Dy tërmete brenda pak sekondash shkatërruan veriun e vendit; La Guaira u kthye në “zonën zero”, ndërsa bilanci njerëzor, material dhe politik vazhdon të rritet
Venezuela po përballet me katastrofën sizmike më vdekjeprurëse të shekullit të fundit. Dy tërmete të fuqishme, me magnitudë 7.2 dhe 7.5, goditën veriun e vendit më 24 qershor 2026, në mbrëmje, brenda vetëm 39–40 sekondash nga njëri-tjetri. Ajo që në fillim u raportua si një emergjencë e rëndë lokale, brenda pak ditësh u kthye në një krizë kombëtare dhe ndërkombëtare: qytete të shkatërruara, qindra ndërtesa të shembura, spitale të dëmtuara, mijëra familje të zhvendosura dhe një bilanc viktimash që ende nuk konsiderohet përfundimtar.
Sipas përditësimit më të fundit të dhënë nga kryetari i Asamblesë Kombëtare, Jorge Rodríguez, numri i të vdekurve ka arritur në 1.719, ndërsa të plagosurit janë 5.034. Autoritetet raportojnë gjithashtu mbi 15 mijë të damnifikuar, 855 ndërtesa të prekura, prej të cilave 189 kanë pësuar kolaps total dhe 666 kanë dëme të pjesshme. Që nga dy goditjet kryesore janë regjistruar 609 pasgoditje, të cilat kanë mbajtur popullsinë në frikë dhe kanë rrezikuar punën e ekipeve të shpëtimit.
Mbi këtë bilanc zyrtar rëndon edhe një tjetër shifër alarmante: Kombet e Bashkuara dhe burime humanitare kanë folur për më shumë se 50 mijë persona të zhdukur ose të palokalizuar. Kjo nuk duhet lexuar si bilanc zyrtar përfundimtar i të vdekurve. Në këtë kategori mund të përfshihen njerëz pa sinjal telefoni, persona të zhvendosur, familjarë të paregjistruar në spitale, raste të dyfishta dhe të dhëna nga platforma kërkimi. Megjithatë, shifra tregon përmasën e jashtëzakonshme të kaosit njerëzor që ka lënë pas katastrofa.
Zona më e goditur është La Guaira, shteti bregdetar në veri të Karakasit, dikur i njohur si Vargas. Aty ndodhen një nga portet më të mëdha të Venezuelës dhe Aeroporti Ndërkombëtar Simón Bolívar, që i shërben kryeqytetit. Sot, La Guaira është kthyer në zemrën e tragjedisë: Caraballeda, Catia La Mar, Tanaguarena, Macuto, Playa Grande, Los Corales dhe Puerto Viejo janë shndërruar në emra të dhimbjes, pritjes dhe kërkimit nën beton.
Kronologjia e katastrofës: 39 sekonda që ndryshuan Venezuelën
Tërmeti i parë, me magnitudë 7.2, u regjistrua më 24 qershor në mbrëmje, në zonën qendër-veriore të Venezuelës, pranë korridorit Yaracuy–Carabobo dhe jo larg bregdetit verior. Vetëm pak sekonda më vonë, vendi u godit nga një tërmet edhe më i fuqishëm, me magnitudë 7.5. Ekspertët e kanë përshkruar këtë si një “doblet sizmik”: dy tërmete të mëdha, të afërta në kohë dhe hapësirë, ku goditja e parë mund të ketë transferuar stres tek një segment tjetër i thyerjes gjeologjike dhe të ketë shkaktuar të dytën.
Për banorët, dy lëkundjet u ndien si një tronditje e gjatë, brutale dhe e pashpjegueshme. Për ndërtesat, ishte një goditje e dyfishtë. Ato që u dëmtuan nga lëkundja e parë, u shembën ose u dobësuan rëndë nga e dyta.
Bilancet ndryshuan me shpejtësi. Në orët e para u fol për dhjetëra viktima dhe qindra të plagosur. Më pas shifrat u rritën në 164, 188, 235, 589 dhe 920 të vdekur. Më vonë, bilanci zyrtar u rrit në 1.430, pastaj 1.450 dhe, sipas përditësimit të fundit, në 1.719 të vdekur dhe 5.034 të plagosur. Kjo rritje nuk është thjesht statistikë: ajo tregon se shumë ndërtesa të shembura nuk ishin kontrolluar ende, se trupat nuk ishin nxjerrë dhe se qasja në zonat më të dëmtuara mbeti e vështirë për ditë të tëra.
Dita e parë u shënua nga paniku, ndërprerjet e energjisë, komunikimet e prishura dhe kërkimet spontane të banorëve. Dita e dytë konfirmoi se La Guaira ishte zona më e shkatërruar. Dita e tretë solli kufizime të hyrjes, militarizim të zonave të goditura dhe mbërritje masive të ekipeve të huaja. Dita e katërt dhe e pestë u shënuan nga bilanci i rënduar, pasgoditje të reja, kërkime të vona, raste mrekullie nën rrënoja dhe frikën se numri përfundimtar i viktimave mund të dalë shumë më vonë.
