Në një atmosferë ceremoniale të mbushur me simbolikë politike, presidenti amerikan Donald Trump dhe presidenti kinez Xi Jinping nisën në Pekin një nga takimet më të rëndësishme gjeopolitike të viteve të fundit, një samit që mund të ndikojë jo vetëm marrëdhëniet mes dy ekonomive më të mëdha të botës, por edhe drejtimin e krizave ndërkombëtare, luftës në Iran, tregjeve globale dhe ekuilibrave strategjikë të shekullit XXI.
Vizita shtetërore e Trump në Kinë, e para nga një president amerikan në detyrë në gati një dekadë dhe e para e tij që nga viti 2017, vjen në një moment veçanërisht të ndjeshëm: SHBA është e përfshirë në luftën me Iranin, ekonomia globale po përballet me pasiguri të reja, tensionet tregtare SHBA–Kinë nuk janë zhdukur, ndërsa Tajvani dhe inteligjenca artificiale janë kthyer në pika të nxehta rivaliteti strategjik.
Që në minutat e para, Pekini dërgoi sinjalin se kjo vizitë kishte rëndësi të jashtëzakonshme. Trump u prit me tapet të kuq, nderime ushtarake, orkestër ceremoniale, salvo topash dhe qindra fëmijë që valëvitnin flamujt amerikanë dhe kinezë para Sallës së Madhe të Popullit në sheshin Tiananmen. Xi Jinping e priti personalisht Trumpin në hyrje të kompleksit monumental, ku dy liderët shtrënguan duart për herë të shtatë ballë për ballë.
Trump, i njohur për vlerësimin ndaj ceremonive madhështore, u shfaq dukshëm i impresionuar nga pritja, duke e quajtur atë “një nder si rrallëherë më parë”. Ai vlerësoi veçanërisht fëmijët që kërcenin dhe valëvitnin flamujt, ndërsa gjatë ceremonisë u pa disa herë duke i rënë miqësisht në shpatull Xi Jinpingut – një gjest që sinjalizonte përpjekjen për të ruajtur tonin personal të marrëdhënies mes tyre.
Por pas buzëqeshjeve dhe protokollit, në tryezë qëndrojnë çështje që mund të përcaktojnë të ardhmen e rivalitetit më të madh global.
TREGTIA: NGA LUFTA TREGTARE TE “ARMËPUSHIMI EKONOMIK”
Në qendër të bisedimeve qëndron ekonomia. Marrëdhëniet tregtare mes SHBA-së dhe Kinës janë tronditur rëndë që nga rikthimi i Trump në pushtet dhe rikthimi i tarifave agresive ndaj importeve kineze. Në kulmin e përplasjes, tarifat amerikane ndaj disa mallrave kineze arritën deri në 145%, ndërsa Pekini u kundërpërgjigj me tarifa hakmarrëse dhe kufizime ndaj eksporteve të tokave të rralla – minerale jetike për industrinë e teknologjisë, automjetet elektrike, mbrojtjen dhe prodhimin e çipave.
Megjithëse pas takimit të Busanit në fund të vitit të kaluar u arrit një armëpushim i përkohshëm tregtar, tensionet mbeten të larta. Importet amerikane nga Kina kanë rënë ndjeshëm krahasuar me kulmin e tyre, ndërsa kompanitë amerikane kanë zhvendosur pjesë të zinxhirit të furnizimit drejt Vietnamit, Indisë, Meksikës dhe vendeve të tjera.
Por paradoksi është se, ndërsa SHBA ka reduktuar varësinë direkte nga Kina, fuqia eksportuese kineze është rritur më tej. Në vitin 2025, suficiti tregtar i Kinës arriti rreth 1.2 trilionë dollarë, niveli më i lartë i regjistruar ndonjëherë nga një vend.
Trump po kërkon rezultate konkrete ekonomike që mund t’i paraqesë si fitore politike në SHBA. Delegacioni amerikan përfshin disa nga figurat më të fuqishme të biznesit global: Elon Musk, Tim Cook, Jensen Huang i Nvidia, Larry Fink i BlackRock, Stephen Schwarzman i Blackstone, drejtues të Visa, Citi dhe kompani të tjera strategjike.
Objektivat amerikane përfshijnë:
- rritjen e blerjeve kineze të produkteve amerikane;
- kontrata të mëdha për avionët Boeing;
- eksport më të madh të energjisë amerikane;
- qasje më të mirë të kompanive amerikane në tregun kinez;
- stabilizimin e eksporteve të tokave të rralla.
Në diskutim është edhe krijimi i një “Board of Trade” SHBA–Kinë, një mekanizëm i ri që do të menaxhonte produktet dhe sektorët ku bashkëpunimi është i mundur pa rrezikuar sigurinë kombëtare.
Por ndryshe nga mandati i parë i Trump, këtë herë Uashingtoni duket se ka hequr dorë nga ideja për ta detyruar Kinën të ndryshojë modelin e saj ekonomik shtetëror. Qasja e re duket më pragmatike: jo transformim i Kinës, por kufizim dhe menaxhim i rivalitetit.
IRANI: LUFTA QË PO NDIKON SAMITIN
Një nga hijet më të mëdha mbi samitin është lufta Iran–SHBA–Izrael.
