Në vitin 2025, Xi Jinping u përpoq të përfitonte nga qëndrimi agresiv i Shteteve të Bashkuara ndaj Evropës, duke e paraqitur Kinën si një fuqi të madhe të përgjegjshme, të aftë të shërbente si alternativë. Në një mesazh të dërguar me rastin e 50-vjetorit të marrëdhënieve diplomatike mes Kinës dhe Bashkimit Evropian, udhëheqësi kinez i bëri thirrje Brukselit të bashkonte forcat me Pekinin për të “mbrojtur multilateralizmin, për të ruajtur barazinë dhe drejtësinë” dhe për t’iu “kundërvënë unilateralizmit dhe praktikave të intimidimit”.
Pavarësisht kësaj retorike madhështore, Pekini nuk u ofroi asgjë konkrete evropianëve dhe nuk bëri asgjë për t’iu përgjigjur shqetësimeve të tyre lidhur me praktikat e pandershme tregtare që kërcënojnë sektorë të mëdhenj të industrisë së tyre. Në vend që të përpiqej të ulte tensionet, kryeministri kinez Li Qiang kohët e fundit i hodhi poshtë shqetësimet e evropianëve që i tremben një “China Shock 2.0” — term që nënkupton një goditje të re ekonomike të lidhur me eksportet kineze — duke i këshilluar që në vend të kësaj të përqendroheshin te një “China Opportunity 2.0”.
Udhëheqësit kryesorë të BE-së, si edhe burokracia e Brukselit, nuk janë të bindur. Ata kanë arritur në përfundimin se vetë mbijetesa e industrive kyçe të Evropës kërcënohet nga Kina.
“Goditja e parë kineze” i referohet shkatërrimit të industrisë amerikane në sektorë si mobiliet, tekstilet dhe metalurgjia, që ndodhi në fillim të viteve 2000, pas anëtarësimit të Kinës në Organizatën Botërore të Tregtisë. Goditja e re kineze do të jetë ndryshe. Ajo do të ndodhë kryesisht në Evropë dhe do të jetë më e rëndë, duke shkatërruar sektorë të avancuar industrialë — veçanërisht automobilistikën, makineritë, industrinë kimike, farmaceutikën dhe energjitë e gjelbra — dhe duke shkaktuar humbje të mëdha vendesh pune.
Gjithnjë e më shumë, udhëheqësit evropianë thonë se BE-ja duhet të veprojë për të mbrojtur industritë e saj. Kërcënimi konsiderohet aq serioz sa masa që vetëm disa vite më parë do të ishin të paimagjinueshme, tani po fitojnë terren.
Në fillim të këtij viti, qeveria franceze propozoi “vendosjen e një niveli mbrojtjeje të barasvlershëm me një tarifë të përgjithshme doganore prej rreth 30 për qind ndaj Kinës”. Megjithëse Gjermania fillimisht hezitoi, kancelari Friedrich Merz ka bërë të ditur se është i gatshëm të veprojë kundër praktikave të pandershme tregtare të Kinës. Në qershor, të gjithë udhëheqësit e BE-së, me përjashtim të Spanjës, i kërkuan Komisionit Evropian të paraqiste alternativa konkrete veprimi.
Një luftë e plotë tregtare me Kinën po bëhet një mundësi shumë reale. Evropa është tashmë i vetmi treg i madh me fuqi të lartë blerëse që mbetet gjerësisht i hapur ndaj produkteve kineze. Me kërkesën e brendshme kineze të dobët dhe me shumë kompani që kanë vështirësi të nxjerrin fitime, Pekinit i nevojitet në mënyrë të dëshpëruar tregu evropian.
Për rrjedhojë, regjimi ka gjasa të përdorë të gjitha mjetet për ta mbajtur këtë treg të hapur. Nëse Brukseli dëshiron të ketë një shans për t’ia dalë, duhet të sigurojë unitetin maksimal mes vendeve anëtare, si edhe bashkëpunim në shkallë të gjerë me partnerë që ndajnë të njëjtat vlera. Asnjëra prej këtyre detyrave nuk do të jetë e lehtë. Por të dyja do të jenë të domosdoshme nëse kontinenti dëshiron të ruajë bazën industriale që është jetike për prosperitetin dhe sigurinë e tij.
