Një model i ri kozmik e vendos fundin e universit në një afat më të shkurtër, me gjithë materien dhe hapësirë-kohën që shemben, në vend që të shuhen gradualisht
Universi mund të mos endet përgjithmonë drejt një të ardhmeje të ftohtë dhe të zbrazët. Një studim i ri sugjeron se, sipas një modeli të energjisë së errët, zgjerimi kozmik mund të ndalet, të kthehet mbrapsht dhe të përfundojë në një “Big Crunch” — Shembje të Madhe — rreth 33.3 miliardë vjet pas Big Bengut.
Kjo nuk do të thotë se fundi është 33.3 miliardë vjet larg. Meqenëse universi është tashmë rreth 13.8 miliardë vjeç, numërimi i propozuar lë afërsisht edhe 20 miliardë vjet. Megjithatë, për kozmologët, kjo është çuditërisht afër krahasuar me idenë e njohur se universi do të vazhdojë të zgjerohet për triliona vjet.
Një univers me afat
Për dekada, shumë shkencëtarë kanë anuar nga ideja e një fundi më të qetë. Sipas asaj pamjeje, universi vazhdon të zgjerohet, yjet shuhen, galaktikat zbehen dhe gjithçka ngadalë përfundon në një gjendje të ftohtë e të rralluar, që shpesh quhet “vdekje termike”.
Ky studim i ri tregon një mundësi më dramatike. Studiuesit argumentojnë se nëse konstantja kozmologjike është negative, universi mund të arrijë një madhësi maksimale dhe më pas të shembet përsëri nga brenda. Me fjalë të thjeshta, vetë hapësira do të ndalonte së zgjeruari dhe do të fillonte të tkurrej.
Pikërisht këtu hyn në skenë Big Crunch.
Pse ka rëndësi energjia e errët
Energjia e errët është përbërësi misterioz që mendohet se nxit zgjerimin e përshpejtuar të universit. Ajo nuk është diçka që mund të mbahet në laborator apo të shihet me një teleskop të zakonshëm, por efektet e saj shfaqen në mënyrën se si lëvizin galaktikat dhe si zgjerohet hapësira.
Rezultatet e fundit nga Instrumenti Spektroskopik i Energjisë së Errët, i njohur si DESI, kanë forcuar shenjat se energjia e errët mund të mos sillet si një “konstante kozmologjike” e pandryshueshme. Të dhënat e tre viteve të para të DESI-t përfshijnë gati 15 milionë galaktika dhe kuazarë, duke u dhënë studiuesve një nga pamjet më të qarta deri më tani të zgjerimit kozmik gjatë 11 miliardë viteve të fundit.
Të marra veçmas, të dhënat e DESI-t ende përputhen me modelin standard të kozmologjisë. Por, kur kombinohen me matje të tjera, përfshirë sfondin kozmik mikrovalor, supernovat dhe lentimin e dobët gravitacional, ideja se energjia e errët ndryshon me kohën bëhet më e vështirë për t’u shpërfillur. Provat nuk janë përfundimtare, por po bëhen gjithnjë e më interesante.
Ideja e aksionit
Studimi përdor atë që quhet model i energjisë së errët me aksione. Aksionet janë grimca hipotetike jashtëzakonisht të lehta, të cilat shkencëtarët i kanë diskutuar prej vitesh si pjesë të mundshme të enigmës së materies së errët dhe energjisë së errët.
Në këtë model, energjia e errët nuk është thjesht një forcë e vetme në sfond. Ajo vjen nga një përzierje e një fushe aksioni dhe një konstanteje kozmologjike. E veçanta është se versioni që përshtatet më mirë me të dhënat tregon drejt një konstanteje kozmologjike negative, e cila do ta shtynte universin drejt një shembjeje përfundimtare, në vend të zgjerimit të pafund.
S.-H. Henry Tye, një nga autorët e studimit dhe fizikan në Cornell, e tha qartë në raportin e Cornell-it: “Të dhënat e reja duket se tregojnë se konstantja kozmologjike është negative dhe se universi do të përfundojë në një Big Crunch.”
Çfarë do të ndodhte më pas
Sipas përmbledhjes së punës nga Cornell, universi do të vazhdonte të zgjerohej edhe për rreth 11 miliardë vjet, para se të arrinte madhësinë maksimale. Pas kësaj, do të niste tkurrja, fillimisht ngadalë dhe më pas gjithnjë e më dramatikisht, ndërsa afrohej shembja përfundimtare.
Është një skenar i vështirë për t’u imagjinuar. Galaktikat që sot largohen me shpejtësi, sipas këtij modeli, një ditë do të barteshin përsëri drejt njëra-tjetrës, ndërsa e gjithë struktura e hapësirës do të ndryshonte drejtim.
A do të ishte dikush aty për ta parë? Pothuajse me siguri jo. Dielli, Toka dhe qielli i njohur i natës do të përballeshin me fatin e tyre shumë më herët se çdo shembje përfundimtare kozmike.
Shkencë ende e pavendosur
Ky nuk është një parashikim i konfirmuar, i gdhendur në yje. Vetë autorët theksojnë se përfundimi varet nga dy gjëra të mëdha: nga qëndrueshmëria e vëzhgimeve të fundit të Dark Energy Survey dhe DESI për energjinë e errët, si dhe nga vlefshmëria e modelit të energjisë së errët me aksione.
Edhe shkencëtarët e DESI-t kanë qenë të kujdesshëm në gjuhën e tyre. Preferenca për një energji të errët që evoluon me kohën nuk ka arritur ende pragun 5-sigma, që zakonisht trajtohet si standardi i artë për një zbulim shkencor. Kombinime të ndryshme të të dhënave e vendosin sinjalin midis 2.8 dhe 4.2 sigma, gjë që është intriguese, por ende jo provë përfundimtare.
Prandaj përfundimi i matur nuk është paniku. Është se pamja e vjetër dhe e rregullt e energjisë së errët mund të jetë duke u lëkundur, dhe vala e ardhshme e të dhënave kozmike mund të vendosë nëse ky model i Big Crunch-it do të qëndrojë.
Pamja më e gjerë
Për shumicën e njerëzve, 20 miliardë vjet është një numër pothuajse i pakuptueshëm. Është shumë përtej çdo fature elektrike, afati pune apo plani veror. Por në kozmologji, ai ndryshon historinë.
Nëse studimi është i saktë, universi nuk është një gjë e re me një rrugë të pafundme përpara. Ai është më pranë moshës së mesme, duke kaluar nëpër një cikël jete me një fillim, një kulm dhe ndoshta një fund.
Ky është lajmi i vërtetë këtu. Pyetja nuk është vetëm se si filloi universi, por nëse shkencëtarët tani mund të fillojnë të matin se si do të përfundojë ai.
Nga Sonia Ramírez
Studimi u publikua në Journal of Cosmology and Astroparticle Physics.
