Situata në rezervatin e Deliblatska Peščara ishte dukshëm më e qetë në mbrëmjen e 22 gushtit, por zjarri nuk konsiderohet i shuar: vatrat vazhdojnë të digjen nën sipërfaqe, era mund t’i riaktivizojë ato dhe autoritetet paralajmërojnë se rojet mund të zgjasin me javë. Në terren janë 485 pjesëtarë të shërbimeve, 33 makineri dhe pesë helikopterë; krahas forcave serbe veprojnë avioni rus Il-76 dhe ndihma e aktivizuar përmes Mekanizmit të Mbrojtjes Civile të BE-së. Ndërkohë, Serbia po përballet edhe me zjarre të tjera në Stolovi e Bojnik, ndërsa zjarri pranë Magličit është shuar.
Serbia po përjeton një nga periudhat më të rënda të zjarreve të kësaj vere, me mijëra ndërhyrje në hapësira të hapura dhe disa fronte që kanë zgjatur me ditë ose javë. Qendra e krizës është bërë Deliblatska Peščara, rezervati i jashtëzakonshëm natyror në Banatin jugor të Vojvodinës, ku një zjarr i zbuluar më 21 korrik është lokalizuar dhe riaktivizuar disa herë, përpara se më 5–6 gusht të kalonte në një fazë të re dhe shumë më të rrezikshme.
Më 22 gusht, pas më shumë se një muaji nga zbulimi i vatrës së parë, autoritetet raportuan për herë të parë një përmirësim të dukshëm: vendbanimet nuk ishin më nën kërcënim të drejtpërdrejtë, vatra pranë zonës së gjuetisë në Kajtasovo ishte lokalizuar dhe zjarrfikësit e përshkruanin ditën si më të qetën e javëve të fundit.
Por “më e qetë” nuk do të thotë “e përfunduar”.
Terreni ranor, pyjet halore, djegia nëntokësore, temperaturat e larta dhe një sistem erërash që, sipas autoriteteve serbe, ka prodhuar goditje deri në 80–90 kilometra në orë, e kanë shndërruar Deliblatska Peščara në një nga ndërhyrjet më të vështira në karrierën e shumë zjarrfikësve serbë.
Në mbrëmjen e 22 gushtit në terren ishin 485 pjesëtarë të shërbimeve të ndryshme, 33 makineri pune dhe pesë helikopterë. Tre helikopterë të Ministrisë së Brendshme të Serbisë dhe dy mjete ajrore të ardhura përmes sistemit evropian hodhën vetëm gjatë asaj dite 370 tonë ujë. Avioni i rëndë rus Iljušin Il-76 hodhi edhe 210 tonë të tjerë.
Kjo ishte vetëm pjesa e dukshme e një operacioni që tashmë përfshin zjarrfikës, shpëtimtarë, polici, ushtri, punonjës të “Vojvodinašume”, mbrojtjen civile, shoqata vullnetare zjarrfikëse, operatorë të makinerive të rënda, ekipe ndërkombëtare dhe banorë të zonës.
Zanafilla: vatra e parë u zbulua më 21 korrik
Kronologjia zyrtare e ndërmarrjes publike “Vojvodinašume” tregon se historia e këtij zjarri nuk fillon më 5 apo 6 gusht, siç është paraqitur në disa raportime mediatike.
Vatra e parë u zbulua më 21 korrik 2026, rreth orës 13:00, përmes sistemit të videombikëqyrjes për zbulimin e hershëm të zjarreve në Deliblatska Peščara. Zjarri u evidentua në njësinë pyjore “Deliblatski pesak–Vrela”, sektori 74/a,d.
Bëhej fjalë për një zjarr në nivelin e tokës që kishte prekur shtresën pyjore në një masiv me pisha të zeza dhe të bardha rreth 69-vjeçare.
Në ndërhyrjen e parë morën pjesë punonjës të administratës pyjore “Banat”, zjarrfikës të Ministrisë së Brendshme nga Kovini, Bela Crkva dhe Pançeva, si dhe vullnetarë nga disa shoqata zjarrfikëse.
