Ngjarja, e organizuar më 9 maj – Ditën e Evropës, mblodhi figura të larta politike nga Maqedonia e Veriut, Kosova, Shqipëria dhe Lugina e Preshevës, duke i dhënë kongresit jo vetëm karakter partiak, por edhe simbolikë rajonale dhe politike.
Nga koalicion në parti: fundi i modelit të përkohshëm
VLEN u krijua si koalicion para zgjedhjeve presidenciale dhe parlamentare, duke bashkuar disa parti shqiptare opozitare në një front të përbashkët kundër dominimit të gjatë të BDI-së në kampin politik shqiptar. Pas hyrjes në qeveri si pjesë e shumicës parlamentare, drejtuesit e koalicionit nisën procesin e transformimit organizativ, me synimin që VLEN të mos mbetet vetëm aleancë zgjedhore, por të kthehet në një parti të qëndrueshme politike.
Kongresi i Shkupit vulosi zyrtarisht këtë proces.
Në pjesën punuese të kongresit u miratua modeli i ri organizativ dhe u zgjodhën strukturat drejtuese të subjektit të ri politik.
Kush do ta drejtojë VLEN-in?
Një nga veçoritë më të rëndësishme të subjektit të ri është modeli me dy bashkëkryetarë, që synon të ruajë balancën mes komponentëve të ndryshëm të ish-koalicionit.
Për bashkëkryetarë të VLEN-it u zgjodhën:
- Izet Mexhiti, aktualisht kryetar i Komunës së Çairit dhe një nga figurat kryesore të lëvizjes;
- Bilall Kasami, kryetar i Komunës së Tetovës dhe lider historik i Lëvizjes BESA.
Për sekretar të përgjithshëm u emërua:
- Bekim Sali, zëvendëskryeministër i parë dhe ministër për Çështje Evropiane.
Ndërkaq, për nënkryetarë u emëruan:
- Mimoza Musa
- Bekim Qoku
Drejtuesit e VLEN-it theksuan se modeli me bashkëkryetarë nuk është imponuar, por është rezultat i diskutimeve të gjera mes subjekteve përbërëse.
Sipas Mexhitit, pas debateve të shumta është arritur në përfundimin se ky është modeli më funksional për ruajtjen e ekuilibrit të brendshëm politik.
Bilall Kasami: “VLEN nuk duhet të jetë thjesht bashkim partish”
Në një nga fjalimet më programore të kongresit, Bilall Kasami deklaroi se bashkimi nuk duhet të reduktohet në shkrirje teknike të partive, por duhet të krijojë një kulturë të re politike shqiptare.
“VLEN nuk duhet të jetë thjesht bashkim partish. Nëse mbetet vetëm kaq, atëherë nuk kemi bërë asgjë”, tha Kasami.
Ai kërkoi një model të ri politik shqiptar:
- më të qetë,
- më serioz,
- më institucional,
- dhe më të përgjegjshëm ndaj qytetarëve.
Kasami kritikoi politikën që, sipas tij, “jeton nga zënkat”, duke theksuar se shqiptarëve u duhet politikë që ndërton, planifikon dhe mendon përtej një mandati qeverisës.
Ai shpalli publikisht edhe identitetin ideologjik të subjektit:
“Ne jemi parti e qendrës së djathtë.”
Sipas Kasamit, VLEN mbështetet në vlera si:
- familja,
- puna e ndershme,
- sipërmarrja,
- identiteti kombëtar,
- kultura dhe feja,
- por njëkohësisht edhe në shtetin modern, institucionet funksionale dhe drejtësinë e barabartë.
Kasami foli edhe për luftën kundër korrupsionit, duke deklaruar se:
“Shteti nuk duhet të jetë plaçkë.”
Ai kërkoi hetim për çdo abuzim me paranë publike dhe përgjegjësi për çdo keqpërdorim institucional.
