Mosha e pensionimit në një pjesë të madhe të Evropës pritet të rritet gjatë dekadave të ardhshme, ndërsa në Danimarkë brezat që sapo kanë hyrë në tregun e punës mund të dalin në pension vetëm në moshën 74-vjeçare. Megjithatë, kjo shifër nuk është ende një kufi përfundimtar dhe i garantuar me ligj, por një projeksion i bazuar në rregullat aktuale që e lidhin moshën e pensionimit me rritjen e jetëgjatësisë.
Të dhënat janë pjesë e raportit “Pensions at a Glance 2025” të Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik – OECD, të analizuara së fundmi edhe nga “Euronews”.
Sipas përllogaritjeve, mosha normale mesatare e pensionimit në Bashkimin Evropian për burrat pritet të rritet nga 64,7 vjeç në vitin 2024 në 66,7 vjeç në fund të viteve 2060. Për gratë, mesatarja pritet të rritet nga 64 në 66,6 vjeç.
Projeksionet u referohen personave që kanë hyrë në tregun e punës në moshën 22-vjeçare gjatë vitit 2024 dhe që do të kenë një karrierë të plotë e të pandërprerë. Këta persona pritet ta arrijnë moshën e pensionimit afërsisht në fund të viteve 2060. Për këtë arsye, shifrat nuk duhet të kuptohen si kufij që vlejnë menjëherë për të gjithë punëtorët aktualë.
Danimarka mund të arrijë në 74 vjeç
Rritja më e madhe në Evropë pritet në Danimarkë. Aktualisht, mosha normale e pensionimit atje është 67 vjeç, ndërsa tashmë është miratuar që ajo të arrijë në 70 vjeç nga viti 2040.
Sipas projeksionit afatgjatë të OECD-së, nëse vazhdon të zbatohet lidhja aktuale ndërmjet jetëgjatësisë dhe moshës së pensionimit, brezat që kanë nisur punën në vitin 2024 mund të pensionohen në moshën 74-vjeçare. Kjo do të përfaqësonte një rritje prej shtatë vjetësh në krahasim me moshën aktuale.
OECD-ja sqaron, megjithatë, se Danimarka mund ta zbusë në të ardhmen formulën që e lidh rritjen e jetëgjatësisë me pensionimin. Në një rast të tillë, mosha përfundimtare do të ishte më e ulët se 74 vjeç. Prandaj, kjo shifër duhet trajtuar si projeksion sipas legjislacionit dhe mekanizmit aktual, jo si një vendim përfundimtar që tashmë vlen për të gjithë qytetarët danezë.
Estonia në 71 vjeç, ndërsa disa vende në 70
Pas Danimarkës, moshën më të lartë të parashikuar të pensionimit pritet ta ketë Estonia, me 71 vjeç.
Në Itali, Holandë, Suedi dhe Qipro, personat që kanë hyrë në tregun e punës në vitin 2024 pritet të pensionohen në moshën 70-vjeçare.
Në Sllovaki mosha e parashikuar arrin në rreth 69 vjeç, ndërsa në Finlandë dhe Portugali në 68 vjeç. Këto vende kanë sisteme në të cilat mosha e pensionimit lidhet, drejtpërdrejt ose tërthorazi, me ndryshimet në jetëgjatësinë e popullsisë.
Në fundin tjetër të renditjes, mosha normale e pensionimit për burrat pritet të mbetet 62 vjeç në Slloveni dhe Luksemburg. Polonia pritet të vazhdojë ta mbajë kufirin më të ulët për gratë në Bashkimin Evropian, me 60 vjeç.
Ku është mosha më e lartë aktualisht?
Sipas të dhënave të OECD-së për vitin 2024, mosha normale më e lartë e pensionimit për burrat në Evropë ishte 67 vjeç. Ky kufi zbatohej në Danimarkë, Norvegji, Islandë dhe Holandë.
Mesatarja e Bashkimit Evropian ishte 64,7 vjeç për burrat dhe 64 vjeç për gratë.
Ndër ekonomitë më të mëdha evropiane, Gjermania kishte moshën më të lartë normale të pensionimit për burrat, me 66,2 vjeç, ndërsa Franca kishte kufirin më të ulët, me 64,3 vjeç.
Në të ardhmen, Italia pritet të ketë moshën më të lartë të pensionimit ndër ekonomitë e mëdha të Evropës, me 70 vjeç. Pas saj renditet Mbretëria e Bashkuar me 68 vjeç dhe Gjermania me 67 vjeç. Për Francën dhe Spanjën projektohet një moshë normale pensionimi prej 65 vjeçësh.