Rreth orës 21:00 të së njëjtës ditë zjarri u lokalizua. Për shkak të rrezikut të riaktivizimit u organizuan roje të vazhdueshme dhe u punua në heqjen e materialit të djegshëm dhe lagien e brezave kundër zjarrit.
Rreziku, megjithatë, nuk kishte kaluar.
26 korrik: riaktivizimi i parë serioz
Më 26 korrik ekipet në gatishmëri konstatuan një riaktivizim të zjarrit. Era e nxiti zjarrin që kishte vazhduar të digjej nën sipërfaqe dhe ai u përhap në sipërfaqe të tjera.
U kërkua ndërhyrja e një helikopteri të specializuar të Ministrisë së Brendshme. Sipas kronologjisë së “Vojvodinašume”, helikopteri zhvilloi 12 veprime nga ajri dhe zjarri u lokalizua përsëri.
Në atë fazë vlerësohej se zjarri në nivel të ulët kishte prekur rreth 5,6 hektarë, ndërsa zjarri më intensiv rreth 7,4 hektarë.
Rojet vazhduan.
2 gusht: flakët kthehen sërish
Më 2 gusht u regjistrua një riaktivizim tjetër. Në operacion u përfshinë sërish “Vojvodinašume” dhe Sektori për Situata të Jashtëzakonshme i Ministrisë së Brendshme, me ndërhyrje nga toka dhe ajri.
Edhe kjo vatër u lokalizua.
Por më 5 gusht situata ndryshoi rrënjësisht.
5 gusht: fillon faza që nuk është ndalur më
Më 5 gusht ekipet e “Vojvodinašume” zbuluan përsëri zjarr. Sipas ndërmarrjes, era e ngriti dhe e përhapi zjarrin me një shpejtësi të tillë sa flakët rrethuan disa prej punonjësve në terren.
Një inxhinier i ndërmarrjes u lëndua lehtë.
Ky është një detaj i rëndësishëm në bilancin njerëzor: autoritetet kanë theksuar vazhdimisht se në zjarrin e Deliblatska Peščara nuk ka pasur viktima dhe se shtëpitë e banimit janë shpëtuar, por kronologjia zyrtare e “Vojvodinašume” konfirmon të paktën këtë lëndim të lehtë më 5 gusht.
Nga 5 gushti e tutje, sipas ndërmarrjes, zjarri nuk është shuar plotësisht në asnjë moment.
6 gusht: shpërthimi i madh dhe evakuimet
Më 6 gusht kombinimi i temperaturave shumë të larta, vegjetacionit të thatë dhe erës me drejtim të ndryshueshëm shkaktoi një përshkallëzim dramatik.
Vlerësimet e para gjatë ditës flisnin për rreth 700 hektarë të prekur. Një bilanc i mëvonshëm i “Vojvodinašume” e çoi sipërfaqen e prekur në më shumë se 940 hektarë.
Flakët u afruan rreth 100 metra nga kompleksi dhe vendbanimi Čardak dhe u përhapën në drejtim të Šumarakut.
U urdhëruan evakuime parandaluese në Čardak dhe Šumarak. Policia kufizoi hyrjen dhe në disa zona lejoheshin vetëm ekipet e emergjencës dhe personat e autorizuar.
Banorët përshkruanin qiell të mbuluar nga tymi, hi që binte vazhdimisht dhe një mur flakësh pranë pronave të tyre.
Një banor i Šumarakut i tha BBC-së se zjarri kishte ardhur 100–200 metra pranë shtëpive.
Intensiteti ishte aq i madh sa “Vojvodinašume” raportoi formimin e një pyrocumulonimbusi, një re e krijuar nga energjia termike dhe tymi i një zjarri shumë të fuqishëm, e aftë të lidhet me turbulenca, erëra të fuqishme dhe aktivitet atmosferik.
Helikopterët në një fazë nuk mund të vepronin për shkak të stuhive dhe dukshmërisë së dobët nga tymi i zi, ndërsa buldozerë dhe mjete me zinxhirë hapnin breza për të ndalur avancimin e flakëve.
