Emisioni “Skenë Krimi” në NTV, i drejtuar nga Andi Bora, ndërton një debat politik, juridik dhe institucional rreth protestës që prej 28 ditësh zhvillohej në bulevardin “Dëshmorët e Kombit”, nga mbrëmja deri në orët e vona. Në panel ishin Mit’hat Havari, ish-drejtues i lartë i Policisë së Shtetit, dhe Leonard Karaj, avokat. Boshti i debatit ishte protesta, por në fakt emisioni u shtri shumë më gjerë: te prona, tranzicioni, roli i Ramës dhe Berishës, shpallja “non grata” e Iqballe Hudutit, sulmet ndaj Dritan Goxhajt, përdorimi i flamurit të UÇK-së, çështja e Zvërnecit, SPAK-u, grupet kriminale, kullat, pastrimi i parave dhe dokumentet e njohura në debat si “Albania Files”.

Thelbi i emisionit: protesta si shpërthim i akumulimit 36-vjeçar

Mit’hat Havari e lexon protestën jo si episod të izoluar kundër një vendimi konkret, por si akumulim zemërate popullore ndaj gjithë establishmentit politik që nga viti 1992. Sipas tij, Shqipëria nuk ka bërë ndarje reale me trashëgiminë e diktaturës, por ka prodhuar një zgjatim të saj në dy krahë: nga njëra anë Partia Socialiste si trashëgimtare direkte e Partisë së Punës, nga ana tjetër Partia Demokratike si formacion që, sipas tij, nuk arriti të krijojë demokraci të vërtetë, por u kthye në parti personale.

Kjo është pika më e rëndësishme politike e debatit: protesta shihet si revoltë kundër tranzicionit të pafund, jo thjesht kundër një projekti ndërtimor, një kryeministri apo një afere të caktuar. Edhe Leonard Karaj e mbështet këtë lexim kur thotë se në protestë gjenden njerëz të profileve të ndryshme: anarkistë, socialistë, konservatorë, fetarë, ateistë, ambientalistë, qytetarë të zhgënjyer, të rinj pa lidhje partiake. Sipas tij, ata i bashkon një synim: mbyllja e tranzicionit shqiptar.

Në këtë kuptim, slogani “Rama në burg, Berisha në burg” interpretohet jo vetëm si kërkesë penale, por si metaforë politike për largimin e dy figurave që personifikojnë ciklin e gjatë të pushtetit postkomunist. Karaj thotë se kjo fabulë “ka ngjitur” dhe do të jetë e vështirë të zhbëhet.

Zvërneci si “sebepi”, jo si shkaku i vetëm

Një prej pikave kryesore të emisionit është ideja se Zvërneci nuk është shkaku i vetëm i protestës, por shkëndija që ndezi një zemërim të vjetër. Havari e quan “sebepin”, majën e ajsbergut. Sipas tij, zemërimi nuk buron vetëm nga një konflikt lokal pronësie apo nga një projekt konkret, por nga ndjesia se prona publike, bregdeti, zonat e mbrojtura dhe hapësirat strategjike janë kthyer në objekt grabitjeje nga oligarkia dhe politika.

Në këtë linjë, ai kritikon ashpër zhvillimet në bregdet, betonizimin, ndërtimet luksoze, humbjen e hapësirave publike dhe kthimin e pasurive natyrore në instrument përfitimi privat. Për Havarin, ndërtimet në bregdet nuk janë thjesht çështje urbanistike, por shenjë e një modeli ku shteti është vënë në shërbim të interesave të pakicës.

Karaj e zgjeron këtë temë juridikisht përmes ligjit 7501, duke e lidhur krizën aktuale të pronës me një padrejtësi strukturore të nisur në fillim të tranzicionit. Sipas tij, problemi i pronës nuk është zgjidhur kurrë, përkundrazi është shtyrë, deformuar dhe përdorur politikisht. Ai e përshkruan ligjin 7501 si një prej traumave më të mëdha pas reformës agrare të vitit 1946, duke theksuar dallimin mes “përdorimit” dhe “pronësisë” dhe ndryshimet e mëvonshme që e kthyen tokën në një konflikt të pazgjidhur ndër breza.

Çështja e pronave: nga 7501 te hipoteka e Vlorës

Pjesa më juridike e debatit lidhet me pronat në Zvërnec, Nartë dhe Orikum. Karaj përmend pretendime për dokumente historike, vendime gjykatash dhe ndërhyrje të hipotekës. Ai flet për një vendim të Gjykatës së Lartë që, sipas tij, e ka cilësuar një provë si të falsifikuar. Në këtë kontekst, ai deklaron se janë në hetim pesë ish-funksionarë të hipotekës së Vlorës dhe përkthyesja e një faqeje të regjistrit osman të vitit 1318.

Ky është një moment kyç për versionin investigativ të emisionit, sepse debati nuk mbetet vetëm në nivel politik, por kalon te hallkat konkrete të administratës: hipoteka, përkthimet, regjistrimet, vendimet gjyqësore dhe mosveprimi i shtetit pas vendimeve që supozohet se duhej të kishin prodhuar pasoja administrative.

Në interpretimin e Karajt, problemi më i madh është mungesa e sigurisë juridike. Ai thotë se nëse një qytetar ka pronë, askush nuk duhet të mund t’ia zhbëjë atë pronë me dokumente të dyshimta, vendime të vonuara apo ndërhyrje administrative. Kjo e bën Zvërnecin simbol të gjithë krizës shqiptare të pronës.

Ikballe Huduti dhe narrativa e “rrezikut kombëtar”

Një tjetër bosht i emisionit është shpallja non grata e Iqballe Hudutit. Moderatori e hap debatin me pyetjen pse kjo masë u mor pikërisht në kohën e protestës. Karaj nuk merr përsipër të flasë si ekspert i sigurisë, por si jurist ngre një pikë të fortë logjike: nëse personi në fjalë paska qenë rrezik për sigurinë kombëtare prej 10 apo 15 vitesh, atëherë lind pyetja pse institucionet nuk kanë vepruar më herët.

Sipas tij, koha e shpalljes “non grata” krijon dyshimin se qeveria po kërkon të zhvendosë vëmendjen nga protesta drejt një figure të jashtme, për t’i dhënë protestës ngjyrime të huaja, fetare, iraniane apo të sigurisë. Kjo është teknika klasike e delegjitimimit: në vend që të përballet me kërkesat, pushteti përpiqet të shpikë ose të amplifikojë “armikun”.

