Presidenti ukrainas do të pritet më 8 gusht nga Aleksandar Vuçiqi, në një vizitë me peshë të veçantë diplomatike. Integrimi evropian, ekonomia dhe energjia janë temat e konfirmuara, ndërsa bashkëpunimi në industrinë ushtarake dhe prodhimi i dronëve mbeten raportime mediatike të pakonfirmuara zyrtarisht.
Presidenti i Ukrainës, Volodymyr Zelenski, do të zhvillojë të shtunën, më 8 gusht 2026, vizitën e tij të parë zyrtare në Serbi që nga marrja e detyrës në vitin 2019 dhe që nga fillimi i pushtimit të plotë rus të Ukrainës në shkurt 2022. Ai do të pritet nga presidenti serb Aleksandar Vuçiq, me të cilin është takuar disa herë në samite ndërkombëtare, por deri tani nuk kishte zhvilluar një vizitë dypalëshe në Beograd.
Vizita u konfirmua zyrtarisht më 6 gusht nga Presidenca e Serbisë. Në njoftim thuhet vetëm se Zelenski do të qëndrojë në vizitë zyrtare në Republikën e Serbisë më 8 gusht dhe se programi me orarin e hollësishëm do të publikohet më vonë. Deri në mbrëmjen e 6 gushtit nuk ishin bërë të ditura vendet e takimeve, përbërja e delegacioneve, dokumentet që mund të nënshkruhen apo nëse do të ketë konferencë të përbashkët për shtyp.
Vizita është e rëndësishme përtej karakterit të saj protokollar. Serbia vazhdon të mbajë marrëdhënie historike, energjetike dhe politike me Rusinë, por njëkohësisht mbështet integritetin territorial të Ukrainës, dënon pushtimin rus në forumet ndërkombëtare dhe kërkon anëtarësim në Bashkimin Evropian. Prandaj, pritja zyrtare e Zelenskit në Beograd shihet si një përpjekje për ta ngritur marrëdhënien serbo-ukrainase në nivel të ri, pa e shndërruar atë domosdoshmërisht në shkëputje të Serbisë nga Moska.
Tri temat e konfirmuara të bisedimeve
Vuçiqi ka deklaruar se bisedimet me Zelenskin do të përqendrohen në tri fusha kryesore: rrugën evropiane të Serbisë dhe Ukrainës, bashkëpunimin ekonomik dypalësh dhe bashkëpunimin energjetik. Ai ka shtuar se të hapura mbeten edhe tema të tjera, përfshirë kulturën, sportin dhe forcimin e marrëdhënieve ndërmjet dy vendeve.
Sipas presidentit serb, Serbia dhe Ukraina përballen me probleme të ngjashme në procesin e integrimit në Bashkimin Evropian dhe mund të shkëmbejnë përvoja ose ta ndihmojnë njëra-tjetrën. Të dyja vendet janë kandidate për anëtarësim, por pozitat e tyre politike janë të ndryshme: Ukraina e lidh integrimin evropian drejtpërdrejt me mbrojtjen nga agresioni rus, ndërsa Serbia është nën presionin e vazhdueshëm të Brukselit për ta harmonizuar politikën e jashtme me atë të BE-së, veçanërisht lidhur me sanksionet ndaj Rusisë.
Vuçiqi e ka bërë të qartë se vizita e Zelenskit nuk nënkupton ndryshim të menjëhershëm të qëndrimit të Beogradit ndaj sanksioneve. Ai tha se Serbia e përcaktoi politikën e saj afro pesë vjet më parë dhe se ajo do të mbetet e pandryshuar “deri në njoftim të mëtejshëm”. Vuçiqi pret që Zelenski ta paraqesë qëndrimin e Kievit për sanksionet, por ka paralajmëruar se Serbia nuk do t’i bashkohet automatikisht regjimit perëndimor të masave ndëshkuese kundër Moskës.