La Guaira: zona zero e një tragjedie të përsëritur
La Guaira ka një kujtesë të dhimbshme katastrofash. Në vitin 1999, kur shteti quhej ende Vargas, rrëshqitjet masive të dheut pas shirave të rrëmbyeshëm lanë mijëra të vdekur ose të zhdukur, dhjetëra mijëra të pastrehë dhe dëme kolosale. Qeveria e atëhershme nuk publikoi kurrë një bilanc përfundimtar të viktimave. Tani, më shumë se dy dekada më vonë, La Guaira po përjeton një tjetër tragjedi historike.
Në Caraballeda, ndërtesa shumëkatëshe u ulën në pak nivele rrënojash. Në Catia La Mar, pallate banimi u kthyen në masa betoni, hekuri dhe mobiliesh të shtypura. Në Puerto Viejo, banorët tregojnë se objekte deri në 16 kate janë reduktuar në grumbuj rrënojash. Në Playa Grande, familjarët qëndrojnë pranë ndërtesave të shembura, pa ditur nëse duhet të presin një shpëtim apo një trup.
Pamjet nga dronët dhe satelitët tregojnë një shkatërrim më të gjerë sesa shifrat e para zyrtare. Qeveria ka verifikuar 855 ndërtesa të prekura dhe 189 kolapse totale. Por vlerësimet satelitore tregojnë një panoramë më të gjerë: shërbimi evropian Copernicus ka identifikuar 434 ndërtesa plotësisht të rrëzuara dhe 1.304 të dëmtuara ose potencialisht të dëmtuara në zonat e analizuara, ndërsa një vlerësim paraprak i NASA-s, bazuar në radarët Sentinel-1, sugjeron se deri në 58.870 ndërtesa mund të jenë dëmtuar ose shkatërruar në të gjithë rajonin e prekur. NASA vetë e thekson se ky është produkt paraprak, ende i paverifikuar në terren, por ai tregon shkallën e mundshme të dëmit.
Në La Guaira janë hapur 15 strehimore të mëdha dhe të tjera më të vogla në shkolla. Në Karakas janë ngritur rreth 50 kampe të përkohshme. Shërbimet bazë janë rikthyer pjesërisht: autoritetet kanë raportuar rikthim të energjisë, ujit dhe rrugëve në përqindje të larta në disa zona, por në terren ka ende lagje pa ujë, pa drita dhe pa qasje të sigurt.
Pasgoditjet: toka nuk ka pushuar së lëkunduri
Frika nuk mbaroi me dy tërmetet kryesore. Që nga 24 qershori janë regjistruar 609 pasgoditje. Njëra prej tyre, e ndodhur më 29 qershor në mëngjes, u ndie fuqishëm në La Guaira dhe Karakas. Autoritetet venezuelase e vlerësuan në 4.2, ndërsa Shërbimi Gjeologjik i SHBA-së e vendosi në 4.6. Shërbimi gjeologjik kolumbian raportoi edhe një lëkundje 5.1 në qendrën-veriun e vendit.
Jorge Rodríguez tha se nuk kishte raportime për dëme të reja nga pasgoditja, por efekti psikologjik ishte i madh. Në Karakas, banorët dolën sërish me vrap në rrugë. “Ja ku jemi përsëri në rrugë. Nuk e di kur do të kemi një moment qetësie të vërtetë”, tha Concepción Hernández, 51 vjeçe, nga Chacao.
Për shpëtimtarët, pasgoditjet janë më shumë se frikë: ato janë rrezik i drejtpërdrejtë. Çdo lëkundje mund të rrëzojë një mur të dëmtuar, të shembë një pllakë betoni ose të bllokojë një tunel të hapur me mundim. Brigadistët meksikanë të Topos Azteca treguan se pas pasgoditjes së mëngjesit u detyruan të ndalen, të rivlerësojnë strukturat dhe të rifillojnë vetëm pasi të sigurohej minimumi i stabilitetit.
Në Macuto, ekipet italiane u detyruan të ndërpresin përpjekjet për të arritur te një grua e bllokuar me dy fëmijët e saj, e cila kishte arritur të komunikonte me vëllain përmes WhatsApp-it. Struktura u cilësua “tepër e rrezikshme”. Ky rast tregon dilemën më të dhimbshme të shpëtimit: kur ekziston mundësia e jetës, por ndërhyrja mund të vrasë të mbijetuarin ose vetë shpëtimtarët.
Gara me kohën: nga 72 orët kritike te mrekullitë pas pesë ditësh
Në tërmete, 48–72 orët e para janë vendimtare. Pas kësaj periudhe, mundësia për të gjetur të mbijetuar bie ndjeshëm, sidomos nëse personi nuk ka ujë, ajër apo hapësirë. Por Venezuela ka treguar se, edhe pas kalimit të kësaj dritareje kritike, mrekullitë janë ende të mundshme.