Qindra njerëz në terren, por zjarri vazhdonte të përhapej
Më 8 gusht “Vojvodinašume” raportonte 296 persona të angazhuar: zjarrfikës të Sektorit për Situata të Jashtëzakonshme, anëtarë të shoqatave vullnetare, punonjës të ndërmarrjeve pyjore dhe ujore, ushtri dhe operatorë të makinerive të rënda.
Në ditët pasuese u krijua përkohësisht përshtypja se situata po stabilizohej.
Më 10–11 gusht autoritetet raportuan se numri i vatrave aktive ishte ulur nga 64 në vetëm tri. Ministri i Brendshëm Ivica Dačić tha se rreth 2.000 hektarë ishin prekur dhe se asnjë shtëpi nuk ishte djegur.
U ndërtuan dhjetëra kilometra breza kundër zjarrit.
Por zjarri nuk ishte shuar.
Në terrenin ranor ai vazhdonte të digjej nën sipërfaqe, rreth rrënjëve dhe shtresave të materialit organik, ndërsa era mund ta nxirrte përsëri në sipërfaqe në një pikë tjetër.
Ky mekanizëm shpjegon pse vatra që dukej e qetë në mëngjes mund të bëhej përsëri kërcënuese disa orë më vonë.
17 gusht: flakët kalojnë edhe brezin 120 metra të gjerë
Më 17 gusht Dačić tha se ishin hapur rreth 67 kilometra breza kundër zjarrit, por se në një pikë era kishte shtyrë flakët përtej një brezi me gjerësi rreth 120 metra.
Ai dha një vlerësim prej rreth 3.600 hektarësh të djegur, prej të cilëve rreth 37 për qind sipërfaqe pyjore, ndërsa pjesa tjetër kryesisht rërë dhe vegjetacion i ulët.
Në disa raportime deklarata e tij u përmblodh edhe si “një e treta e Deliblatska Peščara është djegur”.
Këtu ekziston një mospërputhje që duhet sqaruar.
Sipërfaqja e rezervatit të posaçëm natyror Deliblatska Peščara është rreth 34.829 hektarë. Një sipërfaqe prej 3.600 hektarësh është dukshëm më e vogël se një e treta e rezervatit.
Për këtë arsye, formulimi “një e treta” nuk duhet trajtuar si bilanc përfundimtar.
Edhe vetë “Vojvodinašume” ka bërë të qartë se sipërfaqja e saktë e djegur nuk mund të përcaktohet zyrtarisht derisa zjarri të shuhet, pasi vetëm atëherë do të kryhen matjet me dronë, ortofotografi dhe pajisje GPS.
Shifrat prej 2.000, 3.500 apo 3.600 hektarësh janë, pra, vlerësime operative të fazave të ndryshme të zjarrit, jo bilanci përfundimtar ekologjik.
19 gusht: rrugë të mbyllura dhe zjarri zhvendoset drejt vendbanimeve të tjera
Më 19 gusht situata ishte përsëri kritike.
N1 raportonte se zjarri kishte prekur më shumë se 3.500 hektarë dhe se policia kishte mbyllur pjesë të rrugës nga Šumarak në drejtim të Dubovacit dhe Bela Crkva-s.
Ndërsa më herët fokusi kishte qenë në mbrojtjen e Čardakut dhe Šumarakut, drejtimi i erës e zhvendosi rrezikun drejt Kajtasovos, Grebenacit dhe zonave të tjera në skajin e rezervatit.
Në disa zona u këshillua evakuim.
Trujino naselje, në territorin e Bela Crkva-s, u evakuua përkohësisht ndërsa zjarri po afrohej.
Gjendja e jashtëzakonshme mbeti në fuqi në pjesë të territorit të Bela Crkva-s.
Mbërrin “gjiganti” rus Il-76
Më 19 gusht në aeroportin “Konstantin Veliki” të Nishit u ul avioni rus zjarrfikës Iljušin Il-76, i Ministrisë ruse për Situata të Jashtëzakonshme.
Operimet mbi Deliblatska Peščara nisën më 20 gusht.
Avioni është i pajisur me sistemin VAP-2, me dy rezervuarë të mëdhenj cilindrikë që së bashku mund të transportojnë rreth 42 tonë ujë.