Mexhiti: “VLEN nuk i ndau shqiptarët, por i bashkoi”
Bashkëkryetari tjetër, Izet Mexhiti, e paraqiti bashkimin si përgjigje ndaj nevojës për ndryshim politik mes shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut.
Ai tha se VLEN nuk është krijuar për një cikël zgjedhor, por për një fazë të re politike.
“VLEN-i nuk i ndau shqiptarët, por i bashkoi. Nuk e shpërndau fuqinë politike, por e përqendroi atë”, deklaroi Mexhiti.
Ai foli për një periudhë të gjatë monopoli në kampin politik shqiptar dhe tha se bashkimi u bë i domosdoshëm pasi qytetarët kërkuan ndryshim.
Në fjalimin e tij, Mexhiti kritikoi indirekt modelin e vjetër politik, duke përmendur:
- institucione të ngarkuara me skandale,
- raste të montuara politike,
- përdorim të drejtësisë për presion politik,
- dhe një klimë stagnimi institucional.
Sipas tij, VLEN lindi si përgjigje ndaj një sistemi që kishte humbur besimin qytetar.
Bekim Sali: Integrimi evropian nuk ka alternativë
Në fjalimin e tij, Bekim Sali e vendosi theksin te orientimi euroatlantik.
“Mund të kemi alternativa për gjithçka, por integrimi evropian është orientim pa alternativa”, deklaroi ai.
Sali tha se bashkimi i VLEN-it dërgon një mesazh të qartë për:
- unitet,
- përgjegjësi institucionale,
- dhe orientim proevropian.
Ai njoftoi gjithashtu se VLEN do të ndërtojë strukturë të organizuar në terren, me forume rinore dhe të grave, si dhe përfshirje më të madhe të profesionistëve.
Albin Kurti: “VLEN, vlen dhe ia vlen”
Një nga figurat kryesore të kongresit ishte kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, i cili mbajti një fjalim me tone rajonale dhe simbolikë të fortë evropiane.
Kurti e lidhi kongresin me Ditën e Evropës, duke thënë se Evropa moderne u ndërtua mbi rrënojat e fashizmit, supremacisë dhe luftërave.
Ai paralajmëroi kundër:
- nacionalizmit agresiv,
- relativizimit të historisë,
- dhe politikave që ushqejnë urrejtje etnike.
Kurti vlerësoi bashkimin e VLEN-it si shembull të rrallë pjekurie politike në një rajon ku zakonisht shihen ndarje dhe copëzime partiake.
Në fund të fjalimit, ai përdori një formulim simbolik që mori vëmendje të madhe:
“Me këtë bashkim këtu sot në Shkup, po e dëshmoni që vlen. VLEN, vlen dhe VLEN-i ia vlen.”
Kurti foli edhe për bashkëpunimin Kosovë–Maqedoni e Veriut, duke përmendur:
- sistemin kufitar “one-stop-shop”,
- projektin rrugor Bllacë–Shkup,
- dhe rrugën strategjike Prizren–Tetovë.
Çfarë rezolutash u miratuan?
Në kongres u miratuan pesë rezoluta politike, ndër të cilat më të rëndësishmet ishin:
Rezoluta për gratë
Kërkon 40 për qind përfaqësim të grave në proceset vendimmarrëse të partisë.
Rezoluta për të rinjtë
Synon përfshirje më të madhe të rinisë dhe politika kundër largimit të të rinjve.
Rezoluta për decentralizimin
Kërkon më shumë kompetenca dhe mjete financiare për komunat.
VLEN si parti e qendrës së djathtë
Një nga momentet më të rëndësishme të kongresit ishte deklarimi i hapur i profilit ideologjik.
Për herë të parë, VLEN u definua publikisht si:
parti e qendrës së djathtë, me fokus në:
- familjen,
- ekonominë e tregut,
- sipërmarrjen,
- identitetin kombëtar,
- decentralizimin,
- shtetin funksional,
- drejtësinë dhe luftën kundër korrupsionit.
