Brazili vendos sot për të ardhmen e tij: 158,7 milionë zgjedhës, garë dramatikisht e ngushtë mes Lulës dhe Flávio Bolsonaros

Brazili voton këtë të diel, më 25 tetor, në një nga balotazhet presidenciale më të ngushta që nga rikthimi i demokracisë. Presidenti aktual, Luiz Inácio Lula da Silva, përballet me senatorin Flávio Bolsonaro, djalin e ish-presidentit Jair Bolsonaro. Në raundin e parë, kandidati i së djathtës fitoi 47,03% të votave, kundrejt 45,16% të Lulës. Sondazhet e fundit tregojnë barazim statistikor, ndërsa rezultati do të përcaktojë drejtimin politik, ekonomik dhe diplomatik të vendit më të madh të Amerikës Latine gjatë katër viteve të ardhshme.

Rreth 158,7 milionë brazilianë kanë të drejtë të votojnë këtë të diel, më 25 tetor 2026, për të zgjedhur presidentin që do ta drejtojë vendin gjatë katër viteve të ardhshme, në një përballje mes dy kampeve politike që përfaqësojnë vizione të ndryshme për të ardhmen e Brazilit.

Në garë janë presidenti aktual, Luiz Inácio Lula da Silva, 80 vjeç, i Partisë së Punëtorëve (PT), i cili synon mandatin e katërt presidencial, jo të njëpasnjëshëm, dhe senatori Flávio Bolsonaro, 45 vjeç, i Partisë Liberale (PL), djali i ish-presidentit Jair Bolsonaro.

Votimi zhvillohet në një atmosferë polarizimi të thellë politik, pas një fushate të karakterizuar nga përplasjet për ekonominë, korrupsionin, sigurinë publike, krimin e organizuar, marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara dhe të ardhmen e institucioneve demokratike.

Rezultatet e raundit të parë dhe sondazhet e publikuara në prag të balotazhit tregojnë se gara mbetet jashtëzakonisht e ngushtë.

Bolsonaro fitoi raundin e parë me mbi 2,2 milionë vota më shumë se Lula

Raundi i parë i zgjedhjeve presidenciale u zhvillua më 4 tetor.

Sipas rezultateve të publikuara nga autoritetet zgjedhore braziliane, Flávio Bolsonaro doli i pari me 56.103.033 vota, ose 47,03% të votave të vlefshme.

Presidenti Lula u rendit i dyti me 53.870.724 vota, ose 45,16%.

Diferenca mes kandidatëve ishte 2.232.309 vota, përkatësisht 1,87 pikë përqindjeje.

Kjo ishte diferenca më e vogël mes dy kandidatëve kryesorë në raundin e parë të zgjedhjeve presidenciale që nga rikthimi i demokracisë në Brazil.

Asnjëri prej kandidatëve nuk arriti të siguronte më shumë se gjysmën e votave të vlefshme, çka e bëri të domosdoshëm zhvillimin e raundit të dytë.

Rezultati i 4 tetorit ndryshoi pritshmëritë e krijuara gjatë fushatës. Bolsonaro arriti të dilte përpara presidentit aktual, ndërsa partitë e së djathtës shënuan përparime edhe në zgjedhjet parlamentare të zhvilluara njëkohësisht.

Megjithatë, diferenca relativisht e vogël mes dy kandidatëve dhe votat e qytetarëve që kishin mbështetur kandidatët e tjerë e lanë të hapur rezultatin e balotazhit.

Sondazhet e fundit: Barazim statistikor në prag të zgjedhjeve

Gjashtë sondazhe të publikuara më 24 tetor treguan një garë të ngushtë mes Flávio Bolsonaros dhe Lulës.

Në të gjitha këto anketime, Bolsonaro kishte epërsi numerike në përllogaritjen e votave të vlefshme, por diferencat mbeteshin brenda kufijve të gabimit statistikor.

