OpenAI ka publikuar një zgjidhje të propozuar për problemin Navier–Stokes, një nga shtatë Problemet e Mijëvjeçarit të matematikës, duke thënë se rreth 10.000 agjentë të inteligjencës artificiale arritën te prova pas afro 88 orësh punë. Por zhvillimi potencialisht historik është shoqëruar menjëherë nga një polemikë për meritat shkencore dhe pyetja nëse kompania mund të ketë përfituar nga informacionet për kërkime ende të papublikuara të matematikanëve të tjerë. OpenAI i mohon kategorikisht këto pretendime.
OpenAI njoftoi të martën, më 8 shtator 2026, se një model i saj i brendshëm i inteligjencës artificiale ka prodhuar një zgjidhje të propozuar për problemin e ekzistencës dhe rregullsisë së ekuacioneve Navier–Stokes, një nga problemet më të famshme dhe më të vështira të matematikës moderne.
Vetë OpenAI përdor formulimin e kujdesshëm se modeli i saj “propozon një zgjidhje”, duke publikuar si argumentin matematikor, ashtu edhe një provë formale në Lean, që matematikanët e tjerë të mund ta shqyrtojnë.
Nëse prova konfirmohet, rezultati do të ishte historik: deri tani vetëm një nga shtatë Problemet e Mijëvjeçarit është zgjidhur dhe pranuar përfundimisht.
Megjithatë, vetëm disa orë pas njoftimit, vëmendja nisi të zhvendosej nga vetë zbulimi te një debat shumë më i ndjeshëm: kush meriton kredinë shkencore dhe çfarë dinte OpenAI për kërkimet e matematikanëve të tjerë përpara se të niste garën e vet?
10.000 agjentë të IA-së dhe 88 orë punë
Sipas OpenAI-së, prova u prodhua nga një model i brendshëm që kompania e përshkruan si “dukshëm më të aftë se GPT-6 Astra”.
OpenAI thotë se përpjekja filloi më 1 shtator, pasi studiuesit e kompanisë dëgjuan informacione se dy Probleme të Mijëvjeçarit mund të kishin marrë zgjidhje.
Kompania vendosi më pas ta vinte modelin e saj të ri përballë problemeve të tjera ende të pazgjidhura.
Në fazën vendimtare të Navier–Stokes, rreth 10.000 agjentë të inteligjencës artificiale punuan njëkohësisht, duke eksploruar qasje të ndryshme matematikore.
Sipas OpenAI-së, rezultati u arrit pas rreth 88 orësh.
Drejtuesit e kompanisë i thanë Axios se për eksperimentin u përdor një sasi jashtëzakonisht e madhe fuqie llogaritëse dhe se kostoja e zgjidhjes ishte në “miliona dollarë”.
Çfarë është problemi Navier–Stokes?
Ekuacionet Navier–Stokes përshkruajnë mënyrën se si lëvizin fluidet – lëngjet dhe gazrat, përfshirë ujin dhe ajrin.
Ato janë themelore për shumë fusha të shkencës dhe inxhinierisë: nga aerodinamika dhe meteorologjia deri te modelimi i qarkullimit të gjakut.
Problemi matematikor kërkon të përcaktojë nëse zgjidhjet tredimensionale të këtyre ekuacioneve mbeten gjithmonë të rregullta apo mund të zhvillojnë, brenda një kohe të fundme, një singularitet.
OpenAI thotë se prova e saj demonstron pikërisht mundësinë e krijimit të një singulariteti në një kohë të fundme.
Kjo nuk do të thotë se uji ose ajri real papritur arrijnë shpejtësi të pafundme. Bëhet fjalë për sjelljen e modelit matematikor dhe për pyetjen nëse rregullsia e zgjidhjes mund të prishet.
Por më pas shpërtheu polemika
Në qendër të debatit janë matematikani i Universitetit të Nju Jorkut Tristan Buckmaster dhe studiuesi Levent Alpöge, i lidhur me Anthropic, të cilët kishin punuar mbi probleme shumë të afërta në dinamikën e fluideve.
Sipas Axios dhe WIRED, Buckmaster ka ngritur publikisht pyetjen nëse OpenAI u hodh me shpejtësi në një drejtim kërkimor pasi mësoi për përparimin e tij dhe të Alpöge-s.