Nga sot: parti e vetme, sfida të reja
Me bashkimin formal të pesë partive në një subjekt të vetëm, VLEN hyn në një fazë të re politike.
Nëse deri dje funksiononte si koalicion me shumë qendra vendimmarrjeje, tash e tutje do të duhet të veprojë si një parti e vetme, me përgjegjësi të qarta politike dhe institucionale.
Kjo i jep VLEN-it më shumë peshë në qeveri dhe në kampin politik shqiptar, por njëkohësisht edhe më shumë përgjegjësi.
Sfida kryesore mbetet nëse VLEN do të arrijë të shndërrohet realisht në një parti funksionale me identitet të vet politik, apo do të mbetet vetëm një bashkim formal i pesë subjekteve nën një emër të ri.
Pas 9 majit, testi i vërtetë për VLEN-in nuk do të jenë më fjalimet e kongresit, por mënyra se si do të qeverisë, si do të organizohet dhe nëse do të arrijë ta kthejë bashkimin politik në rezultate konkrete për qytetarët shqiptarë në Maqedoninë e Veriut./TetovaNews
100 kuriozitete për Kongresin e Bashkimit të VLEN-it në një parti,
1. Kongresi i Bashkimit të VLEN-it nuk ishte vetëm ngjarje partiake, por moment kalimi nga një koalicion elektoral në një parti të vetme me pretendim afatgjatë.
2. Ngjarja u mbajt më 9 maj, në Ditën e Evropës, duke i dhënë kongresit simbolikë të qartë proevropiane.
3. Data 9 maj u përdor nga folësit për ta lidhur bashkimin politik me idenë e paqes, demokracisë dhe bashkimit evropian.
4. VLEN-i u prezantua si parti e qendrës së djathtë, gjë që i jep subjektit një identitet më të qartë ideologjik se sa kishte si koalicion.
5. Bashkimi i pesë subjekteve në një parti u paraqit si akt pjekurie politike, jo si zhdukje e identiteteve të mëparshme partiake.
6. Bilall Kasami e formuloi bashkimin me idenë se ndonjëherë duhet “ta duash më shumë idenë sesa vetveten”.
7. Në kongres u theksua se një parti nuk është vetëm logo dhe emër, por bart kujtime, sakrifica, emocione dhe besim të aktivistëve.
8. VLEN-i u përpoq të ndërtojë narrativën se bashkimi nuk është humbje për partitë përbërëse, por ngritje në një projekt më të madh.
9. Modeli i udhëheqjes me dy bashkëkryetarë është ndër elementet më interesante, sepse synon të ruajë balancën mes qendrave të ndryshme politike brenda VLEN-it.
10. Izet Mexhiti dhe Bilall Kasami u zgjodhën bashkëkryetarë, duke përfaqësuar dy pesha të rëndësishme politike dhe komunale: Çairin dhe Tetovën.
11. Bekim Sali mori postin e sekretarit të përgjithshëm, duke e lidhur strukturën partiake edhe me profilin institucional e qeveritar.
12. Mimoza Musa dhe Bekim Qoku u emëruan nënkryetarë, duke e zgjeruar ekipin drejtues përtej dy bashkëkryetarëve.
13. Prania e 850 delegatëve u përdor si dëshmi e masivitetit dhe legjitimitetit të procesit të bashkimit.
14. Kongresi kishte pjesë solemne dhe pjesë punuese, pra nuk ishte vetëm ceremoni, por edhe mbledhje formale vendimmarrëse.