Më 20 dhe 21 gusht Il-76 kreu, sipas Ambasadës së Rusisë në Serbi, 10 fluturime operative dhe hodhi gjithsej 420 tonë ujë.
Ambasada ruse, duke iu referuar Ministrisë ruse për Situata të Jashtëzakonshme, tha se ndërhyrjet ndihmuan në lokalizimin e vatrave të mëdha dhe në mbrojtjen e rreth 50 objekteve. Kjo është një deklaratë e palës ruse dhe jo një vlerësim i pavarur i dëmeve të shmangura.
Më 22 gusht Il-76 vazhdoi punën dhe, sipas Luka Čaušić, hodhi edhe 210 tonë ujë vetëm gjatë asaj dite.
Grebenac, Kajtasovo dhe Šušara: flakët deri pranë shtëpive
Ditët 20 dhe 21 gusht sollën disa nga momentet më dramatike të gjithë operacionit.
Zjarri u afrua rrezikshëm pranë Kajtasovos dhe Grebenacit. Në raportimet nga terreni flakët përshkruheshin në një moment vetëm rreth 120 metra nga shtëpitë.
Në Šušara, zjarrfikësit dhe banorët luftuan deri pas mesnatës për të mos lejuar depërtimin e zjarrit në vendbanim.
Banorët në disa fshatra vazhduan rojet gjatë natës, kur operacionet ajrore bëhen shumë më të kufizuara dhe barra bie mbi ekipet tokësore.
Një banor, Jozef Kispal, tregoi për N1 se gjatë një prej netëve zjarri duhej ndalur përpara se të hynte në fshat dhe vlerësoi si vendimtare punën e të rinjve dhe të punonjësve të administratës pyjore me një cisternë uji.
Pamjet nga terreni tregonin pyje të djegura, pemë të nxira, shtresa të mëdha hiri dhe bloze dhe zona që, sipas gazetarëve në terren, ishin bërë pothuajse të panjohshme.
Serbia aktivizon Mekanizmin e Mbrojtjes Civile të BE-së
Më 21 gusht Serbia aktivizoi Mekanizmin e Mbrojtjes Civile të Bashkimit Evropian dhe pranoi ndihmën ndërkombëtare.
Paketa e pranuar përfshin katër helikopterë Black Hawk nga kapacitetet evropiane të vendosura në Rumani, Sllovaki dhe Çeki.
Sipas të dhënave të publikuara nga autoritetet serbe dhe Reuters:
- një helikopter rumun me kapacitet rreth 2,6 tonë ujë;
- një helikopter sllovak me kapacitet rreth 3,5 tonë;
- dy helikopterë çekë me kapacitet rreth 3,5 tonë secili;
- një ekip rumun me 69 pjesëtarë dhe 15 automjete;
- një ekip gjerman me 55 pjesëtarë dhe 24 automjete.
Helikopterët rumun dhe sllovak hynë në operacion më 22 gusht. Dy helikopterët çekë ishin planifikuar të përfshiheshin më 23 gusht, ndërsa ekipi gjerman pritej më 24 gusht.
Në Serbi u dërgua edhe një oficer ndërlidhës i BE-së për koordinimin ndërmjet autoriteteve serbe, Qendrës së Koordinimit të Reagimit Emergjent të BE-së dhe ekipeve ndërkombëtare në terren.
Serbia nuk është shtet anëtar i BE-së, por merr pjesë në Mekanizmin e Mbrojtjes Civile të Unionit dhe mund të kërkojë ndihmë për emergjenca të kësaj natyre.
22 gusht: 485 njerëz, 33 makineri, pesë helikopterë – dita më e qetë, por jo fundi
Në mbrëmjen e 22 gushtit, Luka Čaušić, shefi i Sektorit për Situata të Jashtëzakonshme të Ministrisë së Brendshme, dha bilancin më të fundit operacional:
485 pjesëtarë të shërbimeve të ndryshme, prej tyre më shumë se 215 nga Sektori për Situata të Jashtëzakonshme; 33 makineri pune dhe pesë helikopterë.
Tre helikopterë të Ministrisë së Brendshme dhe dy të ardhur përmes sistemit evropian hodhën gjatë ditës 370 tonë ujë.