Në analizë mediatike, kjo është një pikë e rëndësishme: kur protesta është e gjerë dhe heterogjene, pushteti përpiqet ta ngushtojë imazhin e saj në një figurë të diskutueshme. Pra, nga “protestë qytetare” përpiqet ta kthejë në “protestë të infiltruar”.

Dritan Goxhaj, UÇK-ja dhe gabimi strategjik i protestës

Debati për Dritan Goxhajn është ndër pjesët më të ndjeshme. Leonard Karaj e mbron figurën e Goxhajt në aspektin patriotik, duke theksuar se ai ka marrë pjesë në luftën e Kosovës dhe se, sipas tij, është e turpshme që një kryeministër të përpiqet të nxijë historinë e dikujt që ka shkuar vullnetarisht në luftë. Ai e sheh sulmin ndaj Goxhajt si sulm personal të pushtetit për të goditur protestën përmes një njeriu të caktuar.

Mit’hat Havari ka një qasje më kritike. Ai nuk e mohon të kaluarën e Goxhajt, por thotë se organizatorët bënë gabim që ia dhanë atij rolin e leximit të kërkesave të protestës. Sipas tij, kërkesat duhej t’i lexonte një student, një vajzë, një mjeke, një qytetar i ri, pra dikush që mishëronte karakterin civil dhe rinor të protestës. Duke ia dhënë Goxhajt atë rol, sipas Havarit, protesta i dha Ramës mundësinë të sulmonte, të ngrinte dyshime dhe të zhvendoste debatin nga kërkesat te biografia e një individi.

Edhe për flamurin e UÇK-së, Havari shprehet kritik. Ai thotë se flamuri i UÇK-së është simbol i një formacioni luftarak dhe nuk duhet të përdoret për qëllime politike në një protestë qytetare në Tiranë. Këtu kemi një dallim të rëndësishëm: Karaj e mbron Goxhajn si figurë patriotike, ndërsa Havari mendon se politikisht dhe komunikativisht prania e simboleve të UÇK-së e dëmtoi kauzën, sepse e nxori protestën nga terreni civil dhe e futi në një debat të panevojshëm historik, ushtarak e rajonal.

Policia: mes detyrës ligjore dhe rrezikut të provokimit

Mit’hat Havari, si ish-drejtues policie, e analizon sjelljen e Policisë së Shtetit me kujdes profesional. Ai pranon se policia ka të drejtë të monitorojë protestën, të përdorë kamera, të ruajë rendin dhe të identifikojë persona të kërkuar që mund të fshihen në turmë. Por, sipas tij, policia duhet të jetë proporcionale dhe të mos sillet si instrument politik.

Ai kritikon vendosjen e barrierave dhe përdorimin e ujit ndaj protestuesve, duke e konsideruar veprim të panevojshëm e disproporcional. Sipas tij, protesta deri në atë moment kishte qenë paqësore dhe nuk ngjante me protesta të dhunshme me molotov, sulme ndaj institucioneve apo përplasje serioze me policinë.

Nga ana tjetër, Havari kritikon edhe një lëvizje të protestuesve drejt Kasharit/autostradës, duke e quajtur gabim të rëndë për shkak të rrezikut për jetën, trafikun, kontrollin e turmës dhe provokimet e mundshme. Kjo e bën analizën e tij më të balancuar: ai mbron protestën si kauzë, por nuk i jep çek të bardhë çdo veprimi të saj.

4 korriku, diaspora dhe marrëdhënia me SHBA-në

Në debat preket edhe protesta e paralajmëruar për 4 korrik, me pjesëmarrje të diasporës. Panelistët e refuzojnë narrativën se zgjedhja e kësaj date është antiamerikane. Përkundrazi, Karaj dhe Havari theksojnë se shqiptarët janë ndër popujt më proamerikanë. Ata bëjnë dallimin mes të qenit proamerikan dhe të qenit pro-Trump apo pro një administrate të caktuar.

Kjo pjesë është e rëndësishme sepse qeveria, sipas debatit, përpiqet ta interpretojë protestën si antiamerikane ose si provokim ndaj SHBA-së. Panelistët e kundërshtojnë këtë duke thënë se protesta është kundër modelit të qeverisjes në Shqipëri, jo kundër aleatëve perëndimorë.

SPAK-u, krimi i organizuar dhe pastrimi i parave

Pjesa e dytë e emisionit kalon te dosjet e SPAK-ut dhe grupet kriminale. Në insertin e transmetuar flitet për një operacion të gjerë të SPAK-ut ndaj një rrjeti të strukturuar kriminal ndërkombëtar, të dyshuar për trafikimin e të paktën 50 tonëve kokainë nga Amerika Latine drejt Europës dhe për pastrim parash me qendër edhe në Shqipëri. Në episodet e përmendura rezultojnë të sekuestruara 8 tonë e 960 kg kokainë, ndërsa dyshohet se fitimet janë futur në Shqipëri dhe janë investuar në ndërtim, kompani tregtare dhe pasuri të paluajtshme.

Sipas insertit, gjykata ka vendosur sekuestrimin e 491 pasurive, me vlerë të përllogaritur rreth 150 milionë euro, përfshirë pasuri të paluajtshme në Tiranë, Durrës, Himarë, Sarandë, prona në Lalëz, hotele, vila, apartamente, njësi tregtare, parkime, llogari bankare, automjete luksoze dhe kompani.

Kjo pjesë e emisionit e lidh protestën me një çështje shumë më të madhe: Shqipëria nuk përballet vetëm me korrupsion klasik, por me një bashkim të mundshëm mes krimit të organizuar, ndërtimit, parave të drogës, pasurive strategjike dhe politikës.

“Albania Files” si metaforë e tranzicionit të ndërtuar mbi beton

Leonard Karaj e quan “Albania Files” një lloj “libri të zi” të tranzicionit shqiptar. Sipas tij, dokumentet/projektet që përmenden në debat mund të shërbejnë si bazë për hetime, sepse tregojnë se si është konceptuar zhvillimi urban, turistik dhe strategjik i vendit.