Kur Evropa flinte…
Për një kohë të gjatë, politika evropiane ndaj Kinës ishte tolerante. Në vitin 2015, Pekini publikoi strategjinë “Made in China 2025”, e cila kishte si synim zëvendësimin e udhëheqjes industriale evropiane. Pak evropianë i morën seriozisht këto ambicie.
Në atë kohë, liderët industrialë evropianë kishin pozita dominuese si në tregun kinez, ashtu edhe në nivel global, dhe mendonin se konkurrentët kinezë nuk do të mund të kapnin kurrë hapin me produktet e tyre inovative.
Kur Donald Trump nisi një luftë tregtare me Pekinin gjatë mandatit të tij të parë, shumë evropianë hodhën poshtë diagnozën e tij se deficiti tregtar me Kinën ishte i papërballueshëm. Kjo vetëkënaqësi vazhdoi.
Gjatë pjesës më të madhe të mandatit të administratës Biden, Brukseli dukej më i shqetësuar për subvencionet industriale të parashikuara në Ligjin për Reduktimin e Inflacionit, IRA, sesa për konkurrencën me Kinën. Ndërkohë, Pekini investonte në mënyrë metodike miliarda në zhvillimin e kampionëve të tij industrialë, për t’i bërë ata të aftë të konkurronin me rivalët evropianë.
Pak nga pak, u bë gjithnjë e më e vështirë për evropianët ta injoronin realitetin. Rritja e prodhuesve kinezë të automjeteve është veçanërisht shqetësuese, gjë që e shtyu BE-në të vendoste në fund të vitit 2024 tarifa doganore prej 17 deri në 35 për qind mbi importet e automjeteve elektrike kineze.
Kur Donald Trump u rikthye në Shtëpinë e Bardhë në janar 2025, Komisioni Evropian, i mbështetur nga Franca dhe vende të tjera kyçe anëtare, kërkoi bashkëpunim me Uashingtonin në politikën ndaj Kinës. Brukseli shpresonte për veprim të përbashkët kundër praktikave të pandershme kineze, duke menduar se përfshirja e Shteteve të Bashkuara do t’i nxiste vendet anëtare më hezituese të BE-së të bashkëpunonin për masa më të rrepta.
Por ata u përballën me refuzimin e presidentit amerikan, i cili në vend të kësaj kërcënoi të niste një luftë tregtare me Evropën, çka mori një pjesë të madhe të vëmendjes së Brukselit gjatë vitit 2025.
Pavarësisht këtij shpërqendrimi, politikëbërësit dhe drejtuesit e bizneseve evropiane e kanë ashpërsuar qëndrimin e tyre ndaj Pekinit. Pabarazia tregtare po përkeqësohet në të gjithë sektorët dhe përgjatë gjithë zinxhirëve të furnizimit.
Shifrat janë marramendëse. Që nga viti 2000, pjesa e Kinës në prodhimin industrial botëror është rritur nga 6 për qind në afro 30 për qind. Në të njëjtën kohë, pjesa e BE-së ka rënë nga 30 në 17 për qind.
Që nga viti 2015, vlera e eksporteve kineze drejt BE-së është rritur me 89 për qind, duke e katërfishuar deficitin tregtar. Vitin e kaluar, suficiti tregtar i Kinës me BE-në arriti rreth 411 miliardë dollarë. Këtë vit, vetëm deficiti tregtar i Gjermanisë pritet të arrijë në 114 miliardë dollarë.
Jens Eskelund, president i Dhomës së Tregtisë së BE-së në Kinë, i ka krahasuar marrëdhëniet mes BE-së dhe Kinës me një “anije gjigante kontejnerësh, 400 metra të gjatë, të ngarkuar me 24.000 kontejnerë drejt Evropës dhe që kthehet pothuajse bosh”.
Kompanitë industriale evropiane po humbin gjithashtu pjesë tregu në vende si Brazili, Indonezia dhe Afrika e Jugut, ku importet kineze po vërshojnë. Edhe brenda Evropës, efektet janë tashmë të dukshme. Industria gjermane po humbet 10.000 vende pune në muaj.
“Goditja kineze është plotësisht reale. Dhe po godet industrinë gjermane me tërë forcën”, ka deklaruar Martin Herrenknecht, themeluesi i prodhuesit të makinerive për hapjen e tuneleve Herrenknecht.