Në Caraballeda, Aaron Levi Cantillo Vargas, 21 vjeç, u nxor i gjallë nga rrënojat e ndërtesës OPP 25, në sektorin Tanaguarena, pasi kishte kaluar pesë ditë nën beton. Operacioni u krye nga ekipe të Venezuelës, Meksikës dhe El Salvadorit. Që nga momenti kur u lokalizua me jetë, shpëtimi zgjati dhjetëra orë. Një mjek salvadorian arriti t’i jepte lëngje për ta mbajtur të hidratuar. Operacioni u vështirësua edhe nga fakti se trupi i pajetë i një viktime tjetër bllokonte rrugën drejt tij; ekipet duhej ta rikuperonin fillimisht me kujdes dhe dinjitet, para se të vazhdonin drejt të riut. Pas nxjerrjes, Aaron u dërgua për trajtim mjekësor të specializuar.
Shpëtimi i Aaron-it u bë simbol i këmbënguljes. Ai iu shtua rasteve të tjera që kanë mbajtur gjallë shpresën.
Camila Sofía Medina Rivas, 15 vjeçe, u shpëtua në Catia La Mar pasi mbeti e bllokuar në katin e nëntë të një ndërtese të shembur, bashkë me qenin e saj Chanel. Ekipet e El Salvadorit duhej të çanin disa mure për të arritur te ajo. Pas rreth 50 orësh, ajo u nxor me maskë oksigjeni, duke bërë shenjën e zemrës me duar, ndërsa fqinjët duartrokitnin.
Arnaldo Carmona u nxor i gjallë në Caraballeda pas më shumë se 30 orësh nën rrënoja. Operacioni zgjati rreth 10 orë dhe përfshiu vullnetarë, zjarrfikës dhe mbrojtje civile. “Eja, vëlla!”, dëgjohej gjatë nxjerrjes së tij. “I madh je, Arnaldo!”, bërtiti dikush kur ai doli nga betoni.
UME-ja spanjolle shpëtoi një person që kishte qëndruar gati 72 orë nën rrënoja në Vistamar, La Guaira. Ekipi ERICAM i Komunitetit të Madridit gjeti një person të moshuar dhe dy nipër/mbesa, me ndihmën e katër qenve të njësisë kanine. Një baba dhe djali i tij u shpëtuan në Caraballeda pas gati 96 orësh nga ekipe franceze dhe amerikane. Infanteria detare argjentinase ndihmoi në shpëtimin e dy fëmijëve falë qenit Bart. Një foshnjë 18-ditëshe dhe nëna e saj u shpëtuan pas 32 orësh, ndërsa një foshnjë 9-muajshe dhe nëna e saj u gjetën të gjalla pas tre ditësh. Luis Escalona, 57 vjeç, u shpëtua pasi familja e tij kishte bërë thirrje publike për ndihmë.
Në një katastrofë ku çdo orë e zvogëlon mundësinë e jetës, këto raste janë arsyeja pse ekipet vazhdojnë të kërkojnë.
Familjet pranë rrënojave: “Edhe nëse janë të vdekur, duam t’i nxjerrim”
Me kalimin e ditëve, në La Guaira ka nisur një fazë edhe më e dhimbshme. Ndërsa ekipet zyrtare e mbajnë prioritet shpëtimin e personave që mund të jenë ende gjallë, familjarët kërkojnë që trupat e të vdekurve të rikuperohen me kujdes, të identifikohen dhe t’u dorëzohen familjeve.
Në Catia La Mar, para ndërtesës Albacora, Francisco Marrero, 56 vjeç, qëndron prej ditës së tragjedisë. Ai thotë se nuk ka pushuar për më shumë se 100 orë. Kërkon vajzat e tij, Daniela Cristaldi, 27 vjeçe, dhe Francheska Marrero, 20 vjeçe. Sipas familjes, ato ishin brenda ndërtesës dhe po komunikonin me videothirrje kur nisën lëkundjet. “Ju lutem, u them të gjitha ekipeve të shpëtimit të vijnë e të më ndihmojnë. Ju përgjërohem me gjithë zemër të më ndihmoni t’i nxjerr vajzat e mia prej aty”, tha ai.
Në rezidencën Itamar, në Tanaguarena, gazetari Fernán Hernández pret të rikuperojë trupin e vëllait, Jorge René Hernández. Ai thotë se qëndron aty që nga e enjtja dhe fle në rrugë. Sipas tij, specialistët kanë identifikuar zona ku mund të ketë trupa, por familjarët kërkojnë heqje të kujdesshme të rrënojave dhe rikuperim individual të viktimave, para se të hyjnë makineri të rënda që mund të përziejnë gjithçka.