Presidenti serb ka theksuar gjithashtu faktin se Ukraina nuk e ka njohur pavarësinë e Kosovës. Sipas tij, në dy samitet “Ukrainë–Evropë Juglindore” të mbajtura në territorin ukrainas, në Odesë më 2025 dhe në Kiev më 2026, nuk ishin ftuar përfaqësues të Prishtinës. Ky qëndrim i Kievit është një nga arsyet përse Beogradi dëshiron ta ruajë dhe ta zhvillojë dialogun me Ukrainën, pavarësisht dallimeve rreth Rusisë dhe sanksioneve.
Nga takimi i parë informal te vizita në Beograd
Kontakti i parë publik ndërmjet Vuçiqit dhe Zelenskit pas fillimit të pushtimit rus u zhvillua më 1 qershor 2023, gjatë samitit të Komunitetit Politik Evropian në Bulboaka të Moldavisë. Takimi ishte informal: dy presidentët u përshëndetën, shkëmbyen disa fjali dhe u fotografuan së bashku me udhëheqës të tjerë evropianë.
Takimi i parë i dokumentuar si bisedë e mirëfilltë dypalëshe u mbajt më 22 gusht 2023 në Athinë, në margjinat e samitit Ukrainë–Ballkan. Dy presidentët diskutuan për sigurinë rajonale, integritetin territorial, respektimin e Kartës së Kombeve të Bashkuara, perspektivën evropiane dhe zhvillimin e marrëdhënieve dypalëshe. Vuçiqi deklaroi se Serbia e respekton integritetin territorial të Ukrainës, ndërsa shprehu bindjen se Kievi nuk do ta njohë Kosovën.
BBC-ja në gjuhën serbe i rendit kontaktet mes tyre edhe në Granada, në tetor 2023. Megjithatë, dokumentet zyrtare të qasshme konfirmojnë pjesëmarrjen e të dy presidentëve në samitin e Komunitetit Politik Evropian, por nuk japin hollësi të qarta për një takim të veçantë dypalësh. Prandaj, Granada mund të përmendet si kontakt në kuadër të një forumi ndërkombëtar, por jo me siguri si takim formal i dokumentuar.
Më 28 shkurt 2024, Vuçiqi dhe Zelenski u takuan përsëri në Tiranë, gjatë samitit “Ukrainë–Evropë Juglindore”. Vuçiqi tha se biseduan për integritetin territorial të të dyja vendeve, Kartën e OKB-së, iniciativat e paqes dhe rrugën evropiane. Serbia mori pjesë në deklaratën e Tiranës, e cila mbështeste sovranitetin e Ukrainës dhe zgjidhjen e konfliktit në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.
Në maj 2024, Olena Zelenska, bashkëshortja e presidentit ukrainas, vizitoi Beogradin së bashku me ministrin e atëhershëm të Punëve të Jashtme të Ukrainës, Dmytro Kuleba. Vizita u zhvillua me ftesë të Tamara Vuçiqit dhe shënoi kontaktin më të lartë të drejtpërdrejtë ukrainas në kryeqytetin serb që nga fillimi i luftës, para vizitës së paralajmëruar të presidentit Zelenski.
Vizita e Vuçiqit në Odesë dhe refuzimi i deklaratës
Më 11 qershor 2025, Vuçiqi zhvilloi vizitën e tij të parë zyrtare në Ukrainë pas 13 vjetësh, duke marrë pjesë në samitin “Ukrainë–Evropë Juglindore” në Odesë. Në takimin me Zelenskin, ai konfirmoi mbështetjen e Serbisë për sovranitetin dhe integritetin territorial të Ukrainës, ndërsa Kievi falënderoi Beogradin për ndihmën financiare, humanitare dhe energjetike.
Vuçiqi i ofroi Ukrainës ndihmë në rindërtimin e qyteteve dhe rajoneve të prekura nga lufta. Megjithatë, ai nuk e nënshkroi deklaratën e përbashkët të samitit. Presidenti serb e paraqiti këtë si përpjekje për të mos e “tradhtuar Rusinë”, duke ruajtur njëkohësisht mbështetjen e Beogradit për integritetin territorial ukrainas.