Kompanitë kineze përfitojnë nga një ekosistem dinamik inovacioni dhe nga ekonomitë masive të shkallës që ofron një treg i brendshëm i mbrojtur. Por avantazhi konkurrues kinez bazohet gjithashtu në subvencione të mëdha, si edhe në një monedhë, nënvlerësimi i së cilës vlerësohet ndërmjet 16 dhe 30 për qind.
Një raport i fundit i OECD-së arriti në përfundimin se nga viti 2005 deri në vitin 2024, “kompanitë kineze morën mesatarisht tre deri në tetë herë më shumë mbështetje publike sesa kompanitë e vendeve të OECD-së”.
Në të njëjtën kohë, Pekini ka mësuar t’i përdorë varësitë evropiane si armë. Qeveria kineze disponon një kuadër të plotë ligjor për kontrollin e eksporteve, kapacitete të konsiderueshme administrative dhe informacione të hollësishme mbi varësitë në zinxhirët evropianë të furnizimit.
Dhe ajo do t’i përdorë këto instrumente në përpjekje për t’i detyruar evropianët t’i mbajnë tregjet e tyre të hapura ndaj produkteve të prodhuara në Kinë.
Vala që po vjen
Goditja kineze që po afrohet do të jetë afatgjatë dhe e rëndë. Të gjitha industritë kyçe evropiane do të goditen njëkohësisht dhe do të minohen nga konkurrentët kinezë, me të cilët nuk mund të konkurrojnë për sa i përket kostove.
Sektorë të tërë mund të shemben.
Historia e industrisë gjermane dhe evropiane të energjisë diellore, e cila ra nga rreth 30 për qind e prodhimit botëror në fillim të viteve 2010 në vetëm 1 për qind sot, kryesisht për shkak të ngritjes së konkurrentëve kinezë, është një paralajmërim për atë që mund të vijë.
Por humbjet e vendeve të punës në industrinë relativisht të vogël diellore ishin të menaxhueshme. Këtë herë, Evropa rrezikon të humbasë qindra mijëra vende pune dhe, pasi këto industri të zhduken, rindërtimi i tyre do të jetë shumë i kushtueshëm.
Për më tepër, kjo humbje e kapaciteteve industriale mund të krijojë një rreth vicioz varësish gjithnjë e më të mëdha, të cilat Kina më pas do të mund t’i shfrytëzonte politikisht për ta shndërruar BE-në në një vasal të Kinës.
Nëse këto industri nuk mbrohen nga konkurrenca kineze, objektivat e Evropës për riarmatim ka të ngjarë të bëhen të paarritshme.
Sot, importet nga Kina mund të jenë të lira. Por me kalimin e kohës, Pekini do të jetë në gjendje të rrisë çmimet e produkteve që dërgohen drejt Evropës, duke e ditur shumë mirë se kompanitë e tij e kanë eliminuar konkurrencën vendase.
Evropa duhet të përgatitet.
Për fillim, Komisioni Evropian duhet të hartojë një argumentim bindës në favor të veprimit. Zërat pro-Pekinit në Evropë dhe propaganda kineze janë të gatshëm të sulmojnë çdo masë të fortë evropiane për mbrojtjen tregtare.
Këta zëra — si gazeta në gjuhën angleze Global Times dhe politikanë radikalë evropianë si Jean-Luc Mélenchon i LFI-së dhe Alice Weidel e AfD-së — do t’i akuzojnë udhëheqësit evropianë për papërgjegjshmëri, duke pretenduar se janë futur në një përballje të kushtueshme dhe të humbur që në fillim me Pekinin.
Ata do të pretendojnë gjithashtu se, duke fajësuar Kinën, politikëbërësit evropianë thjesht po përpiqen të fshehin dështimet e tyre.
Për t’iu kundërvënë kësaj, zyrtarët evropianë duhet të theksojnë se kanalet e komunikimit me Pekinin kanë qenë dhe vazhdojnë të jenë të hapura dhe se zgjidhja e preferuar mbetet arritja e një marrëveshjeje të negociuar.
Kjo do të duhej ta shtynte Pekinin të ribalancojë ekonominë e tij për të rritur kërkesën e brendshme, për t’u dhënë fund subvencioneve të pandershme dhe për të lejuar forcimin e monedhës kineze.
Pengesa për një marrëveshje të tillë nuk është Evropa, por udhëheqësit kinezë.
