Një dron rus me ngarkesë shpërthyese ka goditur një bllok banesash në qytetin rumun Galaç, pranë kufirit me Ukrainën, duke shkaktuar shpërthim, zjarr dhe plagosjen e dy civilëve. Ngjarja ndodhi në orët e para të së premtes, më 29 maj 2026, gjatë një vale të re sulmesh ruse me dronë ndaj objektivave civile dhe infrastrukturës portuale ukrainase pranë Danubit.
Incidenti është cilësuar nga autoritetet rumune si më i rëndi që ka prekur territorin e Rumanisë që nga fillimi i luftës së Rusisë kundër Ukrainës. Për herë të parë, një dron rus nuk ka shkaktuar vetëm rënie fragmentesh në territorin rumun, por ka goditur drejtpërdrejt një ndërtesë banimi në një vend anëtar të NATO-s, duke lënë të plagosur civilë.
Sipas Ministrisë rumune të Mbrojtjes, gjatë natës mes 28 dhe 29 majit, Rusia kreu sulme me dronë ndaj objektivave civile dhe infrastrukturës në Ukrainë, në afërsi të kufirit lumor me Rumaninë. Një prej dronëve hyri në hapësirën ajrore rumune dhe u ndoq nga radarët deri në zonën jugore të qytetit Galaç, ku u përplas me çatinë e një blloku banesash dhjetëkatësh.
Droni ishte i tipit Geran-2, version rus i dronëve iranianë Shahed, dhe sipas të dhënave paraprake e gjithë ngarkesa e tij shpërthyese detonoi në momentin e goditjes. Përplasja shkaktoi një shpërthim të fuqishëm dhe më pas zjarr në katin e dhjetë të ndërtesës.
Dy persona që ndodheshin në apartamentin e prekur, një grua rreth 52-53 vjeç dhe djali i saj 14-vjeçar, arritën të vetëevakuohen. Ata pësuan djegie të lehta dhe lëndime nga xhamat e thyer. Gruaja u shtrua në Spitalin Klinik të Urgjencës në Galaç me djegie të shkallës së parë dhe të dytë në këmbë, ndërsa djali u dërgua në spitalin e fëmijëve “Sf. Ioan”, me djegie në parakrahë dhe pa probleme me frymëmarrjen. Gjendja e tyre u raportua stabile.
Në total, katër persona morën ndihmë mjekësore: dy u transportuan në spital, ndërsa dy të tjerë u trajtuan në vendngjarje për sulme paniku. Rreth 70 banorë u evakuuan ose u vetëevakuuan nga ndërtesa, ndërsa autoritetet ndërprenë përkohësisht furnizimin me gaz për 178 apartamente, si masë sigurie.
Zjarri u shua shpejt nga ekipet emergjente. Në vendngjarje ndërhynë zjarrfikësit, policia, strukturat e Ministrisë së Brendshme, specialistët e Ministrisë së Mbrojtjes dhe ekipet e Shërbimit Rumun të Informacionit. Zona përreth bllokut u izolua, ndërsa qarkullimi në rrugën Brăilei u kufizua deri në përfundimin e verifikimeve.
Banorët e Galaçit morën paralajmërim përmes sistemit RO-Alert pak para shpërthimit. Disa prej tyre thanë se fillimisht dëgjuan zhurmën e dronit dhe më pas një shpërthim të fuqishëm. Një banor e përshkroi tronditjen “si tërmet”.
Autoritetet rumune thanë se struktura mbajtëse e ndërtesës nuk është dëmtuar rëndë dhe shumica e banorëve mund të kthehen në apartamentet e tyre pas përfundimit të kontrolleve, me përjashtim të familjes që jetonte në apartamentin e goditur drejtpërdrejt, ku dëmet janë më të mëdha.
Një nga pyetjet kryesore pas incidentit ishte pse ushtria rumune nuk e rrëzoi dronin para se të godiste ndërtesën. Ministria rumune e Mbrojtjes njoftoi se dy avionë F-16 u ngritën nga baza ajrore Fetești rreth orës 01:19, të mbështetur nga një helikopter ushtarak IAR-330 SOCAT. Pilotët kishin autorizim për angazhimin e objektivit gjatë gjithë kohës së alarmit.
