Milicia e mbështetur nga Irani ka arritur përfitime strategjike, duke u shndërruar në një aktor të papritur me peshë në Lindjen e Mesme.
Nga Katrin Bennhold
Jo shumë kohë më parë, Ngushtica e Hormuzit ishte diçka për të cilën pothuajse nuk mendoja fare. Tani shkruaj vazhdimisht për të. Dhe papritur, të gjithë jemi të përqendruar te një tjetër ngushticë strategjike, të cilën deri vonë shumica prej nesh vështirë se do të mund ta gjente në hartë: Bab al-Mandab.
Ajo lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit dhe është bërë rruga kryesore alternative për eksportet saudite të naftës që nga mbyllja e Ngushticës së Hormuzit. Por që nga java e kaluar, Huthit, një milici e mbështetur nga Irani, kanë pretenduar kontrollin mbi të.
Huthit janë në hov.
Gjatë viteve, ata kanë dalë herë pas here në titujt e mediave për shkak të pengimit të transportit detar në Detin e Kuq dhe aleancës së tyre me Iranin. Tani janë bërë aktorë me rëndësi në një konflikt që po dëmton ekonomitë në mbarë botën.
Ka shumë gjasa që të dëgjojmë edhe më tepër për ta.
Por kush janë ata? Dhe çfarë duan saktësisht?
Për ta kuptuar këtë, bisedova me kolegen time Vivian Nereim, shefen e zyrës sonë për Gjirin.
Mbështetës të Huthive gjatë një tubimi në Sana, Jemen, në korrik.
Aktorë të papritur me pushtet
Vivian, ma jep versionin bazë: Kush janë Huthit?
Në fillim të viteve 2000, ata ishin një milici e çorganizuar në veri të Jemenit — rebelë të armatosur që luftonin kundër qeverisë qendrore.
Por gjatë afërsisht dekadës së fundit janë shndërruar në aktorë të papritur me peshë në rajon.
Ata luftuan kundër një koalicioni ushtarak të udhëhequr nga Arabia Saudite deri në diçka që mund të quhet pothuajse barazim në luftën civile të Jemenit.
U bënë problem për Shtetet e Bashkuara dhe pjesën tjetër të botës kur filluan të sulmonin transportin detar në Detin e Kuq në vitin 2023.
Gjithashtu janë bërë më të sofistikuar.
Një raport i fundit i Anthropic kishte një pjesë ku sugjerohej se ata ishin përpjekur të përdornin Claude për të projektuar sisteme drejtimi për raketat.
Njerëz në mbarë botën janë në njëfarë mënyre të magjepsur prej tyre.
Huthit sundojnë mbi një shtet de facto represiv, i cili ofron shërbime të kufizuara për popullsinë e tij të varfëruar.
Ata mund të jenë jashtëzakonisht brutalë.
Besojnë se kanë një mandat hyjnor për të sunduar.
Slogani i tyre bën thirrje për vdekjen e Amerikës dhe Izraelit dhe për “mallkim mbi hebrenjtë”.
Por, njëkohësisht, ata janë edhe të dobëtit që vazhdimisht i kanë sfiduar pritshmëritë.
Herë pas here janë përballur me kundërshtarë shumë më të mëdhenj dhe më të pasur.
Dhe herë pas here, këta kundërshtarë janë detyruar të tërhiqen.
Kur flasim për Huthit, gjithmonë i quajmë “milici e mbështetur nga Irani”. Si hyn Irani në këtë histori?
Huthit marrin mbështetje dhe armë nga Irani dhe kanë qenë aleatë të rëndësishëm të tij.
Aftësia e tyre aktuale për të penguar transportin detar në Detin e Kuq dhe në Ngushticën Bab al-Mandab po i jep Iranit ndikim shtesë në luftën e tij, në një moment vendimtar.
Por është e rëndësishme të kuptohet se ata po e bëjnë këtë po aq për veten sa edhe për Iranin.
Ata kanë qartësisht objektivat e tyre.
Cilat janë këto objektiva?
Huthit e përshkruajnë veten si çlirimtarët dhe udhëheqësit legjitimë të Jemenit.
Kjo i vendos përballë qeverisë së mbështetur nga Arabia Saudite.
Huthit thonë se duan që sauditët të largohen, me çka nënkuptojnë se duan që Arabia Saudite të ndalojë mbështetjen për kundërshtarët e tyre jemenas.