Ky ishte një nga shembujt më të qartë të politikës së ekuilibrit të Vuçiqit: Serbia mund të marrë pjesë në një samit mbështetës për Ukrainën dhe të premtojë ndihmë konkrete, por nuk pranon dokumente që kërkojnë presion më të madh, sanksione ose angazhim të drejtpërdrejtë ushtarak kundër Rusisë.
Në nëntor 2025, kryetarja e Kuvendit të Serbisë, Ana Bërnabiq, u takua me Zelenskin në Kiev. Temat kryesore ishin integrimi evropian, bashkëpunimi parlamentar dhe zhvillimi i marrëdhënieve dypalëshe. Kjo tregoi se dialogu nuk kufizohej më vetëm në takimet e rastësishme të dy presidentëve, por po zgjerohej edhe në nivel institucional.
Vizita e planifikuar në maj dhe ardhja e Taras Kaçkës
Mundësia që Zelenski ta vizitonte Serbinë u diskutua seriozisht edhe në maj 2026. Mediat raportuan se presidenti ukrainas mund të drejtonte një delegacion në Beograd, por vizita nuk u realizua në atë periudhë. Këshilltarë të presidencës ukrainase sqaruan se vizita mbetej në plan, por se palët kishin vendosur të zgjidhnin një datë tjetër. Në vend të Zelenskit, delegacionin ukrainas e drejtoi zëvendëskryeministri për Integrime Evropiane dhe Euroatlantike, Taras Kaçka.
Një ditë para ardhjes së Kaçkës, më 20 maj, Zelenski dhe Vuçiqi zhvilluan një bisedë telefonike. Presidenca ukrainase njoftoi se dy udhëheqësit pajtoheshin se marrëdhëniet duhet të ishin të forta dhe se ekzistonte hapësirë e konsiderueshme për zhvillim. Zelenski paralajmëroi se delegacioni i Kaçkës do të punonte për marrëveshje me përfitim të ndërsjellë, veçanërisht për rifillimin e negociatave për tregti të lirë.
Më 21 maj, ministrja serbe e Tregtisë së Brendshme dhe të Jashtme, Jagoda Lazareviq, dhe Taras Kaçka nënshkruan një deklaratë të përbashkët për vazhdimin e negociatave për Marrëveshjen e Tregtisë së Lirë. U nënshkrua edhe dokumenti që përcakton mënyrën e zhvillimit të negociatave. Synimi i shpallur ishte që pjesa për tregtinë e mallrave të përfundonte deri në fund të vitit 2026, ndërsa më pas negociatat të zgjeroheshin edhe te shërbimet.
Samiti i Kievit dhe refuzimi i dytë
Më 15 korrik 2026, Vuçiqi udhëtoi në Kiev për samitin e pestë “Ukrainë–Evropë Juglindore”. Ishte vizita e parë e një udhëheqësi serb në kryeqytetin ukrainas pas më shumë se një dekade dhe vizita e dytë e Vuçiqit në Ukrainë pas Odesës.
Vuçiqi u takua veçmas me Zelenskin dhe premtoi shtim të ndihmës financiare, mjekësore, energjetike dhe humanitare, si dhe pjesëmarrje në rindërtimin e një qyteti ose komuniteti të dëmtuar ukrainas. Sipas Reutersit, Serbia kishte dhënë deri atëherë rreth 60 milionë euro ndihmë joletale dhe joushtarake për Ukrainën që nga fillimi i pushtimit të vitit 2022.
Megjithatë, Vuçiqi ishte i vetmi pjesëmarrës që nuk e nënshkroi Deklaratën e Kievit. Dokumenti dënonte agresionin rus, kërkonte tërheqjen e plotë dhe pa kushte të forcave ruse, vazhdimin e mbështetjes politike, financiare dhe të sigurisë për Ukrainën, si dhe forcimin e sanksioneve ndaj ekonomisë ruse të luftës.
