Një video e publikuar nga influencerja turke Kadriye Uysal Yahiaoui, e njohur në Instagram me profilin @gezgin.voyageuse, ka shkaktuar reagime të shumta, pasi ajo ka zgjedhur që historinë e Gjergj Kastriotit Skënderbeut ta rrëfejë pikërisht përpara monumentit të heroit kombëtar shqiptar në qendër të Tiranës.
Në videon e saj, influencerja flet për periudhën kur Skënderbeu ndodhej në shërbim të Perandorisë Osmane, konvertimin e tij në Islam, karrierën ushtarake dhe kthimin e mëvonshëm kundër osmanëve.
Por pjesa që ka ngjallur reagimet më të forta është mënyra se si ajo e interpreton këtë periudhë të jetës së Skënderbeut. Influencerja e paraqet atë sikur hyrja në sistemin osman, konvertimi dhe shërbimi ushtarak të kishin qenë pjesë e një plani të paramenduar për të mësuar taktikat e osmanëve dhe më pas për t’i përdorur kundër tyre.
Ajo e përshkruan këtë si një “plan tinëzar, të shtrirë në vite”.
Në përshkrimin e postimit të saj, Kadriye Uysal Yahiaoui shkruan:
“Gjergj Kastrioti (Skënderbeu) rritet në Perandorinë Osmane si devshirme, bëhet mysliman dhe emri i tij ndryshohet në İskender Bey. Bëhet komandant. Më pas rikthehet përsëri në krishterim. Në vitin 1443 nis kryengritjen kundër Perandorisë Osmane dhe, në fund, bëhet udhëheqësi i rezistencës shqiptare kundër osmanëve.”
Pas reagimeve dhe konfuzionit të disa ndjekësve rreth emrit “İskender”, ajo ka sqaruar gjithashtu:
“Shokë, sigurisht që nuk po flas për Aleksandrin e Madh. Aleksandri i Madh ka jetuar para erës sonë. Si mund të ishin kryqëzuar rrugët e Perandorisë Osmane me Aleksandrin e Madh?!”
Çfarë thotë influencerja në video
Duke qëndruar përpara monumentit të Skënderbeut në Tiranë, ajo shprehet:
“Prapa meje po shihni Skënderbeun, i cili ka drejtuar politikën më tinëzare në botë kundër Perandorisë Osmane.
Ai ushqen aq shumë urrejtje ndaj osmanëve, sa shkon, bëhet devshirme, ndryshon fenë, bëhet mysliman dhe bëhet ushtar osman. Duke u bërë njëri prej tyre, mëson të gjitha taktikat e tyre.
Më pas kthehet në Shqipëri. Derisa Sulltan Mehmeti II Pushtuesi do ta pushtojë këtë vend.
Meqë Skënderbeu i njihte të gjitha taktikat, ai mbledh menjëherë ushtrinë, ia jep të gjitha informacionet palës tjetër dhe vetë bëhet sërish i krishterë.
Një plan kaq tinëzar, i shtrirë përgjatë viteve. Vepër e Skënderbeut.”
Në video shfaqet edhe mbishkrimi:
“E ndryshon fenë për shkak të urrejtjes së tij ndaj osmanëve.”
Pikërisht përdorimi i fjalës turke “sinsi”, që në këtë kontekst përkthehet si “tinëzar”, “dinak” apo “i pabesë”, ka shkaktuar pjesën më të madhe të reagimeve.
Në komentet poshtë postimit nuk reagojnë vetëm shqiptarë. Edhe disa komentues që shkruajnë në turqisht kundërshtojnë mënyrën e paraqitjes së Skënderbeut dhe i kërkojnë autores së videos që të bëjë dallimin mes kundërshtarit historik të Perandorisë Osmane dhe një personi që mund të etiketohet si “tinëzar”.
Një komentues turqisht shkruan:
“Kur ishte fëmijë iu dorëzua osmanëve. Je fëmijë, je peng, frikësohesh dhe ndryshon fenë. As nuk është faji i tij dhe as nuk ka ndonjë tinëzi këtu.
Shkollohet në ushtrinë turke dhe merr dije nga dijetarë të mëdhenj. Bëhet edhe një komandant i suksesshëm në ushtrinë turke.
Por ai nuk është turk. Në një mënyrë kthehet në vendin e tij dhe bëhet personi që, historikisht, i ka mundur më së shumti turqit.
Ishte komandant dhe politikan i mirë dhe e njihte në mënyrë të përsosur terrenin.
Në moshë të pjekur vdes papritur nga sëmundja. Vetëm atëherë arrijmë t’i marrim tokat e tij.