Sipas rezultateve të publikuara nga institutet kërkimore:

 

Këto janë përllogaritje të publikuara për votat e vlefshme, jo rezultate zgjedhore. Shifrat e Palver-it janë raportuar të rrumbullakosura dhe nuk japin shumën 100%.Sondazhi Datafolha, i realizuar më 23 dhe 24 tetor me 4.050 të anketuar, regjistroi 48% mbështetje për Bolsonaron dhe 47% për Lulën në matjen e përgjithshme të synimit për votim. Marzhi i gabimit ishte dy pikë përqindjeje.

Në përllogaritjen e votave të vlefshme, rezultati ishte 51% për Bolsonaron dhe 49% për Lulën.

Dy ditë më parë, më 22 tetor, Datafolha kishte regjistruar barazim numerik prej 50% me 50% në votat e vlefshme.

Sipas institutit, diferenca prej dy pikësh përqindjeje në sondazhin përfundimtar ishte më e vogla e regjistruar në anketimet e tij të zhvilluara në prag të një raundi të dytë presidencial që nga viti 1989.

Një tjetër sondazh, i realizuar nga AtlasIntel në bashkëpunim me Bloomberg, regjistroi 49,9% mbështetje për Bolsonaron dhe 48,4% për Lulën në matjen e përgjithshme, me marzh gabimi prej një pike përqindjeje.

Sondazhi Quaest tregoi 46% mbështetje për Bolsonaron dhe 45% për presidentin aktual.

Të dhënat tregojnë se asnjëri kandidat nuk kishte një epërsi statistikisht të konfirmuar përpara votimit.

Rezultati përfundimtar do të varet nga votat reale, pjesëmarrja dhe shpërndarja e mbështetjes mes dy kandidatëve.

Mbi 33 milionë brazilianë nuk votuan në raundin e parë

Një nga faktorët më të rëndësishëm të zgjedhjeve është pjesëmarrja.

Sipas Gjykatës së Lartë Zgjedhore të Brazilit (TSE), në listat zgjedhore për vitin 2026 janë regjistruar 158.765.543 qytetarë me të drejtë vote.

Në raundin e parë morën pjesë rreth 125,2 milionë zgjedhës, ndërsa mbi 33 milionë nuk u paraqitën në qendrat e votimit.

Shkalla e mospjesëmarrjes arriti në 21,08%, niveli më i lartë i regjistruar që nga viti 1998.

Në Brazil, votimi është i detyrueshëm për qytetarët që dinë shkrim e lexim dhe janë të moshës nga 18 deri në 70 vjeç.

Për të rinjtë 16 dhe 17 vjeç, personat mbi 70 vjeç dhe qytetarët analfabetë, pjesëmarrja është vullnetare.

Mbi 136 milionë qytetarë i nënshtrohen detyrimit për të votuar, ndërsa pak më shumë se 22 milionë mund të vendosin vetë nëse do të marrin pjesë.

Autoritetet zgjedhore kanë sqaruar se mungesa në raundin e parë nuk e pengon pjesëmarrjen në të dytin.

Çdo raund konsiderohet proces zgjedhor më vete. Për të votuar më 25 tetor, qytetarët duhet të kenë një regjistrim të rregullt zgjedhor, i cili nuk është anuluar ose pezulluar.

Mospjesëmarrja në raundin e parë, në vetvete, nuk sjell anulimin e regjistrimit.

Dy kandidatë, dy drejtime të ndryshme politike

Lula dhe Flávio Bolsonaro përfaqësojnë dy krahët kryesorë të politikës braziliane.

Lula është një nga figurat më të njohura të së majtës në Amerikën Latine. Ai drejtoi Brazilin nga viti 2003 deri në vitin 2010 dhe u rikthye në presidencë në vitin 2023, pasi fitoi zgjedhjet e vitit 2022 kundër Jair Bolsonaros.

Në fushatën e vitit 2026, presidenti aktual ka theksuar programet sociale, mbështetjen për shtresat me të ardhura të ulëta, mbrojtjen e institucioneve demokratike dhe ruajtjen e pavarësisë së Brazilit në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Nga ana tjetër, Flávio Bolsonaro ka përqendruar fushatën te siguria publike, lufta kundër krimit të organizuar, ulja e taksave, reduktimi i shpenzimeve publike dhe forcimi i marrëdhënieve me Shtetet e Bashkuara.