Refuzimi i deklaratës ishte sinjali më i qartë se afrimi me Kievin ka kufij të përcaktuar. Serbia mbështet territorin e Ukrainës, ndihmën humanitare, rindërtimin dhe integrimin evropian, por nuk pranon të angazhohet në një politikë që do të interpretohej si hyrje e plotë në kampin e shteteve që synojnë izolimin ekonomik dhe politik të Rusisë.
Tregtia e lirë, OBT-ja dhe një problem që zgjat që nga viti 2005
Një pjesë e rëndësishme e marrëdhënieve serbo-ukrainase lidhet me tregtinë dhe anëtarësimin e Serbisë në Organizatën Botërore të Tregtisë. Negociatat dypalëshe filluan në vitin 2005, por u bllokuan për shkak të mosmarrëveshjeve për tarifat doganore ndaj disa produkteve bujqësore dhe industriale. Si anëtare e OBT-së, Ukraina ka të drejtë të kërkojë marrëveshje dypalëshe me një vend kandidat përpara se ta mbështesë pranimin e tij.
Mungesa e një marrëveshjeje të tregtisë së lirë me Ukrainën është një nga pengesat që e mbajnë Serbinë jashtë OBT-së. Anëtarësimi në këtë organizatë lidhet edhe me mbylljen e Kapitullit 30 të negociatave me Bashkimin Evropian, që përfshin marrëdhëniet ekonomike me jashtë. Për këtë arsye, marrëveshja nuk është vetëm çështje e tregtisë dypalëshe, por edhe pjesë e procesit më të gjerë të integrimit evropian të Serbisë.
Vizita e Zelenskit mund t’u japë shtysë politike këtyre negociatave. Megjithatë, deri më 6 gusht nuk ishte konfirmuar nëse gjatë takimit do të nënshkruhej ndonjë dokument tregtar ose nëse palët do të shpallnin një kalendar të ri të negociatave.
Municioni serb në Ukrainë dhe përplasja me Moskën
Çështja më e ndjeshme në marrëdhëniet ndërmjet Beogradit, Kievit dhe Moskës mbetet industria serbe e mbrojtjes. Serbia mohon se i ka dërguar drejtpërdrejt armë ose municion Ukrainës, por pranon se prodhimet e saj shiten në tregun ndërkombëtar dhe mund të rishiten nga ndërmjetësit.
Në qershor 2024, Financial Times vlerësoi se municionet serbe që kishin përfunduar në Ukrainë përmes vendeve të treta nga fillimi i luftës arrinin një vlerë prej afërsisht 800 milionë eurosh. Shifra nuk përfaqëson një dërgesë të drejtpërdrejtë të qeverisë serbe në Kiev dhe nuk është publikuar si bilanc zyrtar i institucioneve serbe, por u paraqit si vlerësim i eksporteve përmes ndërmjetësve.
Në maj 2025, Shërbimi i Inteligjencës së Jashtme i Rusisë, SVR, akuzoi industrinë serbe të mbrojtjes se po furnizonte Ukrainën me municion përmes ndërmjetësve në Çeki, Poloni, Bullgari dhe vende të tjera. Vuçiqi tha se kishte diskutuar për këtë çështje me presidentin rus Vladimir Putin dhe se do të krijohej një grup pune për të përcaktuar se si prodhimet serbe kishin arritur në frontin ukrainas.
Më 23 qershor 2025, SVR-ja ngriti një akuzë të dytë, duke pretenduar se dy kompani serbe kishin shitur raketa për sisteme raketore shumëtytëshe, predha mortajash ose pjesë të tyre përmes kompanive në Çeki dhe Bullgari. Agjencia ruse pretendoi se prodhuesit serbë ishin në dijeni të përdoruesit përfundimtar. Beogradi nuk i pranoi akuzat si të provuara, ndërsa Vuçiqi deklaroi se Serbia kishte ndaluar përkohësisht eksportet e armëve dhe municionit dhe se prodhimi do t’i drejtohej nevojave të ushtrisë serbe.