Shikoni, unë mund të mos e dua, kjo është çështje tjetër, por duhet t’ia japësh hakun trimit. Nuk mund ta quani ‘tinëzar’. Keni folur gabim. Çfarë duhej të thoshte: ‘Ejani, merreni vendin tim, është i juaji’?”
Një tjetër komentues shkruan në anglisht:
“Imagjinoni të udhëtoni në një vend tjetër, të shijoni mikpritjen e tij dhe pastaj të mendoni se tallja me heroin kombëtar të atij vendi është disi inteligjente ose argëtuese. Nuk është.
Është arrogante, mungesë respekti dhe një sjellje turpërisht e dobët për një mysafir.
Jeni e lirë të keni çfarëdo mendimi historik që dëshironi. Por të fyesh qëllimisht historinë dhe identitetin kombëtar të një vendi ndërsa je duke e vizituar atë vend, tregon shumë më tepër për edukatën dhe gjykimin tuaj sesa për Shqipërinë apo Skënderbeun.”
Një tjetër reagim është edhe më i drejtpërdrejtë:
“Para së gjithash duhet të mësoni si të respektoni një vend dhe historinë e tij! Duhet t’ju ndalohet hyrja për këtë akt mosrespektues ndaj heroit tonë shqiptar!
Gjergj Kastriot Skënderbeu ishte i krishterë! Ai u kthye te familja e tij dhe te rrënjët e tij të krishtera shqiptare! T’ju ndalohet përgjithmonë të vini përsëri në Shqipëri.”
Një komentues tjetër në turqisht kundërshton posaçërisht termin “tinëzar” dhe shkruan:
“Tinёzar?? Osmanët ia vrasin nënën dhe babanë, e marrin në tokat e tyre, e rrisin për ushtrinë e tyre dhe më pas e dërgojnë të luftojë kundër vendit të vet.
Dhe sigurisht, për shkak se kishte zemër të madhe dhe ishte burrë, ai nuk e tradhtoi atdheun e tij. Nuk e la pa u marrë gjaku i nënës, babait dhe i gjithë shqiptarëve… Ai ishte një udhëheqës i madh.”
Ky koment përmban pretendime historike të vetë komentuesit dhe nuk duhet lexuar si një përshkrim i verifikuar i biografisë së Skënderbeut.
Një tjetër ndjekës shkruan:
“Skënderbeu u tall me ushtrinë tuaj deri në vdekjen e tij. E kuptoj frustrimin.”
Ndërsa një komentues shqiptar shprehet me gjuhë shumë të ashpër dhe vulgare në mbrojtje të Skënderbeut, duke e quajtur atë “PERANDORI”.
Një prej reagimeve më të gjata në turqisht thotë:
“Emri i tij është Gjergj Kastrioti. Në moshën 12-vjeçare merret peng nga Perandoria Osmane, si garanci nga babai i tij për vazhdimin e administrimit të krahinës së Matit.
Në tokat osmane shkollohet si një njeri i Perandorisë Osmane dhe gjatë këtij procesi bëhet mysliman. Kur bëhet ushtar i suksesshëm, atij i jepet emri ‘İskender Bey’, në referencë ndaj Aleksandrit të Madh.
Atij i jepet detyrë në krahinën e Dibrës në Shqipëri.
Kur i vdes babai, vëllezërit e tij të mëdhenj duan të zënë vendin e të atit, por dy prej tyre vriten nga osmanët. Pas kësaj, İskender Bey merr me vete ushtarët e tij dhe i shpall luftë Perandorisë Osmane.
Për t’i bashkuar shqiptarët kundër osmanëve, ai kthehet te feja e tij e mëparshme, krishterimi. Së bashku me të, një numër i madh ushtarësh dhe njerëzish nga populli rikthehen gjithashtu në krishterim, sepse në atë periudhë një pjesë e njerëzve ishin bërë myslimanë vetëm për të mos paguar taksa.
Kështu fillon historia e Skënderbeut.
Gjatë gjithë jetës së tij, si gjatë shërbimit osman ashtu edhe gjatë luftës kundër Perandorisë Osmane, ai ishte ndër komandantët e rrallë të historisë që pothuajse nuk njihnin humbje.
Kur vdiq Skënderbeu, transmetohet se Sulltan Mehmeti II Fatihu ka thënë: ‘Mjerë të krishterët dhe shqiptarët! Shpata dhe mburoja e tyre kanë vdekur.’