Ai ka premtuar politika më të ashpra kundër grupeve kriminale që kontrollojnë territore dhe kanë ndikim të madh në disa rajone të Brazilit.

Bolsonaro ka deklaruar se bashkëpunimi më i ngushtë me Uashingtonin në luftën kundër këtyre organizatave do ta ndihmonte shtetin brazilian të rikthente kontrollin mbi territoret e dominuara nga bandat.

Përballja zgjedhore zhvillohet në një periudhë kur Brazili përballet me shqetësime për koston e jetesës dhe nivelin e borxhit të familjeve.

Edhe pse gjatë mandatit të Lulës janë regjistruar përmirësime në disa tregues të punësimit dhe pabarazisë ekonomike, një pjesë e zgjedhësve vazhdojnë të shprehin pakënaqësi për çmimet dhe gjendjen e financave familjare.

Jair Bolsonaro, figura që vazhdon të ndikojë zgjedhjet

Megjithëse nuk është vetë kandidat për president, ish-kreu i shtetit Jair Bolsonaro mbetet një figurë qendrore e garës.

Ai është dënuar me 27 vjet burg në lidhje me një komplot për grusht shteti pas humbjes së zgjedhjeve presidenciale të vitit 2022.

Flávio Bolsonaro ka premtuar se do të ndërmarrë hapa për lirimin e të atit.

Ish-presidenti vazhdon të ketë ndikim të konsiderueshëm në elektoratin konservator dhe në Partinë Liberale.

Në zgjedhjet parlamentare të 4 tetorit, PL-ja forcoi pozitat e saj në Kongres.

Sipas Reuters, partia pothuajse e dyfishoi përfaqësimin në Senat, duke arritur në 28 nga 81 vendet e këtij institucioni.

Rezultatet parlamentare kanë rëndësi edhe për presidentin e ardhshëm, pasi përbërja e Kongresit do të ndikojë në miratimin e ligjeve, buxhetit dhe reformave të propozuara nga qeveria.

Trump dhe marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara në qendër të debatit

Marrëdhëniet mes Brazilit dhe Shteteve të Bashkuara janë shndërruar në një nga temat kryesore të fushatës.

Presidenti amerikan Donald Trump ka shprehur mbështetje politike për familjen Bolsonaro dhe e ka përshëndetur rezultatin e Flávios në raundin e parë.

Administrata amerikane ka kritikuar dënimin e Jair Bolsonaros, ndërsa marrëdhëniet mes Uashingtonit dhe qeverisë së Lulës janë rënduar edhe nga mosmarrëveshjet tregtare dhe tarifat e vendosura ndaj Brazilit.

Qeveria e Lulës ka akuzuar Shtetet e Bashkuara për ndërhyrje në procesin zgjedhor brazilian.

Uashingtoni i ka hedhur poshtë këto akuza si të pabazuara.

Lula e ka paraqitur çështjen e sovranitetit kombëtar si një nga temat kryesore të fushatës.

Gjatë një tubimi në plazhin Copacabana të Rio de Janeiros, ai deklaroi se qytetarët duhet të zgjedhin mes një kandidati që ka puthur flamurin brazilian dhe një kandidati që ka puthur flamurin amerikan.

Presidenti brazilian ka këmbëngulur gjithashtu se vendi i tij nuk duhet të konsiderohet pjesë e sferës së ndikimit të ndonjë fuqie tjetër.

Qëndrimi i tij është interpretuar si përgjigje ndaj politikës së administratës Trump për forcimin e dominimit amerikan në hemisferën perëndimore.

Flávio Bolsonaro, në të kundërt, ka argumentuar se një afrim me Uashingtonin mund t’i sillte Brazilit përfitime në fushat e tregtisë, sigurisë dhe bashkëpunimit kundër krimit të organizuar.

Rezultati i zgjedhjeve pritet të ketë ndikim edhe në marrëdhëniet e Brazilit me Kinën, një nga partnerët e tij më të rëndësishëm tregtarë, si dhe në orientimin diplomatik të vendit në Amerikën Latine.