Turqia me rritjen më të madhe
Rritja numerikisht më e madhe pritet në Turqi, e cila aktualisht ka një moshë jashtëzakonisht të ulët pensionimi në krahasim me vendet e tjera të analizuara.
Për burrat, mosha pritet të rritet nga 52 në 65 vjeç, ose me 13 vjet. Për gratë, ajo pritet të rritet nga 49 në 63 vjeç, ose me 14 vjet.
Rritje të konsiderueshme priten gjithashtu në Estoni, Itali, Sllovaki, Qipro dhe Suedi. Për burrat në Estoni, Itali, Sllovaki dhe Qipro, rritja do të jetë së paku pesë vjet, ndërsa në Suedi kufiri pritet të rritet me katër vjet dhe të arrijë në 70.
Dallimet ndërmjet burrave dhe grave po zvogëlohen
Në shumicën e vendeve evropiane, burrat dhe gratë tashmë pensionohen në të njëjtën moshë ose dallimet janë në proces të eliminimit.
Sipas OECD-së, nga vendet që në vitin 2024 kishin kufij të ndryshëm, dallimet pritet të hiqen gradualisht në Austri, Lituani dhe Zvicër. Në disa vende, përfshirë Hungarinë dhe Poloninë, dallime të caktuara pritet të mbeten edhe për brezat që kanë hyrë në tregun e punës në vitin 2024.
Në nivel të Bashkimit Evropian, mosha e parashikuar mesatare e pensionimit do të jetë pothuajse e njëjtë: 66,7 vjeç për burrat dhe 66,6 vjeç për gratë.
Pse po rritet mosha e pensionimit?
Arsyeja kryesore është plakja e popullsisë. Njerëzit jetojnë më gjatë, lindshmëria është ulur dhe brezat e mëdhenj të lindur pas Luftës së Dytë Botërore po largohen gradualisht nga tregu i punës. Në të njëjtën kohë, brezat që hyjnë në tregun e punës janë më të vegjël në numër.
Sipas projeksioneve të OECD-së, popullsia në moshë pune, nga 20 deri në 64 vjeç, pritet të zvogëlohet me rreth 8 për qind në zonën e OECD-së deri në vitin 2060. Në më shumë se një të katërtën e vendeve të organizatës, rënia mund të kalojë 30 për qind.
Raporti ndërmjet personave mbi 65 vjeç dhe popullsisë në moshë pune po rritet me shpejtësi. Për çdo 100 persona të moshës 20–64 vjeç, numri i personave mbi 65 vjeç pritet të rritet nga rreth 33 në vitin 2025 në 52 në vitin 2050. Në vitin 2000, ky numër ishte vetëm 22.
Kjo do të thotë se një numër gjithnjë e më i vogël punëtorësh do të duhet të financojë pensionet dhe shërbimet për një numër gjithnjë e më të madh të moshuarish.
Rritja e moshës nuk është zgjidhja e vetme
OECD-ja e konsideron rritjen e moshës së pensionimit si një nga mënyrat kryesore për ta ruajtur qëndrueshmërinë financiare të sistemeve pensionale pa i zvogëluar drejtpërdrejt pensionet.
Alternativat e tjera janë rritja e kontributeve që paguajnë punëtorët dhe punëdhënësit, zvogëlimi i përfitimeve pensionale ose financimi më i madh i sistemit nga buxheti i shtetit. Secila prej këtyre masave ka pasoja ekonomike dhe sociale, prandaj vendet evropiane po përpiqen të gjejnë një ekuilibër ndërmjet qëndrueshmërisë së sistemit dhe mbrojtjes së standardit të pensionistëve.
Rritja e moshës së pensionimit pritet të mbetet një nga çështjet më të ndjeshme politike dhe shoqërore në Evropë. Përderisa qeveritë e shohin si masë të nevojshme për të përballuar plakjen e popullsisë, sindikatat dhe punëtorët paralajmërojnë se jo të gjitha profesionet mund të ushtrohen deri në moshën 68, 70 apo 74-vjeçare.
Në këtë kuptim, shifra prej 74 vjetësh për Danimarkën nuk nënkupton se të gjithë evropianët së shpejti do të detyrohen të punojnë deri në atë moshë. Ajo tregon drejtimin në të cilin mund të lëvizin sistemet pensionale nëse jetëgjatësia vazhdon të rritet dhe rregullat aktuale mbeten në fuqi.
Titulli e paraqet qartë shifrën 74 vjeç si mundësi të projektuar dhe jo si vendim që tashmë zbatohet.