Kur respekti që një perandor kaq i madh kishte për Skënderbeun është kaq i qartë, ju këtu, pa kurrfarë informacioni dhe me një gjuhë të shëmtuar, për të marrë ndërveprime në rrjetet sociale, e shpjegoni çështjen duke përsëritur ‘tinëzar, tinëzar’.
Në rrjetet sociale, ashtu si në jetën reale, mbani përgjegjësi për çdo gjë që thoni. Sepse me mënyrën tuaj të rrëfimit i nxisni njerëzit drejt urrejtjes, dhe jo vetëm kundër një personi, por edhe kundër një populli.
Njeriu duhet të mendojë dy herë para se të flasë. A nuk mund të mendoni gjatë gjithë kohës që ju duhet për ta xhiruar dhe publikuar një video?”
Edhe ky koment përmban një varg pretendimesh historike që përfaqësojnë versionin e autorit të komentit dhe jo domosdoshmërisht konsensusin e historiografisë.
Një tjetër komentues shkruan:
“I ndjeri stër-stër-stërgjyshi im. Krenaria dhe heroi kombëtar i ne shqiptarëve! Krenarë! Lavdi! Qoftë xhenetit! Respekt pa fund.”
Ndërsa një tjetër reagim thotë:
“Para së gjithash, po flet për një fëmijë që ishte tashmë i krishterë, por që në moshën 9-vjeçare u rrëmbye nga osmanët, u shkëput nga familja, u detyrua të ndryshonte fenë dhe të hynte në ushtrinë osmane.
Ai luftoi dhe u përpoq për popullin tuaj derisa një ditë populli juaj vendosi të pushtonte Shqipërinë. Pikërisht atëherë ai vendosi të mos e lejonte këtë.
Para se të flisni pa kriter për një hero kombëtar si Gjergj Kastrioti, duhet të informoheni mirë; ndoshta madje duhet ta lani gojën para se t’ia përmendni emrin.
Dhe shpresoj që turistë si ju të mos shkelin më kurrë në atë vend.”
Ka edhe komente shumë më të shkurtra. Njëri prej tyre thotë thjesht:
“Mos u kthe më kurrë në Shqipëri!!”
Një tjetër shkruan:
“Gjergj Kastrioti Skënderbeu — Jezusi i Nazaretit të bekoftë, Princi i Emathisë, Mbreti i Shqipërisë, TERRORI i osmanëve, Mbreti i Epirit.”
Por jo të gjitha reagimet janë kritike. Disa ndjekës turq e kanë pritur pozitivisht videon.
Një komentues shkruan:
“Informacion i bukur 🙌👏”
Një tjetër:
“E si të mos ua tregoj tani këtë informacion miqve të mi 😂 Faleminderit.”
Ndërsa një tjetër ndjekëse shkruan:
“Informacionet historike zakonisht më fshihen nga kujtesa një ditë më vonë, por ngjarje të tilla me karakter ‘magazine’ nuk i harroj kurrë 😂 Dhe vetëm ti na i sjell këto ❤️.”
Videoja ka hapur kështu një debat që shkon përtej një interpretimi të thjeshtë historik.
Fakti që influencerja e regjistroi rrëfimin e saj në Sheshin Skënderbej, përpara monumentit të Gjergj Kastriotit, i ka dhënë videos një peshë të veçantë për publikun shqiptar.
Gjergj Kastrioti Skënderbeu kaloi një pjesë të rëndësishme të jetës së tij në sistemin politik dhe ushtarak osman dhe më 1443 u shkëput nga osmanët, për t’u bërë më pas figura qendrore e rezistencës shqiptare të shekullit XV.
Ajo që mbetet e diskutueshme në narrativën e videos është pretendimi se gjithçka kishte qenë një “plan tinëzar” i paramenduar dhe i shtrirë në vite, me qëllim që Skënderbeu të depërtonte në sistemin osman, të mësonte taktikat e tij dhe më pas t’i përdorte kundër Perandorisë Osmane.
Kjo është pikërisht pika që ka nxitur edhe shumë prej reagimeve: dallimi mes fakteve të dokumentuara mbi jetën e Skënderbeut dhe interpretimit që influencerja u jep motiveve të tij.
Dhe për shumë komentues, një fjalë është bërë qendra e gjithë debatit: “sinsi” – “tinëzar”.
Ky version është i përshtatshëm për publikim si lajm i zgjeruar; për një trajtim edhe më të fortë redaksional, pjesa e fundit mund të plotësohet me një fact-check historik të pretendimeve të influencueses, që të sqarohet saktësisht çfarë dihet nga burimet për devshirmenë, konvertimin, vitin 1443 dhe nëse ekziston ndonjë dëshmi për një “plan” të paramenduar.
