Dronët: Ukrainasit në aleancë me yjet

Nga Robert Putzbach, Ukraina Lindore
2 tetor 2026

Nga një fushë në Ukrainën Lindore, ushtarët lëshojnë dronë. Teknologjia e Elon Musk është vendimtare për suksesin. Prandaj, Kievi përpiqet ta mbajë atë në anën e vet. 

Fillimisht duhet të ngrohet motori. Ushtarët e bëjnë të ulërijë fort disa herë, pastaj e lënë të punojë për njëfarë kohe me një zhurmë të vazhdueshme. Tingëllon si një motoçikletë e vogël. Droni që duhet të vërë në lëvizje duket si një aeromodel i madh i ndërtuar vetë: në pjesën e përparme ka një helikë, krahë të palëvizshëm dhe poshtë tyre një trup të rëndë gri, të mbushur me dhjetë kilogramë eksploziv.

Droni është një mjet për përdorim të vetëm. Nga kjo fushë në Ukrainën Lindore ai duhet të fluturojë qindra kilometra në territorin e pushtuar nga Rusia. Dhe atje të përplaset mbi një objektiv. Në videot në internet kjo duket fare e thjeshtë: të shoqëruar me muzikë, dronët e mëdhenj shkëputen nga katapultat, fluturojnë për disa sekonda mbi fusha gjatë natës dhe menjëherë objektivi shfaqet në pamje. Ai afrohet gjithnjë e më shumë, pastaj transmetimi ndërpritet. Ndonjëherë një dron i dytë filmon shpërthimin me kamerën e tij. Nuk goditen vetëm objektiva statike, si bazat ushtarake apo nënstacionet elektrike. Dronët përplasen, në dukje pa vështirësi, edhe mbi autocisterna apo mjete transporti ushtarak në lëvizje. Forcat speciale ukrainase publikojnë në Telegram, thuajse çdo orë, pamje të sulmeve të tilla.

Realiteti është më i ndërlikuar: ushtarët kanë disa orë që qëndrojnë në skajin e një fushe gjigante me luledielli. Menjëherë pranë një brezi me pemë kanë ngritur katapultën. Në këtë rast bëhet fjalë për një rimorkio të zakonshme, mbi të cilën është montuar një platformë lëshimi. Vendndodhja e fushës duhet të mbetet sekret.

Janë publikuar tashmë mijëra video

Në fakt, që në muzg dy dronë duhej të ishin në ajër. Tashmë është bërë plotësisht errësirë dhe njëri prej burrave, me një llambë në kokë, po merret me mjetet fluturuese. Njëri ka probleme me motorin, ndërsa tjetri nuk arrin të krijojë lidhje. Kështu, të gjithëve nuk u mbetet gjë tjetër veçse të presin. Është një natë me qiell të kthjellët e plot yje; burrat qëndrojnë pranë automjeteve të tyre, pinë duhan dhe bisedojnë. Pasi motori ngrohet siç duhet, tani duket se funksionon mirë. Mund të fillojnë.

Ushtarët strehohen pas një makine në skajin e fushës. Me një zhurmë fishkëllyese, droni shkëputet nga katapulta dhe motori nis menjëherë të ulërijë. Zogu është në ajër. Zhurma e motorit venitet.

Objektivi i dronit, i cili ka një hapje krahësh prej rreth tre metrash, ndodhet diku në një zonë midis 30 dhe 300 kilometrash pas pozicionit të parë rus. Ukrainasit e quajnë këtë një “Middle Strike”. Kur dronët fluturojnë më larg, bëhet fjalë për “Deep Strikes”. “Middle Strikes” morën vëmendje të veçantë në pranverë, kur ukrainasit njoftuan se synonin ta shkëpusnin në këtë mënyrë gadishullin e Krimesë, të pushtuar nga Rusia, nga furnizimet. Që atëherë, ata kanë publikuar mijëra video ku shihen dronë duke sulmuar autocisterna, anije mallrash dhe mjete transporti ushtarak.