Në analizën e tij, Rama nuk përshkruhet vetëm si politikan që qeveris, por si njeri që kërkon të lërë gjurmën e tij fizike mbi territor: kulla, stadium, sheshe, projekte, bregdet, ndërtesa ikonike. Karaj e lexon këtë si prirje për të vendosur “çizmen” mbi qytet dhe mbi historinë urbane të vendit. Kjo është një kritikë jo vetëm politike, por psikologjike dhe estetike ndaj modelit Rama: pushteti nuk shfaqet vetëm në ligje, por edhe në gur, beton, xham, fasada, kulla dhe resorte.

Dosja e Arubës dhe dyshimi për ndarje të territorit ekonomik

Karaj përmend edhe çështjen e Arubës, të cilën e përshkruan si produkt të hetimeve belge dhe spanjolle për klanin Osmani. Sipas tij, në takimin e Arubës të janarit 2019 janë diskutuar zona strategjike të Shqipërisë: Tirana me kullat, Butrinti, Vlora, Shëngjini dhe bregdeti. Këto janë pretendime të panelistit dhe duhen trajtuar si të tilla në publikim, por rëndësia e tyre qëndron te logjika e dyshimit: a është ndarë ekonomia shqiptare në zona influence mes grupeve të interesit, ndërtuesve, politikës dhe kapitalit të dyshimtë?

Kjo është pyetja investigative që emisioni lë pezull.

SPAK-u: i vonuar, i mbingarkuar, por ende shpresa e vetme

Të dy panelistët e shohin SPAK-un si institucion të rëndësishëm, por me nuanca të ndryshme. Karaj është kritik për vonesat procedurale dhe dyshon për drejtësi me “regji”, qoftë nga politika, qoftë nga faktorë ndërkombëtarë që mund të kenë përparësi stabilitetin mbi demokracinë. Ai thotë se dosje të tilla nuk duhet të zgjasin pafund dhe se drejtësia nuk mund të lëvizë vetëm kur ndryshojnë rrethanat politike.

Havari, nga ana tjetër, e mbron fort SPAK-un si strukturën më të besueshme sot në Shqipëri. Ai thotë se SPAK-u ka mungesë kapacitetesh njerëzore, shumë dosje të mëdha, një polici jo gjithmonë të besueshme dhe një administratë të infektuar nga korrupsioni. Sipas tij, operacionet janë dekonspiruar nga policia dhe kjo e vështirëson punën e prokurorëve. Megjithatë, ai e sheh SPAK-un si shpresën e vetme institucionale bashkë me mbështetjen amerikane dhe europiane.

Përfundimi analitik

Emisioni nuk ishte thjesht diskutim për një protestë. Ishte një diagnozë e rëndë e Shqipërisë postkomuniste: prona e pazgjidhur, tranzicioni i kapur, partitë e vjetra, oligarkia, ndërtimi si industri politike, krimi i organizuar që pastron para në pasuri të paluajtshme, policia nën presion politik, SPAK-u si institucion i vetëm që ende prodhon shpresë dhe një protestë rinore që kërkon të thyejë ciklin 36-vjeçar.

Mesazhi kryesor i debatit është ky: protesta nuk është vetëm kundër Ramës, as vetëm për Zvërnecin. Ajo është kundër modelit të një shteti ku prona, ndërtimi, politika, krimi dhe pushteti kanë krijuar një sistem të mbyllur që qytetari nuk e kontrollon më.

Protesta që po trondit Tiranën: Havari dhe Karaj zbërthejnë Ramën, Goxhajn, Iqballe Hudutin, Zvërnecin, SPAK-un dhe “Albania Files”

Prej 28 ditësh, bulevardi “Dëshmorët e Kombit” është kthyer në skenën më të rëndësishme politike të Shqipërisë. Aty ku çdo mbrëmje mblidhen të rinj, qytetarë, aktivistë dhe figura publike, po artikulohet një pakënaqësi që nuk lidhet vetëm me një çështje të ditës, por me gjithë tranzicionin shqiptar.

Në emisionin “Skenë Krimi” në NTV, gazetari Andi Bora zhvilloi një debat të gjatë me ish-drejtuesin e lartë të Policisë së Shtetit, Mit’hat Havari, dhe avokatin Leonard Karaj. Në qendër ishte protesta, por diskutimi u shtri te çështja e pronave, Zvërneci, Iqballe Huduti, Dritan Goxhaj, UÇK-ja, Rama, Berisha, SPAK-u, grupet kriminale, kullat, pastrimi i parave dhe “Albania Files”.

Protesta si akumulim i zemërimit popullor

Mit’hat Havari e përshkroi protestën si rezultat të një zemërimi të gjatë popullor. Sipas tij, Shqipëria nuk po përjeton një shpërthim të rastësishëm, por një reagim ndaj një sistemi të vjetër politik që ka dominuar vendin prej vitit 1992.

Ai tha se establishmenti i vjetër, si në të majtë ashtu edhe në të djathtë, ka prodhuar zhgënjim, varfëri, shpopullim, kapje të shtetit, betonizim dhe humbje të shpresës. Për Havarit, kjo protestë nuk është vetëm kundër një vendimi apo një projekti, por kundër gjithë mënyrës se si është ndërtuar pushteti në Shqipëri pas rënies së komunizmit.

Në të njëjtën linjë, Leonard Karaj tha se protesta përfshin njerëz të bindjeve të ndryshme politike, ideologjike dhe shoqërore. Sipas tij, aty mund të gjesh konservatorë, socialistë, ambientalistë, fetarë, ateistë, qytetarë të zakonshëm dhe të rinj pa lidhje partiake. Ajo që i bashkon, sipas Karajt, është dëshira për t’i dhënë fund tranzicionit shqiptar.

Zvërneci, shkëndija që nxori në sipërfaqe krizën e pronës

Për të dy të ftuarit, Zvërneci është bërë simbol i një plage të madhe: pasigurisë juridike të pronës në Shqipëri. Havari e quajti Zvërnecin “sebepin” që ndezi zemërimin, ndërsa Karaj e lidhi çështjen me historinë e gjatë të ligjit 7501 dhe deformimeve të pronësisë.

Sipas Karajt, problemi nuk fillon sot. Ai nis me ndarjen e tokës pas vitit 1991, me dallimin mes përdorimit dhe pronësisë, me ndryshimet ligjore të mëvonshme, me legalizimet, kompensimet dhe regjistrimet problematike. Në këtë kontekst, Zvërneci nuk është rast i shkëputur, por vazhdim i një krize të pazgjidhur që ka prodhuar konflikte familjare, pasiguri dhe përplasje të mëdha juridike.