Është thelbësore që votuesit evropianë të kuptojnë se Brukseli duhet të veprojë për ta detyruar Pekinin të hyjë në negociata serioze. Votuesit duhet gjithashtu të kuptojnë se masat mbrojtëse tregtare përbëjnë një përshtatje ekonomike jetike ndaj një mjedisi global armiqësor.
Këto kufizime do t’u jepnin evropianëve kohë për të zbatuar programe ambicioze që synojnë uljen e kostove dhe të burokracisë, thellimin e tregut të brendshëm, stimulimin e inovacionit dhe pozicionimin e BE-së si udhëheqëse në përdorimin industrial të inteligjencës artificiale.
Opinioni publik duhet bindur se asgjë nga këto nuk mund të realizohet pa mbrojtur bazën industriale evropiane. Udhëheqësit e BE-së duhet të theksojnë se reformat e brendshme dhe mbrojtja nga konkurrenca e pandershme janë dy anë të së njëjtës medalje.
Të bashkohen Japonia, Koreja e Jugut, Brazili apo Turqia
Politikëbërësit evropianë duhet gjithashtu të bashkojnë sa më shumë partnerë që ndajnë të njëjtat pikëpamje, për të përballuar së bashku praktikat e pandershme tregtare të Kinës.
Japonia dhe Koreja e Jugut, të cilat gjithashtu kërcënohen nga konkurrenca kineze, janë alternativa premtuese. E njëjta gjë vlen për Brazilin, Malajzinë dhe Turqinë, vende që kanë ndërmarrë tashmë masa kundër vërshimit të importeve të lira kineze.
Kjo koalicion duhet të angazhohet për zbatimin e të njëjtave tarifa doganore dhe të të njëjtave standarde të përbashkëta të sigurisë ekonomike, në mënyrë që të ketë peshë më të madhe përballë Pekinit. Një koordinim i tillë do të siguronte gjithashtu që asnjë vend të mos përballej me disavantazh konkurrues.
Përgjigjja më e qartë do të ishte një tarifë e përgjithshme kompensuese, e destinuar të neutralizojë avantazhin e pandershëm konkurrues.
Por kjo është gjithashtu alternativa politikisht më pak realiste, sepse vendet anëtare të BE-së, të përballura me lobim intensiv kinez dhe me kërcënime për hakmarrje, nuk ka gjasa të miratojnë një masë të një përmase të tillë.
Si alternativë më realiste, BE-ja duhet të zbatojë atë që Andrew Small, drejtor i programit për Azinë në European Council on Foreign Relations, e ka quajtur “arti i tufës”.
Ai propozon “masa mbrojtëse përballë rritjes së vrullshme të importeve, më shumë hetime mbi subvencionet, përdorimin e instrumenteve të prokurimit publik në të gjithë sektorët”, si edhe “auditime sistematike të sigurisë dhe të standardeve të produkteve”.
Të përdorura si një tufë masash të shpërndara, ato janë më të vështira për t’u kundërshtuar nga Pekini dhe mund ta zbusin ndikimin e goditjes kineze, duke ngadalësuar flukset e importeve dhe duke reduktuar varësitë.
Evropa mund ta hapë tregun e saj për partnerët e tregtisë së lirë mbi bazën e reciprocitetit, me kusht që pjesëmarrësit të zbatojnë kufizimet e dakorduara ndaj importeve kineze. Paralelisht, BE-ja duhet t’i përjashtojë partnerët e saj të tregtisë së lirë nga masat e vendosura kundër flukseve të importeve kineze.
Në fund, Komisioni Evropian dhe vendet anëtare duhet të përgatiten për hakmarrjen kineze duke simuluar dhe parashikuar skenarë të ndryshëm përshkallëzimi.
Vendet anëtare duhet të angazhohen për aktivizimin e shpejtë të “instrumentit kundër shtrëngimit”, i cili i jep Komisionit mundësinë të zgjedhë instrumente për t’iu kundërvënë masave hakmarrëse kineze.
Kur të vijë momenti, BE-ja duhet të jetë e aftë ta kthejë në armë varësinë e Kinës nga Evropa, për shembull duke forcuar kufizimet lidhur me prodhimin dhe mirëmbajtjen e gjysmëpërçuesve ose duke vendosur kontrolle të eksporteve për komponentët e aviacionit.
Kufizimi i qasjes në tregun evropian do të ishte një instrument i fuqishëm, sepse do të shkaktonte një goditje të madhe të kërkesës për industritë kineze të eksportit, duke thelluar vështirësitë ekonomike të Kinës dhe duke përshpejtuar spiralen e saj deflacioniste.