Il-76 rus hodhi 210 tonë.
Čaušić veçoi gjithashtu rolin e një mjeti lundrues serb që po përdorej për furnizimin e cisternave dhe që, sipas tij, gjatë operacionit kishte pompuar rreth 800 tonë ujë në cisterna.
“Situata është dukshëm më e favorshme krahasuar me ditët e kaluara”, tha ai, duke shtuar megjithatë se natyra e Deliblatska Peščara nuk lejon relaksim.
Ekipet mbetën në terren edhe gjatë natës për shkak të parashikimeve për forcim të erës.
Për herë të parë pas ditëve të vështira, më 22 gusht nuk kishte vendbanime nën kërcënim të drejtpërdrejtë.
Zona pranë vendgjuetisë në Kajtasovo u raportua e lokalizuar, megjithëse herë pas here pemët riaktivizoheshin nën ndikimin e erës.
Pse ky zjarr është kaq i vështirë për t’u shuar?
Problemi nuk është vetëm sipërfaqja.
Deliblatska Peščara është një sistem kompleks dunash ranore, vegjetacioni stepik dhe pyjesh, përfshirë sipërfaqe të konsiderueshme me pisha.
Rëra e bën lëvizjen e automjeteve të rënda jashtëzakonisht të vështirë. Në disa zona, sipas Čaušić, edhe automjetet normale të terrenit nuk mund të depërtojnë.
Zjarri mund të vazhdojë të digjet nën sipërfaqe dhe përgjatë sistemit të rrënjëve. Sipërfaqja mund të duket e fikur, ndërsa poshtë saj materiali vazhdon të digjet dhe një erë e fortë e nxjerr përsëri zjarrin në sipërfaqe.
Pyjet halore ofrojnë sasi të mëdha materiali të djegshëm.
Era, nga ana tjetër, nuk ka vetëm intensitet të lartë, por ndryshon drejtim. Sipas autoriteteve, janë regjistruar goditje deri në 80–90 kilometra në orë.
Čaušić ka folur edhe për episode të “stuhive të zjarrit”. Disa media kanë raportuar kolona flakësh me lartësi shumë të mëdha, deri rreth 100 metra, por kjo shifër nuk është konfirmuar nga ndonjë raport teknik i publikuar dhe për këtë arsye duhet trajtuar me rezervë.
Edhe brezat kundër zjarrit me gjerësi 100–120 metra janë kapërcyer në raste të caktuara.
“Po të mos ishin këto breza, Deliblatska Peščara tani do të ishte pa banorë dhe pa pyll”, tha Čaušić, duke e cilësuar ngjarjen një katastrofë serioze.
Pa viktima, shtëpitë e Deliblatska Peščara u mbrojtën
Sipas autoriteteve, deri në mbrëmjen e 22 gushtit nuk është raportuar asnjë viktimë nga zjarri në Deliblatska Peščara dhe asnjë shtëpi banimi nuk është konfirmuar e shkatërruar.
Kjo nuk do të thotë se nuk ka pasur dëme në objekte të tjera. Në fazat e para pati raportime për një objekt të braktisur të prekur në Čardak, ndërsa ekosistemi ka pësuar dëme të mëdha.
Po ashtu, siç u përmend, “Vojvodinašume” ka konfirmuar një lëndim të lehtë të një inxhinieri më 5 gusht.
Këto të dhëna duhet të dallohen nga bilanci i zjarreve në pjesë të tjera të Serbisë.
Jo vetëm Deliblatska: zjarre edhe në Stolovi, Maglič dhe Bojnik
Ndërsa vëmendja kryesore është përqendruar në Deliblatska Peščara, Serbia është përballur paralelisht me disa fronte të tjera.
Në malin Stolovi, pranë Kraljevës, beteja me zjarrin po vazhdonte për rreth 18 ditë. Deri më 22 gusht tri nga katër zonat e zjarrit ishin lokalizuar, ndërsa në të katërtën vazhdonte një zjarr sipërfaqësor në terren shumë të pjerrët dhe shkëmbor. Situata konsiderohej nën kontroll.