Në Playa Grande, Leonela Delgado kërkon hijastrin e saj. Fillimisht, familjarët u përpoqën të hiqnin rrënojat me duar. “Shpresojmë ende të nxjerrim dikë të gjallë, por e vërteta është se me kalimin e kohës shpresa zvogëlohet. Edhe nëse janë të vdekur, duam t’i nxjerrim”, tha ajo.
Familjarët nuk kërkojnë vetëm trupa. Ata kërkojnë identitet, dinjitet, dokumentim, varrim dhe një fund të dhimbjes së pritjes. Disa shprehin frikë se përdorimi masiv i makinerive mund ta vështirësojë identifikimin. Deri tani nuk ka njoftim zyrtar për varrime kolektive apo ndryshim të protokolleve të identifikimit, por ankthi i familjeve rritet me çdo ditë.
Si punojnë ekipet e shpëtimit nën rrënoja
Kërkimi nën ndërtesa të shembura është punë e ngadaltë, teknike dhe e rrezikshme. Fillimisht ekipet bëjnë vlerësim të dëmeve, identifikojnë rreziqet, ndajnë zonën në sektorë dhe vendosin prioritetet. Pastaj flasin me banorët për të mësuar kush ndodhej brenda, si ishte struktura e ndërtesës, ku mund të kenë qenë dhomat dhe ku mund të jenë krijuar hapësira ajri.
Shpëtimtarët kërkojnë shenja jete në heshtje, përdorin qen kërkimi, kamera, pajisje dëgjimi dhe, në disa raste, mikrodronë të vegjël të quajtur “dronë buburrecë”, që mund të hyjnë në hapësira ku njeriu nuk futet. Brigadat Topos Azteca punojnë duke hapur tunele, duke përdorur qen dhe duke larguar materiale të rënda vetëm kur struktura e lejon. Çdo hap kërkon llogaritje, sepse një pllakë betoni e lëvizur gabim mund të mbyllë hapësirën ku një person ende merr frymë.
Mungesa e makinerive të rënda në orët e para ka qenë një nga ankesat më të mëdha të banorëve. Në shumë zona, qytetarët përdorën duar, lopata, kazma, çekanë dhe çdo mjet që kishin. “Tani jemi të gjithë familje”, tha një vullnetar në Puerto Viejo, duke shpjeguar pse banorët që vetë kishin humbur shtëpitë u bashkuan për të nxjerrë njerëz të tjerë.
Spitalet nën presion: katastrofa brenda katastrofës
Tërmetet goditën edhe një sistem shëndetësor tashmë të dobësuar nga vitet e krizës ekonomike dhe institucionale. Në Karakas dhe La Guaira, spitalet u mbushën me të plagosur: trauma në kokë, fraktura, dëmtime nga shtypja, plagë të hapura, dehidratim dhe lëndime të shumta nga rrëzimi i strukturave.
Sipas raportimeve nga zyrtarë të shëndetësisë dhe mjekë në terren, nga 21 qendra shëndetësore në zonat e prekura, vetëm pesë funksionojnë me kapacitet të plotë. Tetë spitale në Karakas ose përreth tij janë detyruar të mbyllen për shkak të dëmeve strukturore dhe pacientët janë transferuar në qendra të tjera, duke i mbingarkuar ato. Mjekët kanë raportuar mungesa të materialeve bazë të pastrimit dhe sterilizimit, përfshirë zbardhues, detergjentë dhe solucione dezinfektuese.
Mjekët pa Kufij, një nga organizatat e para ndërkombëtare operative në orët e para, ka shpërndarë komplete mjekësore emergjente në tetë spitale të Karakasit dhe La Guaira-s, të mjaftueshme për trajtimin e rreth 3.500 pacientëve. Organizata paralajmëron se kjo është vetëm faza e parë dhe se nevojat do të rriten, sidomos në vendet ku njerëzit janë grumbulluar pa strehë të organizuar, në parqe, stadiume dhe kampe të improvizuara.
Të moshuarit me sëmundje kronike, si hipertensioni dhe diabeti, janë veçanërisht të rrezikuar. Ata kanë vështirësi të marrin barna, kontroll mjekësor dhe trajtim të vazhdueshëm. Në një katastrofë të tillë, viktimat nuk janë vetëm ata që mbeten nën rrënoja; janë edhe ata që humbin qasjen në trajtimin që i mban gjallë.
Fëmijët, shkollat dhe trauma psikologjike
UNICEF ka paralajmëruar se fëmijët janë ndër grupet më të rrezikuara. Rreth 3.9 milionë fëmijë jetojnë në zonat e prekura nga tërmetet. Për ta, rreziku nuk është vetëm fizik: shumë janë ndarë nga familjarët, kanë humbur shtëpitë, shkollat, rutinën dhe ndjenjën e sigurisë.
Autoritetet kanë zgjatur pezullimin e mësimit deri më 5 korrik. Delcy Rodríguez njoftoi krijimin e një komisioni të posaçëm për inspektimin e banesave dhe ndërtesave të dëmtuara, ndërsa inxhinierë dhe arkitektë janë shpërndarë në Karakas, Miranda dhe La Guaira për të vlerësuar nëse strukturat janë të banueshme.