Karaj përmendi edhe pretendime konkrete për dokumente, vendime gjykatash dhe hetime ndaj ish-funksionarëve të hipotekës së Vlorës. Sipas tij, pesë ish-funksionarë dhe një përkthyese janë në hetim lidhur me dokumentet e përmendura në çështjen e pronave.

Iqballe Huduti dhe përpjekja për ta zhvendosur debatin

Një nga temat më të nxehta ishte shpallja non grata e Iqballe Hudutit. Karaj ngriti pyetjen pse një masë e tillë merret pikërisht në momentin kur protesta po merr vëmendje publike.

Sipas tij, nëse Huduti paska qenë rrezik kombëtar prej vitesh, atëherë institucionet duhet të shpjegojnë pse nuk kanë vepruar më herët. Nëse masa merret pikërisht tani, kur protesta është në kulm, atëherë lind dyshimi se qeveria po përpiqet ta lidhë protestën me narrativa të jashtme, me Iranin, me radikalizmin apo me sigurinë kombëtare.

Kjo, sipas panelistëve, është një taktikë e njohur politike: kur nuk kontrollon dot mesazhin e protestës, përpiqesh të kontrollosh imazhin e saj.

Dritan Goxhaj: patriotizëm, sulm politik dhe gabim komunikimi

Figura e Dritan Goxhajt shkaktoi një debat të gjatë në studio. Leonard Karaj e mbrojti Goxhajn si njeri që ka marrë pjesë në luftën e Kosovës dhe e konsideroi të papranueshme përpjekjen e Ramës për ta nxirë publikisht. Sipas Karajt, sulmi ndaj Goxhajt nuk ishte sulm vetëm ndaj një individi, por përpjekje për të dëmtuar protestën duke goditur njeriun që lexoi kërkesat e saj.

Mit’hat Havari mbajti një qëndrim më kritik ndaj organizatorëve. Ai tha se Goxhaj nuk duhej të ishte personi që lexonte kërkesat e protestës. Sipas tij, këtë duhej ta bënte një i ri, një studente, një qytetare e thjeshtë, një mjeke apo dikush që përfaqësonte natyrën qytetare të protestës.

Havari tha se vendosja e Goxhajt në atë rol i dha Ramës mundësinë të zhvendoste debatin nga kërkesat te biografia e një individi. Po ashtu, ai kritikoi përdorimin e flamurit dhe thirrjeve të UÇK-së në protestë, duke thënë se UÇK-ja është simbol i një lufte të caktuar dhe nuk duhet përdorur për qëllime politike në një protestë civile në Tiranë.

Policia mes ligjit dhe presionit politik

Një pjesë e rëndësishme e debatit iu kushtua Policisë së Shtetit. Havari pranoi se policia ka të drejtë të monitorojë protestën, të ruajë rendin dhe të marrë masa sigurie. Por ai theksoi se ndërhyrjet duhet të jenë proporcionale.

Sipas tij, vendosja e barrierave dhe përdorimi i ujit ndaj protestuesve ishin veprime të panevojshme, pasi protesta deri në atë moment kishte qenë paqësore. Ai paralajmëroi drejtuesit e policisë që të mos e trajtojnë këtë protestë si protestë të dhunshme, sepse çdo provokim mund të prodhojë pasoja.

Nga ana tjetër, Havari kritikoi edhe një lëvizje të protestuesve drejt Kasharit/autostradës, duke e cilësuar të rrezikshme dhe të papjekur. Sipas tij, protesta duhet të ruajë karakterin e saj civil dhe të mos futet në veprime që rrezikojnë jetën e qytetarëve apo i japin pushtetit arsye për goditje.

4 korriku dhe diaspora

Në debat u fol edhe për protestën e paralajmëruar më 4 korrik, ku pritet të përfshihet edhe diaspora. Panelistët hodhën poshtë idenë se zgjedhja e kësaj date është mesazh antiamerikan. Përkundrazi, ata theksuan se shqiptarët janë ndër popujt më proamerikanë.

Sipas tyre, protesta nuk është kundër SHBA-së, as kundër Perëndimit. Ajo është kundër modelit të qeverisjes në Shqipëri, kundër korrupsionit, kundër kapjes së shtetit dhe kundër një sistemi që ka përjashtuar qytetarin nga vendimmarrja.

SPAK-u dhe dosjet e krimit të organizuar

Në pjesën e dytë të emisionit u transmetua një insert për një operacion të SPAK-ut ndaj një rrjeti të dyshuar kriminal ndërkombëtar. Sipas insertit, bëhet fjalë për një strukturë të dyshuar për trafikimin e të paktën 50 tonëve kokainë nga Amerika Latine drejt Europës dhe për pastrim parash në Shqipëri.

Në disa episode të përmendura janë sekuestruar 8 tonë e 960 kg kokainë, ndërsa dyshohet se fitimet janë futur në Shqipëri në formë kesh dhe më pas janë investuar në ndërtim, kompani tregtare dhe pasuri të paluajtshme.

Sipas insertit, gjykata ka vendosur sekuestrimin e 491 pasurive, me vlerë rreth 150 milionë euro. Mes tyre përmenden prona në Tiranë, Durrës, Himarë, Sarandë, Lalëz, hotele, vila, apartamente, njësi tregtare, llogari bankare, automjete luksoze dhe kompani.

Ky moment e zhvendosi debatin nga protesta te pyetja më e madhe: a është kthyer ndërtimi në Shqipëri në lavatriçe të parave të krimit?

Kullat, resortet dhe “Albania Files”

Leonard Karaj e cilësoi “Albania Files” si një dokument me rëndësi të madhe për të kuptuar mënyrën se si është projektuar Shqipëria e kullave, resorteve dhe ndërtimit të madh. Sipas tij, këto materiale mund të shihen si një lloj “libri i zi” i tranzicionit, sepse tregojnë se si janë konceptuar projekte që prekin territorin, bregdetin, Tiranën dhe zonat strategjike.

Në analizën e tij, Edi Rama nuk kërkon vetëm të qeverisë, por të lërë shenjën e vet fizike mbi vendin. Kullat, stadiumet, fasadat, projektet urbane dhe resortet, sipas Karajt, janë pjesë e një pushteti që kërkon të shfaqet përmes betonit.