Në zonën e Magličit, në këmbët e malit Troglav, një zjarr prej rreth tre hektarësh me bar të thatë dhe vegjetacion të ulët ishte lokalizuar të enjten dhe, sipas autoriteteve lokale, ishte shuar plotësisht të premten në mbrëmje, më 21 gusht.
Fortesa mesjetare e Magličit nuk u prek dhe nuk u rrezikua drejtpërdrejt. Shkëmbinjtë, relievi dhe lumi Maglašnica krijuan barriera natyrore ndërmjet zjarrit dhe monumentit.
Zjarret në rrethinën e Kladovos dhe në Fruška Gora u raportuan të shuara deri më 22 gusht.
Në Petrovac na Mlavi, një zjarr në pjesën e vjetër të deponisë komunale u vu nën kontroll.
Situata ishte shumë më e rëndë në fshatin malor Turjane, në komunën e Bojnikut, ku N1 raportoi më 21 gusht se rreth dhjetë shtëpi dhe objekte të tjera ishin djegur. Dëmet më të mëdha u regjistruan në mëhallën Keč, ku shumë prej shtëpive ishin të braktisura.
Kjo është arsyeja pse deklaratat se “asnjë shtëpi nuk është djegur” duhet të lexohen me kujdes: ato janë të qëndrueshme me bilancin zyrtar për Deliblatska Peščara, por nuk mund të zbatohen pa rezervë për të gjitha zjarret në Serbi.
Mbi 3.300 zjarre në tri javë, sipas Vučić
Presidenti Aleksandar Vučić deklaroi më 21 gusht se në Serbi ishin regjistruar 3.391 zjarre në 21 ditët e fundit dhe se rreth 9.000 njerëz kishin marrë pjesë në operacionet e shuarjes gjatë gushtit.
Kjo shifër është deklaratë e presidentit dhe nuk duhet ngatërruar me numrin e zjarreve të mëdha aktive njëkohësisht: shumica e rasteve janë zjarre shumë më të vogla në hapësira të hapura.
Vučić ka falënderuar zjarrfikësit, policinë, ushtrinë dhe vullnetarët dhe ka paralajmëruar se më 23 gusht, në orën 08:30, do të vizitojë zonën e Deliblatska Peščara.
Debati politik: pse ndihma ndërkombëtare u kërkua kaq vonë?
Zjarri ka hapur edhe një debat politik rreth kohës kur Serbia kërkoi ndihmë të huaj.
Lëvizja “Kreni-Promeni”, e drejtuar nga Savo Manojlović, ka njoftuar se po përgatit kallëzime penale kundër presidentit Aleksandar Vučić, kryeministrit Đuro Macut, ministrit të Brendshëm Ivica Dačić dhe Luka Čaušić.
Lëvizja pretendon se autoritetet reaguan me vonesë ndaj nevojës për ndihmë ndërkombëtare dhe thotë se më 10 dhe 13 gusht kishte kërkuar publikisht aktivizimin e ndihmës së jashtme.
“Kreni-Promeni” ka përmendur si vepra të dyshuara “moseliminimin e rrezikut” dhe “punën e pandërgjegjshme në detyrë”.
Këto janë pretendime dhe akuza politike-juridike të lëvizjes. Deri në këtë fazë nuk ka asnjë vendim gjyqësor që konstaton përgjegjësi penale të personave të përmendur.
Nga ana tjetër, autoritetet kanë argumentuar se kapacitetet dhe lloji i ndihmës duhet të përshtateshin me terrenin specifik dhe se prioriteti i vazhdueshëm ishte mbrojtja e jetëve dhe vendbanimeve.
N1 raportoi se ndihma e Il-76 ishte kërkuar që më 6 gusht, por avioni mbërriti në Nish më 19 gusht. Ndihma përmes Mekanizmit të Mbrojtjes Civile të BE-së u aktivizua më 21 gusht.
Kjo kronologji do të mbetet një nga çështjet kryesore në debatin për menaxhimin e krizës.
