Gjatë vizitës së Vladimir Putinit në Kinë, më 19 dhe 20 maj 2026, presidenti rus dhe homologu i tij kinez Xi Jinping shfaqën edhe një herë afërsinë mes Moskës dhe Pekinit. Shtrëngimi i ngrohtë i duarve para Pallatit të Madh të Popullit në Pekin dhe deklaratat për “besimin” ruso-kinez që “u ka rezistuar një mijë sprovave” rikthyen në vëmendje formulën e njohur të “miqësisë pa kufij”, të shpallur nga dy liderët në vitin 2022, pak javë para pushtimit rus të Ukrainës.
Megjithëse Moska nuk arriti të siguronte një marrëveshje për projektin e gazsjellësit “Fuqia e Siberisë 2”, i cili do të rriste furnizimet me gaz rus drejt Kinës, Pekini mbetet mbështetës i domosdoshëm për Kremlinin, sidomos në aspektin ushtarak.
Sipas Mathieu Duchâtel, drejtor i Studimeve Ndërkombëtare në Institutin Montaigne, rreth 90 për qind e elektronikës së mbrojtjes ruse, që është nën sanksione, vjen sot nga Kina.
Vizita e Putinit në Kinë
Duchâtel vlerëson se protokolli me të cilin u prit Putini ishte i krahasueshëm me atë që iu rezervua Donald Trumpit. Përmes kësaj skene diplomatike, Kina synoi të tregonte se Rusia mbetet, në sytë e saj, një fuqi e madhe, ndërsa Pekini e paraqet veten si aktor kyç global, i aftë të bisedojë me të gjitha palët.
Megjithatë, sipas tij, dallimi mes vizitës së Trumpit dhe asaj të Putinit ishte i qartë. Vizita e Trumpit u përqendrua kryesisht te menaxhimi i rrezikut të përshkallëzimit dhe kërkimi i stabilitetit, ndërsa vizita e Putinit u ndërtua rreth dosjeve konkrete të bashkëpunimit.
Si u thellua bashkëpunimi ushtarak Kinë-Rusi
Marrëdhënia e mbrojtjes mes Kinës dhe Rusisë është e vjetër dhe ka kaluar në disa faza. Pas prishjes kino-sovjetike në fund të viteve 1950, marrëdhëniet u rikthyen pas vizitës historike të Mikhail Gorbachevit në Kinë në vitin 1989, në kohën e ngjarjeve të Tiananmenit.
Më pas, gjatë viteve 1990, Rusia rifilloi shitjen e armëve për Kinën. Megjithatë, rusët mbetën të kujdesshëm, veçanërisht për shkak të kopjimit nga Pekini të disa sistemeve ruse, si avioni luftarak Sukhoi-27.
Aneksimi i Krimesë nga Rusia në vitin 2014 dhe sanksionet perëndimore që pasuan ndryshuan qasjen e Moskës. Rusia pranoi t’i shiste Kinës sisteme më të sofistikuara, përfshirë bateritë e mbrojtjes ajrore S-400, të cilat më parë hezitonte t’ia jepte.
Me rritjen e industrisë kineze të armatimit, marrëdhënia kaloi nga shitjet e thjeshta drejt prodhimit të përbashkët, sidomos në fushën e helikopterëve. Pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022 e përshpejtoi këtë prirje drejt integrimit më të thellë.
Sot, Kina luan rol kritik në furnizimin e industrisë ruse të mbrojtjes me komponentë elektronikë, një sektor i goditur rëndë nga sanksionet amerikane në të dyja vendet.
Varësia ruse nga komponentët kinezë
Sipas Duchâtel, Kina është jashtëzakonisht e rëndësishme për elektronikën e mbrojtjes ruse. Rreth 90 për qind e elektronikës së mbrojtjes ruse nën sanksione vjen nga Kina.
Këtu përfshihen mallra me përdorim të dyfishtë, civil dhe ushtarak, si gjysmëpërçuesit, mikroprocesorët, por edhe sistemi kinez i navigimit BeiDou, i cili ka zëvendësuar modulet GPS që përdornin më parë rusët.
Këto janë elemente thelbësore për prodhimin dhe funksionimin e një game të gjerë armatimesh, nga raketat deri te mjetet e blinduara.
Komponentë kinezë gjenden edhe në dronët rusë: motorë, sensorë dhe materiale të caktuara si fibra e karbonit. Kompanitë kineze luajnë rol edhe në furnizimin me makineri industriale dhe mjete precize.
Për këtë arsye, sipas Duchâtel, Kina i jep mbështetje vendimtare industrisë ruse të mbrojtjes. Edhe pse Moska përpiqet të diversifikojë burimet e furnizimit, varësia nga dërgesat kineze mbetet e fortë.
Trajnimi i ushtarëve rusë nga Kina
Sipas tri agjencive evropiane të inteligjencës, ushtria kineze ka trajnuar fshehurazi rreth 200 ushtarë rusë gjatë vitit 2025.