SPAK-u: mes kritikës dhe shpresës

Karaj kritikoi vonesat e SPAK-ut në disa dosje, duke thënë se hetimet nuk mund të zvarriten pafund. Ai ngriti dyshimin se disa dosje mund të lëvizin sipas klimës politike ose sipas sinjaleve të faktorëve të fuqishëm.

Havari, megjithatë, e mbrojti SPAK-un si strukturën më të besueshme sot në Shqipëri. Sipas tij, prokurorët janë të mbingarkuar, policia nuk është gjithmonë e besueshme, administrata është e korruptuar dhe dosjet janë shumë komplekse. Për Havarit, SPAK-u, bashkë me mbështetjen amerikane dhe europiane, mbetet shpresa kryesore për goditjen e korrupsionit të madh dhe krimit të organizuar.

Përfundim

Emisioni nxori në pah një pamje të rëndë të Shqipërisë së sotme: një protestë që kërkon mbylljen e tranzicionit, një qeveri që sipas panelistëve përpiqet ta delegjitimojë atë përmes akuzave të jashtme, një krizë të thellë të pronës, një bregdet të kapur nga interesat e mëdha, një ndërtim që lidhet me pastrimin e parave, një polici nën presion dhe një SPAK që, me gjithë vonesat, shihet ende si institucioni i vetëm që mund të prodhojë llogaridhënie.

Në fund, mesazhi i debatit ishte i qartë: Shqipëria nuk po përballet vetëm me një protestë. Ajo po përballet me faturën e gjithë tranzicionit.

3. Përmbledhje kronologjike me pikat kryesore

1. Emisioni hapet me prezantimin e protestës 28-ditore në bulevardin “Dëshmorët e Kombit”.
2. Moderatori Andi Bora përmend se protesta mbahet çdo mbrëmje nga ora 19:00 deri vonë.
3. Përmendet shpallja “non grata” e Iqballe Hudutit.
4. Përmenden procedimet penale ndaj disa protestuesve ose organizatorëve.
5. Në studio prezantohen Mit’hat Havari dhe Leonard Karaj.
6. Havari e quan protestën “akumulim zemërate popullore”.
7. Ai e lidh pakënaqësinë me establishmentin që prej vitit 1992.
8. Havari kritikon PS-në dhe PD-në si dy krahë të tranzicionit të dështuar.
9. Ai ndalet te ligji 7501 dhe e quan burim konfliktesh pronësie.
10. Përmenden konfliktet familjare dhe vrasjet për pronën.
11. Havari flet për papunësinë, shpopullimin, degradimin e arsimit, shëndetësisë dhe policisë.
12. Ai kritikon betonizimin e bregdetit dhe humbjen e hapësirave publike.
13. Zvërneci paraqitet si “sebepi” që ndezi protestën.
14. Havari thotë se protesta është paqësore dhe e vërtetë.
15. Ai shpreh besim se protestuesit nuk do të ndalen.
16. Karaj analizon shpalljen “non grata” të Iqballe Hudutit.
17. Ai pyet pse institucionet nuk vepruan më herët nëse ajo ishte rrezik prej vitesh.
18. Karaj e sheh këtë si përpjekje për ta lidhur protestën me narrativa të jashtme.
19. Ai thotë se protesta është shumë heterogjene.
20. Karaj thekson se protestuesit i bashkon kërkesa për mbylljen e tranzicionit.
21. Ai thotë se slogani “Rama në burg, Berisha në burg” ka marrë fuqi metaforike.
22. Karaj analizon ligjin 7501 si problem të madh juridik.
23. Ai shpjegon dallimin mes përdorimit dhe pronësisë.
24. Përmenden ndryshimet ligjore të viteve 1993–1994.
25. Ligji 7501 përshkruhet si i pezulluar më 2019, jo i abroguar.
26. Karaj e lidh Zvërnecin me krizën e sigurisë juridike.
27. Përmendet pretendimi për dokumente osmane të vitit 1318.
28. Përmendet vendimi i Gjykatës së Lartë për provë të falsifikuar.
29. Karaj thotë se pesë ish-funksionarë të hipotekës së Vlorës janë në hetim.
30. Përmendet edhe përkthyesja e dokumentit të diskutuar.
31. Debati kalon te roli i policisë në protestë.
32. Havari thotë se policia ka të drejtë të monitorojë protestën.
33. Ai thekson se protesta nuk është e dhunshme.
34. Havari kritikon barrierat dhe përdorimin e ujit.
35. Ai e quan reagimin policor të tepërt në raport me sjelljen e protestuesve.
36. Havari kritikon edhe lëvizjen e protestuesve drejt Kasharit/autostradës.
37. Ai e sheh atë si rrezik për sigurinë dhe jetën.
38. Diskutohet mundësia e përshkallëzimit të protestës.