Prokuroria heton “lajmet e rreme” – jo shkakun e zjarrit
Më 22 gusht, Departamenti i Posaçëm për Luftimin e Krimit të Teknologjisë së Lartë pranë Prokurorisë së Lartë Publike në Beograd njoftoi se do t’i kërkonte policisë identifikimin e personave që dyshohet se kanë përhapur informacione të rreme në rrjetet sociale për zjarrin.
Procedura lidhet me dyshimin për veprën penale të shkaktimit të panikut dhe trazirave.
Ministri i Drejtësisë, Nenad Vujić, deklaroi se publikimi i qëllimshëm i pretendimeve të pavërteta në situata që mund të shkaktojnë frikë duhet të sanksionohet në përputhje me ligjin.
Është e rëndësishme të bëhet dallimi: ky veprim i prokurorisë lidhet me publikimet në rrjetet sociale dhe jo me një hetim të konfirmuar për shkakun fizik të zjarrit.
Çfarë e shkaktoi zjarrin? Ende nuk ka përgjigje përfundimtare
Nga burimet zyrtare dhe mediatike të verifikuara deri në mbrëmjen e 22 gushtit nuk del një përfundim përfundimtar dhe publik për shkakun fillestar të zjarrit.
“Vojvodinašume” ka dokumentuar me saktësi momentin e zbulimit, vendndodhjen, riaktivizimet dhe kushtet që ndihmuan në përhapjen e zjarrit, por kronologjia e saj nuk përcakton shkakun e ndezjes së parë.
Prandaj nuk ka bazë të verifikuar për të paraqitur si fakt pretendime se zjarri është shkaktuar qëllimisht, se është vënë për arsye ekonomike apo se lidhet me ndonjë projekt ndërtimi.
Pas përhapjes së teorive të tilla, Vučić deklaroi se në sipërfaqet e prekura nga zjarri nuk do të ketë ndërtime dhe se shteti do të punojë për restaurimin e pyjeve dhe ekosistemit.
Kjo deklaratë politike nuk zgjidh çështjen e shkakut; ajo vetëm adreson pretendimet se toka e djegur mund të përdorej për ndërtime.
Shkaku mbetet një nga çështjet që kërkon sqarim të mëtejshëm nëse autoritetet hetimore publikojnë rezultate.
Dëmi ekologjik mund të përcaktohet vetëm pas shuarjes
Deliblatska Peščara është një nga ekosistemet më të veçanta të Evropës kontinentale, me rreth 34.829 hektarë dhe një mozaik dunash ranore, stepash, pyjesh, ligatinash dhe habitatesh për një numër të madh speciesh bimore dhe shtazore.
Pikërisht për këtë arsye dëmi nuk mund të matet vetëm me numrin e pemëve të djegura.
“Vojvodinašume” ka nisur punën për konceptin e planit të rehabilitimit, por ka theksuar se hartimi zyrtar i tij nuk mund të fillojë derisa zjarri të shuhet.
Pas përfundimit të operacionit do të kryhen fotografime me dronë, ortofotografi dhe matje GPS.
Do të vlerësohen pyjet, habitatet prioritare, flora, fauna, toka dhe elementet e tjera të ekosistemit.
Sipas ligjit serb për pyjet, plani i rehabilitimit duhet të miratohet brenda tre muajve nga shuarja e zjarrit.
Vetëm atëherë do të dihet sipërfaqja reale e prekur dhe vlera ekologjike e dëmit.
Profesori i Fakultetit të Kimisë në Beograd, Branimir Jovančićević, ka paralajmëruar gjithashtu se zonat e djegura duhet të monitorohen për ndotës të mundshëm në ajër dhe tokë dhe ka kërkuar kufizimin e hyrjes së qytetarëve në zona të caktuara të djegura. Ky është vlerësim dhe rekomandim ekspertësh dhe jo konstatim se janë zbuluar tashmë nivele të rrezikshme të ndonjë substance të caktuar.
“Pa shi të gjatë nuk ka shuarje të plotë”
Pavarësisht mijëra tonëve ujë të hedhur nga ajri dhe toka, problemi më i madh mbetet zjarri që vazhdon të digjet në thellësi.
Luka Čaušić ka paralajmëruar se pa reshje të qëndrueshme që zgjasin disa ditë, shuarja absolute mund të jetë jashtëzakonisht e vështirë.