Në strehimore kërkohen ushqim, ujë, veshje, dyshekë, batanije, pelena, peceta të lagura, produkte pastrimi dhe mbështetje psikosociale. Kryqi i Kuq Spanjoll ka theksuar se nevojat më urgjente janë strehimi, ushqimi, uji, kanalizimi dhe ndihma psikologjike. Shumë njerëz janë në qiell të hapur, por disa refuzojnë të largohen nga rrënojat sepse kanë familjarë nën beton ose sende personale brenda banesave.
Ndihma ndërkombëtare: nga shpëtimi te rindërtimi
Venezuela është kthyer në qendër të një operacioni të madh ndërkombëtar. Fillimisht u raportua për mbi 1.600 shpëtimtarë ndërkombëtarë; më pas OKB-ja foli për mbi 2.000 shpëtimtarë nga 27 vende dhe më shumë se 160 qen kërkimi. Raportimet e fundit flasin për mbi 3.300 shpëtimtarë ndërkombëtarë, 140 qen kërkimi, dhjetëra automjete të specializuara dhe tonë pajisje në terren.
Në operacione janë përfshirë ekipe nga El Salvadori, Meksika, SHBA, Spanja, Franca, Italia, Holanda, Brazili, Kolumbia, Kili, Argjentina, Republika Dominikane, Kuba, Kosta Rika, India, Paraguai, Peruja, Kina, Zvicra dhe vende të tjera.
El Salvadori dërgoi 300 shpëtimtarë dhe paramedikë, njësi kanine dhe 50 tonë pajisje, materiale mjekësore dhe furnizime. Meksika ka dërguar brigada, përfshirë Topos Azteca. Spanja ka angazhuar UME-në, ERICAM-in, zjarrfikës, inxhinierë dhe qen kërkimi. Franca ka dërguar 85 shpëtimtarë të Sigurisë Civile. Holanda ka dërguar ekip USAR dhe anijen ushtarake HNLMS Groningen nga Curaçao, me ujë, ushqime, një impiant potabilizimi, helikopter dhe varka të shpejta. Brazili ka dërguar avionë me medikamente, antibiotikë, analgjezikë, maska, doreza, një spital fushor dhe pastrues uji. Kina ka premtuar ndihmë materiale prej 100 milionë juanësh, rreth 14.7 milionë dollarë, si dhe imazhe satelitore, makineri dhe materiale mjekësore. India ka dërguar delegacion me spital fushor. Paraguai ka njoftuar 32 ushtarakë të specializuar në kërkim-shpëtim. Peruja ka dërguar mbi 14 tonë ndihmë humanitare.
SHBA ka rritur ndjeshëm angazhimin. Sipas raportimeve, Washingtoni ka ndarë deri tani 300 milionë dollarë për përgjigjen ndaj katastrofës dhe ka dërguar mbi 300 efektivë kërkim-shpëtimi nga katër ekipe, përveç qindra ushtarakëve për mbështetje logjistike. Southcom ka përfshirë avionë, helikopterë, marinsa dhe specialistë të aerodromeve për të ndihmuar në funksionimin e aeroportit Simón Bolívar dhe qasjen në zonat e izoluara. Mbështetja ajrore është bërë thelbësore, sepse rrugët drejt disa zonave janë të bllokuara, të dëmtuara ose të ngadalësuara nga trafiku dhe rrënojat.
Bashkimi Evropian ka njoftuar pesë milionë euro ndihmë humanitare dhe një avion me 50 tonë materiale për strehim, ujë, sanitarizim, arsim dhe ndihmë mjekësore. OCHA ka ndarë 15 milionë dollarë për përgjigjen emergjente. CAF, Banka e Zhvillimit e Amerikës Latine dhe Karaibeve, ka krijuar fond për rimëkëmbje dhe rindërtim, me raportime për fond shumëdonatorësh deri në 200 milionë dollarë. Vlerësimet paraprake të dëmeve ekonomike variojnë: PNUD flet për rreth 6.7 miliardë dollarë, ndërsa disa raportime flasin për mundësi dëmesh deri në 15 miliardë dollarë.
Viktimat e huaja dhe diaspora
Katastrofa ka prekur edhe komunitetet e huaja në Venezuelë. Spanja ka konfirmuar 17 shtetas të vdekur, 138 të zhdukur dhe 12 të lokalizuar nën rrënoja, që presin të shpëtohen. Ministria e Jashtme spanjolle ka mbajtur të hapura linjat konsullore.