Duchâtel e sheh këtë si një provë tjetër se bashkëpunimi ushtarak kino-rus po ecën përpara dhe po zgjerohet. Megjithatë, ai thekson se Kina ende përpiqet të mos shkojë shumë larg, për të mos shkaktuar prishje të plotë me Evropën.
Deri tani nuk ka prova se predha ose raketa kineze janë përdorur nga Rusia në Ukrainë. Pra, ekzistojnë ende disa kufij që Kina nuk ka vendosur t’i kalojë, edhe pse, falë fuqisë së saj industriale, do të kishte mundësi ta bënte këtë.
Pekini, sipas tij, po ecën në një vijë të hollë: kërkon të shkojë sa më larg në mbështetjen e Rusisë, por pa shkaktuar një ndarje të pakthyeshme me Evropën.
Mbështetja diplomatike për Moskën
Mbështetja kineze për Rusinë nuk është vetëm ushtarake. Pekini luan rol të rëndësishëm edhe në diplomaci, sidomos në raport me vendet në zhvillim.
Kina promovon narrativën ruse se zgjerimi i NATO-s është shkaku kryesor i luftës në Ukrainë. Të njëjtin argument Pekini e përdor edhe në Azinë Juglindore, duke pretenduar se strategjia indo-paqësore e SHBA-së është një formë “NATO-izimi”, që mund të sjellë pasoja të ngjashme me ato në Ukrainë për partnerët e Uashingtonit.
Ky diskurs përhapet përmes mediave zyrtare kineze, si agjencia Xinhua, rrjeteve sociale dhe forumeve ndërkombëtare si Shangri-La Dialogue në Singapor.
Sipas Duchâtel, diplomacia kineze është shumë aktive në përpjekjen për t’ia faturuar përgjegjësinë e luftës Shteteve të Bashkuara.
Pse Pekini e mbështet Moskën?
Sipas analistit, baza e marrëdhënies kino-ruse është perceptimi i përbashkët i një kërcënimi ideologjik nga Perëndimi prodemokratik.
Koncepti kyç është “stabiliteti strategjik”. Fillimisht, ky term lidhej me kontrollin e armëve bërthamore dhe ekuilibrin mes fuqive të mëdha, ku asnjëra palë nuk duhet të fitojë epërsi vendimtare ndaj tjetrës.
Por Kina dhe Rusia e kanë zgjeruar këtë koncept, duke e lidhur edhe me stabilitetin e regjimeve politike. Për Pekinin dhe Moskën, bëhet fjalë për mbrojtjen e regjimeve autoritare nga strategjitë perëndimore të demokratizimit dhe ndikimit politik.
Mbështetja kineze për Rusinë hyn në këtë logjikë. Një Rusi e dobësuar do të ishte lajm i keq për Kinën. Për më tepër, mbështetja për Moskën ndihmon që Shtetet e Bashkuara të mbeten të angazhuara në Evropë dhe të mos përqendrojnë të gjitha burimet e tyre në Azi.
Edhe konflikti në Lindjen e Mesme luan një rol të ngjashëm në kalkulimet strategjike të Kinës.
A është vërtet “pa kufij” miqësia Putin-Xi?
Sipas Duchâtel, marrëdhënia mes Putinit dhe Xi Jinpingut duket shumë e mirë. Kur shihet mënyra se si Xi sillet me udhëheqësit e huaj, ngrohtësia e tij ndaj Putinit nuk ka shumë krahasime.
Megjithatë, marrëdhënia është e pabarabartë: Kina i jep Rusisë më shumë sesa merr prej saj. Pavarësisht kësaj, analisti nuk e quan Rusinë “vasale” të Kinës.
Rusia, sipas tij, mbetet autonome në vendimet e saj, në rreziqet që merr dhe në kostot që pranon. Ajo ka ende aftësi të tërhiqet dhe të ndryshojë kurs.
Kina, shtylla ekonomike e Rusisë
Në fushën e energjisë, Kina është bërë treg i domosdoshëm për Rusinë. Më gjerë, sipas Duchâtel, Kina është kthyer në shtyllën kurrizore të ekonomisë ruse.
Tregtia dypalëshe arriti kulmin në vitin 2024, ndërsa prirjet në fillim të vitit 2026 mbeten pozitive. Kina përfaqëson sot më shumë se një të katërtën e eksporteve ruse dhe gjysmën e eksporteve të naftës së papërpunuar ruse.
Kjo është jetike për Moskën, sidomos pas tharjes së tregjeve energjetike në Evropë.
Megjithatë, mbeten ende pikëpyetje të mëdha për projektin e gazsjellësit “Fuqia e Siberisë 2”, që duhet të lidhë Rusinë me Kinën përmes Mongolisë. Edhe pas vizitës së Putinit, nuk u arrit asnjë marrëveshje konkrete.
Kjo tregon se, megjithëse ka afrim strategjik, në çështjet tregtare dhe energjetike mbizotëron realizmi ekonomik. Kina nuk dëshiron të bëhet tepër e varur nga asnjë partner, madje as nga Rusia./TN