Për këtë qëllim, dronët janë pajisur me marrës të vegjël të internetit satelitor. Ata kanë një kamerë, pamjet e së cilës transmetohen përmes internetit në ekranin e pilotit të dronit. Në këtë mënyrë, ata jo vetëm që mund të sulmojnë objektiva statike me koordinata fikse GPS, por edhe të ndjekin objektiva në lëvizje prapa frontit. Me këtë, Ukraina përpiqet të shkatërrojë logjistikën ruse dhe ta rrisë presionin deri në atë pikë sa Moska të pranojë të paktën një armëpushim.

Papritur afrohet një zhurmë e fortë motori

Marrësit e dronëve “Middle Strike” vijnë pothuajse ekskluzivisht nga kompania Starlink – dhe kjo mund të shndërrohet në një problem të madh për Ukrainën. Starlink i përket kompanisë amerikane të hapësirës SpaceX. Dhe këtu hyn në skenë një njeri që është përfshirë personalisht disa herë në luftën në Ukrainë dhe për të cilin thuhet se ka njëfarë prirjeje për ndryshime të papritura qëndrimi: sipërmarrësi i teknologjisë dhe themeluesi i SpaceX, Elon Musk.

Në fushën në Ukrainën Lindore, pas lëshimit të dronit, ushtarët kthehen të kënaqur drejt katapultës, kur papritur në ajër dëgjohet një zhurmë e fortë motori. Ajo afrohet gjithnjë e më shumë dhe është pothuajse mbi kokat e tyre. Ata ndalen për një çast, pastaj vrapojnë në mënyrë të çrregullt në të gjitha drejtimet, larg makinave dhe drejt shkurreve. Rëndësi ka vetëm të largohen. Në errësirë pengohen me njëri-tjetrin; njëri rrëzohet. Një dron kalon një herë me shpejtësi mbi brezin e pemëve dhe më pas, duke fluturuar pak më lart, kthehet në drejtimin nga kishte ardhur.

Burrat shikojnë njëri-tjetrin dhe shajnë. Njëri qesh. Vetëm pak sekonda më vonë, një mesazh zanor sqaron gjithçka. Pilotët e dronit që ata sapo kishin lëshuar në ajër lajmërohen: era përballë kishte qenë shumë e fortë. Droni pothuajse ishte rrëzuar. Për këtë arsye, pilotët fillimisht e kishin lënë të fluturonte në drejtim të erës për të fituar lartësi – pikërisht mbi kokat e shokëve të tyre. Vetëm më pas kishin mundur ta kthenin dronin dhe ta drejtonin sërish drejt objektivit.

Droni komandohet nga distanca përmes internetit

Falë rrezes së madhe të veprimit, dronët nuk kanë nevojë të lëshohen nga e ashtuquajtura zonë e vdekjes menjëherë pas frontit, por dhjetëra kilometra larg saj. Megjithatë, edhe këtu ekziston gjithmonë rreziku që vetë ata të bëhen objektiv i dronëve rusë. Prandaj pilotët, të cilët marrin kontrollin e dronëve sapo ata ngrihen në ajër, ndodhen qindra kilometra larg, në një qytet të madh; edhe vendndodhja e tyre duhet të mbetet sekret. Përmes lidhjes së internetit të satelitëve Starlink, ata mund t’i drejtojnë dronët pavarësisht se ku ndodhet paneli i tyre i komandimit.

Vetëm dy ditë pas fillimit të luftës, ministri i atëhershëm ukrainas i Digjitalizimit, Mychajlo Fedorow, i kishte kërkuar publikisht Elon Musk që të aktivizonte Starlink në Ukrainë. Miliarderi i teknologjisë pranoi menjëherë. Ukrainasit i përdorën marrësit me përmasa sa një kompjuter portativ për t’u mundësuar civilëve pranë frontit qasje në internet, pavarësisht infrastrukturës së shkatërruar. Edhe ushtria ukrainase e përdor këtë teknologji që nga fillimi i luftës.