39. Përmendet protesta e 4 korrikut dhe diaspora.
40. Panelistët refuzojnë narrativën se data është antiamerikane.
41. Ata thonë se shqiptarët janë popull proamerikan.
42. Debati kalon te Dritan Goxhaj.
43. Karaj mbron figurën e tij si pjesëmarrës në luftën e Kosovës.
44. Ai e quan të papranueshëm sulmin personal ndaj Goxhajt.
45. Havari thotë se Goxhaj ishte figurë lehtësisht e sulmueshme.
46. Ai thotë se kërkesat duhej t’i lexonte një i ri ose një qytetar civil.
47. Havari kritikon përdorimin e flamurit të UÇK-së në protestë.
48. Ai thotë se flamuri i UÇK-së nuk duhet përdorur për qëllime politike.
49. Përmenden thirrjet “UÇK” në protestë.
50. Havari thotë se ato nuk kishin lidhje me kërkesat qytetare.
51. Karaj thotë se çdo figurë që do të lexonte kërkesat mund të sulmohej nga pushteti.
52. Havari insiston se Goxhaj i dha Ramës terren për ta goditur protestën.
53. Debati kalon te “Albania Files”.
54. Karaj e quan dokumentacion të rëndësishëm për SPAK-un.
55. Ai e përshkruan si “libri i zi” i tranzicionit.
56. Diskutohet raporti i Ramës me arkitekturën, kullat dhe gjurmën urbane.
57. Karaj thotë se Rama kërkon të lërë shenjën e vet në territor.
58. Përmendet projekti i Zvërnecit si pjesë e debatit për ndërtimet.
59. Karaj përmend Rrugën e Arbërit dhe koston e saj, si pretendim në debat.
60. Ai ngre dyshime për dyfishim kostosh dhe lidhje kompanish.
61. Emisioni transmeton insertin për operacionin e SPAK-ut.
62. Inserti flet për një rrjet të dyshuar kriminal ndërkombëtar.
63. Rrjeti dyshohet për trafik të të paktën 50 tonëve kokainë.
64. Përmenden operacione në Amerikën Latine dhe Europë.
65. Përmendet sekuestrimi i 700 kg kokainë në Antwerp.
66. Përmendet sekuestrimi i 2010 kg kokainë në Ekuador.
67. Përmendet sekuestrimi i 1100 kg kokainë në Rotterdam.
68. Përmendet sekuestrimi i 4.1 tonëve kokainë në Rotterdam.
69. Përmendet sekuestrimi i 1050 kg kokainë në Kolumbi.
70. Totali i sekuestruar në episode: 8 tonë e 960 kg.
71. Fitimet dyshohet se janë futur në Shqipëri.
72. Paratë dyshohet se janë investuar në ndërtim dhe pasuri të paluajtshme.
73. Përmendet kompania ARH si pjesë e dyshimeve.
74. Përmenden nënkontraktime fiktive.
75. Përmendet blerja e kuotave të bizneseve nën vlerë reale.
76. Gjykata ka vendosur sekuestrimin e 491 pasurive.
77. Vlera e përllogaritur është rreth 150 milionë euro.
78. Përmenden 266 pasuri të paluajtshme.
79. Përmenden 121 prona në kompleksin Porto Lalzi/Lalzi Marinas.
80. Përmenden hotele, vila, apartamente, parkime dhe llogari bankare.
81. Operacioni thuhet se është bërë me Europol, Eurojust dhe autoritete të huaja.
82. Debati kalon te lidhja mes krimit, ndërtimit dhe zonave strategjike.
83. Përmendet dosja e Arubës.
84. Përmenden Artur Shehu, vëllezërit Koçeku, Ilir Shtufi dhe ndërtues të tjerë në debat.
85. Havari kthehet te vitet 1997 dhe lindja e grupeve kriminale.
86. Ai thotë se në fillim grupet ishin më të vogla dhe më pak të strukturuara.
87. Havari fajëson Berishën për shkatërrimin e shtetit në 1997.
88. Ai flet për nisjen e terrenit të oligarkëve që në kohën e PD-së.
89. Përmendet operacioni i prishjes së ndërtimeve në Tiranë.
90. Havari thotë se vendimi ishte i kryeministrit Ilir Meta, jo meritë personale e Ramës.
91. Karaj analizon vonesat e SPAK-ut.
92. Ai thotë se procedurat hetimore nuk mund të zvarriten pafund.
93. Karaj flet për “drejtësi me regji”.
94. Ai thotë se ndërkombëtarët shpesh kërkojnë stabilitet më shumë se demokraci.
95. Përmendet “stabilokracia”.
96. Karaj thotë se dosja e Arubës ka origjinë nga hetimet belge dhe spanjolle.
97. Ai pretendon se në Aruba janë diskutuar zona strategjike të Shqipërisë.
98. Havari thotë se SPAK-u është i mbingarkuar.
99. Ai thotë se Policia e Shtetit ka dekonspiruar operacione.
100. Në fund, Havari e cilëson SPAK-un si strukturën më të besueshme aktualisht në Shqipëri.

