë shtatë vjet të jetës së saj pas hekurave. Ajo e di për çfarë flet.
Sipas saj, të burgosurit që nuk mbahen për arsye politike kanë zakonisht të drejtën e një telefonate pesëminutëshe në ditë. Kush dëshiron të flasë më gjatë ose të telefonojë edhe avokatin, detyrohet të punojë.
Disa të burgosur punojnë për të shpëtuar nga ekzekutimi
Pagat janë të ulëta dhe oraret e punës të gjata. Në rast aksidentesh në punë, të prekurit nuk janë të siguruar.
Të ardhurat shkojnë për të ashtuquajturin Fondacioni i Kooperativës së të Burgosurve, i cili, sipas të dhënave të veta, administron 2.200 njësi prodhimi brenda ose në afërsi të burgjeve dhe i shet produktet me markën “Hami” (“Mbështetësi”).
Një nga ish-drejtuesit e fondacionit vinte nga Garda Revolucionare.
Disa të burgosur punojnë për t’i shpëtuar brutalitetit të gardianëve ose apatisë, thotë Qolian. Të tjerë punojnë për të mësuar një zanat.
Të tjerë, ndërkaq, punojnë për të siguruar “paratë e gjakut” – dëmshpërblimin financiar që mund t’i shpëtojë nga ekzekutimi.
Në Iran, familjarët e një personi të vrarë mund ta falin autorin e vrasjes dhe në këtë mënyrë ta shpëtojnë atë nga dënimi me vdekje. Shpesh, në këmbim, ata kërkojnë shuma të mëdha parash.
Pikërisht një rast i tillë i dha Qolian idenë për çantat.
E burgosura quhej Somayeh Shahbazi. Ajo kishte vrarë një burrë i cili, sipas saj, ishte përpjekur ta përdhunonte.
Për të mbledhur shumën e “parave të gjakut”, ajo punonte gjatë ditës në një punishte të Hami-t, ndërsa natën merrej me punime artizanale, të cilat i shiste me ndihmën e familjes.
Megjithatë, Shahbazi u ekzekutua në vitin 2019.
Duke u nisur nga shembulli i saj, Qolian tani organizon që familjarët t’i dërgojnë materialet për punime artizanale në burgje dhe më pas t’i nxjerrin jashtë çantat e përfunduara.
Një bashkëvuajtëse ende ka një plumb në bark
Mes grave që prodhojnë çantat ka edhe nga ato që u arrestuan në janar për pjesëmarrje në protestat masive.
Gjatë shtypjes së këtyre protestave u vranë me armë zjarri mijëra demonstrues.
Të mbijetuarit janë ekspozuar në burgje ndaj një niveli të paprecedentë dhune, thotë Qolian. Ajo e ka parë këtë vetë dhe ka marrë informacione edhe nga burgje të tjera.
“Kam parë shumë burgje, por një katastrofë të tillë nuk e kam përjetuar kurrë më parë.”
Në kohën e protestave, Qolian mbahej në burgun Vakilabad në Mashhad.
Atje ajo takoi 20-vjeçaren Hananeh Porzoo, e cila ende kishte një plumb në bark, megjithëse ishte operuar menjëherë para arrestimit.
Vajzës së re i ishte premtuar një operacion tjetër, por më pas, duke u justifikuar me mungesën e personelit, nuk e dërguan në spital, tregon Qolian.
Një tjetër bashkëvuajtëse kishte dashur të denonconte një sulm seksual. Por prokurori përgjegjës i kishte thënë se bëhej fjalë për një dukuri normale.
Demonstruesit e rinj kërcënoheshin se do të ekzekutoheshin.
Disa prej tyre, sipas Qolian, mbaheshin në burg vetëm sepse kishin pëlqyer një postim të presidentit amerikan Donald Trump.
Qolian e kaloi periudhën e fundit prej gjashtë muajsh në burg sepse, në dhjetor, gjatë një ceremonie përkujtimore për avokatin e ndjerë të të drejtave të njeriut Khosrow Alikurdi, kishte brohoritur slogane proteste.
Aty ishte e pranishme edhe fituesja e Çmimit Nobel për Paqe, Narges Mohammadi. Të dyja u arrestuan së bashku.
Më parë, ato kishin ndarë për një kohë të gjatë të njëjtën qeli.
Për Narges Mohammadi-n, Qolian thotë:
“Ajo është për mua një burim shprese.”
Kur Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli sulmuan Iranin në shkurt, Qolian e përjetoi luftën pas hekurave, në burgun Vakilabad në Mashhad.
Sa herë që njoftohej se kishin vdekur drejtues të lartë të regjimit, të cilët konsideroheshin përgjegjës për shtypjen e protestave të janarit, nga qelitë dëgjoheshin thirrjet: “Faleminderit, Zot”.
“Ato momente ishin ndër më të mirat e jetës sonë”, thotë Qolian.
Aktivistja beson se së shpejti do të ketë protesta të reja kundër regjimit
Që nga lirimi, aktivistja po i sheh në qytetin e saj të lindjes, Dezful, në jug të Iranit, pasojat ekonomike të luftës.
Njerëz që kërkojnë nëpër mbeturina dhe flenë në rrugë. Fëmijë që punojnë.
Edhe për shkak të ndërprerjeve të vazhdueshme të energjisë elektrike dhe të rrjetit telefonik, ekonomia është në gjendje të rëndë.
Ndërkohë, forcat e regjimit përfitojnë nga sanksionet.
Aktivistja beson se zemërimi ndaj regjimit është aq i madh, sa së shpejti do të ketë protesta të reja.
“Një det gjaku na ndan nga qeveria”, thotë ajo, duke iu referuar demonstruesve të vrarë.
Qolian vjen nga një familje punëtore, fetare dhe konservatore.
Kur ishte 13 vjeçe, ajo filloi të rebelohej.
Në moshën 24-vjeçare u burgos për herë të parë në lidhje me një protestë të punëtorëve në një fabrikë lokale sheqeri.
Tani, në moshën 31-vjeçare, ajo thotë:
“Sot në Iran, as jeta dhe as vdekja nuk kanë më vlerë.”
Ajo e sheh misionin e saj në tërheqjen e vëmendjes ndaj fatit të atyre që vazhdojnë të jenë në burg.
Me intervista si kjo, Qolian rrezikon të arrestohet sërish.
Që nga lufta dymbëdhjetëditore e vitit të kaluar, drejtësia iraniane i cilëson gjithnjë e më shpesh kontaktet me mediat e huaja si bashkëpunim me armikun.
Por aktivistja nuk frikësohet prej kësaj.
“Që kur mbaj mend, qeveria iraniane na akuzon për spiunazh për gjithçka që bëjmë”, thotë ajo.
“Ne në asnjë mënyrë nuk do të tërhiqemi.”/F.A.Z.