Debati i fundit televiziv dhe përfundimi i fushatës

Dy kandidatët zhvilluan përballjen e fundit televizive të premten, më 23 tetor, në TV Globo.

Debati u përqendrua te ekonomia, shëndetësia, siguria publike dhe korrupsioni, por përfshiu edhe akuza të ndërsjella për përgjegjësinë politike dhe qeverisjen e vendit.

Të shtunën, më 24 tetor, Lula dhe Bolsonaro zhvilluan aktivitetet përmbyllëse të fushatës në rajonin juglindor të Brazilit, ku ndodhen disa nga qendrat më të rëndësishme urbane dhe ekonomike.

Lula mori pjesë në aktivitete në Rio de Janeiro dhe São Paulo, përfshirë një tubim të madh në bulevardin Paulista.

Në fjalimet e tij përmbyllëse, ai u përqendrua te demokracia, sovraniteti dhe vazhdimësia e politikave sociale.

“Do t’i fitojmë zgjedhjet për një arsye të thjeshtë: Është e vërtetë se populli dëshiron ndryshime, por dëshiron të ecë përpara, jo të kthehet prapa”, deklaroi Lula.

Flávio Bolsonaro zhvilloi aktivitete në Belo Horizonte, kryeqytetin e shtetit Minas Gerais, dhe në Rio de Janeiro.

Minas Gerais konsiderohet historikisht një shtet me rëndësi të veçantë në zgjedhjet presidenciale, për shkak të peshës së tij elektorale dhe rezultateve të mëparshme.

“Koha pothuajse ka ardhur. Kanë mbetur vetëm edhe disa orë para se të përcaktojmë të ardhmen e kombit tonë për 30 apo 40 vitet e ardhshme”, deklaroi Bolsonaro në një video të publikuar në rrjetet sociale.

Mbështetësit e tij kanë shprehur pritshmëri për ndryshime në politikat ekonomike dhe të sigurisë.

Pesë shtete dhe Distrikti Federal zgjedhin edhe guvernatorët

Krahas zgjedhjeve presidenciale, këtë të diel zhvillohet edhe raundi i dytë për guvernatorë në pesë shtete dhe në Distriktin Federal.

Garat janë:

 

Fillimisht ishte parashikuar që edhe shteti Rio de Janeiro të zhvillonte balotazh për guvernator.

Megjithatë, një vendim gjyqësor ndryshoi rezultatin e raundit të parë.

Më 8 tetor, Gjykata e Lartë Zgjedhore vendosi të anulonte 274.411 votat e kandidatit Anthony Garotinho, pasi la në fuqi refuzimin e regjistrimit të kandidaturës së tij.

Pas këtij vendimi, Gjykata Rajonale Zgjedhore e Rio de Janeiros zhvilloi më 10 tetor një rillogaritje të votave të vlefshme.

Si rezultat, kandidati Douglas Ruas, nga Partia Liberale, kaloi nga 49,27% në 50,88% të votave të vlefshme.

Rillogaritja tregoi se ai kishte siguruar shumicën absolute që në raundin e parë, duke eliminuar nevojën për balotazh në këtë shtet.

Kandidati tjetër, Eduardo Paes, nga Partia Socialdemokrate (PSD), kishte marrë 44,16% pas rillogaritjes.

Ky zhvillim shpjegon përse raportimet e para të 4 tetorit përmendnin gjashtë shtete dhe Distriktin Federal, ndërsa informacionet e përditësuara për 25 tetorin përmendin vetëm pesë shtete dhe Distriktin Federal.

Mbi 918 mijë brazilianë mund të votojnë jashtë vendit

Zgjedhjet presidenciale zhvillohen edhe jashtë territorit brazilian.

Sipas TSE-së, 918.876 brazilianë që jetojnë jashtë vendit janë regjistruar për të votuar në zgjedhjet e vitit 2026.

Kjo përfaqëson një rritje prej 31,8% krahasuar me zgjedhjet e vitit 2022 dhe numrin më të madh të zgjedhësve brazilianë jashtë vendit që nga viti 1989.