Trump ka hyrë në Pekin me një kërkesë të qartë: që Kina të përdorë ndikimin e saj ndaj Iranit për të shmangur përshkallëzimin e mëtejshëm, veçanërisht në Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalon një pjesë e madhe e furnizimit global me naftë.
Sekretari amerikan i Shtetit Marco Rubio deklaroi para mbërritjes në Pekin se Kina duhet të luajë “një rol më aktiv” në bindjen e Iranit që të tërhiqet.
Kjo nuk është rastësi. Kina blen afërsisht 90% të eksporteve iraniane të naftës, ndërsa bllokimi i Hormuzit dhe rritja e çmimeve të energjisë po godasin ekonominë kineze.
Por administrata Trump ka ngritur edhe një çështje shumë më sensitive: dyshimet se kompani kineze mund të kenë ndihmuar Iranin me teknologji ushtarake dhe sisteme dual-use. Raporte të inteligjencës amerikane kanë ngritur dyshime për tentativa të dërgimit të sistemeve të mbrojtjes ajrore drejt Iranit përmes vendeve të treta.
Trump ka paralajmëruar publikisht se nëse provohet mbështetje ushtarake kineze për Iranin, SHBA mund të vendosë tarifa të reja deri në 50%.
Megjithatë, Pekini ka edhe kartat e veta. Duke qenë një nga partnerët kryesorë ekonomikë të Iranit, Kina mund ta përdorë ndikimin mbi Teheranin si levë negociuese për të kërkuar lëshime nga SHBA në fusha të tjera.
TAJVANI: ÇËSHTJA MË E RREZIKSHME E SAMITIT
Nëse tregtia është fusha më e madhe ekonomike dhe Irani kriza më urgjente, Tajvani mbetet pika më shpërthyese strategjike.
Xi Jinping pritet të kërkojë nga Trump frenimin e mbështetjes ushtarake amerikane për ishullin, të cilin Pekini e konsideron pjesë të pandashme të territorit kinez.
Në qendër të debatit ndodhet një paketë armësh amerikane me vlerë 11–14 miliardë dollarë, ndër më të mëdhatë në histori për Tajvanin.
Pikërisht para samitit, Tajvani ka nisur vendosjen e sistemeve raketore amerikane HIMARS dhe raketave me rreze të gjatë ATACMS në ishuj strategjikë pranë brigjeve kineze, përfshirë Dongyin – më pak se 50 kilometra nga Kina kontinentale.
Sipas burimeve ushtarake tajvaneze, qëllimi është krijimi i një “zone vdekjeje” mbrojtëse që do ta bënte jashtëzakonisht të kushtueshme çdo ofensivë kineze.
Kjo i jep Tajvanit aftësinë për të goditur baza ushtarake dhe detare kineze në Fujian dhe Zhejiang.
Megjithatë, ekziston frika se Trump mund ta përdorë Tajvanin si pjesë të një marrëveshjeje më të gjerë me Xi. Vetë Trump më herët ka përdorur gjuhë më transaksionale ndaj Tajvanit, duke sugjeruar se ishulli duhet të “paguajë për mbrojtjen”.
Kjo ka shkaktuar shqetësim në Taipei dhe mes aleatëve aziatikë të SHBA-së.
Megjithatë, administrata amerikane ka deklaruar se politika ndaj Tajvanit nuk ka ndryshuar dhe se mbështetja ushtarake do të vazhdojë.
INTELIGJENCA ARTIFICIALE DHE BETEJA TEKNOLOGJIKE
Një tjetër temë kritike është inteligjenca artificiale.
Trump ka sjellë në Pekin figurat më të rëndësishme të industrisë së teknologjisë, ndërsa SHBA dhe Kina janë futur në një garë që shumë analistë e krahasojnë me garën bërthamore të shekullit XX.
Kina kërkon akses më të madh në çipa të avancuar dhe pajisje teknologjike, ndërsa SHBA vazhdon kufizimet ndaj teknologjive që mund të përdoren për zhvillime ushtarake ose mbikëqyrëse.
Në të njëjtën kohë, ka nisur të diskutohet ideja për një mekanizëm global sigurie të AI-së, ku edhe Kina mund të përfshihet, ngjashëm me modelin e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike.
RENDI I RI GLOBAL
Ndoshta pyetja më e madhe e samitit nuk është vetëm çfarë marrëveshjeje do të arrihet për tregtinë apo Iranin, por çfarë sinjali po jepet për rendin global.
Në vitin 2017, gjatë vizitës së parë të Trump në Pekin, Kina ende përpiqej të bindte SHBA-në për fuqinë e saj në rritje. Në vitin 2026, dinamika duket ndryshe: Kina hyn në takim me më shumë vetëbesim ekonomik, më shumë ndikim industrial dhe me ndjesinë se balanca globale po lëviz gradualisht në favorin e saj.
Trump hyn në samit nën presionin e luftës në Iran, inflacionit energjetik dhe rënies së mbështetjes së brendshme. Xi, megjithëse përballet me ngadalësim ekonomik dhe krizë në sektorin e pasurive të paluajtshme, shihet nga shumë analistë si lideri që hyn në negociata nga një pozitë më e qëndrueshme.
Në fund, samiti Trump–Xi mund të mos sjellë marrëveshje spektakolare. Por mund të vendosë kufijtë e rinj të rivalitetit më të rëndësishëm të shekullit./TetovaNews