Pekini ka të ngjarë të përpiqet të përçajë dhe të sundojë, duke goditur në mënyrë disproporcionale disa vende anëtare, me shpresën se do të thyejë unitetin e BE-së.
Komisioni po harton aktualisht, me të drejtë, një mekanizëm solidariteti që do të ndihmojë në kompensimin e pjesshëm të vendeve dhe sektorëve të goditur nga masat hakmarrëse.
Shtetet e Bashkuara, një partner i pasigurt
Bashkimi Evropian nuk po heq dorë aspak nga tregtia botërore. Kohët e fundit ka nënshkruar marrëveshje tregtare me Australinë, Indinë dhe Mercosur-in.
Ndryshimi i qëndrimit të Brukselit përfaqëson më tepër një shkëputje nga ideja se Evropa mund t’i bëjë ballë konkurrencës së kapitalizmit autoritar shtetëror kinez duke i mbajtur tregjet e saj të hapura.
Në këtë kthesë, Brukseli dhe Uashingtoni tashmë janë në të njëjtën linjë, gjë që përfaqëson një mundësi të konsiderueshme për Shtetet e Bashkuara.
E vetmja mënyrë që Uashingtoni të konkurrojë me projektin kinez për dominim global në prodhim është përmes forcës së aleancave, dhe Evropa është element thelbësor i çdo përpjekjeje të tillë.
Në fusha të tilla si kimikatet e specializuara dhe ndërmjetësit polimerikë, prodhuesit evropianë përbëjnë alternativën e vetme ndaj prodhuesve kinezë.
Humbja e kësaj alternative do t’i dëmtonte Shtetet e Bashkuara, duke i bërë ato të varura nga produktet kineze.
Përfshirja e Shteteve të Bashkuara në këtë përpjekje është gjithashtu në interesin themelor të Brukselit. Pjesëmarrja amerikane e forcon koalicionin dhe — duke larguar kërcënimin e një lufte të plotë tregtare me Uashingtonin — i lejon Brukselit të veprojë më me guxim ndaj konkurrencës së pandershme kineze.
Por Trump, në mënyrë të përsëritur, ka goditur aleatët evropianë në vend të Pekinit. Ai duhet të ndryshojë kurs nëse dëshiron të ruajë aftësinë afatgjatë të Shteteve të Bashkuara për t’iu kundërvënë fuqisë së jashtëzakonshme industriale të Kinës.
Megjithatë, Brukseli nuk mund të presë që Trump të ndryshojë qëndrim.
Ruajtja e status quo-së mes Kinës dhe Evropës nuk është më një alternativë. Pekini duket se beson se evropianët në fund do të dorëzohen dhe, për këtë arsye, nuk po ofron asnjë lëshim serioz për t’iu përgjigjur shqetësimeve evropiane.
Pa përgatitje dhe koordinim të duhur, BE-ja përballet me mundësinë shumë reale të pësojë një humbje vendimtare në një konflikt tregtar me Kinën.
Skenari është i lehtë për t’u imagjinuar: Kina mund t’u përgjigjet tarifave evropiane duke ndërprerë furnizimet me lëndë dhe komponentë thelbësorë për prodhimin industrial. Kjo do ta izolonte Evropën dhe do t’i detyronte votuesit e saj, të cilët nuk janë të gatshëm të përballojnë kostot e përshkallëzimit, t’u bëjnë presion udhëheqësve të tyre që të tërhiqen.
Nëse kjo do të ndodhte, do të forconte zërat disfatiste në Evropë, të cilët tashmë argumentojnë se evropianët thjesht duhet t’i nënshtrohen një rendi botëror me Kinën në qendër.
Por ky skenar nuk është i pashmangshëm.
E vetmja gjë më e keqe se rreziku i një humbjeje është rreziku që baza industriale e çmuar dhe e fuqishme e Evropës të lihet të atrofizohet.
Koha po mbaron, por Brukseli ende mund të luftojë.
Thorsten Benner është bashkëthemelues dhe drejtor i Global Public Policy Institute (GPPi) në Berlin. Artikulli është botuar fillimisht në revistën Foreign Affairs. © 2026 Foreign Affairs. Shpërndarë nga Tribune Content Agency./L’Express.fr