15. Në pjesën punuese u zgjodhën strukturat drejtuese dhe u miratuan rezoluta politike.
16. Një nga rezolutat më të rëndësishme kërkonte 40 për qind përfaqësim të grave në vendimmarrje.
17. Rezoluta për gratë tregon përpjekjen e VLEN-it për të ndërtuar imazh më modern dhe më gjithëpërfshirës.
18. Rezoluta për të rinjtë lidhet me temën e largimit të të rinjve dhe mungesës së perspektivës ekonomike.
19. Rezoluta për decentralizimin lidhet drejtpërdrejt me përvojën e disa drejtuesve të VLEN-it si kryetarë komunash.
20. Decentralizimi u paraqit jo vetëm si reformë administrative, por si mënyrë për t’ia afruar pushtetin qytetarit.
21. Kasami theksoi se qytetari zgjidhjet i kërkon aty ku jeton, pra në komunën e vet.
22. Për komunat shqiptare, decentralizimi u lidh me arsimin shqip, kulturën, infrastrukturën, rininë dhe zhvillimin lokal.
23. Kongresi synoi të ndërtojë një dallim mes “politikës së zënkave” dhe “politikës që ndërton”.
24. Bilall Kasami tha se shqiptarëve nuk u duhet politikë që jeton nga grindjet, por politikë që planifikon dhe mendon përtej mandatit.
25. Kjo fjali është një nga mesazhet më programore të kongresit, sepse synon ta paraqesë VLEN-in si parti të planifikimit afatgjatë.
26. Izet Mexhiti e paraqiti VLEN-in si projekt që nuk është krijuar për një cikël zgjedhor.
27. Mexhiti tha se VLEN-i nuk i ndau shqiptarët, por i bashkoi, duke iu përgjigjur drejtpërdrejt akuzave të mundshme për fragmentim politik.
28. Në fjalimet e drejtuesve, VLEN-i u paraqit si përgjigje ndaj një monopoli të gjatë politik në bllokun shqiptar.
29. Mexhiti foli për nevojën që politika të mos jetë vetëm garë, por domosdoshmëri historike në momente të caktuara.
30. Ai e lidh themelimin e VLEN-it me një kohë kur qytetarët kishin heshtur gjatë dhe prisnin ndryshim.
31. Në narrativën e Mexhitit, VLEN-i del nga “rrugët, shtëpitë dhe heshtja e qytetarëve”, jo nga pazaret e prapaskenës.
32. Ky formulim synon ta japë VLEN-in si projekt me burim qytetar, jo si produkt elite.
33. Në kongres u përdor shpesh kontrasti mes së kaluarës së vështirë dhe një kapitulli të ri politik.
34. U përmendën institucione të ngarkuara me skandale, raste të montuara politike dhe drejtësi e përdorur si armë.
35. Këto akuza nuk u paraqitën vetëm si kritikë ndaj kundërshtarëve, por si arsye pse ishte i nevojshëm bashkimi.
36. Kasami e lidhi identitetin e qendrës së djathtë me familjen, punën e ndershme, sipërmarrjen, identitetin, fenë dhe kulturën.
37. Ai foli për njeriun që zgjohet herët për ta mbajtur familjen, duke e ndërtuar imazhin e partisë rreth qytetarit punëtor.
38. Sipërmarrësi u përmend si figurë pozitive që rrezikon, krijon dhe nuk pret gjithçka nga shteti.
39. Kjo tregon se VLEN-i tenton të ndërtojë profil ekonomik më afër përgjegjësisë individuale dhe tregut.
40. Megjithatë, Kasami theksoi edhe shtetin modern, institucionet funksionale dhe drejtësinë e barabartë, për të balancuar konservatorizmin shoqëror me institucionalizmin modern.
41. Formula “jo nënë për dikë e njerkë për dikë tjetër” u përdor për të përshkruar padrejtësinë selektive në sistem.
42. Kjo metaforë është e thjeshtë dhe e kuptueshme për publikun e gjerë, ndaj ka fuqi komunikimi politik.
43. Kasami tha se shteti nuk duhet të jetë plaçkë, një fjali që godet drejtpërdrejt kulturën e korrupsionit dhe kapjes së institucioneve.