@elonmusk, while you try to colonize Mars — Russia try to occupy Ukraine! While your rockets successfully land from space — Russian rockets attack Ukrainian civil people! We ask you to provide Ukraine with Starlink stations and to address sane Russians to stand.

— Mykhailo Fedorov (@FedorovMykhailo) February 26, 2022

Sot, megjithatë, marrësit Starlink funksionojnë vetëm në rajonet që, sipas së drejtës ndërkombëtare, i përkasin Ukrainës. Pra, ukrainasit mund t’i drejtojnë dronët e tyre drejt objektivave në Krime dhe Luhansk. Por jo brenda vetë Rusisë. Sapo një dron me lidhje satelitore hyn në hapësirën ajrore ruse, ai humbet lidhjen. Prandaj qeveria në Kiev po bën gjithçka që mundet për ta bindur Musk të ndryshojë qëndrim edhe në këtë pikë.

“Urdhri i Lirisë” për Musk

Musk i kishte dhënë Ukrainës, edhe një herë më herët gjatë këtij viti, në mënyrë të papritur, një avantazh në fushën e betejës. Deri në fillim të shkurtit, edhe trupat ruse kishin përdorur marrës Starlink, të siguruar përmes rrugëve të tërthorta nga jashtë vendit. Ata u mundësonin forcave sulmuese transferimin e të dhënave në front dhe, me kalimin e kohës, edhe rusët nisën t’i montonin marrësit mbi dronë.

Përsëri ishte Mychajlo Fedorow, ndërkohë ministër i Mbrojtjes, ai që e bindi Musk t’i jepte fund kësaj. Që nga fillimi i shkurtit, për përdorimin e një marrësi në territorin ukrainas kërkohet regjistrimi përmes aplikacionit qeveritar Dija. Në këtë mënyrë, ushtrisë ruse iu ndërpre qasja në këtë teknologji.

Duke pasur parasysh këtë sukses, Kievi tani shpreson sërish te Musk. Ukrainasit do të donin t’i përdornin marrësit Starlink edhe mbi territorin rus, të paktën në 200 kilometrat e parë përtej kufirit. Kjo do t’u mundësonte të godisnin logjistikën ruse edhe më thellë pas vijës së frontit dhe, përveç kësaj, të shkatërronin mjetet lëshuese të raketave balistike.

Për këtë arsye, qeveria ukrainase nuk lë gur pa lëvizur për të fituar simpatinë e Musk. Në fund të gushtit, presidenti Volodymyr Zelenskyy i akordoi Musk me dekret “Urdhrin e Lirisë”, dekoratën më të lartë shtetërore për të huajt. Kievi nuk mund të mbështetet më te Fedorow si ndërmjetës, sepse Zelenskyy është ndarë prej tij pas një konflikti. Ai nuk është më pjesë e qeverisë.

Varësia mund të bëhet e rrezikshme

Në fund të korrikut, për një moment u duk sikur ishte arritur një marrëveshje. Zelenskyy njoftoi një marrëveshje midis SpaceX dhe Ministrisë ukrainase të Mbrojtjes dhe i kërkoi amerikanit Donald Trump miratimin e tij. Por Trump mohoi se ishte arritur marrëveshje me Musk, duke thënë se ky i fundit druhej nga një përshkallëzim i luftës. Më pas Zelenskyy u duk se përpiqej t’ia ngarkonte fajin për këtë ministrit të shkarkuar të Mbrojtjes. Fedorow, nga ana tjetër, tha se vazhdonte të ishte në kontakt me Musk. Por deri më sot nuk ka pasur ndryshim. Sipas Fedorow, Musk vazhdon t’i përmbahet vendimit të tij kundërshtues dhe thotë se është “koha për një marrëveshje”.