Ai ka shprehur gjithashtu shqetësim nëse informacione private të përdorura në sistemet e OpenAI-së, përfshirë material të lidhur me Codex, mund të kenë luajtur ndonjë rol.
Kjo është një akuzë serioze, por nuk është provuar.
OpenAI e mohon.
Kompania thotë se as studiuesit e saj dhe as agjentët e IA-së nuk kishin parë punën e Buckmaster dhe Alpöge përpara se ajo të bëhej publike.
OpenAI pranon megjithatë se të dy ekipet po ndiqnin linja kërkimore të lidhura, të cilat mbështeteshin në punë shkencore më të hershme.
Sam Altman: Qasjet duket se janë të ndryshme
Drejtori ekzekutiv i OpenAI-së, Sam Altman, reagoi publikisht duke thënë se, pasi kompania tashmë kishte mundësi të shihte punën e ekipit tjetër, qasjet dukeshin të ndryshme.
Altman pranoi gjithashtu se OpenAI e nisi eksperimentin pasi kishte dëgjuar zëra se modele të Anthropic mund të kishin zgjidhur një problem të madh matematikor.
Sipas tij, kompania ishte kurioze të shihte nëse modeli i saj mund të bënte të njëjtën gjë.
Kjo e bën kronologjinë jashtëzakonisht të rëndësishme.
Nature raporton se OpenAI vendosi t’i përqendronte burimet te Navier–Stokes më 1 shtator pasi kishte dëgjuar informacione për përparimin e Levent Alpöge dhe Tristan Buckmaster në një problem të lidhur me lëvizjen e fluideve.
Më 7 shtator, Alpöge dhe Buckmaster publikuan punimin e tyre, i cili trajton një rast të lidhur, por më të thjeshtë: ekuacionet Euler, ku fluidi konsiderohet pa viskozitet.
Në atë punë ata kishin përdorur modele të IA-së nga Anthropic dhe OpenAI, përfshirë Claude, Codex dhe Astra.
Një ditë më pas, më 8 shtator, OpenAI publikoi rezultatin e vet për problemin shumë më të madh Navier–Stokes.
A mund të jenë përdorur bisedat private të përdoruesve?
Kjo është ndoshta çështja më e ndjeshme që ka dalë nga polemika.
Nëse studiuesit përdorin modele të avancuara të IA-së për të punuar mbi rezultate shkencore ende të papublikuara, lind pyetja nëse një laborator që operon modelin mund të përfitojë nga informacionet e futura në të.
OpenAI thotë se kjo nuk ka ndodhur në këtë rast.
Shefi i kërkimit në OpenAI, Mark Chen, deklaroi në një telefonatë me gazetarët se as njerëzit dhe as sistemet e IA-së nuk kërkuan në të dhënat e përdoruesve për të zgjidhur problemin.
Ai tha se ishte i zhgënjyer nga akuzat.
Axios thekson se politikat e OpenAI-së ndalojnë përdorimin për trajnim të të dhënave të klientëve Enterprise me pagesë, ndërsa përdoruesit konsumatorë kanë mundësi të çaktivizojnë përdorimin e përmbajtjes së tyre për trajnim.
Megjithatë, vetë polemika nxjerr në pah një problem që mund të bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm: si do të mbrohen sekretet shkencore, pronësia intelektuale dhe idetë e papublikuara në një epokë kur studiuesit përdorin laboratorët më të fuqishëm të IA-së si bashkëpunëtorë kërkimorë?
WIRED raporton edhe për përplasjen rreth meritave
Sipas WIRED, Buckmaster nuk ka ngritur vetëm çështjen e momentit kur OpenAI filloi punën, por ka akuzuar kompaninë se është përpjekur të ndikojë edhe në mënyrën se si do të shpërndahej merita shkencore.
OpenAI i ka mohuar këto pretendime dhe këmbëngul se zgjidhja e saj është origjinale.
Për këtë arsye, në këtë fazë është e rëndësishme të ndahet ajo që dihet nga ajo që pretendohet:
Buckmaster ka ngritur dyshime dhe akuza; OpenAI i mohon ato; deri tani nuk ka prova publike që OpenAI ka përdorur të dhëna private ose punimin e papublikuar të ekipit tjetër për të prodhuar provën e Navier–Stokes.
Modeli që e zgjidhi problemin aktualisht është në pauzë
Polemika po zhvillohet në një moment kur vetë OpenAI po diskuton se sa shpejt duhet të vazhdojë zhvillimin e modeleve të saj më të fuqishme.