4. 100 fakte/ide kryesore nga debati

1. Protesta në bulevard kishte hyrë në ditën e 28-të.
2. Protesta zhvillohej nga ora 19:00 deri në orët e vona.
3. Iqballe Huduti ishte shpallur “non grata”.
4. Disa protestues ose organizatorë ishin proceduar penalisht.
5. Mit’hat Havari e quajti protestën akumulim zemërate popullore.
6. Ai e lidhi zemërimin me tranzicionin që prej vitit 1992.
7. Havari kritikoi të dy krahët politikë të tranzicionit.
8. Ai e sheh PS-në si vazhdimësi të Partisë së Punës.
9. Ai e sheh PD-në si parti të kapur nga lidershipi personal.
10. Ligji 7501 u paraqit si burim i madh konfliktesh pronësie.
11. Havari e quajti ligjin 7501 antikapitalist dhe antidemokratik.
12. Sipas tij, prona ka prodhuar përplasje të rënda familjare.
13. Përmendet vrasja mes dy vëllezërve të moshuar për çështje prone.
14. Papunësia u paraqit si një nga shkaqet e zemërimit.
15. Shpopullimi u paraqit si plagë kombëtare.
16. Havari tha se fëmijët e tij janë jashtë vendit.
17. Betoni dhe hekuri u përshkruan si të kthyer në “flori”.
18. Shëndetësia dhe arsimi u përshkruan si të degraduara.
19. Policia u përshkrua si e dobësuar dhe e keqpaguar.
20. Bregdeti u paraqit si i betonizuar dhe i shkatërruar.
21. Zvërneci u quajt “sebepi” i shpërthimit.
22. Protesta u cilësua si e vërtetë dhe paqësore.
23. Havari tha se të rinjtë duhet ndihmuar.
24. Ai tha se protestuesit kanë energji të brendshme.
25. Karaj analizoi shpalljen “non grata” të Iqballe Hudutit.
26. Ai pyeti pse shteti nuk veproi më herët nëse rreziku ekzistonte prej vitesh.
27. Karaj sugjeroi se koha e vendimit mund të lidhet me protestën.
28. Ai tha se protesta po përpiqet të etiketohet nga pushteti.
29. Në protestë ka qytetarë me bindje të ndryshme.
30. Elementi bashkues është fundi i tranzicionit.
31. Slogani “Rama në burg, Berisha në burg” u përshkrua si i ngjitur në opinion.
32. Karaj e sheh sloganin më shumë si metaforë politike.
33. Karaj e quajti ligjin 7501 plagë juridike.
34. Ai shpjegoi se në fillim toka ishte dhënë në përdorim.
35. Më vonë përdoruesit u bënë pronarë.
36. Ligji 7501 ka pësuar shumë ndryshime.
37. Në 2019 ligji u pezullua, jo u abrogua.
38. Karaj tha se abrogimi do të sillte pasoja të mëdha sociale.
39. Ai theksoi se “ish-pronarët” nuk duhet të quhen ish, por pronarë.
40. Zvërneci u lidh me krizën e sigurisë juridike.
41. Përmenden pretendime për dokumente historike osmane.
42. Përmendet vendim gjykate apeli për pronat.
43. Përmendet vendim i Gjykatës së Lartë për provë të falsifikuar.
44. Karaj tha se pesë ish-funksionarë të hipotekës së Vlorës janë në hetim.
45. Ai tha se edhe përkthyesja e një dokumenti është në hetim.
46. Havari pranoi se policia ka detyrë të monitorojë protestën.
47. Ai tha se monitorimi me kamera është i ligjshëm.
48. Policia duhet të ruajë rendin dhe sigurinë.
49. Por policia duhet të jetë proporcionale.
50. Havari kritikoi barrierat ndaj protestuesve.
51. Ai kritikoi përdorimin e ujit ndaj qytetarëve.
52. Ai tha se protesta nuk ishte e dhunshme.
53. Lëvizja drejt Kasharit u quajt gabim nga Havari.
54. Ai tha se ajo krijonte rrezik për jetë njerëzore.
55. Ai paralajmëroi se turma të pakontrolluara mund të provokohen lehtë.
56. Protesta e 4 korrikut u lidh me diasporën.
57. Panelistët hodhën poshtë idenë se ajo është antiamerikane.
58. Shqiptarët u përshkruan si popull shumë proamerikan.
59. U bë dallim mes proamerikanizmit dhe mbështetjes për një administratë të caktuar.
60. Karaj mbrojti Dritan Goxhajn si pjesëmarrës në luftën e Kosovës.
61. Ai tha se sulmi ndaj tij ishte përpjekje për të nxirë luftën e tij.
62. Karaj e quajti të papranueshme sulmin personal nga Rama.
63. Havari tha se Goxhaj ishte figurë kontroverse.
64. Ai tha se Goxhaj nuk duhej të lexonte kërkesat.
65. Kërkesat duhej t’i lexonte një i ri, studente, mjeke apo qytetar civil.
66. Havari tha se kjo ishte papjekuri e organizatorëve.
67. Ai tha se përdorimi i flamurit të UÇK-së ishte gabim.
68. Flamuri i UÇK-së u quajt simbol luftarak, jo mjet proteste politike.
69. Thirrjet “UÇK” u cilësuan të palidhura me kauzën qytetare.
70. Karaj tha se pushteti do të sulmonte këdo që do të lexonte kërkesat.
71. Havari tha se Goxhaj ia lehtësoi sulmin Ramës.
72. “Albania Files” u përmend si dokumentacion me rëndësi.
73. Karaj e quajti atë “libri i zi” i tranzicionit.
74. Ai tha se aty SPAK-u mund të gjejë indicie.
75. Rama u përshkrua si politikan që kërkon të lërë gjurmë përmes ndërtimeve.
76. Kullat u paraqitën si simbol i modelit Rama.
77. Stadiumi dhe projektet urbane u përmendën si pjesë e kësaj gjurme.
78. Përmendet Rruga e Arbërit si shembull kostoje të diskutueshme.
79. Karaj pretendoi se oferta fillestare kineze ishte shumë më e ulët.
80. Ai tha se kostoja shkoi deri në qindra milionë euro.
81. Inserti i SPAK-ut foli për trafik ndërkombëtar kokainë.
82. Rrjeti dyshohet për të paktën 50 tonë kokainë.
83. Episodet përfshijnë Belgjikën, Ekuadorin, Holandën dhe Kolumbinë.
84. Totali i sekuestrimeve të përmendura është 8 tonë e 960 kg.
85. Fitimet dyshohet se u futën në Shqipëri si para kesh.
86. Paratë dyshohet se u investuan në ndërtim.
87. Përmenden kompani tregtare dhe pasuri të paluajtshme.
88. Kompania ARH përmendet si pjesë e skemës së dyshuar.
89. Përmenden kontrata dhe nënkontraktime fiktive.
90. Përmendet blerja e kuotave të bizneseve nën vlerë reale.
91. Gjykata ka sekuestruar 491 pasuri.
92. Vlera e përllogaritur është 150 milionë euro.
93. Përmenden 266 pasuri të paluajtshme.
94. Përmenden 121 prona në Lalëz.
95. Përmenden hotele, vila, apartamente dhe njësi tregtare.
96. Operacioni është bërë me bashkëpunim ndërkombëtar.
97. Karaj kritikoi zvarritjen e dosjeve të SPAK-ut.
98. Ai foli për mundësi “regjie” politike ose ndërkombëtare.
99. Havari tha se SPAK-u është i mbingarkuar, por i besueshëm.
100. Përfundimi i debatit: protesta, SPAK-u dhe kriza e pronës janë tri shenja të një sistemi që po përballet me faturën e tranzicionit.

5. Version investigativ

Nga protesta te kullat: si lidhen Zvërneci, Goxhaj, Ikballe Huduti, SPAK-u, krimi i organizuar dhe “Albania Files” në një dosje të vetme politike

Hyrje investigative

Protesta 28-ditore në bulevardin “Dëshmorët e Kombit” nuk mund të lexohet më si tubim i zakonshëm. Debati në “Skenë Krimi” nxori një hartë më të madhe: në qendër është zemërimi qytetar, por rreth tij rrotullohen prona, zonat strategjike, ndërtimi, paratë e dyshuara të drogës, institucione të dobësuara, policia, SPAK-u dhe përpjekja politike për ta delegjitimuar protestën përmes figurave të diskutueshme.

Kjo hartë ka disa nyje.

Nyja e parë: protesta dhe përpjekja për delegjitimim

Qeveria, sipas debatit, po përpiqet ta zhvendosë qendrën e protestës nga kërkesat politike te figurat individuale. Fillimisht u përdor narrativa e Iqballe Hudutit dhe rrezikut të sigurisë kombëtare. Pastaj u përdor narrativa e Dritan Goxhajt, Iranit, UÇK-së dhe lidhjeve të jashtme.