Kolumbia raporton 24 qytetarë të vdekur dhe 19 të zhdukur; do të riatdhesojë 47 shtetas që kanë kërkuar kthim. Argjentina ka konfirmuar gjashtë të vdekur, 215 kërkesa për ndihmë konsullore, një shtetas të hospitalizuar dhe një të mitur të pashoqëruar ose në situatë vulnerabël. Kili ka rritur në katër numrin e viktimave. Kina ka konfirmuar shtatë shtetas të vdekur. SHBA raporton të paktën tre amerikanë të vdekur dhe 12 të zhdukur, nga rreth 5.000 shtetas amerikanë që dihet se ndodhen në vend. Peruja ka raportuar katër të zhdukur. Shifrat për komunitetin portugez kanë ndryshuar nga dita në ditë, por raportimet flasin për disa shtetas portugezë dhe dhjetëra luso-pasardhës të vdekur ose të zhdukur.
Një nga historitë më tronditëse është ajo e 147 venezuelasve të deportuar nga SHBA, të cilët, sipas raportimit të cituar nga El País dhe TN, ishin strehuar përkohësisht në një hotel në La Guaira që u shemb nga tërmetet. Vetëm 12 prej tyre raportohet të jenë shpëtuar, ndërsa pjesa tjetër figuron e zhdukur. Ky rast duhet trajtuar me kujdes derisa të ketë konfirmime të plota zyrtare, por ai tregon sa shpejt fatkeqësia mund të godasë njerëz që tashmë ishin në situatë të brishtë.
Diaspora është mobilizuar në shumë vende. Në Madrid, Leganés dhe qytete të tjera spanjolle janë mbledhur qindra kuti me ushqime, ilaçe, materiale higjienike dhe mjete. Venezuelanët në Honduras, Argjentinë dhe vende të tjera po mbledhin rroba, barna dhe ndihma. Ekspertët humanitarë megjithatë këshillojnë që ndihmat materiale të kanalizohen me kujdes, sepse dërgesat e pakontrolluara mund të bllokojnë logjistikën; në shumë raste, donacionet financiare për organizata të besueshme janë më efektive.
Teknologjia që dha sekonda jetë: alarmi i Android-it
Një nga aspektet më të pazakonta të katastrofës ishte roli i telefonave Android. Venezuela nuk ka sistem kombëtar paralajmërimi të hershëm për tërmete, por sistemi Google Earthquake Alerts dërgoi alarme te 11.4 milionë persona në vend. Disa morën vetëm pak sekonda paralajmërim, të tjerë deri në dy minuta, në varësi të largësisë nga epiqendra.
Sistemi funksionon duke përdorur akselerometrat e telefonave Android, sensorët që zakonisht e rrotullojnë ekranin kur telefoni kthehet anash. Kur telefoni është i palëvizshëm, mbi tavolinë ose në çantë, ai mund të kapë valët e para sizmike, të quajtura valë P. Këto janë më të shpejta dhe më pak shkatërruese se valët S, që mbërrijnë më vonë dhe shkaktojnë dëmet më të mëdha. Kur shumë telefona në një zonë regjistrojnë dridhje të ngjashme, Google mund të vlerësojë nëse po ndodh tërmet, ku ndodhet epiqendra dhe cilat zona duhet të paralajmërohen.
Në Venezuelë, telefonat kapën valët e para vetëm tre sekonda pas nisjes së lëkundjes nën tokë. Pas nëntë sekondash, sistemi kishte mjaft të dhëna për të dërguar alarmet e para. Pas 15 sekondash, zona e paralajmërimit u zgjerua drejt Karakasit. Pas 21 sekondash, alarmin e kishin marrë miliona persona në një zonë shumë më të gjerë. Rreth 1.4 milionë përdorues morën alarmin më serioz, “Merr masa”.
José Flores po udhëtonte me familjen në Karakas për të parë Toy Story 5 kur telefoni Android i gruas së tij lëshoi alarm të fortë. Gjashtë sekonda më vonë, ata ndien tokën duke u dridhur. Fillimisht menduan se rruga ishte e dëmtuar, por kur panë shtyllat e ndriçimit duke u lëkundur, kuptuan se po ndodhte diçka shumë më e rëndë.
Ky sistem nuk e parashikon tërmetin para se të ndodhë. Ai e detekton në sekondat e para dhe dërgon alarm para se valët më të forta të arrijnë në disa zona. Por në një katastrofë të tillë, edhe pak sekonda mund të mjaftojnë për t’u larguar nga xhamat, për t’u futur nën një tavolinë të fortë, për të ndalur një makinë ose për të mbrojtur një fëmijë.
Pse bilanci mund të rritet ende
Edhe pse bilanci zyrtar është 1.719 të vdekur, ekspertët paralajmërojnë se numri përfundimtar mund të dihet vetëm pas javësh. Arsyet janë disa: numri i madh i personave të palokalizuar, ndërtesat shumëkatëshe të shembura, mungesa e qasjes së shpejtë në disa zona, mungesa e makinerive të rënda në orët e para, spitalet e mbingarkuara dhe vështirësia për të nxjerrë trupat nën rrënoja.