Axios raporton se drejtues shkencorë të kompanisë kanë folur për ngadalësimin ose pezullimin e një pjese të trajnimit të modeleve më të avancuara për shkak të aftësive të tyre të fuqishme, veçanërisht në sigurinë kibernetike.
Sipas Axios, programi i madh i ardhshëm i trajnimit me reinforcement learning për modelin që u përdor në zgjidhjen e Navier–Stokes aktualisht është pezulluar.
Kjo i jep njoftimit matematikor një dimension tjetër: modeli që OpenAI thotë se arriti një rezultat të këtij niveli shkencor është gjithashtu një sistem kapacitetet e të cilit kompania po i vlerëson me kujdes për arsye sigurie.
OpenAI nuk do ta kërkojë çmimin prej 1 milion dollarësh
Problemi Navier–Stokes është një nga shtatë Problemet e Mijëvjeçarit, për secilin prej të cilëve Clay Mathematics Institute ka përcaktuar një shpërblim prej 1 milion dollarësh për një zgjidhje të pranuar.
Megjithatë, OpenAI thotë se nuk ka ndërmend ta kërkojë çmimin prej një milion dollarësh.
Kompania po e paraqet rezultatin kryesisht si demonstrim të shpejtësisë me të cilën po përmirësohen modelet e saj më të avancuara.
Në çdo rast, shpërblimi nuk mund të jepet tani. Prova duhet të kalojë shqyrtim të gjerë nga komuniteti matematikor dhe të plotësojë kriteret zyrtare të Clay Mathematics Institute.
A është zgjidhur vërtet një Problem i Mijëvjeçarit?
Për momentin duhet ruajtur një dallim thelbësor.
OpenAI thotë se ka prodhuar një provë që zgjidh problemin. Vetë faqja zyrtare e kompanisë e quan atë një “zgjidhje të propozuar”. Komuniteti matematikor ende nuk e ka verifikuar dhe pranuar përfundimisht.
Nature e përshkruan rezultatin si një pretendim për një përparim të jashtëzakonshëm matematikor dhe thekson se, nëse qëndron, do të ishte hera e parë që një problem vërtet madhor i hapur në matematikë zgjidhet nga kompjuteri në këtë mënyrë.
Prandaj titulli më korrekt nuk është ende:
“IA zgjidhi Navier–Stokes.”
Por:
“OpenAI pretendon se ka zgjidhur Navier–Stokes dhe ka publikuar provën për verifikim.”
Një zbulim historik – dhe një paralajmërim për shkencën e epokës së IA-së
Nëse prova rezulton e saktë, rëndësia e saj mund të jetë shumë më e madhe se vetë një ekuacion.
Do të tregonte se sistemet e inteligjencës artificiale kanë hyrë në një fazë ku mund të kontribuojnë në zgjidhjen e problemeve që matematikanët më të mirë të botës nuk kanë arritur t’i zgjidhin për dekada.
Por polemika që shpërtheu menjëherë pas publikimit tregon edhe anën tjetër të revolucionit.
Kur një IA merr pjesë në një zbulim shkencor, pyetjet nuk janë më vetëm:
A është prova e saktë?
Por edhe:
Nga erdhën idetë? Çfarë informacioni kishte modeli? Kush meriton autorësinë? A janë të sigurta kërkimet e papublikuara që shkencëtarët ia besojnë një sistemi komercial të IA-së?
Për momentin, nuk ka prova publike se OpenAI ka përdorur në mënyrë të papërshtatshme punën private të Buckmaster dhe Alpöge, ndërsa kompania e mohon fuqimisht këtë.
Por polemika mund të jetë paralajmërim për një epokë të re të shkencës, në të cilën inteligjenca artificiale mund të përshpejtojë zbulimet në mënyrë dramatike, ndërsa rregullat tradicionale për autorësinë, konfidencialitetin dhe meritat shkencore duhet të përshtaten me një realitet krejtësisht të ri.
Nëse prova e Navier–Stokes konfirmohet, 8 shtatori 2026 mund të mbahet mend si një ditë historike për matematikën.
Por debati që e shoqëron mund të jetë po aq i rëndësishëm për mënyrën se si do të bëhet shkenca në epokën e inteligjencës artificiale./TN