44. Ai insistoi se aty ku preket paraja publike duhet të ketë përgjegjësi.
45. U theksua se aty ku ka abuzim duhet të ketë hetim dhe aty ku ka faj duhet të ketë dënim.
46. Ky segment e vendos luftën kundër korrupsionit si një nga shtyllat kryesore të diskursit të VLEN-it.
47. Bekim Sali foli për orientimin euroatlantik dhe tha se integrimi evropian është orientim pa alternativa.
48. Kjo e vendos VLEN-in qartë në vijën pro-BE dhe pro-NATO.
49. Sali e lidhi bashkimin me përgjegjësi të përditshme ndaj qytetarëve, jo vetëm me deklarata politike.
50. Ai përmendi edhe organizimin në terren, forumet rinore e të grave dhe përfshirjen e profesionistëve.
51. Kjo tregon se VLEN-i synon të ndërtojë parti me strukturë të plotë, jo vetëm grup liderësh.
52. Prania e Albin Kurtit i dha kongresit peshë rajonale.
53. Kurti nuk foli vetëm si mysafir, por e kornizoi kongresin si shembull bashkimi në një rajon ku shpesh ka ndarje politike.
54. Ai tha se zakonisht në politikë shihen ndarje e copëtime, prandaj bashkimi i disa subjekteve është më i rrallë dhe më domethënës.
55. Fjalimi i Kurtit e lidhi VLEN-in me simbolikën e 9 Majit, antifashizmit dhe Evropës moderne.
56. Ai tha se Evropa moderne u ndërtua mbi rrënojat e fashizmit, supremacisë dhe luftërave.
57. Kurti e përdori këtë simbolikë për të paralajmëruar kundër ideve që relativizojnë të kaluarën ose ushqejnë urrejtje etnike.
58. Në fjalimin e tij, stabiliteti i Ballkanit u lidh me integrimin e drejtë të shqiptarëve.
59. Kurti tha se stabiliteti nuk ndërtohet mbi përjashtimin apo minimizimin e shqiptarëve në procese.
60. Kjo e bën fjalimin e tij më shumë se përshëndetje protokollare; ai dha mesazh gjeopolitik rajonal.
61. Kurti përmendi mbledhjen e përbashkët të qeverive të Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut më 18 nëntor 2024.
62. Ai foli për marrëveshje konkrete mes dy vendeve, duke e lidhur bashkëpunimin politik me projekte praktike.
63. Sistemi “one-stop-shop” në kufi u përmend si shembull i lehtësimit të qarkullimit të qytetarëve.
64. Rruga Bllacë-Shkup u përmend si projekt që lidh Kosovën me Shkupin dhe me rrjetin e autostradave.
65. Projekti Prizren-Tetovë u paraqit si rrugë me rëndësi strategjike për qytetarët dhe bizneset.
66. Për projektin Prizren-Tetovë u përmend se Qeveria e Maqedonisë së Veriut ka ndarë 2 milionë euro për projektin final.
67. Kurti përdori shembuj të distancave mes Prishtinës, Shkupit, Gjakovës dhe Strugës për të treguar afërsinë reale mes shqiptarëve në rajon.
68. Ai bëri edhe një batutë me Bekim Qokun, duke e zbutur tonin zyrtar të fjalimit.
69. Diaspora u trajtua si kapital politik, ekonomik, intelektual dhe kombëtar.
70. Kurti tha se diaspora nuk është vetëm kujtim i largësisë, por potencial aktiv për vendimmarrje dhe investime.
71. Kjo temë e lidh VLEN-in me një çështje të madhe shqiptare: përfshirjen e mërgatës në jetën politike dhe ekonomike.
72. Në kongres u theksua nevoja që shqiptarët të paraqiten më të organizuar, më profesionalë dhe më dinjitozë në shoqërinë e Maqedonisë së Veriut.
73. Ky formulim tregon një synim për ta kaluar politikën shqiptare nga retorika identitare në performancë institucionale.