Në këtë mënyrë, Musk ndjek linjën e presidentit amerikan. Ashtu si ai, Musk – pavarësisht gjithë mbështetjes për Ukrainën – është shfaqur vazhdimisht edhe si përhapës i propagandës ruse. Në vitin e parë të luftës, Musk thuhet se pengoi një sulm ukrainas ndaj Flotës ruse të Detit të Zi. Më vonë ai e arsyetoi vendimin duke thënë se Starlink ishte një teknologji civile, e cila “nuk duhet të kontribuojë në përshkallëzimin e luftërave”. Krahas kësaj pati raportime për biseda telefonike me udhëheqësin rus Vladimir Putin. Më pas pasuan polemika me Poloninë, e cila paguan këstet mujore për një pjesë të marrësve Starlink të Ukrainës.

Për Ukrainën, interneti satelitor i Musk vazhdon të jetë jetik. Ushtria e përdor Starlink jo vetëm për komandimin e dronëve, por edhe për transferimin e të dhënave dhe komunikimin në front. Edhe institucionet qeveritare dhe kompanitë civile vazhdojnë të mbështeten te kjo teknologji. Për këtë arsye, ajo bëhet gjithashtu objektiv i operacioneve hibride. Vetëm së fundmi, një stacion tokësor Starlink në Poloni u dogj; qeveria në Varshavë dyshon për përfshirje ruse.

Pra, varësia nga kjo teknologji është e rrezikshme për ukrainasit për disa arsye. Për këtë arsye, Kievi po punon për një alternativë, së bashku me një partner evropian që nuk është identifikuar më hollësisht. Një sistem i vet evropian do ta zvogëlonte varësinë nga Musk dhe do të krijonte mundësi të reja për sulme në Rusi.

Sipas inteligjencës, Rusia ka 32 satelitë Rasswet në hapësirë

Por edhe Rusia po punon për internetin e vet satelitor. Kompania “Büro 1440” prej vitesh po zhvillon ekuivalentin e Starlink, “Rasswet” (Agimi). Në publik, projekti paraqitet si civil. Në një video reklamuese shihet një grua përpara një shtëpie të izoluar, e cila lidhet me internetin përmes një marrësi kompakt.

Në Kiev, megjithatë, projekti konsiderohet një kërcënim ekzistencial. Sipas kreut të inteligjencës ushtarake ukrainase HUR, Rusia aktualisht ka 32 satelitë Rasswet në hapësirë. Kjo duket pak, sidomos krahasuar me rreth 12.000 satelitët Starlink. Por, sipas vlerësimeve ukrainase, për përdorim ushtarak në Ukrainë nevojiten vetëm 200 deri në 250 satelitë. Ky numër mund të arrihet që vitin e ardhshëm. Blogeri ushtarak dhe këshilltari për inovacion i presidentit ukrainas, Serhij “Flash” Beskrestnow, prej muajsh paralajmëron me forcë dhe kërkon kundërmasa.

Që tani Rusia mund të shkaktojë dëme me dronët e saj shumë prapa frontit. Dronët e rinj me rreze të gjatë veprimi dhe motorë reaktivë janë të pajisur me modemë mesh të integruar, të cilët u mundësojnë pilotëve komandimin përmes ekranit. Por me marrësit e vet të internetit satelitor, Rusia mund të arrinte në çdo kohë çdo cep të Ukrainës, madje me kosto më të ulët dhe në mënyrë më efektive.

Era duhet të jetë e përshtatshme

Moska po bën përparime edhe në mbrojtje. Një kompani ruse ka zhvilluar pajisje bllokuese me të cilat satelitët Starlink mund të “verbohen”. Në një rreze prej rreth 20 kilometrash rreth pajisjes bllokuese, pilotët mbeten të verbër: prej andej nuk marrin sinjale pamore dhe nuk mund të kërkojnë objektiva në lëvizje. Kjo garë teknologjike ende nuk është vendosur. Dhe interneti satelitor është vetëm një nga shumë fushat e saj.