Në ditët e para, ekipet përqendrohen te të gjallët. Rikuperimi i trupave është më i ngadaltë dhe vjen në një fazë tjetër, kur shpresa për mbijetesë bie. Kjo do të thotë se bilanci aktual mund të jetë ende nën realitetin. Një modelim paraprak i USGS e ka konsideruar të mundshme që numri final i viktimave të kalojë 10.000, por kjo duhet kuptuar si projeksion i bazuar në magnitudë, popullsi dhe infrastrukturë, jo si bilanc zyrtar.
Ekspertët e inxhinierisë kanë vënë në dukje një problem tjetër: shumë ndërtesa të shembura duket se ishin ndërtuar me beton të brishtë dhe pa përforcim të mjaftueshëm çeliku. Në një zonë sizmike, njohuritë për ndërtim të sigurt ekzistojnë. Tragjeditë masive ndodhin kur standardet nuk zbatohen, kur kontrolli është i dobët dhe kur infrastruktura është e vjetër, e mirëmbajtur keq ose e ndërtuar jashtë rregullave antisizmike.
Mesazhi është i qartë: tërmeti është fenomen natyror; masakra urbane vjen shpesh nga ndërtesat që shemben.
Kriza politike dhe testi për shtetin
Katastrofa ka hapur edhe një front politik. Qeveria e Delcy Rodríguez thotë se prioritet absolut është shpëtimi i të gjallëve, koordinimi i ndihmës, kufizimi i hyrjes në zona të rrezikshme dhe rindërtimi. Ajo ka premtuar banesa të reja para fundit të vitit për familjet që humbën shtëpitë. Ministria e Banesave dhe Habitatit po përgatit projekte për ndërtim të shpejtë, ndërsa është ngritur Shtabi për Krijimin e Kampeve Tranzitore dhe Planifikimin e Ndërtimit të Banesave. Inxhinierë dhe arkitektë po kontrollojnë banueshmërinë e ndërtesave në Karakas, Miranda dhe La Guaira.
Opozita akuzon qeverinë për reagim të vonuar, mungesë koordinimi, mungesë pajisjesh dhe bllokim të informacionit. María Corina Machado, e cila ndodhet në Panama, tha se është e gatshme të bëjë “çfarëdo që është e nevojshme” për t’u kthyer në Venezuelë dhe për të ndihmuar viktimat. Ajo akuzoi qeverinë se mbyllja e hapësirës ajrore komerciale po e pengon kthimin e saj. Machado pretendon gjithashtu se ekipe ndërkombëtare shpëtimi dhe gazetarë kanë hasur pengesa në terren. Qeveria nuk i ka pranuar këto akuza siç i paraqet opozita dhe thotë se kufizimet synojnë sigurinë dhe koordinimin e operacioneve.
Një video e përhapur në rrjete tregoi edhe një moment tensioni mes Diosdado Cabello-s dhe një shpëtimtari amerikan në La Guaira. Shpëtimtari i kërkonte të largohej nga zona me fjalët “Back up”, duke argumentuar se aty mund të kishte ende një person me jetë. Ky episod simbolizoi tensionin mes kontrollit politik, urgjencës humanitare dhe protokolleve teknike të shpëtimit.
Në një vend të lodhur nga kriza ekonomike, emigrimi masiv dhe dobësimi i shërbimeve publike, tërmeti është më shumë se fatkeqësi natyrore. Është test për shtetin.
Aeroportet, portet, rrugët dhe komunikimet
Aeroporti Ndërkombëtar Simón Bolívar në Maiquetía, porta kryesore ajrore e Venezuelës, u dëmtua dhe punoi me kufizime. Kjo ndikoi në fluturimet komerciale dhe humanitare. SHBA dërgoi specialistë për menaxhimin e aerodromeve për të ndihmuar në zgjerimin e sigurt të mbërritjeve dhe nisjeve. Disa kompani ajrore devijuan fluturimet drejt aeroportit Arturo Michelena në Valencia. Plus Ultra njoftoi rifillimin e fluturimeve Spanjë–Venezuelë përmes Valencia-s.
Porti i La Guaira-s u dëmtua, ndërsa disa mbështetje detare, përfshirë anijen holandeze HNLMS Groningen, u bënë të rëndësishme për furnizime me ujë, ushqim dhe qasje në zona të vështira. Metroja e Karakasit u pezullua për inspektime pas pasgoditjeve dhe më pas u rikthye pjesërisht.
Starlink ofroi internet falas në zonat e prekura për të ndihmuar komunikimin, një element shumë i rëndësishëm në një krizë ku mijëra njerëz figurojnë të palokalizuar pikërisht sepse telefonat nuk funksionojnë, bateritë mbarojnë, familjet shpërndahen në spitale dhe strehimore, ose rrjetet bien.
Mungesa, plaçkitje dhe rend publik
Në Catia La Mar dhe zona të tjera të La Guaira-s janë raportuar plaçkitje në disa dyqane. Disa njerëz morën ushqim, ujë, pije, barna dhe produkte bazë. Në disa raste u raportua edhe marrje pajisjesh. Ky fenomen nuk duhet trajtuar me paragjykim ndaj të prekurve: në një zonë ku njerëzit humbën shtëpitë, ushqimin, ujin, dokumentet dhe familjarët, dëshpërimi mund të kthehet shpejt në tension social. Por plaçkitjet treguan se rendi publik ishte nën presion.