Këto akuza e përkeqësuan dukshëm klimën mes Moskës dhe Beogradit. Ato treguan se, edhe pa sanksione formale kundër Rusisë, Serbia mund të kontribuonte në mënyrë indirekte në furnizimin e Ukrainës, përmes industrisë së saj ushtarake dhe tregtisë me vende të treta.
Roli i Christopher Hillit dhe pretendimet për mbështetjen amerikane
Sipas një interviste të ish-ambasadorit amerikan në Beograd, Christopher Hill, të raportuar nga gazeta gjermane Frankfurter Allgemeine Zeitung dhe të transmetuar nga mediat rajonale, në fillim të mandatit të tij ambasadori ukrainas i kishte dorëzuar një listë me pajisjet dhe municionin që i nevojitej urgjentisht Ukrainës.
Hill ka deklaruar se ekipi i Ambasadës së Shteteve të Bashkuara verifikoi se cilat kërkesa mund t’i përmbushte Serbia dhe se Uashingtoni më pas mbështeti blerjen e sasive të konsiderueshme të municionit serb për Ukrainën. Ai e ka paraqitur këtë bashkëpunim si më të rëndësishëm praktikisht sesa pjesëmarrja simbolike e Serbisë në regjimin e sanksioneve.
Këto deklarata janë të rëndësishme, por duhet të trajtohen me kujdes. Deri më 6 gusht nuk ishte publikuar një dokument zyrtar amerikan ose serb që përshkruante hollësisht mekanizmin, sasitë, kontratat ose rrugët e financimit. Ato mbeten dëshmi e ish-ambasadorit amerikan, e raportuar në një intervistë mediatike, dhe jo marrëveshje e bërë publike ndërmjet qeverive.
A do të prodhojnë Serbia dhe Ukraina dronë së bashku?
Frankfurter Allgemeine Zeitung, sipas raportimeve të mediave të rajonit, ka shkruar se një nga temat e mundshme të vizitës mund të jetë prodhimi i përbashkët i dronëve. Modeli i përmendur do të përfshinte Serbinë si vend prodhimi, Ukrainën si bartëse të përvojës teknologjike dhe luftarake, ndërsa Emiratet e Bashkuara Arabe si partner financiar.
Një projekt i tillë do të ishte i besueshëm nga pikëpamja industriale: Serbia ka kapacitete të zhvilluara në industrinë e mbrojtjes, Ukraina ka përvojë të jashtëzakonshme në zhvillimin dhe përdorimin e dronëve, ndërsa Emiratet kanë kapital dhe marrëdhënie të ngushta politike me Beogradin. Megjithatë, kjo mbetet vetëm një mundësi e raportuar nga media.
Presidenca serbe dhe Vuçiqi nuk e kanë përmendur prodhimin e dronëve ndër tri temat zyrtare të bisedimeve. Nuk është publikuar asnjë memorandum, projekt, emër kompanie, vend prodhimi, shumë investimi ose afat realizimi. Prandaj, bashkëpunimi për dronët nuk duhet të paraqitet si marrëveshje e arritur, por si çështje që mund të diskutohet dhe që kërkon konfirmim pas takimit.
Deklarata anonime nga Kievi dhe pesha simbolike e vizitës
Një zyrtar i lartë ukrainas, identiteti i të cilit nuk është bërë publik, i tha agjencisë AFP se Kievi synon “t’i largojë serbët nga ana e Rusisë”, duke e përshkruar vizitën si “shuplakë për rusët”.
Deklarata tregon mënyrën se si një pjesë e administratës ukrainase e sheh rëndësinë gjeopolitike të vizitës, por nuk duhet të paraqitet si qëndrim zyrtar i presidentit Zelenski ose i qeverisë ukrainase. Burimi është anonim dhe formulimi nuk është përsëritur në njoftimet zyrtare të Kievit.