Ky është mekanizëm i njohur politik: kur një protestë bëhet e gjerë dhe e pakontrollueshme, pushteti kërkon ta fusë në një kuti të vogël. Jo më “qytetarë kundër korrupsionit”, por “protestë e infiltruar”. Jo më “të rinj kundër tranzicionit”, por “figura problematike”. Jo më “çështje e pronës”, por “agjendë e huaj”.

Në debat, Karaj e denoncon këtë si përpjekje për të ndërtuar armik artificial. Havari, edhe pse kritik ndaj përdorimit të flamurit të UÇK-së dhe rolit të Goxhajt, pranon se protesta është reale dhe paqësore.

Nyja e dytë: Goxhaj si objektiv politik

Dritan Goxhaj u kthye në figurë qendrore sepse lexoi kërkesat e protestës. Karaj e mbron si pjesëmarrës në luftën e Kosovës dhe e quan të papranueshme që qeveria të sulmojë biografinë e tij. Havari, ndërkohë, thotë se organizatorët bënë gabim strategjik: duke ia dhënë Goxhajt mikrofonin për kërkesat kryesore, i dhanë Ramës mundësinë ta personalizonte sulmin.

Në plan investigativ, kjo ngre një pyetje: a po luftohet protesta përmes biografisë së njerëzve që dalin në podium?

Përgjigjja e debatit është: po. Pushteti nuk po merret vetëm me kërkesat, por me ata që i lexojnë, i mbështesin apo i përfaqësojnë.

Nyja e tretë: Iqballe Huduti dhe koha e vendimit “non grata”

Shpallja “non grata” e Iqballe Hudutit ngre një problem institucional. Nëse ajo ishte rrezik i vërtetë për sigurinë kombëtare prej vitesh, pse u veprua pikërisht tani? Nëse informacionet kanë qenë të vjetra, pse reagimi ndodhi në kohën e protestës?

Kjo pyetje nuk e shfajëson automatikisht askënd, por e zhvendos vëmendjen te funksionimi i shtetit: a po veprojnë institucionet në bazë të rrezikut real, apo në bazë të nevojës politike të momentit?

Karaj sugjeron variantin e dytë: vendimi duket i përdorur politikisht për ta njollosur protestën.

Nyja e katërt: Zvërneci dhe prona

Zvërneci është dosja që e lidh protestën me pronën. Aty nuk ka vetëm debat ambiental, as vetëm debat turistik. Ka pyetje për pronësinë, dokumentet, hipotekën, gjykatat dhe sigurinë juridike.

Karaj përmend vendime gjykatash, dokumente historike, pretendime për falsifikim dhe hetime ndaj ish-funksionarëve të hipotekës së Vlorës. Sipas tij, pesë ish-funksionarë dhe një përkthyese janë në hetim.

Në plan investigativ, pyetjet kryesore janë:

A janë përdorur dokumente të dyshimta për të ndryshuar pronësinë?

Pse administrata nuk ka vepruar menjëherë pas vendimeve gjyqësore?

Kush përfiton nga pasiguria juridike e pronës?

A është Zvërneci rast i izoluar apo model që përsëritet në zona të tjera strategjike?

Nyja e pestë: ndërtimi si industri politike

“Albania Files” në debat paraqitet si një hartë e projekteve të mëdha që kanë transformuar Shqipërinë. Karaj e quan “libri i zi” i tranzicionit, sepse sipas tij aty mund të shihet se si ndërtimi është kthyer në instrument pushteti.

Në këtë lexim, Rama nuk është thjesht administrator publik. Ai është arkitekt politik i një Shqipërie të ndërtuar mbi fasada, kulla, resorte dhe projekte ikonike. Ndërtimi nuk është vetëm ekonomi; është propagandë, kontroll territori dhe prodhim i një elite të re financiare.

Nyja e gjashtë: krimi i organizuar dhe pastrimi i parave

Inserti për SPAK-un e kthen debatin në terrenin më të fortë investigativ. Rrjeti i dyshuar kriminal ndërkombëtar, sipas materialit të transmetuar, lidhet me trafik kokaine nga Amerika Latine drejt Europës dhe me pastrim parash në Shqipëri. Dyshimet flasin për para të futura fillimisht në formë kesh, pastaj të investuara në ndërtim, pasuri të paluajtshme dhe kompani.

Sekuestrimi i 491 pasurive, me vlerë rreth 150 milionë euro, përfshirë prona në Tiranë, Durrës, Himarë, Sarandë dhe Lalëz, tregon se çështja nuk është periferike. Ajo prek pikërisht sektorët që kanë dominuar ekonominë shqiptare: ndërtimin, turizmin, bregdetin dhe pasuritë e paluajtshme.

Këtu pyetja kryesore është:

A është kthyer ndërtimi në Shqipëri në kanalin kryesor të pastrimit të parave të krimit të organizuar?

Emisioni nuk jep vendim gjykate, por ofron elemente të forta për hetim publik.

Nyja e shtatë: SPAK-u dhe kufiri i besimit

SPAK-u del në debat me dy fytyra. Për Karajn, SPAK-u është i vonuar, i ndikuar nga ritme politike dhe ndoshta nga stabilokracia ndërkombëtare. Për Havarit, SPAK-u është ende institucioni më i besueshëm, por i mbingarkuar dhe i penguar nga policia, administrata dhe dekonspirimet.

Kjo është dilema shqiptare sot: qytetarët duan drejtësi të shpejtë, por institucioni që duhet ta bëjë atë ka kapacitete të kufizuara, dosje të mëdha, presion politik dhe një aparat shtetëror që nuk është gjithmonë i besueshëm.

Përfundim investigativ

Emisioni ndërton një tezë të qartë: protesta nuk është një ngjarje e ndarë nga dosjet e SPAK-ut, nga Zvërneci, nga kullat apo nga pastrimi i parave. Të gjitha këto janë pjesë të së njëjtës histori: kapja e territorit shqiptar nga një aleancë e gjatë mes politikës, parasë, ndërtimit dhe institucioneve të dobësuara.

Në këtë kuptim, protesta është simptomë. Dosjet e SPAK-ut janë prova e mundshme. Zvërneci është simboli. “Albania Files” është harta. Ndërtimi është mekanizmi. Krimi i organizuar është burimi i dyshuar i parasë. Dhe politika është dera pa të cilën asnjë nga këto nuk do të kishte fuqi.