Megjithatë, zyrtarët ushtarakë shpjeguan se koha e reagimit ishte shumë e shkurtër. Droni hyri në hapësirën ajrore rumune rreth orës 01:52 dhe u humb nga radarët vetëm pak minuta më vonë. Sipas gjeneralit Gheorghe Maxim, ushtria kishte rreth katër minuta për ta identifikuar, klasifikuar dhe vendosur nëse duhej angazhuar objektivi.
Përveç kohës së shkurtër, droni fluturonte në lartësi të ulët dhe mbi zonë të banuar, gjë që e bënte shumë të rrezikshëm rrëzimin e tij. Autoritetet rumune theksuan se ushtria nuk mund të hapte zjarr në kushte që mund të rrezikonin jetën e civilëve ose të shkaktonin pasoja më të rënda. Një tjetër kufizim lidhej me faktin se Rumania nuk mund të përdorte armë që mund të kalonin në hapësirën ajrore ukrainase.
Presidenti rumun Nicușor Dan e cilësoi ngjarjen si incidentin më serioz të sigurisë në territorin e Rumanisë që nga nisja e luftës së Rusisë kundër Ukrainës. Ai thirri mbledhjen e Këshillit Suprem të Mbrojtjes së Vendit dhe deklaroi se përgjegjësia e plotë i takon Federatës Ruse.
Pas mbledhjes së CSAT-it, Dan njoftoi se konsulli i përgjithshëm i Rusisë në Konstanca shpallet persona non grata dhe se Konsullata e Përgjithshme e Rusisë në këtë qytet do të mbyllet. Rumania thirri gjithashtu ambasadorin rus në Ministrinë e Jashtme.
Kryeministri i përkohshëm Ilie Bolojan tha se Bukureshti po punon në tri drejtime: masa diplomatike ndaj Rusisë, forcim i menjëhershëm i mbrojtjes në kufirin lindor dhe përshpejtim i programit SAFE për pajisjen e ushtrisë. Ai njoftoi se Rumania do të kërkojë nga aleatët e NATO-s teknologji shtesë për mbrojtje kundërajrore, radarë për lartësi të ulëta dhe sisteme antidronë.
Bolojan tha se përmes programit SAFE, Rumania synon të investojë rreth 10 miliardë euro deri në vitin 2030 për pajisjen e ushtrisë me kapacitete të reja mbrojtëse. Sipas raportimeve të tjera, Rumania mund të përfitojë edhe kredi të mëdha evropiane për forcimin e mbrojtjes, në kuadër të instrumenteve të reja të sigurisë së BE-së.
NATO reagoi menjëherë pas incidentit. Sekretari i përgjithshëm Mark Rutte foli me presidentin rumun Nicușor Dan dhe i shprehu “solidaritetin absolut” të Aleancës. Rutte deklaroi se NATO është e gatshme të mbrojë çdo centimetër të territorit aleat dhe se sjellja e Rusisë përbën rrezik për të gjithë.
Ai theksoi se incidenti tregon se pasojat e luftës së paligjshme agresore të Rusisë nuk ndalen në kufijtë e Ukrainës. NATO njoftoi se do të vazhdojë të forcojë gatishmërinë për t’u mbrojtur nga çdo kërcënim, përfshirë dronët.
Bashkimi Evropian dënoi gjithashtu incidentin. Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, tha se lufta agresore e Rusisë “ka kaluar edhe një vijë tjetër” dhe se BE-ja qëndron plotësisht në solidaritet me Rumaninë dhe popullin rumun. Ajo njoftoi se BE-ja do të vazhdojë të rrisë presionin mbi Rusinë dhe se po përgatitet një paketë e re sanksionesh.
Shefja e diplomacisë evropiane, Kaja Kallas, e cilësoi rrëzimin e dronit në Galaç si shkelje flagrante dhe serioze të sovranitetit të Rumanisë dhe të hapësirës ajrore evropiane. Ajo tha se Rusia nuk mund të lejohet të shkelë hapësirën ajrore evropiane pa pasoja.
Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, shprehu solidaritet të plotë me Rumaninë dhe e quajti përshkallëzimin rus në territorin e BE-së të pamatur dhe të papërgjegjshëm.
Nga Ukraina, presidenti Volodimir Zelenski tha se vendi i tij është i gatshëm ta ndihmojë Rumaninë në çdo mënyrë të nevojshme. Ministri i Jashtëm ukrainas, Andrii Sîbiha, deklaroi se hyrja e një droni rus në hapësirën ajrore rumune dhe shpërthimi i tij në një zonë banimi dëshmojnë se agresioni rus është kërcënim real për rajonin e Detit të Zi dhe për gjithë Evropën.
Sipas Kievit, forcimi i mbrojtjes ajrore të Ukrainës do të ulte rrezikun edhe për vendet fqinje, sepse sulmet ruse pranë kufijve rrisin mundësinë që dronët ose fragmentet e tyre të bien në territorin e shteteve të NATO-s.
Reagime të ashpra erdhën edhe nga Gjermania, Britania, Franca, Polonia, SHBA-ja dhe Moldavia. Kancelari gjerman Friedrich Merz tha se incidenti dëshmon sërish gatishmërinë e Rusisë për përshkallëzim dhe se NATO ka nevojë për prani të fortë në Krahun Lindor. Ministri i Jashtëm gjerman Johann Wadephul deklaroi se përgjigjja e aleatëve duhet të jetë uniteti.
Kryeministri britanik Keir Starmer e quajti incidentin shkelje serioze të hapësirës ajrore të NATO-s dhe tha se Rusia nuk tregon respekt për jetën e civilëve, të drejtën ndërkombëtare dhe sovranitetin e fqinjëve. Ministrja e Jashtme britanike Yvette Cooper tha se Mbretëria e Bashkuar qëndron me Rumaninë dhe me të gjithë aleatët për të mbrojtur çdo centimetër të territorit të NATO-s.
Franca thirri ambasadorin rus në Paris për të dënuar kërcënimet ruse ndaj Kievit, sulmet masive ndaj Ukrainës dhe hyrjen e dronëve në hapësirën ajrore rumune. Ministri francez i Jashtëm Jean-Noël Barrot e quajti ngjarjen akt të papërgjegjshëm.
Ambasadori amerikan në NATO, Matt Whitaker, dënoi hyrjen e papërgjegjshme të dronit në territorin rumun dhe tha se SHBA-ja qëndron pranë Rumanisë si aleate e NATO-s.
Presidentja e Moldavisë, Maia Sandu, dënoi goditjet ruse dhe tha se Rusia është rrezik për të gjithë rajonin. Ministri i Jashtëm polak Radosław Sikorski tha se, pavarësisht nëse incidenti ishte i qëllimshëm apo rezultat i paaftësisë, Rusia mbetet e rrezikshme dhe duhet të ketë mbrojtje kundër saj.
Nga Moska erdhën reagime mohuese dhe sfiduese. Zëdhënësi i Kremlinit, Dmitri Peskov, konfirmoi se presidenti Vladimir Putin është informuar për incidentin, por refuzoi të japë komente të hollësishme. Zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme ruse, Maria Zakharova, i quajti akuzat të pabazuara dhe tha se Perëndimi po përdor “zhurmën mediatike” për dronin në Rumani për të shmangur vëmendjen nga ngjarje të tjera në Ukrainë. Ajo paralajmëroi se Moska do të përgjigjet shpejt ndaj vendimit të Bukureshtit për të dëbuar konsullin rus dhe për të mbyllur konsullatën në Konstanca.
Ish-presidenti rus Dmitri Medvedev shkoi më tej, duke kërcënuar se incidente të tilla mund të përsëriten dhe duke akuzuar vendet evropiane se po marrin pjesë në luftë kundër Rusisë përmes mbështetjes për Ukrainën.