Ai ka thënë se mund të nevojiten roje serioze për një periudhë shumë të gjatë, në skenarin më të keq edhe deri afër Vitit të Ri.
Në deklaratën e mbrëmjes së 22 gushtit ai ishte më i kujdesshëm, duke thënë se rojet dhe masat e vigjilencës do të vazhdojnë “me javë”.
Këto dy deklarata nuk janë domosdoshmërisht kundërthënëse: operacioni intensiv i shuarjes mund të përfundojë më herët, ndërsa mbikëqyrja e vatrave nëntokësore mund të vazhdojë shumë më gjatë.
Gjendja më e fundit: përmirësim real, por rreziku mbetet
Në fund të 22 gushtit tabloja ishte më e mirë se një apo dy ditë më parë.
Vendbanimet e Deliblatska Peščara nuk ishin më nën kërcënim të drejtpërdrejtë.
Vatra pranë Kajtasovos ishte lokalizuar.
Grebenaci dhe Šušara ishin mbrojtur.
Forcat serbe vazhdonin punën me mbështetjen e Il-76 rus dhe helikopterëve të parë të BE-së.
Ndihma shtesë nga Çekia dhe Gjermania ishte në rrugë.
Por zjarri nuk ishte shpallur i shuar.
Nën shtresën e hirit vazhdonin vatrat e nxehta. Era mund të ndizte përsëri pemët. Ekipet mbetën në terren gjatë natës.
Dhe ende nuk ekziston një shifër përfundimtare për sipërfaqen e djegur, dëmin ekologjik apo shkakun e parë të zjarrit.
Ajo që tashmë është e qartë është se Deliblatska Peščara është shndërruar nga një zjarr pyjor lokal i zbuluar më 21 korrik në një krizë kombëtare që, brenda një muaji, ka kërkuar qindra njerëz në terren, makineri të rënda, flotën ajrore serbe, një avion të madh rus dhe aktivizimin e mekanizmit evropian të emergjencave.
Beteja për të shpëtuar vendbanimet duket se, të paktën deri në mbrëmjen e 22 gushtit, është fituar.
Beteja për ta shpallur zjarrin plotësisht të shuar – dhe më pas për të kuptuar përmasën e dëmit dhe për të rikthyer ekosistemin – është ende larg përfundimit.
Çështjet që mbeten të hapura
Shkaku i zjarrit: nuk është bërë publik një përfundim zyrtar përfundimtar për shkakun e ndezjes së parë më 21 korrik.
Sipërfaqja e saktë e djegur: vlerësimet operative kanë ndryshuar nga rreth 700 hektarë më 6 gusht, mbi 940 hektarë pak më vonë, rreth 2.000 hektarë më 11 gusht dhe 3.500–3.600 hektarë në fazat pasuese. Shifra përfundimtare do të përcaktohet vetëm pas shuarjes.
Dëmi ekologjik: ende nuk është matur në mënyrë përfundimtare.
Kohëzgjatja e operacionit: autoritetet nuk japin një datë kur zjarri do të konsiderohet plotësisht i shuar.
Përgjegjësia institucionale: pretendimet e “Kreni-Promeni” për vonesa në kërkimin e ndihmës ndërkombëtare mbeten akuza që duhet të vlerësohen nga institucionet kompetente; nuk ka vendim që konstaton përgjegjësi penale.
Hetimi për publikimet në rrjetet sociale: Prokuroria e Lartë Publike po kërkon identifikimin e personave që dyshohet se kanë përhapur lajme të rreme dhe panik, por kjo procedurë nuk duhet ngatërruar me hetimin e shkakut të vetë zjarrit.
Rikuperimi i natyrës: planifikimi ka nisur, por rehabilitimi real mund të përcaktohet vetëm pasi terreni të jetë i sigurt dhe të kryhet inventarizimi i plotë i dëmit.
BURIMET
(Euronews Serbia, N1 Serbia, N1 BiH, Telegraf, Tanjug, Blic, Reuters, Hina, tportal, RTS, RTV, Beta, FoNet, Politika, BBC, RTCG, RINA, Vojvodinašume)