Votimi organizohet në 186 qytete jashtë Brazilit.

Qendrat e votimit ndodhen kryesisht në ambasada dhe konsullata, por mund të organizohen edhe në shkolla, hotele ose ambiente të tjera.

Brazilianët që e kanë regjistruar vendbanimin zgjedhor jashtë shtetit mund të votojnë vetëm për presidentin dhe zëvendëspresidentin e Republikës.

Në vitin 2022, në raundin e parë votuan 301.509 brazilianë jashtë vendit, që përfaqësonin 43,83% të zgjedhësve të regjistruar.

Në atë votim, Lula ishte kandidati më i mbështetur nga diaspora braziliane, me 47,17% të votave.

Mbi 314 mijë qytetarë kanë kërkuar të votojnë jashtë vendbanimit të tyre zgjedhor

Një tjetër element i organizimit zgjedhor është mundësia për të votuar në një vend tjetër brenda Brazilit.

Sipas të dhënave të TSE-së, 314.519 zgjedhës kanë kërkuar paraprakisht të votojnë jashtë vendbanimit të tyre zgjedhor më 25 tetor.

Ky mekanizëm u mundëson qytetarëve që ndodhen përkohësisht larg zonës së tyre zgjedhore të marrin pjesë në votim, në qendrat e përcaktuara nga autoritetet.

Zgjedhësit që ndodhen në një qytet tjetër brenda të njëjtit shtet mund të votojnë për presidentin dhe, kur ka balotazh, për guvernatorin.

Ata që ndodhen jashtë shtetit federal ku janë regjistruar mund të votojnë vetëm për presidentin.

Vetëm në São Paulo, njësinë federale me numrin më të madh të zgjedhësve, 52.206 qytetarë kanë kërkuar këtë mundësi votimi.

Orari i votimit dhe numërimi i votave

Sipas TSE-së, votimi zhvillohet nga ora 08:00 deri në orën 17:00 sipas kohës së Brasílias.

Për të respektuar këtë orar të përbashkët kombëtar, shtetet që ndodhen në zona të tjera kohore kanë përshtatur oraret lokale.

Në Rondônia, Mato Grosso, Mato Grosso do Sul dhe Roraima, qendrat e votimit hapen në orën 07:00 sipas kohës lokale.

Në pjesën më të madhe të Amazonas, votimi fillon gjithashtu në orën 07:00, ndërsa në disa zona që ndjekin orën e Acre-s fillon në orën 06:00.

Në arkipelagun Fernando de Noronha, ku ora është një orë përpara Brasílias, votimi fillon në orën 09:00.

Autoritetet zgjedhore pritet të fillojnë publikimin e rezultateve pas orës 17:00 sipas kohës së Brasílias, kur përfundon votimi.

Në orën e Evropës Qendrore, që më 25 tetor ka kaluar në orën dimërore, kjo korrespondon me orën 21:00.

Brazili përdor një sistem elektronik votimi, në të cilin zgjedhësit e regjistrojnë votën përmes pajisjeve të posaçme.

Të dhënat përpunohen dhe publikohen nga autoritetet zgjedhore përmes sistemit të centralizuar të grumbullimit të rezultateve.

Rezultatet zakonisht bëhen të njohura brenda disa orëve nga përfundimi i votimit, por shpallja e fituesit varet nga ecuria e numërimit.

Autoritetet zgjedhore premtojnë siguri dhe transparencë

Kryetari i Gjykatës së Lartë Zgjedhore, Kassio Nunes Marques, deklaroi të shtunën në mbrëmje, gjatë një fjalimi të transmetuar në rrjetin kombëtar të radiove dhe televizioneve, se institucionet zgjedhore janë mobilizuar për të garantuar zhvillimin e rregullt të procesit.

“Nesër, autoritetet zgjedhore do të jenë sërish të mobilizuara në të gjithë territorin kombëtar për të garantuar shprehjen e lirë dhe të vullnetshme të zgjedhësve, duke siguruar të njëjtën atmosferë qetësie dhe respekti që u regjistrua në raundin e parë”, deklaroi ai.