Ata gjithashtu duan para, përfshirë qasje në të ardhurat nga nafta e Jemenit dhe dëmshpërblime lufte nga Arabia Saudite, ndër të tjera.
Dhe po e shfrytëzojnë këtë moment për të bërë një shtytje të madhe.
Të tërhiqemi pak pas. Kush e qeveris në të vërtetë Jemenin?
Është e ndërlikuar.
Ekziston një qeveri jemene e njohur ndërkombëtarisht, por shumë njerëz e quajnë “qeveri” vetëm në thonjëza.
Në këtë pikë, qeveria në praktikë është një grumbull grupesh të armatosura dhe strukturash të tjera, nën një këshill prej tetë burrash të ndryshëm.
Disa jemenas në terren e quajnë atë “qeveria e hoteleve”, sepse në thelb jetojnë në hotele në Riad dhe, siç mund ta imagjinoni, nuk kanë shumë kredibilitet.
Ata varen nga Arabia Saudite, e cila kaloi vite duke bombarduar Jemenin dhe nuk është popullore atje.
Prandaj, Huthit tani e përshkruajnë veten si shteti i Jemenit.
Po, ata janë një grup i izoluar ndërkombëtarisht, janë nën sanksione dhe ne i referohemi si milici.
Kushtet humanitare në Jemenin verior, që ata kontrollojnë, janë dëshpëruese.
Megjithatë, ata sigurojnë njëfarë stabiliteti dhe sigurie relative në territorin e tyre nën një autoritet të vetëm të unifikuar — diçka që shumë jemenas ankohen se qeveria jemene nuk e ofron.
Situata ekonomike nuk është shumë më e mirë as në territoret e kontrolluara nga qeveria.
Luftëtarë besnikë ndaj autoriteteve Huthi në Sana javën e kaluar.
Çfarë po bëjnë sauditët përballë kësaj shtytjeje të fundit? A mund të bëjnë diçka?
Është një skenar shumë i keq për ta.
Lufta e tyre e fundit kundër Huthive ishte një katastrofë në çdo aspekt — nga pikëpamja humanitare, për reputacionin e tyre dhe për financat — dhe as nuk i arritën objektivat.
Në thelb, ata humbën dhe Huthit që atëherë vetëm sa janë bërë më të fuqishëm.
Tani duhet të vendosin: A do të mbledhin një koalicion për të kundërsulmuar?
Shtetet e Bashkuara praktikisht kanë thënë se nuk do të përfshihen.
Arabia Saudite pritet të organizojë Kupën e Botës në vitin 2034.
Po organizon gjithashtu Expo-n Botërore në vitin 2030.
Asaj i duhet patjetër t’i vërë Huthit nën kontroll, por deri tani asgjë nuk ka funksionuar.
Pra, nëse e shohim më gjerë, çfarë do të thotë kjo për Lindjen e Mesme dhe për luftën me Iranin?
Në njëfarë mënyre, situata e Arabisë Saudite simbolizon dilemën më të gjerë të vendeve të Gjirit: Çfarë bëjnë tani?
Ata nuk mund të përballen drejtpërdrejt me Iranin.
Nuk janë mjaftueshëm të fuqishëm.
Shtetet e Bashkuara janë bërë po aq barrë sa edhe ndihmë, por ata gjithashtu nuk kanë alternativa.
Kjo e lë diplomacinë si të vetmen mundësi reale, por diplomacia në këtë moment është disi poshtëruese për ta, duke pasur parasysh se Irani i ka sulmuar prej muajsh.
Një nga mësimet kryesore që japin Huthit është shkalla në të cilën gjeografia mund të shndërrohet në pushtet, madje edhe për një grup që në dukje është krejtësisht i pamundur të ketë ndikim, nëse ai di ta shfrytëzojë atë.
Merrni Iranin si shembull.
Edhe nëse shteti iranian do të shembej, situata në Ngushticën e Hormuzit mund të mbetej shumë e rrezikshme, sepse grupe të armatosura dhe milici ende mund ta pengonin lehtësisht lundrimin atje.
Disa njerëz me disa dronë mund të përbëjnë një kërcënim të madh.
Këtë e dimë pjesërisht pikërisht falë Huthive.
E lidhur me këtë: Arabia Saudite ndodhet në një gjendje shoku strategjik pasi dështoi të siguronte mbështetjen e Shteteve të Bashkuara për t’u përballur me Huthit. /The New York Times