Autoritetet kufizuan hyrjen në La Guaira pas kaosit të trafikut nga qindra automjete që shkonin me ndihma dhe mjete. Qeveria tha se masa ishte e nevojshme për të mos bllokuar ambulancat, makineritë, ekipet e shpëtimit dhe ndihmën e koordinuar. Qasja e gazetarëve u kontrollua gjithashtu, me transport dhe itinerare të përcaktuara.
Dezinformimi: kriza paralele
Pas tërmeteve, rrjetet sociale u mbushën me video dhe foto të rreme. Disa ishin pamje të vjetra nga Venezuela, Turqia, Siria, Japonia ose vende të tjera; disa ishin nxjerrë nga konteksti; disa ishin krijuar me inteligjencë artificiale.
Verifikuesit rrëzuan video që pretendonin të tregonin shpërthime në metronë e Karakasit, tsunami në La Guaira, shembje ndërtesash ose thyerje tubacionesh nga tërmeti. Disa ishin materiale të vitit 2021, disa nga tsunami i Japonisë më 2011, disa nga tërmeti Turqi–Siri, të tjera nga ngjarje të mëparshme.
U përhapën edhe imazhe të krijuara me IA: gra që qanin mes rrënojave, njerëz që flinin në rrugë, ndërtesa që shembeshin mbi makina policie. Në disa prej tyre u dalluan gabime tipike të gjenerimit artificial: gishta të deformuar, thonj të çuditshëm, veshje të papërputhshme, logo mjetesh gjenerative.
Në një katastrofë, dezinformimi nuk është problem anësor. Ai mund të çojë ndihmën në vendin e gabuar, të nxisë panik, të dëmtojë familjet që kërkojnë të afërmit dhe të manipulojë opinionin publik.
Rindërtimi: faza më e gjatë e katastrofës
Delcy Rodríguez ka premtuar se para fundit të vitit do të ketë zgjidhje të reja banimi për familjet që humbën shtëpitë. Premtimi u bë gjatë instalimit të strukturës për kampet tranzitore dhe planifikimin e banesave. Qeveria thotë se po punon me specialistë vendas dhe delegacione ndërkombëtare për zgjidhje të shpejta. Por sfida është kolosale.
Rindërtimi nuk do të thotë vetëm ngritje pallatesh. Do të thotë verifikim i ndërtesave të dëmtuara, prishje e objekteve të rrezikshme, strehim i përkohshëm, kthim i ujit dhe energjisë, rindërtim i shkollave, spitaleve, rrugëve, rrjeteve të kanalizimit, dokumentim i pronësisë, kompensim, kontroll i standardeve të ndërtimit dhe transparencë në përdorimin e fondeve.
Nëse rindërtimi bëhet shpejt, por pa standarde, katastrofa e ardhshme vetëm shtyhet. Nëse bëhet ngadalë dhe pa transparencë, mijëra familje do të mbeten për muaj ose vite në kampe, strehimore dhe banesa të përkohshme.
Përfundim: tragjedia që nuk mbaron kur pushon toka
Venezuela nuk po përballet vetëm me pasojat e dy tërmeteve. Ajo po përballet me pasojat e ndërtesave të dobëta, institucioneve të mbingarkuara, sistemit shëndetësor të brishtë, varfërisë, mungesës së pajisjeve, polarizimit politik dhe dezinformimit.
Në La Guaira, familjet presin pranë rrënojave me fotografi në duar. Në Catia La Mar, baballarë kërkojnë vajzat. Në Tanaguarena, familjarë flenë në rrugë duke pritur një trup për ta varrosur. Në Caraballeda, Aaron doli i gjallë pas pesë ditësh dhe u bë simbol i shpresës. Në Catia La Mar, Camila u shpëtua me qenin e saj Chanel. Në Vistamar, UME-ja nxori një person pas gati 72 orësh. Në strehimore, foshnja, të moshuar dhe të plagosur presin ujë, barna dhe lajme.
Kjo është një katastrofë me shumë fytyra: të vdekurit, të plagosurit, të zhdukurit, të gjallët nën rrënoja, të mbijetuarit pa shtëpi, mjekët pa furnizime, shpëtimtarët në rrezik, familjet që kërkojnë dinjitet dhe një shtet që duhet të provojë se mund ta menaxhojë dhimbjen më të madhe të historisë së tij moderne.
Toka u lëkund për disa sekonda. Por pasojat do të zgjasin me muaj, ndoshta me vite. Pas garës për të shpëtuar jetë, Venezuela hyn në garën më të gjatë: për të rindërtuar qytetet, spitalet, shtëpitë, shkollat dhe besimin.