Nunes Marques u bëri thirrje qytetarëve të kontrollojnë paraprakisht vendndodhjen e qendrave të votimit.

Sipas tij, vetëm një numër i vogël qendrash kanë ndryshuar vendndodhjen.

Në nivel kombëtar, autoritetet zgjedhore kanë raportuar ndryshime në 111 qendra votimi dhe 442 seksione zgjedhore, kryesisht për shkak të kushteve klimatike, problemeve infrastrukturore dhe kërkesave të sigurisë.

Qytetarët mund të verifikojnë të dhënat përmes aplikacionit zyrtar e-Título, portalit të TSE-së dhe platformës së asistencës zgjedhore ChatVote.

TSE ka njoftuar gjithashtu se do të ofrojë mbulim të drejtpërdrejtë të procesit zgjedhor dhe të publikimit të rezultateve përmes kanaleve të veta zyrtare.

Çfarë ndodh pas zgjedhjeve?

Kandidati që siguron shumicën e votave të vlefshme në raundin e dytë shpallet fitues i zgjedhjeve presidenciale, pas procedurave të verifikimit dhe konfirmimit të rezultateve nga autoritetet zgjedhore.

Sipas kalendarit zyrtar të TSE-së, afati për përfundimin e certifikimit zgjedhor të kandidatëve të zgjedhur është 18 dhjetori 2026.

Presidenti dhe zëvendëspresidenti i zgjedhur do të marrin detyrën më 5 janar 2027.

Guvernatorët dhe zëvendësguvernatorët e zgjedhur do të marrin detyrën më 6 janar 2027.

Përpara presidentit të ardhshëm do të qëndrojnë sfida të rëndësishme ekonomike, institucionale dhe diplomatike.

Ndër to janë kostoja e jetesës, borxhet e familjeve, siguria publike, krimi i organizuar, marrëdhëniet me Kongresin dhe orientimi ndërkombëtar i Brazilit.

Përbërja e re e parlamentit mund të ndikojë ndjeshëm në mundësinë e qeverisë së ardhshme për të miratuar programin e saj.

Një tjetër çështje që mund të vazhdojë të ndikojë politikën braziliane është e ardhmja juridike dhe politike e ish-presidentit Jair Bolsonaro.

Një votim me pasoja për të gjithë Amerikën Latine

Brazili është vendi më i madh i Amerikës Latine për nga popullsia dhe ekonomia, me rreth 214 milionë banorë.

Ai është një nga eksportuesit më të rëndësishëm botërorë të produkteve bujqësore dhe lëndëve të para, si dhe një aktor i rëndësishëm në diplomacinë ndërkombëtare.

Brazili është anëtar i G20-s dhe një nga shtetet themeluese të BRICS-it, ndërsa marrëdhëniet e tij me Shtetet e Bashkuara, Kinën dhe vendet e tjera të Amerikës Latine kanë rëndësi të veçantë për ekonominë dhe politikën rajonale.

Një fitore e Flávio Bolsonaros do të mund të sillte një afrim më të madh politik me administratën Trump, duke pasur parasysh qëndrimet e tij të deklaruara gjatë fushatës.

Rizgjedhja e Lulës do t’i mundësonte presidentit aktual të vazhdonte kursin e tij politik dhe diplomatik, të përqendruar te programet sociale dhe ruajtja e autonomisë ndërkombëtare të Brazilit.

Megjithatë, zhvillimet konkrete do të vareshin edhe nga përbërja e Kongresit, kushtet ekonomike dhe vendimet e administratës së ardhshme.

Në prag të votimit, asnjëri prej kandidatëve nuk kishte një epërsi të sigurt statistikore në sondazhet e fundit.

Më shumë se 158 milionë zgjedhës kanë mundësinë të vendosin jo vetëm se kush do ta drejtojë Brazilin gjatë katër viteve të ardhshme, por edhe drejtimin që do të marrë vendi në politikën e brendshme dhe në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Deri në fillimin e publikimit të rezultateve zyrtare të raundit të dytë, rezultati i garës mbetet i hapur./TN