Ushtarëve në fushë u duhet vetëm t’i ngrenë dronët në ajër; më pas puna e tyre përfundon. Por ky është një proces i mundimshëm. Më së shumti punë kërkojnë planifikimi i operacionit dhe përzgjedhja e vendeve të lëshimit. Vetë lëshimi i dronit, në fakt, duhet të kryhet shpejt. Si në një ndalesë në bokse të Formula 1, burrat, secili me detyrën e vet, montojnë dronët dhe fiksojnë katapultën në tokë. Eksplozivi vendoset i fundit dhe një siguresë pengon shpërthimin aksidental. Vetëm pasi droni fluturon mbi territorin e pushtuar, siguresa çaktivizohet nga distanca.

Të rëndësishme janë edhe kushtet atmosferike. Era duhet të jetë e përshtatshme, sepse prej saj varen rrezja e fluturimit dhe konsumi i karburantit. Sapo një dron ngrihet në ajër, ushtarët regjistrojnë të dhënat e pozicionit të tij në aplikacione ku kanë qasje edhe njësitë fqinje. Përndryshe mund të ndodhë që mbrojtja e tyre ajrore ta rrëzojë. Fillimisht dronët fluturojnë në lartësi prej qindra metrash dhe zbresin vetëm gjatë afrimit përfundimtar drejt objektivit. Në lartësi më të ulët, për shkak të përmasave të tyre, do të ishin objektiva të lehtë. Dhe, pavarësisht planifikimit të kujdesshëm, shumë prej dronëve të mëdhenj rrëzohen.

Edhe Rusia ka sy në ajër

Edhe këtu në fushë, kilometra larg zonës së vdekjes, situata mund të bëhet shumë shpejt e tensionuar. Herë pas here, ushtarët largohen me vrap nga katapulta dhe automjetet dhe futen në shkurret e brezit me pemë. Kohë pas kohe dëgjohet afrimi ose kalimi i dronëve. Shumica janë të mëdhenj dhe të rëndë dhe tingëllojnë si motoçikleta që kalojnë pranë. Nga zhurma nuk mund të kuptohet nëse janë rusë apo ukrainas. As drejtimi i fluturimit nuk e bën të mundur përcaktimin e sigurt. E vetmja gjë që u mbetet burrave është të vrapojnë, sa më larg automjeteve. Dronët e mëdhenj nuk janë shumë të manovrueshëm, ndaj piloti zakonisht zgjedh objektivin më të thjeshtë dhe statik.

Por ushtarët këtu janë mësuar me gjëra më të këqija. Njësia e tyre i përket policisë ushtarake, por është pjesë e forcave speciale. Shumica luftojnë prej vitesh dhe kanë shërbyer në njësi të tjera. Si pilotë të dronëve me pamje nga personi i parë (FPV), ata kanë kaluar javë të tëra në gropa të vogla në tokë, në zonën e vdekjes, ose si këmbësorë në vijën më të përparme të frontit. Ata tashmë e kanë dëshmuar veten. Mes ushtarëve mbizotëron ideja se pozicionet relativisht më pak të rrezikshme brenda ushtrisë duhet të “fitohen” në këtë mënyrë.

Megjithatë, për siguri, burrat mbajnë edhe tani me vete një armë gjahu. Në Ukrainë, askush nuk i përdor ato për të qëlluar njerëz; përdoren për mbrojtje nga dronët FPV. Në parim, këta dronë nuk arrijnë kaq larg. Por ndërkohë Rusia i përdor ndonjëherë dronët e saj të mëdhenj edhe si “anije-mëmë”. Ata transportojnë FPV-të e vegjël shumë prapa vijave ukrainase.

Prandaj, sapo edhe droni i dytë i mbushur me eksploziv ngrihet në ajër, ushtarët largohen me shpejtësi. Edhe Rusia ka sy në ajër, të cilët janë vazhdimisht në kërkim. Dhe ekipet e dronëve janë tashmë ndër objektivat më të vlefshëm në këtë luftë./F.A.Z./TN