74. VLEN-i synoi të tregojë se do të mbrojë gjuhën shqipe, Marrëveshjen e Ohrit dhe përfaqësimin e drejtë.
75. Njëkohësisht, partia u paraqit si konstruktive kur shteti ecën përpara.
76. Kjo është përpjekje për të balancuar kërkesat shqiptare me përgjegjësinë qeverisëse.
77. Kongresi ishte edhe sinjal për partnerët maqedonas në qeveri se VLEN-i tashmë flet si subjekt i vetëm.
78. Si parti e bashkuar, VLEN-i fiton më shumë peshë negociuese sesa si koalicion me shumë qendra vendimmarrjeje.
79. Por ky bashkim e rrit edhe përgjegjësinë e brendshme, sepse mospajtimet nuk mund të fshihen më pas fleksibilitetit koalicionues.
80. Kongresi krijoi pritje që VLEN-i të prodhojë qëndrime më të unifikuara dhe më të qarta.
81. Një sfidë e madhe pas kongresit do të jetë nëse modeli me bashkëkryetarë do të funksionojë si balancë apo do të krijojë dualizëm.
82. Bashkimi i partive kërkon edhe bashkim të kulturave organizative, jo vetëm bashkim emrash.
83. VLEN-i duhet të dëshmojë në praktikë se është parti e re, jo vetëm koalicion me emër të ri.
84. Kongresi tentoi ta kthejë VLEN-in nga projekt kundër një kundërshtari politik në projekt me vizion të vet.
85. Kjo është pika më e rëndësishme politike: kalimi nga “anti-monopol” në “alternativë qeverisëse”.
86. Fjalimet u ndërtuan me shumë fjalë kyçe si bashkim, dinjitet, institucione, përgjegjësi, Evropë, familje, drejtësi dhe zhvillim.
87. Këto fjalë krijojnë identitetin e ri publik që VLEN-i dëshiron ta ketë pas kongresit.
88. Në kongres nuk dominuan premtime të vogla ditore, por tema të mëdha: shteti, drejtësia, decentralizimi, diaspora, ekonomia dhe integrimi evropian.
89. Kjo e bëri kongresin më shumë programor sesa thjesht ceremonial.
90. Prania e kryeministrit Hristijan Mickoski tregoi rëndësinë e VLEN-it si partner qeveritar.
91. Prania e Kurtit tregoi rëndësinë e ngjarjes për lidhjet politike shqiptare në rajon.
92. Prania e përfaqësuesve nga Shqipëria dhe Presheva e zgjeroi simbolikën përtej Maqedonisë së Veriut.
93. Ardita Sinani, si kryetare e Preshevës, përfaqësoi dimensionin e shqiptarëve të Luginës.
94. Luçiano Boçi përfaqësoi lidhjen me skenën politike shqiptare në Shqipëri.
95. Kongresi synoi të japë mesazh se VLEN-i nuk është vetëm parti lokale, por pjesë e një rrjeti më të gjerë politik shqiptar.
96. Megjithatë, fokusi kryesor mbeti te shqiptarët e Maqedonisë së Veriut dhe përfaqësimi i tyre institucional.
97. Ideja e “Agjendës Kombëtare 2036” është një nga pjesët më përmbajtësore, sepse e zhvendos diskursin nga zgjedhjet e ardhshme te dekada e ardhshme.
98. Nëse kjo agjendë konkretizohet, mund të bëhet dokumenti kryesor strategjik i VLEN-it.
99. Nëse mbetet vetëm slogan, do të jetë një nga premtimet e mëdha që kongresi nuk arriti ta shndërrojë në politikë konkrete.
100. Kurioziteti më i madh i kongresit është se ai nuk do të matet nga fjalimet e 9 majit, por nga ajo që VLEN-i do të bëjë pas tij: a do të bëhet vërtet parti funksionale, apo vetëm bashkim formal i pesë subjekteve në një emër të ri./TetovaNews