Ngjarja në Galaç ka hapur edhe debatin për nenet 4 dhe 5 të Traktatit të NATO-s. Neni 5 parashikon se një sulm i armatosur ndaj një vendi anëtar konsiderohet sulm ndaj të gjithëve, por aktivizimi i tij nuk është automatik dhe kërkon vendim kolektiv të aleatëve. Deri tani, ai është aktivizuar vetëm një herë, pas sulmeve terroriste të 11 shtatorit 2001 në SHBA.
Në rastin e Galaçit, ekspertët vlerësojnë se incidenti nuk e aktivizon automatikisht Nenin 5, sepse nuk është ende e qartë nëse bëhet fjalë për një sulm të qëllimshëm ndaj Rumanisë apo për pasojë të sulmeve ruse ndaj Ukrainës pranë kufirit. Megjithatë, Rumania mund të kërkojë konsultime sipas Nenit 4, i cili përdoret kur një vend anëtar konsideron se integriteti territorial, pavarësia politike ose siguria e tij është e kërcënuar.
Qyteti Galaç ndodhet në juglindje të Rumanisë, pranë lumit Danub dhe afër kufijve me Ukrainën dhe Moldavinë. Përballë tij ndodhen portet ukrainase Reni dhe Izmail, të cilat janë bërë objektiva të shpeshta të sulmeve ruse me dronë. Kjo e bën zonën jashtëzakonisht të vështirë për t’u mbrojtur, sepse avionët e NATO-s nuk mund të hyjnë në hapësirën ajrore ukrainase pa rrezikuar përfshirje të drejtpërdrejtë në luftë.
Që nga fillimi i luftës në Ukrainë, në territorin rumun janë gjetur shumë herë mbetje dronësh. Sipas Ministrisë rumune të Mbrojtjes, në 47 raste janë identifikuar fragmente dronësh në Rumani, 12 prej tyre vetëm këtë vit. Deri tani, incidentet kishin shkaktuar kryesisht dëme të vogla ose kishin ndodhur në zona të pabanuara. Në prill, fragmente dronësh ranë po në zonën e Galaçit, por pa të plagosur.
Ngjarja e 29 majit shënon një përshkallëzim të ri, sepse droni goditi drejtpërdrejt një bllok banesash, shkaktoi shpërthim dhe la të plagosur civilë në territorin e një vendi anëtar të NATO-s dhe BE-së.
Incidenti ndodhi në një moment kur Rusia dhe Ukraina po shkëmbejnë sulme të mëdha me dronë. Ukraina raportoi se Rusia e kishte sulmuar gjatë natës me raketa balistike dhe më shumë se 230 dronë, ndërsa Moska pretendoi se kishte rrëzuar mbi 200 dronë ukrainas mbi territorin rus dhe Krimenë. Po atë natë, Ukraina raportoi edhe sulme ruse ndaj një anijeje mallrash turke në Detin e Zi, ku u plagosën dy anëtarë të ekuipazhit.
Për Rumaninë dhe NATO-n, goditja në Galaç ngre vendime të mëdha dhe komplekse. Aleanca duhet të mbrojë territorin e saj, por pa u përfshirë drejtpërdrejt në luftë me Rusinë. Rumania kërkon sisteme më të mira antidronë, radarë për lartësi të ulëta dhe mbrojtje më të fortë përgjatë Danubit. NATO dhe BE kanë premtuar mbështetje, por incidenti tregoi se mbrojtja e qyteteve kufitare nga dronët e vegjël, të ngadaltë dhe me fluturim të ulët është një sfidë e madhe.
Deri tani, autoritetet rumune e paraqesin rastin si pasojë të drejtpërdrejtë të luftës së Rusisë kundër Ukrainës, jo si sulm të shpallur ndaj Rumanisë. Megjithatë, për Bukureshtin, Brukselin dhe NATO-n, mesazhi është i qartë: lufta në Ukrainë po prodhon rreziqe konkrete për vendet fqinje dhe siguria e Krahut Lindor të Aleancës është bërë më urgjente se kurrë./TetovaNews