Për Ukrainën, edhe një afrim gradual i Serbisë ka vlerë. Beogradi ka ndikim në Ballkan, industri të rëndësishme ushtarake, lidhje me Rusinë dhe një qëndrim të favorshëm për integritetin territorial ukrainas. Për Serbinë, vizita krijon mundësi për bashkëpunim ekonomik, energjetik dhe evropian, si dhe për forcimin e lidhjeve me një vend që vazhdon të mos e njohë Kosovën.
Çfarë mesazhi i dërgon Vuçiqi Rusisë?
Vizita e Zelenskit nuk përbën, së paku në këtë fazë, shkëputje strategjike të Serbisë nga Rusia. Vuçiqi ka përsëritur se nuk do të vendosë sanksione, ka refuzuar dy deklarata të samiteve që kërkonin shtim të presionit ndaj Moskës dhe vazhdon ta konsiderojë bashkëpunimin energjetik me Rusinë thelbësor për vendin.
Megjithatë, pritja e Zelenskit në vizitë të plotë zyrtare i dërgon Moskës sinjalin se Serbia nuk pranon që marrëdhëniet me Rusinë ta kufizojnë bashkëpunimin e saj me Ukrainën. Beogradi dëshiron të ruajë lirinë për të bashkëpunuar me Kievin në tregti, energji, integrim evropian, rindërtim dhe, potencialisht, edhe në industri të mbrojtjes.
Sinjali kryesor është, pra, ai i autonomisë: Serbia nuk po hyn plotësisht në kampin perëndimor kundër Rusisë, por as nuk pranon të trajtohet si aleate e detyruar e Moskës. Vuçiqi përpiqet ta mbajë vendin mes dy poleve—duke mbështetur integritetin territorial të Ukrainës, por pa sanksione ndaj Rusisë; duke pritur Zelenskin, por pa nënshkruar deklarata kundër Moskës; dhe duke zhvilluar tregtinë me Kievin, ndërsa vazhdon të varet nga energjia ruse.
Gjendja aktuale dhe çështjet që mbeten të hapura
Deri në mbrëmjen e 6 gushtit, faktet e konfirmuara janë se Zelenski do të vizitojë Serbinë më 8 gusht, do të pritet nga Vuçiqi dhe se në rendin e ditës janë integrimi evropian, ekonomia dhe energjia. Është konfirmuar gjithashtu se Serbia nuk planifikon ta ndryshojë menjëherë politikën e saj ndaj sanksioneve ruse.
Ende nuk është bërë publik programi i vizitës. Nuk dihet nëse do të ketë takim me kryeministrin, drejtuesit e Kuvendit ose përfaqësues të industrisë serbe. Nuk është konfirmuar nëse do të nënshkruhet marrëveshje për tregtinë e lirë, energjinë, rindërtimin apo prodhimin industrial.
Raportimet për prodhim të përbashkët të dronëve dhe për një projekt trepalësh me Emiratet e Bashkuara Arabe mbeten të pakonfirmuara. E njëjta gjë vlen edhe për mundësinë e marrëveshjeve të reja për armë ose municion.
Reagimi zyrtar i Moskës ndaj vizitës do të jetë një nga zhvillimet më të rëndësishme pas takimit. Po ashtu, rëndësi do të ketë formulimi i deklaratës përfundimtare: nëse palët do të kufizohen te bashkëpunimi ekonomik dhe evropian, apo nëse do të përfshijnë edhe sigurinë, industrinë e mbrojtjes dhe luftën në Ukrainë.
Vizita e 8 gushtit nuk pritet t’i zgjidhë kundërthëniet themelore të politikës së jashtme serbe. Ajo, megjithatë, shënon kalimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Kievit nga kontaktet e kujdesshme në samite ndërkombëtare drejt një dialogu të drejtpërdrejtë dypalësh. Pikërisht për këtë arsye, ardhja e Zelenskit në Serbi është një provë e rëndësishme për aftësinë e Vuçiqit për ta vazhduar politikën e tij të ekuilibrit ndërmjet Ukrainës, Rusisë dhe Bashkimit Evropian./Tetova News
